“Ana Sözleşme”, “Esas Sözleşme” ve “Şirket Sözleşmesi” Aynı Şey midir?
Uygulamada “ana sözleşme” genel bir ifade olarak kullanılmaktadır. Ancak teknik terminolojide anonim şirkette TTK m.339 “esas sözleşme”, limited şirkette TTK m.575-577 ise “şirket sözleşmesi” kavramını kullanır. Bu ayrım yalnız dil meselesi değildir; her şirket türünün sözleşme içeriği ve sözleşme serbestisinin sınırları farklıdır.
Anonim şirket esas sözleşmesi TTK m.340'taki emredici hükümler ilkesi nedeniyle kanundan ancak kanunun açıkça izin verdiği ölçüde sapabilir. Limited şirkette de TTK m.579 benzer bir sınır koyar; bununla birlikte TTK m.577, şirket sözleşmesine konulduğunda bağlayıcı olacak birçok özel hükmü açıkça sayar.
Anonim Şirket Esas Sözleşmesinde Zorunlu Olarak Neler Bulunmalıdır?
TTK m.339 anonim şirket esas sözleşmesinde bulunması gereken temel kayıtları ayrıntılı olarak belirler.
Ticaret unvanı ve merkez
Şirketin ticaret unvanı ile merkezinin bulunduğu yer esas sözleşmeye yazılmalıdır. Unvan, TTK'nın ticaret unvanına ilişkin hükümlerine ve ticaret sicili uygulamasına uygun olmalıdır. Unvan tescili, marka tesciliyle aynı korumayı sağlamadığından marka araştırması ayrıca yapılmalıdır.
İşletme konusu
Şirketin işletme konusu esaslı noktaları belirtilerek tanımlanmalıdır. Faaliyet konusunu gereksiz derecede dar yazmak ileride esas sözleşme değişikliği ihtiyacını artırabilir; aşırı geniş ve belirsiz ifadeler ise ruhsat, sektör mevzuatı ve sicil uygulaması açısından sorun yaratabilir.
Sermaye, payların itibari değeri ve ödeme şartları
Esas sermaye tutarı, her payın itibari değeri ve ödeme şekil ve şartları açıkça düzenlenmelidir. 2026 itibarıyla anonim şirketlerde asgari esas sermaye 250.000 TL'dir. Kayıtlı sermaye sistemini kabul eden halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi en az 500.000 TL'dir.
Nama veya hamiline yazılı paylar, imtiyaz ve devir sınırlamaları
Pay senetlerinin türü, belirli paylara tanınan imtiyazlar ve geçerli devir sınırlamaları esas sözleşmede düzenlenebilir. Bu alan, yatırımcı girişi ve mevcut ortakların kontrolünün korunması bakımından kritik önemdedir.
Ayni sermaye, devralınacak işletme ve özel menfaatler
Paradan başka sermaye olarak konulacak hak ve ayınlar, bunların değerleri, karşılığında verilecek paylar ve kuruculara veya bazı kişilere sağlanacak özel menfaatler kanuni çerçevede açıkça gösterilmelidir.
Yönetim kurulu ve temsil
Yönetim kurulu üye sayısı ve şirket adına imza koymaya yetkili olanlar esas sözleşme sisteminde önem taşır. İlk yönetim kurulu üyeleri esas sözleşme ile atanır. Yönetim ve temsil yetkisinin ileride devri planlanıyorsa, esas sözleşme ve iç yönerge mekanizmasının birlikte kurgulanması gerekir.
Genel kurul çağrısı, oy hakları, ilanlar ve hesap dönemi
Genel kurulun toplantıya çağrılma usulü, oy hakları, şirket ilanlarının şekli ve hesap dönemi gibi temel kurumsal düzenler de esas sözleşmenin parçasıdır.
Limited Şirket Sözleşmesinde Zorunlu Kayıtlar Nelerdir?
TTK m.576 limited şirket sözleşmesindeki zorunlu kayıtları daha kısa fakat kritik bir liste hâlinde düzenler.
Unvan ve şirket merkezi
Şirketin ticaret unvanı ve merkezinin bulunduğu yer açıkça gösterilmelidir.
İşletme konusu
Şirketin işletme konusu, esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış şekilde yazılmalıdır. Faaliyet alanıyla NACE kodu, ruhsatlar ve özel izin gereklilikleri arasında uyum kuruluş öncesinde ayrıca kontrol edilmelidir.
Esas sermaye ve pay yapısı
Esas sermayenin itibari tutarı, esas sermaye paylarının sayısı, itibari değerleri, varsa imtiyazlar ve pay grupları düzenlenmelidir. 2026 itibarıyla limited şirketin asgari sermayesi 50.000 TL'dir.
