Türkiye’de Yabancılar İçin Ceza Davaları ve Sınır Dışı Rehberi

Ceza dosyası ile idari işlemler nasıl ayrılır?

Türkiye’de yabancı uyruklu bir kişi hakkında ceza soruşturması veya davası yürütülürken, aynı olayla bağlantılı ikamet, giriş yasağı, sınır dışı ya da idari gözetim işlemleri de gündeme gelebilir. Her işlemin kararı, gerekçesi, tebliği ve başvuru yolu ayrı belirlenmelidir. Bir dosyaya sunulan dilekçenin diğer işlem için de başvuru yerine geçtiği varsayılmamalıdır.

İlk incelemede üç soruya cevap aranır: Kişi ceza dosyasında hangi sıfattadır? Hangi adli veya idari kararlar vardır? Bu kararların her biri ne zaman ve nasıl bildirilmiştir? Bu ayrım, evrakın doğru hazırlanmasını ve farklı sürelerin birlikte takip edilmesini sağlar.

Dayanak: CMK m. 109–111; YUKK m. 9, 53 ve 57. [1] [2]

Elinizdeki belge size ne söylüyor?

Bir belgenin başlığı kadar kararı veren makam, dosya numarası, gerekçe, sonuç ve bildirim bilgileri önemlidir. Aşağıdaki şema belge okuma yardımcısıdır; resmî bir evrak veya doldurulacak başvuru formu değildir.

Kararın tarihini gösteren bir fotoğraf, tebliğ tarihini tek başına ispatlamayabilir. Dijital bildirimde, yalnız mesajın ekran görüntüsü yerine ilgili resmî tebligat kaydı da temin edilmelidir. [1] [2]

e-Devlet ve UYAP üzerinden dosya takibi

Yabancı kimlik numarası bulunan ve hizmetin kimlik doğrulama koşullarını karşılayan yabancılar, e-Devlet’in bildirdiği geçerli belgelerle PTT veya yetkili kanallardan şifre alabilir. Şifre edinmek, bütün adli dosyalara ve her belgeye erişim sağlandığı anlamına gelmez. UYAP Vatandaş Portal’daki erişim; kimlik eşleşmesine, dosyadaki sıfata, hizmetin kapsamına ve gizlilik veya kısıtlama kararlarına bağlıdır.

Erişebildiğiniz dosyada safahatı, kararları ve tebligat kayıtlarını kontrol edin. Sistemde belge görünmemesi, dosyanın bulunmadığını veya sürenin başlamadığını göstermez. Portalda dosyanız görünmüyorsa ya da yabancı kimlik numaranız yoksa, ilgili makamdan kimlik ve sıfatınıza uygun bilgi/örnek talebi veya yetkili avukat aracılığıyla takip yollarını değerlendirin. Şifrenizi paylaşmayın. Elektronik dosya görüntüleme ile usulüne uygun elektronik dilekçe gönderme farklı işlemlerdir. [18] [19]

Yabancı şüpheli ve sanığın temel hakları nelerdir?

İsnadı anlama, müdafi yardımı ve delil hazırlığı

İsnat edilen olayın ve dinlenme sıfatının öğrenilmesi, savunmanın başlangıç noktasıdır. Şüpheli veya sanığın müdafi yardımından yararlanması, yüklenen suç hakkında açıklama yapmama ve lehine somut delillerin toplanmasını isteme hakları vardır. Kimlik sorularını doğru cevaplama yükümlülüğü, suç isnadı hakkında susma hakkından ayrıdır. Müdafi görevlendirilmesi ve zorunlu müdafilik koşulları ayrıca değerlendirilir.

Pasaport, ikamet belgesi, çağrı veya yakalama evrakı, önceki ifadeler ve tebligatlar birlikte hazırlanmalıdır. Anlaşılmayan tutanak için açıklama ve tercüme talep edilmeli; yanlış veya eksik kaydın düzeltilmesi istenmelidir. [1]

Tercüman hakkı ile başka dilde savunma tercihi

Meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmeyen kişiler için CMK m. 202 kapsamında tercüman yardımı öngörülür. CMK m. 324/5’teki koşullarda görevlendirilen tercümanın giderleri Devlet Hazinesince karşılanır. Türkçe yeterliyken sanığın kendisini daha iyi ifade edebileceği başka bir dilde sözlü savunma yapma tercihi ise m. 202/4’te farklı şartlara ve gider düzenine bağlıdır.

Dil ihtiyacı, yalnız vatandaşlığa bakılarak belirlenmemelidir. Kişinin isnadı, soruyu ve verdiği cevabın anlamını anlayabilmesi esas alınır. [1]

Yakınlara ve konsolosluğa bildirim

CMK m. 95/2’ye göre yakalanan veya gözaltına alınan yabancının durumu, yazılı olarak karşı çıkmaması hâlinde vatandaşı olduğu devletin konsolosluğuna bildirilir. Yakınlara haber verme ve tutuklamaya ilişkin bildirim hükümleri de işlem türüne göre ayrıca uygulanır. Konsoloslukla iletişim, ceza dosyasındaki müdafi yardımının yerine geçmez. [1]

Telefonunuza erişemediğinizde iletişim nasıl sürer?

Gözaltında veya kurumda tutulma sırasında kişisel telefonunuza ve kayıtlı numaralara erişemeyebilirsiniz. Avukatın ve yetkilendirdiğiniz yakının numarasını ülke koduyla birlikte ayrı bir kâğıda kaydedin; tercih edilen dili ve güvenli iletişim kişisini bildirin. Aile, bu bilgileri kişinin avukatına önceden ulaştırabilir.

