Malpraktis tazminatı için bütün hastalara uygulanan sabit bir tarife yoktur. Önce sorumluluk ve uygulamayla zarar arasındaki bağlantı belirlenir; ardından tedavi gideri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı, bakım ihtiyacı ve varsa destekten yoksun kalma ayrı hesaplanır. Manevi tazminat ise matematiksel bir katsayıya değil, olayın özelliklerine dayanan hukuki takdire bağlıdır. Bir başka dosyada ödenen tutar, sizin dosyanızın bedeli sayılmaz. [1]
Sağlık raporundaki engellilik oranını maaşla çarpmak veya ameliyat ücretinin birkaç katını istemek, tek başına geçerli bir zarar hesabı değildir. Hesapta kullanılan her varsayımın dayanağı gösterilmelidir.
Hesaplamadan önce sorumluluk neden belirlenir?
Bir kişinin sağlık durumunun kötüleşmesi ile hukuken tazmin edilmesi gereken zarar aynı şey değildir. Hekime veya kuruluşa yüklenebilen ihlal, zarar ve nedensellik ilişkisi değerlendirilmelidir. Mevcut hastalığın doğal seyri, önceden bulunan rahatsızlıklar ve başka müdahaleler sonucu etkileyebilir. Bunlar hem sorumluluğa hem hesap kapsamına yansır. [K1, m.49–52, 112]
Örneğin hastanın uygulama öncesinde de çalışma kapasitesi sınırlıysa, bütün kaybın yeni işlemden doğduğu varsayılamaz. Buna karşılık önceden bir hastalık bulunması, yeni ihlalin yol açtığı ek zararı önemsiz hale getirmez. Uzman değerlendirmesi başlangıç durumunu, yeni etkileri ve beklenen doğal seyri karşılaştırmalıdır.
Kamu hastanesinde hizmet kusuru ile özel sağlık hizmetindeki sözleşmesel veya haksız fiil sorumluluğu ayrı hukuki temellere dayanır. Ancak zarar hesabında hangi kaybın hangi olaydan doğduğunun gösterilmesi her iki alanda da önemlidir. TBK m.55’in idarenin sorumluluğuna ilişkin davalar yönünden düzenlemesi ayrıca dikkate alınır. [1] [2]
Davanın nasıl açılacağı malpraktis davası nasıl açılır yazımızda anlatılmıştır.
Bedensel zararda hangi maddi kalemler istenebilir?
TBK m.54; tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıpları ve ekonomik geleceğin sarsılmasını düzenler. Her kalemin aynı olayda bulunması gerekmez. Aynı kayıp farklı adlar altında tekrar hesaplanamaz. [1]
| Zarar kalemi | İncelenecek husus | Delil örneği |
|---|---|---|
| Tedavi ve yeniden tedavi | Gereklilik, kapsam ve olayla bağlantı | Fatura, tedavi planı, sağlık kaydı |
| Geçici kazanç kaybı | Çalışılamayan dönem ve gerçek gelir kaybı | Rapor, bordro, iş ve gelir kayıtları |
| Sürekli çalışma gücü kaybı | Kalıcı etki ve ekonomik sonuç | Uygun sağlık raporu, meslek ve gelir verisi |
| Bakım gideri | Bakımın süresi, yoğunluğu ve gereği | Uzman değerlendirmesi, bakım kayıtları |
| Ekonomik geleceğin sarsılması | Mesleki ilerleme ve kazanç üzerindeki somut etki | Eğitim, meslek ve kariyer belgeleri |
Tedavi, ulaşım ve yeniden müdahale giderleri
Zararın giderilmesi için gerekli ve olayla bağlantılı harcamalar belirlenir. Yalnız ilk hastane faturası değil; düzeltme ameliyatı, ilaç, rehabilitasyon, gerekli ulaşım ve yardımcı araç giderleri de olayına göre incelenebilir. Talep edilen harcamanın gerekçesi ve tutarı açıklanmalıdır.
