Tapudaki Kamulaştırma Şerhinin Kaldırılması: Altı Aylık Süre, Başvuru ve Dava

Tapudaki 2942 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanan kamulaştırma şerhi, kanundaki altı aylık koşullar gerçekleştiğinde resen silinmelidir. Ancak her kamulaştırma kaydı aynı nitelikte değildir. Önce şerhin dayanağı, tarihi ve varsa mahkeme dosyası belirlenmeli; ardından tapuya başvuru veya şerhin terkini davası değerlendirilmelidir.

Tapuda görülen kayıt tam olarak ne anlama gelir?

Kamulaştırma sürecinde tapuya farklı kayıtlar işlenebilir. 7. maddeye dayanan idari şerh, 31/b kapsamında devir yasağıyla bağlantılı kayıt, acele el koyma kararı nedeniyle konulan belirtme ve mahkeme tedbiri birbirinin aynısı değildir. E-Devlet ekranındaki kısa açıklama tek başına yeterli inceleme sağlamayabilir. Kaydın yevmiye numarası ve dayanak belgesinin görülmesi gerekir.

7\. madde şerhi, kamulaştırma süreci hakkında sicilde bilgi oluşturur. Bu düzenleme malik değişirse tapunun idareyi bilgilendirmesini de öngörür. Dolayısıyla bu şerhi her durumda mutlak satış yasağı olarak tanımlamak isabetli değildir. Buna karşılık 31/b, 10. madde kapsamında yapılan tebligattan sonra devir ve temlike ilişkin yasak içerir. Tapudaki kaydın hangi işlemden doğduğu satış ve kredi planını doğrudan etkiler.

“Kamulaştırma şerhi var” bilgisiyle neden yetinilmemeli?

Bir parsel zaman içinde ifraz, tevhit veya imar uygulaması görmüş olabilir. Eski parsel üzerindeki kayıt yeni parsele taşınmışsa ilk tesis tarihi ve aktarımın niteliği araştırılır. Kayıt güncellemesi her zaman yeni bir kamulaştırma işlemi veya yeni süre başlangıcı değildir. Taşınmazın geçmiş kayıtları bu nedenle önem taşır.

İdarenin adı da değişmiş olabilir. Belediye sınır değişikliği, kurumun kapanması veya görevin başka kuruma devri, başvurunun kime yöneltileceğini etkileyebilir. Sicildeki eski kurum adından hareketle doğrudan dava açmadan önce hak ve yükümlülüklerin hangi kuruma geçtiği belirlenmelidir.

Altı aylık süre nasıl uygulanır?

7\. maddenin son fıkrası, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde, 10. maddeye göre bedel tespiti ve idare adına tescil isteminde bulunulduğuna ilişkin mahkemeden alınan belgenin tapuya sunulmasını esas alır. Belge ibraz edilmemişse şerhin tapu idaresince resen silinmesi öngörülür. Kanunun aradığı işlem yalnızca bir yatırım yazısı veya kamu yararı kararı değildir.

Bu süreyi incelerken şerh tarihi, dava açılış tarihi ve mahkeme belgesinin tapuya ibraz tarihi ayrı ayrı kaydedilmelidir. İdarenin “kamulaştırma programımız devam ediyor” cevabı, 10. madde davasını gösteren belgenin yerine geçmez. Dosya numarası veriliyorsa gerçekten ilgili taşınmaz ve hakla bağlantılı olup olmadığı da kontrol edilir.

Altı ay geçince kamulaştırma kararı da ortadan kalkar mı?

Şerhin silinmesi ile kamulaştırma kararının iptali aynı sonuç değildir. Terkin, sicildeki belirli kayda ilişkindir. İdarenin sonraki işlemleri, yeni dava açması veya başka bir hukuki dayanağın bulunması ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle şerhin kaldırılması, taşınmazın hiçbir zaman kamulaştırılamayacağı garantisini vermez.

İmar planında yol, park veya başka kamu hizmeti alanında kalma durumu da şerhten bağımsız olabilir. Şerh kalktığında imar planı kendiliğinden değişmez. Satış yapılabilmesi, yapılaşma hakkı ve kamulaştırma tehdidinin sona ermesi farklı konulardır. İnceleme, tapu kaydı yanında imar durumu ve idarenin işlem dosyasını da kapsamalıdır.

Tapu müdürlüğüne başvuru nasıl hazırlanır?