Kişisel eşyanın kuruma teslim edilmesi ile ceza dosyasında delil olarak el koyma aynı işlem değildir. Telefonun alınmasının dayanağını ve teslim/el koyma kaydını öğrenin. Kişisel cihazı kullanamamak, kanundaki avukatla görüşme ve bildirim güvencelerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez. [1] [2]

Tercümanı anlayamıyorsanız ne yapmalısınız?

Tercümanın bulunması tek başına her iletişim sorununu çözmez. Sorunun anlaşılmaması, cevabın eksik aktarılması, lehçe farkı veya tutanakla söylenenler arasında fark bulunması hâlinde, hangi noktada sorun yaşandığı somut olarak açıklanmalı ve kayda geçirilmesi istenmelidir. İşlemin niteliğine göre açıklama, tekrar tercüme veya uygun tercüman görevlendirilmesi talebi değerlendirilir. [1] [10]

İfade öncesinde

Kişinin hangi dilde ve ne ölçüde iletişim kurabildiği belirlenir. Müdafi görüşmesinde olay anlatımı, önceki beyanlar ve anlaşılmayan kavramlar ele alınır. Avukatın yabancı dil bilmesi ile makam tarafından tercüman görevlendirilmesi farklı işlevlerdir.

Tutanak düzenlenirken

Tutanağın içeriğini anlayabileceğiniz biçimde öğrenin; söylemediğiniz veya yanlış aktarılan ifadeyi belirtin ve düzeltme talebinizi kayda geçirtin. İtirazın yalnız sonradan genel bir “tercüme yanlıştı” iddiasına bırakılması, somut sorunun gösterilmesini güçleştirir.

Müdafiyle görüşme ve ücretsiz görevlendirme

CMK m. 149–154, müdafi yardımını ve görüşme güvencelerini düzenler; kanunda belirli suçlar ve koşullar için öngörülen sınırlamalar ayrıca kontrol edilir. Müdafi seçemeyecek durumda olduğunu beyan eden kişinin talebi ile çocukluk veya diğer zorunlu müdafilik hâlleri birbirinden ayrılır. Görevlendirme talebi yetkili mercie bildirilir. Bu mekanizma, büroyla yapılacak özel ücret sözleşmesinden farklıdır. [1]

Aileler hangi bilgileri hazırlamalı?

Aile, olayın aktarılması ve ihtiyaçların belirlenmesinde yardımcı olabilir. Ancak müdafi görüşmesi, müvekkilin talimatı ve kişisel verilerin paylaşımı ayrı çerçevelerde ele alınır. Yakınlık ilişkisi, dosyanın bütün içeriğini öğrenme yetkisini kendiliğinden vermez. Yabancı mahpuslarda dil, sağlık, ziyaret ve telefon ihtiyaçlarını birlikte hazırlamak yararlıdır. [16]

Çocuklar, ciddi sağlık ihtiyacı ve kişisel riskler

Çocukların temsili ve müdafi güvenceleri; insan ticareti, şiddet veya ağır hastalık gibi özel ihtiyaçlar, dosyanın başlangıcında belirlenmelidir. Sınır dışı yönünden aile yaşamı, çocuğun durumu, tedaviye erişim ve gönderilecek ülkedeki kişisel riskler ilgili belgelerle açıklanmalıdır. Bunların hukuki etkisi, uygulanacak hüküm ve somut durum üzerinden değerlendirilir; tek bir belgenin her durumda yeterli olduğu söylenemez. [1] [2] [12]

Kişi vatandaşı olduğu ülkenin makamlarından korku duyuyorsa, konsoloslukla iletişimin anlamı ve itirazı avukatıyla birlikte ele alınmalıdır. Ceza dosyası, uluslararası koruma ve geri göndermeme değerlendirmesi arasındaki bağlantı açıkça kurulmalıdır.

Hakkımda ceza davası açıldı: nasıl ilerlemeliyim?

Soruşturma, kovuşturma ve hüküm sonrası başvuru aynı aşama değildir. Soruşturmada suç şüphesi ve deliller savcılık tarafından incelenir. İddianamenin kabulüyle kamu davası açılır ve kovuşturma başlar. “Hakkımda şikâyet var” ile “mahkemede davam var” ifadeleri bu nedenle farklı hazırlıklar gerektirir. [1]

İfade, gözaltı ve tutuklama aşaması

İfadeye çağrıldıysanız

Çağrıyı yapan birimi, dosya numarasını, çağrının tarihini ve hangi sıfatla dinleneceğinizi öğrenin. Şüpheli olarak ifade verme, mağdurun dinlenmesi ve tanıklık aynı usule tabi değildir. Dil ihtiyacınızı önceden bildirin; ifade öncesinde müdafiyle görüşme ve ilgili belgeleri değerlendirme imkânını kullanın. Çağrı belgesini ve önceki tebligatları birlikte saklayın.