Fatura bulunmaması her durumda zarar olmadığı anlamına gelmez. TBK m.50/2, zararın miktarının tam olarak ispat edilemediği durumlarda hâkimin olayın olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri gözeterek belirleme yapabilmesine imkân tanır. Bununla birlikte bu hüküm, hiçbir somut veri sunmadan istenen her giderin kabul edileceği anlamına gelmez. Harcama tarihleri, reçeteler, tedavi planı ve ödeme kayıtları mümkün olduğunca tamamlanmalıdır.
Bakım aile tarafından sağlanıyorsa
Bakım ihtiyacı, yalnız profesyonel bakıcı faturasıyla sınırlı bir olgu değildir. Yakının ücretsiz bakım vermesi halinde de ihtiyaç, süre ve ekonomik değer değerlendirilir. Ancak sırf bir yakının hastayla birlikte kalması, bütün dönem için tam zamanlı bakım giderinin otomatik kabulünü gerektirmez. Sağlık raporu ve günlük ihtiyaçlar somutlaştırılmalıdır.
Gelecekteki bakım için hastanın durumu, bakımın yoğunluğu ve değişmesi beklenen ihtiyaçlar belirlenmelidir. Mevcut gider ile geleceğe ilişkin varsayım ayrı gösterilirse hesap denetlenebilir hale gelir.
Geçici ve sürekli çalışma gücü kaybı nasıl ayrılır?
Geçici dönem, iyileşme sürecinde çalışamama veya gelir elde edememe durumuyla ilgilidir. Sürekli kayıp ise kalıcı etkilerin ilerideki çalışma ve ekonomik yaşam üzerindeki sonucudur. Sağlık raporunda bir oran bulunması, geçici dönemin uzunluğunu veya kişinin gerçek gelirini kendiliğinden belirlemez.
Raporun amacı önemlidir. Engellilik, iş göremezlik, meslekte kazanma gücü veya başka bir değerlendirme için düzenlenen raporların ölçütleri aynı olmayabilir. Olay tarihi, uygulanabilir düzenleme, yaş, meslek ve raporun hangi soruya cevap verdiği birlikte incelenir. Yanlış değerlendirme ölçütü, hesap sonucunu ciddi biçimde değiştirebilir.
Ücretli çalışanda bordro, banka kaydı ve gerçek kazancı gösteren belgeler; serbest meslek sahibinde vergi, iş hacmi ve mesleki faaliyet kayıtları önem taşır. Gelir belgesinin bulunmaması, kazancın istenildiği gibi belirlenebileceği anlamına gelmez. Mahkemenin kabul ettiği gelir ve hesap yöntemi açıkça gösterilmelidir.
Çocuk, öğrenci, ev içi emek sunan kişi veya emekli bakımından da “maaş yoksa zarar yok” şeklinde sonuç çıkarılamaz. Ekonomik kayıp ve geleceğe ilişkin ihtimaller, kişinin özel durumu ve ispat imkânları üzerinden değerlendirilir. Her grup için aynı soyut meslek ve gelir varsayımı kullanılması doğru değildir.
Aktüerya hesabında hangi varsayımlar görünür olmalıdır?
Geleceğe ilişkin sürekli kayıplarda hesap; yaş, gelir, çalışma dönemi, kalıcı etki, yaşam beklentisi ve uygulanabilir hesap yöntemine dayanır. Kullanılan yaşam tablosu, artırım–iskonto yöntemi, dönem ayrımları ve diğer kabuller raporda açıklanmalıdır. Tek bir çevrim içi hesaplayıcı çıktısı bu değerlendirmelerin yerini tutmaz.
Tıbbi bilirkişi zararın niteliği ve oranını; hesap bilirkişisi ekonomik sonucu inceler. Hukuki sorumluluk ve hangi kalemlerin kabul edileceği ise mahkemenin değerlendirmesidir. Bir rapor diğerinin bütün eksikliklerini gidermez. Örneğin sürekli kayıp oranı tartışmalıysa, o oranla yapılan kusursuz aritmetik hesap da hukuken güvenilir olmayabilir.