Başvuruda taşınmazın il, ilçe, mahalle, ada ve parsel bilgileri; başvuranın malik veya temsilci sıfatı; silinmesi istenen kaydın tarihi ve yevmiye numarası belirtilir. 7. maddenin koşullarına dayanılıyorsa altı aylık dönem ve belgenin ibraz edilip edilmediği konusunda araştırma yapılması istenir. Sonucun yazılı bildirilmesi talep edilir.

Güncel tapu kaydı, kimlik veya temsil belgesi ve varsa idareyle yapılan yazışmalar eklenir. Başvurunun kayıt numarası ve teslim tarihi saklanır. Başvuru reddedilirse sözlü açıklamayla yetinmek yerine gerekçeli cevap alınması, sonraki hukuki yolun belirlenmesini kolaylaştırır. Tapu müdürlüğünün hangi kayıt ve belgeye dayandığı açık olmalıdır.

İdareye ayrıca yazmak gerekir mi?

İdareden kamulaştırma dosyasının durumu, açılmış dava bilgisi ve kaydın kaldırılmasına ilişkin iradesi sorulabilir. Bu yazışma, uyuşmazlığın yargılama olmadan çözülmesini sağlayabilir. Ancak bilgi istemi veya idari başvuru yapıldığı için başka bir işleme karşı işlemekte olan dava süresinin durduğu varsayılmamalıdır.

Şerhin dayanağı mahkeme kararıysa ilgili mahkeme dosyasına başvuru gerekebilir. Tapu müdürlüğünden mahkeme kararını yok sayarak işlem yapmasını istemek doğru bir yöntem değildir. Hangi merciin hangi kaydı kaldırabileceği, dayanak belge üzerinden belirlenir. Uygun başvuru yapılmış olması, diğer kurum nezdindeki gerekli işlemleri kendiliğinden tamamlamaz.

Şerhin terkini davası hangi mahkemede açılır?

Tapudaki kamulaştırma şerhinin kaldırılmasına ilişkin özel hukuk uyuşmazlığı, niteliğine göre taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür. Şerh lehine konulan idare ve hakka ilişkin uyuşmazlık belirlenmelidir. Tapu müdürlüğünü her dosyada tek davalı göstermek doğru değildir. İstenen sonuç, şerhin terkinine elverişli biçimde açıklanır.

Kamulaştırma kararının kamu yararı, yetki veya usul yönünden iptali ise ayrı bir idari yargı uyuşmazlığıdır. Tapu kaydının silinmesini isteyen kişiyle kamulaştırmanın esasını iptal ettirmek isteyen kişinin talebi aynı olmayabilir. Dava türü ve görev, yalnızca başlığa göre değil somut hukuki sebebe göre seçilmelidir.

Resen silinmesi gereken şerh için dava açmakta yarar var mı?

Kaydın kanunen resen silinmesi gerektiği hâlde sicilde tutulması, malikin korunmaya değer hukuki yararını gündeme getirir. Bunun için kaydın gerçekten devam ettiği ve istenen sonucun başka bir işlemle zaten sağlanmadığı gösterilmelidir. Dava açıldıktan sonra şerh silinirse davanın konusuz kalması ve giderlerin hangi tarafa yükletileceği ayrıca incelenir.

Dava hazırlığında yalnızca “altı ay geçti” denilmesi yeterli bir dosya incelemesi değildir. Dava açılışı ve tapuya ibraz kayıtları, önceki ve sonraki takyidatlar, acele el koyma dosyası ve kamulaştırmanın tamamlanıp tamamlanmadığı araştırılır. Sonradan açılmış bir davanın mevcut terkin talebine etkisi de somut tarihler üzerinden tartışılır.

Gerçek karar: acele el koymadan sonra devam eden kayıt

Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 9 Temmuz 2025 tarihli E.2025/3053, K.2025/10831 kararında, acele el koyma sonrasında tapuya konulan ve 31/b kapsamında değerlendirilen kaydın terkini incelenmiştir. Altı ay içinde 10. maddeye dayalı bedel tespiti ve tescil davası açılmadığı tespit edilmiş; mülkiyeti sınırlayan kaydın kaldırılmasını kabul eden kararın istinafta esastan reddi, temyizde onanmıştır.

Bu örnek, kaydın yalnızca başlığına bakılmaması gerektiğini gösterir. Ancak karar, bütün 31/b kayıtlarının her durumda altı ayda otomatik kalkacağı biçiminde genellenemez. Acele el koyma süreci, sonrasındaki hareketsizlik ve kaydın dayanağı birlikte değerlendirilmiştir. Normal bedel davası devam eden taşınmazın durumu ayrıca incelenir. Gerekçe ve hüküm içeren erişilebilir karar aktarımı.