Yakınınız gözaltında veya tutukluysa

Önce kişinin bulunduğu birimi veya kurumu, biliniyorsa yakalama saatini ve dosya numarasını belirleyin. Müdafiye ulaşılması, tercüman ihtiyacı, yakınlara ve konsolosluğa bildirim ile gerekli sağlık bilgilerinin yetkili kişilere iletilmesi birlikte ele alınır. Her gözaltı işlemi tutuklama anlamına gelmez; tutuklama hâkim veya mahkeme kararı gerektirir. Tutukluluğa itiraz ve tahliye talebi, dosyanın aşaması ve somut gerekçeleri üzerinden incelenir. Ceza dosyasındaki serbest bırakma sonrasında ayrıca bir sınır dışı veya idari gözetim kararı bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. [1] [2]

Hakkınızda kamu davası veya ceza davası açıldıysa

İddianame, iddianamenin kabulü, duruşma günü ve tebligat evrakı birlikte incelenir. Hangi olayın ve suçun isnat edildiği, deliller, mahkemenin istediği belgeler ve varsa adli kontrol yükümlülükleri belirlenir. Savunma; olayların tarih sırası, önceki beyanlar, lehine deliller ve hukuki değerlendirme üzerinden hazırlanır. Duruşmaya katılım ve tercüman ihtiyacı son güne bırakılmamalıdır.

Türkiye dışında bulunmanız veya avukatınızın duruşmaya katılması, her dosyada bizzat dinlenme yükümlülüğünü kaldırmaz. Duruşmadan bağışık tutulma mahkemece değerlendirilir. Türkiye içindeki sanığın SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi) ile dinlenmesi CMK m. 196/4; yurt dışından istinabe m. 196/6 ve uygulanabilir adli yardımlaşma hükümlerine tabidir. Yurt dışından görüntülü dinleme de ilgili devletle iş birliği ve hukuki koşullara bağlıdır (6706 sayılı Kanun m. 9). Seyahat veya bildirim yükümlülükleri, kaldırıldığı doğrulanmadan sona ermiş sayılmamalıdır. [1] [7]

Yabancı mağdur, müşteki ve katılan nasıl ilerlemeli?

Yabancı uyruklu kişi, bir suçtan zarar gördüğünde şikâyet ve delil sunma imkânlarını dosyanın koşullarına göre kullanabilir. Mağdur olmak, şikâyetçi olmak ve kamu davasına katılan olarak kabul edilmek farklı sıfatlardır. Dava açıldığında katılma durumu ve başvuru hakları ayrıca kontrol edilmelidir.

Olay anlatımı tarih sırasıyla hazırlanmalı; mesajların bütünü, banka hareketleri, sözleşmeler, sağlık belgeleri veya tanık bilgileri, ilgili olduğu ölçüde korunmalıdır. Belgelerin yalnız seçilmiş ekran görüntülerinden oluşması, bağlamın anlaşılmasını zorlaştırabilir. Şikâyetin geri alınması ile tazminat talebi veya uzlaşma işlemleri tek bir işlem gibi değerlendirilmemelidir.

Türkiye’den ayrılma planı varsa iletişim ve tebligat düzeni, vekâletname, tercüme ihtiyacı ve duruşmaya katılım konuları önceden planlanmalıdır. Vekil bulunması, mahkemenin kişinin bizzat dinlenmesine ilişkin kararlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. [1]

Şikâyetten dava aşamasına geçiş

Şikâyet dilekçesinde olay, tarih, yer, bilinen kişiler ve eldeki deliller anlaşılır biçimde belirtilmelidir. Yalnız suç adını yazmak, olayın açıklanmasının yerine geçmez. Kamera kaydı veya dijital veri gibi zamanla kaybolabilecek delillerin nerede bulunduğu erken bildirilmelidir.

Dava açıldığında katılma talebi, dosyaya erişim ve kanun yolu hakları CMK m. 234 ve 237 çerçevesinde değerlendirilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse itiraz hakkı, bildirim ve süre CMK m. 173 üzerinden ayrıca incelenir. Şikâyetin geri alınmasının etkisi suçun niteliğine bağlıdır; her kamu davası şikâyetten vazgeçmeyle sona ermez. [1]

Şikâyeti nereye verip hangi kaydı saklamalısınız?

İhbar veya şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabilir; yazılı dilekçe verilebilir veya sözlü beyan tutanağa geçirilebilir. Başvurunun kayda alındığını gösteren evrak veya soruşturma numarasını isteyin. Sonradan sunacağınız delilde aynı dosya numarasını belirtin. Acil durumda bütün delillerin tamamlanmasını beklemek yerine, eldeki bilgileri verip korunması gereken kaydı ve bulunduğu yeri açıklayın. [1]

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar size tebliğ edilmişse, CMK m. 173 uyarınca itiraz süresi güncel düzenlemede iki haftadır. İtirazın hangi sulh ceza hâkimliğine yöneltileceği, savcılığın yargı çevresine göre belirlenir. Kararın tarihi ve geçiş hükümleri kontrol edilmelidir. Şikâyet dilekçesini yeniden vermek, karara karşı süresinde itiraz yerine geçmez.

Hakkımda karar verildi: istinaf, temyiz ve infaz nasıl değerlendirilir?

Önce kararın türünü ve bildirim tarihini belirleyin

Beraat, mahkûmiyet, düşme, hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya başka bir kararın sonuçları ve başvuru yolları aynı değildir. Gerekçeli kararın tamamı, kanun yolu bildirimi, tebliğ bilgisi ve varsa önceki başvurular birlikte incelenmelidir. Yalnız kısa kararın bir ekran görüntüsüyle başvuru takvimi belirlenmesi yeterli olmayabilir.