Hesapta gelir dönemi ve rapor tarihi de önemlidir. Uzayan yargılamada yeni belgeler veya değişen veriler nedeniyle ek hesap gerekebilir. Bu durum, her dosyada sınırsız veya kendiliğinden artan tazminat bulunduğu anlamına gelmez; talep usulü ve güncelleme gerekçesi ayrıca açıklanmalıdır. [1] [3]
Ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatı
TBK m.53; cenaze giderlerini, ölüm hemen gerçekleşmemişse ilgili tedavi ve çalışma kayıplarını ve desteğinden yoksun kalanların zararlarını düzenler. Destekten yoksun kalma, miras payının hesaplanması değildir. Ölen kişinin fiilen veya gelecekte sağlaması beklenen desteği esas alan bağımsız bir zarar değerlendirmesidir. [1]
Talepte bulunan kişinin destek ilişkisi, desteğin kapsamı, tarafların yaşları ve destek süresi incelenir. Mirasçı olmak tek başına her durumda yeterli olmadığı gibi, mirasçı olmamak da talebi kendiliğinden dışlamaz. Aile ve ekonomik yaşamın somut verileri önemlidir.
Ölen kişinin gelirinin tamamının tek bir yakına destek kabul edilmesi doğru olmayabilir. Kişinin kendi tüketimi, diğer destek görenler ve zamanla değişen paylar hesapta değerlendirilir. Manevi tazminat talebi ise destek zararından ayrı kurallara tabidir.
Ölüm ve kalıcı sakatlık dosyaları için doktor hatası nedeniyle ölüm veya kalıcı sakatlık tazminatı yazımıza bakılabilir.
Manevi tazminatın miktarı nasıl belirlenir?
Manevi tazminat; olayın ağırlığı, kalıcı etkiler, yaşanan acı, yaşam üzerindeki sonuçlar ve tarafların somut durumu gibi unsurlarla değerlendirilir. TBK m.56 çerçevesinde ağır bedensel zarar veya ölüm halinde yakınların talepleri de gündeme gelebilir. Her yakının her olayda aynı hakkı bulunduğu varsayılmaz. [1]
Bu kalem, maddi tazminatın belirli yüzdesi veya ameliyat ücretinin sabit katı değildir. Kamuya yansıyan başka bir kararın tutarı; karar tarihi, olayın ağırlığı ve hukuki kapsamı farklıysa güvenilir kıyas sağlamaz. Talep miktarı gerekçelendirilirken kişisel etkiler somutlaştırılmalıdır.
Aydınlatma eksikliği gibi bağımsız ihlaller de ayrıca önem taşıyabilir. Danıştay 10. Dairesinin E.2019/8345, K.2023/6457, 06.11.2023 tarihli kararında; maddi tazminatın reddi onanırken, genel onam formunun yetersizliği nedeniyle manevi tazminat yönünden bozma yapılmıştır. Bu karar, maddi ve manevi zarar değerlendirmesinin her zaman aynı sonuca ulaşmayabileceğini gösterir; sabit tazminat tarifesi oluşturmaz. [4]
İndirim, önceki ödeme ve faiz
Zarar görenin zararın doğmasına veya artmasına etkisi, TBK m.52 kapsamında değerlendirmeye konu olabilir. Örneğin önerilen kontrolün yapılmaması ileri sürülüyorsa; kontrolün açıkça önerildiği, hastanın buna uyabilecek durumda olduğu ve ihmalin zararı artırdığı gösterilmelidir. “Hasta kontrole gelmedi” savunması her olayda tam sorumsuzluk sağlamaz.