Dava dosyasında hangi deliller bulunmalıdır?

Teknik inceleme gerekiyorsa eski parselin yeni parselle bağlantısı harita üzerinden gösterilir. Şerh sadece bir bölüme ilişkin olduğu hâlde bütün parseli etkileyen bir kayıt varsa kapsam açıklığa kavuşturulur. Mahkeme kararında taşınmaz ve silinecek kayıt yeterince belirli olmazsa tapu uygulamasında yeni yazışmalar gerekebilir. Dava talebi bu ihtimali azaltacak açıklıkta hazırlanmalıdır.

Yargılama giderleri ve kararın uygulanması

Giderler, davanın sonucu ve tarafların davaya sebebiyet verip vermediği dikkate alınarak değerlendirilir. Şerhin dava sırasında kaldırılması, giderler hakkında karar verilmesini önlemez. Buna karşılık her başvuruda masrafların mutlaka idareye yükletileceği söylenemez. Davanın açıldığı tarihteki hukuki durum ve haklılık önemlidir.

Terkin kararı verilince uygulanması için gerekli kesinleşme ve yazışma koşulları incelenir. Taşınmazın aynına ilişkin kararların icrası ile para alacağının tahsili farklıdır. Kamulaştırmasız el atma tazminatının kesinleşmeden icrasına ilişkin AYM kararını, tapudaki bütün değişikliklerin hemen yapılabileceği şeklinde yorumlamak doğru olmaz. İnfaz için mahkeme ve tapu arasındaki işlem tamamlanmalıdır.

İşlem sonunda yeni tapu kaydı alınarak ilgili yevmiye kaydının gerçekten silindiği doğrulanır. Diğer haciz, ipotek ve tedbirler ayrı kontrol edilir. Alım satım veya kredi işlemi planlanıyorsa yalnızca dava kararının varlığına dayanılmamalı, sicildeki güncel durum görülmelidir. Böylece hukuki başarı ile fiilî işlem tamamlama arasındaki boşluk giderilir.

Sonuç

Kamulaştırma şerhinin kaldırılmasında doğru başlangıç, kaydın hukuki türünü belirlemektir. 7. maddedeki altı aylık kural, dava ve tapuya belge ibraz tarihleriyle birlikte uygulanır. Tapu başvurusu, gerektiğinde terkin davası ve kararın sicile işlenmesi aynı dosya planı içinde takip edildiğinde malik bakımından belirsizlik azaltılabilir.

İlgili yazılar: Acele Kamulaştırma ve Acele El Koyma; Kamulaştırma İşleminin İptali Davası; İdarenin Kamulaştırmadan Vazgeçmesi; Kamulaştırılan Taşınmazı Geri Alma Hakkı

Sıkça Sorulan Sorular

Altı ay dolunca tapudaki kayıt kendiliğinden kaybolur mu?

7\. maddenin koşullarında resen silinmesi gerekir; uygulamada kaydın devam edip etmediği kontrol edilmeli ve gerekiyorsa başvuru yapılmalıdır.

Kamulaştırma şerhli taşınmaz satılabilir mi?

Kaydın türüne bağlıdır. 7. madde şerhi ile 31/b veya mahkeme kararına dayanan devir kısıtlaması aynı değildir.

Acele el koyma kararı varsa altı aylık süre önemsiz mi olur?

Hayır. Sonraki bedel tespiti ve tescil süreci incelenir. Ancak sonuç, kaydın dayanağı ve dosyanın tarihlerine göre belirlenir.

Şerh silinirse imar planındaki yol kararı da kalkar mı?

Hayır. Tapu kaydı ve imar planı ayrı işlemlerdir. Planın değiştirilmesi veya iptali farklı başvuru yollarını gerektirir.

Şerh için idareye yazdım; bütün dava sürelerim durmuş olur mu?

Hayır. Bilgi veya terkin başvurusunun başka işlemlere karşı süreleri kendiliğinden durdurduğu kabul edilmemelidir.

Kaynakça

1. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu: m.7, 10, 27 ve 31/b.
2. Yargıtay 5. HD, E.2025/3053, K.2025/10831, 9.7.2025: erişilebilir tam karar aktarımı.
3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.12, 114, 326, 331, 350 ve 367.

Mevzuat ve kaynak kontrol tarihi: 15 Ekim 2026.