İstinaf ve temyiz başvuruları

Kanun yolu açık olan hükümler bakımından CMK m. 273’te istinaf, m. 291’de temyiz için, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftalık başvuru süresi düzenlenmiştir. Bu süre düzenlemelerinin 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanmasına ilişkin geçiş hükmü de dikkate alınmalıdır. Daha eski kararlar, özel usuller, kararın kanun yoluna açık olup olmadığı ve başvuru yetkisi ayrıca incelenir. Her karara otomatik olarak istinaf veya temyiz yoluna gidilemez. [1]

Temyiz dilekçesinde hükmün hangi hukuki nedenlerle bozulmasının istendiği gösterilmelidir. “Süreyi tutup gerekçeyi daha sonra veririm” varsayımıyla hareket edilmemelidir. Başvurunun doğru mercie ve süresinde ulaştırılması ile usulüne uygun tebligatın kontrolü birlikte önem taşır. Yabancı ülkede bulunmak veya kararın dilini anlamamak nedeniyle sürenin kendiliğinden durduğu varsayılmamalıdır.

HAGB kararının anlamı ve güncel düzenleme

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), beraat değildir. CMK m. 231’in 31 Temmuz 2026’da yayımlanan 7589 sayılı Kanun m. 15 ile düzenlenen metni; hükmolunan ceza, önceki mahkûmiyet, zararın giderilmesi ve diğer kanuni şartlar üzerinden uygulanır. Güncel metinde sanığın kabulü şartı bulunmaz. Hangi düzenlemenin ve kanun yolunun uygulanacağı karar tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte belirlenir. [1] [21]

HAGB, adli sicil kaydı ve Göç İdaresi işlemleri

HAGB kararı, standart adli sicil belgesinde mahkûmiyet gibi gösterilmez; CMK m. 231/13’te ayrı bir kayıt sistemi öngörülür. Bu kayıtların kullanımı kanunda belirli amaç ve mercilerle sınırlandırılmıştır. Göç İdaresinin bu özel sisteme sınırsız veya otomatik eriştiği varsayılmamalıdır.

Adli sicil belgesinde kayıt bulunmaması, ceza soruşturmasının veya idari işlemin hiç olmadığı anlamına gelmez. Hukuka uygun diğer bilgi ve belgeler ile ceza kararının gerekçesi, somut idari işlemin dayanağı yönünden ele alınır. HAGB ne otomatik ikamet hakkı sağlar ne de her durumda sınır dışını zorunlu kılar. Kararın tamamını ilgili idari dosyaya sunun ve dayanak olgunun güncel durumunu açıklayın. [1] [2]

Kesinleşme ve infaz aşaması

Mahkûmiyet hükmü kurulması ile hükmün kesinleşmesi ayrı durumlardır. Kesinleşme ve infaz belgeleri, cezanın türü, tutuklulukta geçen süreler ve uygulanabilir infaz hükümleri birlikte incelenir. Bu rehber kişiye özgü cezaevi süresi hesabı yapmaz; yabancı hükümlünün ikamet, sınır dışı ve varsa başka ülkeye nakil işlemleri, infaz dosyasıyla birlikte ayrıca ele alınır. TCK m. 59’daki bildirim mekanizması da bu ayrım içinde değerlendirilir. [3]

Sınır dışı (deport) kararı ve ceza dosyasının etkisi

Ceza dosyası ve sınır dışı kararı ayrı incelenir

Bir ceza dosyasının bulunması, her yabancı hakkında aynı idari sonucun ortaya çıkacağı anlamına gelmez. Sınır dışı işlemi bakımından YUKK m. 54’teki sebepler, m. 55’teki güvenceler ve m. 4’teki geri göndermeme ilkesi birlikte değerlendirilir. Kararda gösterilen gerekçenin, kişinin somut durumuyla ilişkisi incelenmelidir. [2]

TCK m. 59; hapis cezasına mahkûm edilen yabancının, maddede belirtilen infaz aşamalarında durumunun sınır dışı yönünden değerlendirilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilmesini düzenler. Bu bildirim, ceza mahkemesinin kendiliğinden verdiği bir sınır dışı kararı değildir. Yetkili idarenin ayrı işlemi ve bu işleme ilişkin güvenceler dikkate alınır. [3]

Tebliğ ve dava süresi

Kararın bütün sayfaları ve tebliğ belgesi saklanmalı; aile bağları, sağlık durumu veya gönderilecek ülkedeki kişisel risklerle ilgili belgeler ilk değerlendirmeye sunulmalıdır. Görüşme talebi göndermek veya telefonla bilgi almak, resmî dava başvurusu yerine geçmez. Bildirimin anlaşılır olması, başvuru yolu ve süresinin açıklanması etkili başvuru bakımından önem taşır. [15]

Beraat veya takipsizlik kararı sonrasında

Ceza dosyasındaki olumlu kararın gerekçesi ve kesinleşme durumu, bağlantılı idari işlemin dayanağıyla birlikte değerlendirilmelidir. Karar, ilgili idari dosyaya ve yürüyen davaya sunularak kaydın veya işlemin yeniden incelenmesi istenebilir. Beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı alınmış olması, bütün idari kayıtların kendiliğinden silindiği varsayımıyla işlem yapılmasını haklı kılmaz.