Sigorta, sosyal güvenlik veya başka bir kaynaktan yapılan ödeme de niteliğine göre ele alınır. TBK m.55’in özellikle rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ve ifa amacı taşımayan ödemeler bakımından getirdiği sınırlar gözetilmeden bütün ödemeler otomatik düşülmemelidir. Aynı zararın gerçekten karşılandığı ödeme ise mükerrer tahsil yaratacak şekilde yok sayılamaz. [1]
Faizin türü ve başlangıcı; sorumluluğun dayanağına, temerrüde, idareye başvuruya ve talebe göre değişebilir. Bütün malpraktis davalarında ameliyat gününden aynı ticari faizin işleyeceği söylenemez. Dava giderleri ve vekâlet ücreti de zarar hesabından ayrı usul kalemleridir.
Sigorta ödemeleri için malpraktis sigortası, teminat ve tazminat başvurusu, anlaşmayla çözüm için malpraktis uyuşmazlıklarında arabuluculuk ve sulh yazılarına bakılabilir.
Açıklayıcı bir ara toplam örneği
Tamamen varsayımsal bir olayda, bağlantısı ve gerekliliği kabul edilmiş 80.000 TL ek tedavi gideri, belgelenmiş 45.000 TL geçici gelir kaybı ve değerlendirmede kabul edilmiş 30.000 TL bakım gideri bulunsun. Bu üç kalemin ara toplamı 155.000 TL olur. Bu rakam yalnız toplama işlemini gösterir.
Sürekli kayıp, gelecek gider, manevi tazminat, indirim, önceki ödeme ve faiz bu örneğe dahil değildir. Ayrıca sorumluluk ve nedenselliğin kabul edildiği varsayılmıştır. Örnek bir teklif, dosya değerlemesi veya alınabilecek tutar vaadi olarak kullanılamaz.
Talebin süresinde ileri sürülmesi için malpraktis davasında zamanaşımı ve başvuru süreleri yazımıza, hizmet sayfası olarak tıbbi malpraktis ve hekim hatası davaları sayfasına bakılabilir.
Sonuç
Malpraktis tazminatı, zarar kalemlerinin ayrı belirlenmesi ve her kalemin delille desteklenmesiyle hesaplanır. Sağlık raporu, gelir bilgileri ve hesap yöntemi birbiriyle uyumlu olmalıdır. Gerçekçi değerlendirme; yalnız yüksek bir toplam istemek yerine, hangi kaybın neden ve hangi yöntemle talep edildiğini açıklamaya dayanır.
İlgili yazılar: Malpraktis Davası: Doktor Hatası ve Tazminat Hakları.
Sıkça Sorulan Sorular
Engellilik oranı tazminatı tek başına belirler mi?
Hayır. Raporun amacı, gelirin niteliği, yaş, meslek, dönem ve hesap yöntemi de sonucu etkiler.
Çalışmayan kişi maddi tazminat isteyemez mi?
Böyle bir genel kural yoktur. Bakım, tedavi ve somut ekonomik kayıplar; kişinin durumuna göre ayrıca incelenir.
Fatura yoksa hiçbir gider istenemez mi?
Hayır. Diğer deliller ve TBK m.50/2 değerlendirilebilir. Yine de harcamanın gerçekleştiği ve gerekli olduğu mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır.
Manevi tazminat ameliyat ücretinin kaç katıdır?
Sabit bir kat uygulaması yoktur. Olayın ve zararın özellikleri üzerinden hukuki takdir yapılır.
Sigorta ödemesi her zaman hesaplanan zarardan düşülür mü?
Ödemenin kaynağı, amacı, kapsadığı kalem ve rücu niteliği incelenir. Bütün ödemelere aynı mahsup kuralı uygulanamaz.
Kaynakça
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m.49–56, 112. Resmî mevzuat.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.2, 13. Mevzuat kaydı.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.107, 190, 266–282. Mevzuat kaydı.
- Danıştay 10. Daire, E.2019/8345, K.2023/6457, 06.11.2023. Karar metni — De Jure, oturum gerektirebilir.