İtirazın içeriği: gerekçe ile kişisel durumu karşılaştırın

İdari işlemin yalnız bir soruşturma kaydına mı, yoksa ayrıca gösterilen somut olgulara mı dayandığı önemlidir. Ceza dosyasındaki son karar, isnadın niteliği, kişinin Türkiye’deki aile yaşamı, sağlık durumu ve gönderilecek ülkeye ilişkin kişisel riskler birbirini tamamlayan bir belge düzeni içinde sunulmalıdır. Soyut bir “ailem Türkiye’de” ifadesi yerine aile bağının niteliği ve ayrılığın etkisi ilgili belgelerle açıklanır. [2] [11] [12]

Suçsuzluk karinesinin suça dayalı sınır dışı işlemlerine uygulanması öğretide de tartışılmaktadır. Öğretideki bir görüş, bütün idari işlemleri kendiliğinden geçersiz kılan genel bir kural gibi sunulmamalıdır. Kararın dayanağı ve yargısal değerlendirme somut dosya üzerinden izlenir. [11]

Dava açıldıktan sonra hangi belgeleri kontrol etmelisiniz?

1. Dava kaydı: İmzalı başvuru ve eklerinin yetkili idare mahkemesine sunulmasıyla oluşan dosya veya evrak kayıt numarasını saklayın. Yetkili mahkeme, özel kural yoksa işlemi yapan idarenin bulunduğu yere göre belirlenir.
2. İdareye bildirim: Dava açıldığına ilişkin kaydı, sınır dışı kararını veren makama bildirin; bildirimin teslim veya kayıt belgesini koruyun.
3. Ayrı gözetim dosyası: Kişi tutulmaya devam ediyorsa gözetim kararını ayrıca ele alın; idare mahkemesindeki dava numarası tek başına sulh ceza hâkimliğine başvuru yapıldığını göstermez.

YUKK m. 53/3’teki mahkemenin on beş günlük karar süresi, dosyanın tekemmülünden; ara karar veya duruşma gerekiyorsa bunların tamamlanmasından itibaren öngörülür. Dava açıldıktan tam on beş gün sonra mutlaka sonuç alınacağı anlamına gelmez. Bu süreyi yabancının yedi günlük dava açma süresiyle karıştırmayın. [2] [14]

Geri gönderme merkezi (GGM) ve idari gözetim

Ceza dosyasında tahliye veya serbest bırakma kararı verilmesi, ayrı bir idari gözetim kararının da kaldırıldığı anlamına gelmez. Geri gönderme merkezinde tutulmanın dayanağı ayrıca öğrenilmeli; gözetim kararı, uzatma kararları ve değerlendirme kayıtları istenmelidir.

Havalimanında girişe izin verilmemesi (INAD): Sınır kapısında kabul edilemeyen yolcu olarak geri çevrilme, ülke içindeki sınır dışı kararı ve GGM’deki idari gözetimle aynı işlem değildir. Geri çevirme işlemi, tebligatı ve tutulmanın hukuki dayanağı ayrıca incelenmelidir (YUKK m. 3 ve 7). [2]

Sınır dışı amacıyla idari gözetime karşı başvuru

YUKK m. 57 kapsamındaki idari gözetim için sulh ceza hâkimine başvurulur. Başvuru tek başına gözetimi durdurmaz. Kanundaki beş gün, kişinin başvuru süresi değil, hâkimin inceleme süresidir. Gözetim koşullarının değiştiği veya ortadan kalktığı iddiasıyla yeniden başvuru yapılabilir. [2]

Bu gözetimin süresi kural olarak en çok altı aydır. İlave altı ay, yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belge vermemesi nedeniyle işlemlerin tamamlanamaması koşuluna bağlıdır. Aylık gereklilik değerlendirmeleri ve alternatif yükümlülükler ayrıca incelenir. Uluslararası koruma başvurusuna ilişkin m. 68 gözetimi farklı bir düzenlemedir; m. 57’deki süreler bütün idari gözetim türlerine genellenmemelidir. [2]

Avukat, noter ve yakınlarla görüşme

YUKK m. 59 kapsamında geri gönderme merkezindeki kişinin avukata, notere, yasal temsilcisine ve yakınlarına erişimi; telefon ve konsolosluk yetkilisiyle görüşme imkânları bulunur. Vekâletnamenin düzenlenmesi, kimlik ve dil ihtiyacı dikkate alınarak merkez ve noter işlemleriyle koordine edilir. Vekâletname hazırlığı sürerken acil başvuruların hangi usulle yürütülebileceği ayrıca değerlendirilmelidir. [2]

Kişisel telefon kullanımı kurum koşullarına bağlı olabilir. Avukat ve yetkili aile kişisinin numarasını yazılı hazırlayın; kurumun görüşme ve telefon usulünü öğrenin. Eşyaların teslim kaydını, varsa ceza dosyasındaki el koyma kararından ayırın. Telefon ve iletişim hazırlığı →

İdari gözetime alternatifler nasıl değerlendirilir?

YUKK m. 57/A kapsamında belirli adreste ikamet, bildirimde bulunma ve teminat gibi alternatif yükümlülükler düzenlenmiştir. Hangisinin uygulanabileceği kişisel koşullar ve idari değerlendirmeyle bağlantılıdır. Ulaşılabilir adres, aile desteği, kimlik ve seyahat belgesi durumu, sağlık ihtiyacı ve önceki yükümlülüklere uyum gibi olgular gerekçelendirilmelidir. Alternatif talebi, mevcut sınır dışı kararına karşı ayrı başvuru gereğini ortadan kaldırmaz. [2] [13]

Gözetimin devamında ilk kararın gerekçesi kadar sonradan değişen koşullar da önem taşır. Aylık değerlendirme kayıtları, yeni belgeler ve daha hafif tedbirin yeterliliği birlikte incelenmelidir. YUKK m. 57’deki altı aylık süre, her dosyada mutlaka altı ay gözetim uygulanabileceği anlamına gelmez.

Merkezden başvuru ve ücretsiz avukat talebi

İdari gözetime karşı dilekçe idareye verilirse, yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılması gerekir. Verdiğiniz dilekçenin tarihini ve teslim kaydını koruyun; mümkün olduğunda mahkemeye ulaştığı dosya kaydından doğrulansın. Avukatlık ücretini karşılama imkânı bulunmayan kişinin, idari gözetime karşı yargı yolunda talebi üzerine Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanması YUKK m. 57/7’de düzenlenmiştir. [2]

Serbest bırakma veya gözetimin sona ermesi hâlinde yazılı kararın yanında, varsa belirli adreste kalma ve bildirim gibi alternatif yükümlülükleri de öğrenin. Bunlara ilişkin yer, başlangıç ve takip düzenini ayrı kaydedin.

Göç İdaresinin güncel merkez iletişim bilgileri → [6]

Yurt dışına çıkış yasağı, ikamet izni ve tahdit kayıtları

Yurt dışına çıkış yasağı ikamet izni yerine geçmez

Ceza dosyasında verilen yurt dışına çıkış yasağı ile yabancının Türkiye’deki yasal kalış statüsü farklı konulardır. Tedbirin varlığı, ikamet iznini veya çalışma hakkını otomatik olarak uzatmaz. Tedbirin değiştirilmesine ilişkin adli başvuru ile ikamet yönünden gerekli idari işlemler birlikte planlanmalıdır. İnsani ikamet dâhil olası izin türleri, kendi kanuni koşulları üzerinden değerlendirilir. [1] [2]

İmza yükümlülüğü ve adres değişikliği: CMK m. 109/3-b kapsamında kararda belirlenen yere ve aralıklarla başvurulmalıdır. Adres veya il değişikliği bu yükümlülüğü ya da ayrı bir bölge sınırlamasını etkiliyorsa, ihlal oluşmadan yetkili adli merciden uyarlama veya geçici muafiyet istenmelidir. Her adres değişikliği kendiliğinden izne tabi değildir; yükümlülüğe isteyerek uymamak CMK m. 112 kapsamında tutuklamaya yol açabilir. [1]

Tahdit kodu, giriş yasağı ve sınır dışı aynı işlem değildir

G-87 veya Ç-114 gibi bir kayıt görüldüğünde; kodun açıklaması, tesis tarihi, dayanak belgeleri ve varsa ayrı giriş yasağı kararı temin edilmelidir. Sadece kod adına bakılarak bütün dosyalarda aynı süre veya aynı hukukî sonuç bulunduğu kabul edilmemelidir.

İnceleme, “Hakkımda hangi kayıt var?” sorusuyla sınırlı tutulmamalıdır. Kayıtla birlikte hangi kararın uygulandığı, bu kararın tebliğ edilip edilmediği ve ceza dosyasındaki son gelişmeler de değerlendirilmelidir. Kayıt düzeltme talebi, ayrı bir sınır dışı kararına karşı dava süresinin geçirilmesine yol açmamalıdır.

Çıkış yasağı varken ikamet süresi doluyorsa

Örneğin adli kontrol nedeniyle Türkiye’den ayrılamayan kişinin ikamet süresinin dolması, iki makam önünde koordinasyon gerektirebilir. Ceza dosyasında tedbirin kapsamı ve değiştirilmesi; göç idaresi yönünden kalış statüsü, başvuru imkânı ve gerekli belgeler değerlendirilir. “Mahkeme çıkmama izin vermiyor” açıklaması tek başına ikamet veya çalışma izni sağlamaz.

Çıkış yasağı kaldırıldığında yazılı karar ve uygulama kaydının güncellendiği doğrulanmalı; buna rağmen ayrı giriş yasağı, pasaport veya göç işlemi bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Uçuş satın alınması, bu kontrollerin yerine geçmez. [1] [2]

Güvence bedeli (kefalet) çıkış yasağını kaldırır mı?

CMK m. 109/3-f kapsamında güvence yatırma, uygulanabilecek adli kontrol yükümlülüklerinden biridir. Güvencenin amacı ve hangi kısmının hangi yükümlülüğü karşıladığı m. 113–115 çerçevesinde kararda belirlenir. Güvence yatırılması, yurt dışına çıkış yasağını kendiliğinden kaldırmaz; tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılması için yetkili adli merciin kararı gerekir.

Bu parasal güvence, CMK m. 246’daki gaip sanığa verilebilen “güvence belgesi” ile aynı kurum değildir. Başvuruda hangi tedbirin hangi gerekçeyle değiştirilmesinin istendiği açıkça gösterilmelidir. [1]

Pasaport ve yatırılan güvencenin iadesi

Pasaportun ceza dosyasında el konulan eşya mı, idari işlem nedeniyle tutulan belge mi olduğunu belirleyin. İade kararı, kararı uygulayacak birime gönderilen yazı ve teslim kaydı birlikte takip edilmelidir. Çıkış yasağının kalkması, ayrı pasaport veya göç işlemindeki bütün engellerin kalktığını tek başına göstermez.

Güvencenin iadesinde CMK m. 115 uyarınca hangi kısmın söz konusu olduğu, yükümlülüklere uyulması, karar türü ve önceki ödemeler önemlidir. Beraat veya takipsizlikte mağdura ya da nafaka alacaklısına verilmemiş ikinci kısmın iadesi düzenlenmiştir; her para her durumda otomatik iade edilmez. Mahkeme kararını, hesap dökümünü, ödeme/iade yazısını ve banka kaydını kontrol edin. [1]

Yurt dışından avukata nasıl vekâlet verilir?

Vekâletname düzenletmeden önce avukattan kullanılacak işleme uygun yetki kapsamını, kimlik bilgilerini ve kabul edilecek belge biçimini alın. Aile yakını olmak, başka bir yetişkin adına vekâlet verme yetkisi sağlamaz. Kişinin iradesi ve varsa kanuni temsil yetkisi belirlenmelidir.

Türk konsolosluğunda düzenleme

İşlem yapılabilirliği vatandaşlık, belge türü ve ilgili temsilciliğin uygulamasına göre önceden doğrulanmalıdır. Her yabancı için Türk konsolosluğunda vekâletname düzenlenebildiği varsayılmamalıdır. Randevu, kimlik, tercüman ve gerekli özel yetkiler işlemden önce konsolosluktan teyit edilmelidir.

Yabancı noter, apostil veya tasdik ve tercüme

Yabancı noter belgesinde, Apostil Sözleşmesi’nin iki ülke arasındaki ilişkiye ve belgeye uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilir. Uygulanıyorsa yetkili makamın apostili; uygulanmıyorsa gerekli tasdik zinciri gündeme gelir. Sözleşme veya başka bir düzenleme tasdikten muafiyet sağlayabilir. Türkçe tercüme ile tercümenin ve belgenin onay biçimi, Türkiye’de kullanılacağı işleme göre belirlenir. Yeminli tercüme ve noter onayı gerekip gerekmediği belge düzenlenmeden önce netleştirilmelidir.

Apostil, belgedeki imzanın, imzalayanın sıfatının ve mühür veya damganın doğrulanmasına ilişkindir; vekâlet yetkisinin her işleme uygunluğunu kendiliğinden sağlamaz. Asıl veya onaylı örneğin nasıl ulaştırılacağını avukatla kararlaştırın. Vekâlet verilmesi, mahkemenin kişiyi bizzat dinleme kararını ortadan kaldırmaz. [17] [20]

INTERPOL, suçluların iadesi ve hükümlü nakli

Kırmızı bülten ve iade süreci

INTERPOL kırmızı bülteni, aranan kişinin bulunması ve iade veya benzeri işlem beklenirken geçici yakalanması için uluslararası kolluk iş birliği talebidir. Tek başına uluslararası tutuklama emri değildir. Ülkeler, yakalama konusunda kendi hukuklarını uygular. Türkiye’deki adli işlemler, uygulanabilir sözleşmeler ve 6706 sayılı Kanun kapsamında ayrıca incelenir. [5] [7]

INTERPOL kaydına ilişkin başvurular, ulusal yakalama kararı ve iade dosyasından ayrılmalıdır. Kayıtla ilgili bir gelişmenin başka ülkedeki dosyaya etkisi ayrıca doğrulanmadan seyahat veya teslim konusunda kesin sonuç çıkarılmamalıdır.

Yabancı hükümlünün başka ülkeye nakli

Hükümlü nakli, kesinleşmiş cezanın başka bir devlette infazına ilişkin süreçtir; sınır dışı veya suçluların iadesiyle aynı değildir. Kesinleşme, cezanın niteliği, kişinin nakledileceği ülkeyle bağı, uygulanabilir uluslararası düzenleme, gerekli rıza ve devletlerin değerlendirmeleri birlikte ele alınır.

Adalet Bakanlığının açıklamasına göre Türkiye’den nakil işlemlerinde ilgili Cumhuriyet başsavcılığından temin edilen belgeler Bakanlığa iletilir; nakil koşulları ve karşı devletin değerlendirmesiyle süreç yürütülür. Nakil talebi, cezanın kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. [4]

Hangi karara, nereye ve ne zaman başvurabilirsiniz?

Aşağıdaki tablo genel başvuru çerçevesini gösterir. Sürenin son günü; kararın tarihi, türü, usulüne uygun bildirim, başvuru yetkisi ve geçiş hükümleri incelenmeden hesaplanmamalıdır.

Dayanak: CMK m. 268, 273, 291 ve geçici m. 6; YUKK m. 53 ve 57. [1] [2]

Bir başvurunun yapıldığını belgeleyin: tarih, başvurulan makam, evrak kayıt veya dosya numarası ve teslim alındı kaydı birlikte saklanmalıdır. E-posta ile avukata belge göndermek, mahkemeye veya idareye usulüne uygun başvuru yapılmasıyla aynı işlem değildir.

Süreyi okurken başlangıç, birim ve son günü ayırın

Önce hükmün süreyi tebliğe mi, öğrenmeye mi, başka bir olaya mı bağladığını belirleyin. Gün ve hafta olarak gösterilen süreleri aynı yöntemle hesaplamayın. CMK m. 39’da gün, hafta ve ay hesabı ayrı düzenlenir; son günün tatile rastlamasına ilişkin kural da bulunur. İdari yargıda İYUK m. 8 uygulanırken özel kanundaki süre ve usul ayrıca kontrol edilir. Adli tatil veya çalışmaya ara verme nedeniyle her sürenin uzadığı varsayılmamalıdır. [1] [14]

Karar tarihi, size yapılan tebliğ ve avukatınıza yapılan tebliğ farklı olabilir. Elektronik tebligatta mesajın görüldüğü tarih ile hukuken tebliğ edilmiş sayılma tarihi aynı olmayabilir. Resmî tebligat kaydı üzerinden, ilgili usule göre son günü belirletin; bu rehber kişisel son gün hesabı yapmaz.

Sürenin geçtiğini düşünüyorsanız

Kararı ve bütün tebliğ kayıtlarını gecikmeden birlikte inceletin. Usulsüz bildirim veya kusur olmaksızın süre kaçırma iddiası varsa, uygulanabilecek yol dosyaya göre değişir. CMK m. 40–41’deki eski hâle getirme; koşulları, engelin kalkmasından itibaren iki haftalık süre ve kaçırılan işlemin aynı anda yapılmasıyla bağlantılıdır. Bu mekanizma bütün idari işlemlere kendiliğinden uygulanmaz. Süre geçmişse başvurunun reddedilmesi ve bazı yolların kapanması riski vardır; sonucu yalnız takvim üzerinden varsaymayın. [1]

Hangi bilgi ve belgeler birlikte hazırlanmalı?

Belgeleri dosya türüne göre ayırırken aynı olayın tarih sırasını da koruyun. Kararların yalnız sonuç kısmını değil bütün sayfalarını ve tebliğ bilgilerini hazırlayın. Aşağıdaki liste ilk değerlendirmeyi kolaylaştırır; her başvuruda aynı belgenin zorunlu olduğu anlamına gelmez.

İlk iletişimde işlem türü, tebliğ tarihi ve kişinin bulunduğu yer belirtilebilir. Ayrıntılı dosya ve kişisel belgeler için güvenli iletim yöntemi ayrıca belirlenmelidir.

Belge ne işe yarar, nereden alınır?

“Temel dayanak” inceleme önceliğini gösterir. Her belge, her başvuruda zorunlu ek değildir; başvuru türüne özgü şekil ve temsil şartları ayrıca belirlenir.

Ücret, masraf ve adli yardım nasıl ayrılır?

Özel avukatlık ücreti; üstlenilen iş, takip edilecek dosyalar ve hizmet kapsamı üzerinden belirlenir. Noter, tercüme, apostil veya tasdik, posta, harç ve gerektiğinde seyahat giderleri ayrı kalemler olabilir. Başvuru öncesinde hangi giderin gerekli olduğu, kim tarafından karşılanacağı ve ek aşamaların ücret kapsamına girip girmediği yazılı olarak açıklığa kavuşturulmalıdır.

CMK kapsamında müdafi görevlendirmesi, idari gözetimde YUKK m. 57/7 uyarınca avukatlık hizmeti ve mahkemeden istenebilen adli yardım birbirinden farklıdır. Birinin kabulü, her dosyadaki bütün giderlerin karşılandığı anlamına gelmez. Ücretsiz avukat ihtiyacını ilgili merci ve baroya erken bildirin; başvuru koşulları ile istenen belgeleri doğrulayın. Özel ücret sözleşmesi bu mekanizmaların yerine geçmez. [1] [2]

Dosyanıza özgü süreç planında neler bulunmalı?

Birden fazla dosyası bulunan kişi için yalnız “süreç devam ediyor” bilgisi yeterli değildir. Belge incelemesinden sonra oluşturulacak süreç planı, her işlemin mevcut durumunu, yapılacak işi ve takip sorumlusunu görünür kılmalıdır. Planın kapsamı ve güncelleme düzeni, üstlenilen hukuki hizmetle birlikte belirlenir.

1. Doğrulanmış dosya özeti: kişinin sıfatı, soruşturma veya dava aşaması; ayrı idari kararlar ve aktif tedbirler.
2. Karar ve bildirim kaydı: kararın tamamı, tebliğ veya öğrenme belgesi; doğrulanmayı bekleyen bilgiler.
3. Avukatça kontrol edilmiş takvim: başvuru türü, yetkili merci, süre başlangıcı ve son günün dayanağı.
4. Bir sonraki işlem: hazırlanacak belge, yapılacak başvuru, görevli kişi ve takip tarihi.
5. İletişim düzeni: tercih edilen dil, saat dilimi ve yetkilendirilmiş aile iletişim kişisi.
6. Güncelleme kaydı: son kontrol tarihi, yeni kararın etkisi ve sonraki değerlendirme zamanı.

Bulunduğunuz aşamaya göre sonraki adımınız

Türkiye’de bir ceza dosyasında yer alan yabancı için sağlıklı değerlendirme; dosyadaki sıfatın, yargılamanın aşamasının, dil ihtiyacının ve varsa ayrı idari kararların birlikte belirlenmesiyle başlar. Savunma veya şikâyet dosyası ile sınır dışı, idari gözetim ve ikamet işlemlerinin her biri kendi usulü içinde takip edilir.

İlk hazırlıkta kararların tamamını, tebliğ belgelerini, mevcut tedbirleri ve olayların kısa tarih sırasını bir araya getirin. Ceza dosyasındaki olumlu sonucu beklerken başka bir başvuru süresini geçirmeyin. Bir işlemin kaldırılması üzerine diğer kayıt ve yükümlülüklerin de sona erdiğini varsaymadan, her dosyanın güncel durumunu ayrı ayrı doğrulayın.