Müdürler
Müdürlerin adları, soyadları, unvanları ve vatandaşlıkları şirket sözleşmesinde bulunur. Bununla birlikte temsil şekli ve imza düzeninin tescil ve iç kontrol boyutu ayrıca hazırlanmalıdır.
İlanların şekli
Şirket tarafından yapılacak ilanların şekli de zorunlu kayıtlardandır.
Limited Şirket Sözleşmesinde Yalnız Yazılırsa Etki Doğuracak Kritik Hükümler
TTK m.577, bazı hükümlerin şirket sözleşmesinde öngörülmeleri şartıyla bağlayıcı olacağını açıkça düzenler. Bu liste, hazır şablonla yetinmenin neden riskli olduğunu gösterir.
Pay devrini sınırlayan özel hükümler
Kanuni devir rejiminden ayrılan düzenlemeler, pay devrinin ortak çevresini koruyacak şekilde sınırlandırılması veya belirli şartlara bağlanması için kullanılabilir.
Önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları
Ortağın payını üçüncü kişiye devretmeden önce diğer ortağa veya şirkete teklif etmesi, belirli olaylarda payın geri alınması veya satın alma hakkı tanınması gibi mekanizmalar ancak hukuken doğru kurgulanırsa çıkış uyuşmazlıklarını azaltabilir.
Ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri
Ortakların sermaye borcundan başka belirli ek finansman veya yan edim yükümlülükleri üstlenmesi isteniyorsa, bunların kanuni sınırlar içinde şirket sözleşmesinde düzenlenmesi gerekir. Sonradan genel kurul kararıyla sözleşmede bulunmayan ağır yükümlülükler yaratılabileceği varsayılmamalıdır.
Veto ve üstün oy düzenlemeleri
Belirli veya belirlenebilir ortaklara veto hakkı veya oy eşitliği hâlinde üstün oy hakkı tanınması, özellikle iki ortaklı yapılarda karar kilitlenmesi riskini yönetmek için kullanılabilir. Ancak bu hükümler şirketin karar alamaz hâle gelmesine yol açmayacak dengede tasarlanmalıdır.
Rekabet yasağı, çağrı hakları ve oy düzeni
Kanuni düzenlemeden ayrılan rekabet yasağı, özel genel kurul çağrı hakları ve oy hakkının hesaplanmasına ilişkin özel hükümler sözleşmede öngörülebilir.
Çıkma, çıkarma ve ayrılma akçesi
Ortağa sözleşmesel çıkma hakkı tanınması, çıkarılma sebeplerinin önceden belirlenmesi ve ayrılma akçesinin hesaplanma sisteminin kurulması, ortaklık uyuşmazlığının en kritik aşamasını kuruluş sırasında öngörmeye imkân verir.
Pay Devri Hükümleri Nasıl Kurgulanmalıdır?
Pay devri hükümleri “devredilebilir/devredilemez” ikiliğine indirgenmemelidir. Şu sorulara birlikte cevap verilmelidir:
- Payını satmak isteyen ortak önce kime teklif yapacak?
- Diğer ortakların önalım veya alım hakkı bulunacak mı?
- Fiyat nasıl belirlenecek?
- Değerleme konusunda anlaşmazlık çıkarsa hangi yöntem kullanılacak?
- Yeni ortağın rakip işletmeyle bağlantısı veya belirli yeterlilik şartları aranacak mı?
- Miras veya eşler arasındaki mal rejimi sonucu pay geçişinde ne olacak?
Limited şirkette TTK m.595 uyarınca devir işleminin yazılı yapılması, imzaların noter tarafından onaylanması ve kural olarak genel kurul onayı aranması önemli bir çerçevedir. Şirket sözleşmesi bu rejimi kanunun izin verdiği ölçüde özelleştirebilir.
Yönetim, Temsil ve İmza Yetkisi Sözleşmede Nasıl Ele Alınmalıdır?
Yönetim hakkı ile temsil yetkisi ayrılmalıdır
Şirketin günlük olarak kimin tarafından yönetileceği ile üçüncü kişilere karşı şirketi kimin bağlayacağı aynı mesele değildir. İç harcama limitleri, teklif onay sistemi, banka yetkileri ve sözleşme imza matrisi kurumsal iç kontrol mekanizmasıdır. Temsil yetkisinin ticaret sicili ve üçüncü kişiler bakımından etkisi ise TTK'nın temsil hükümlerine tabidir.
Çift imza her sorunu çözmez
Çift imza kuralı belirli riskleri azaltabilir; fakat operasyonu gereksiz yere yavaşlatabilir. İşlem türü ve parasal eşiklere göre iç onay sistemi kurulurken tescil edilebilir temsil biçimleriyle uyum sağlanmalıdır.
Karar Nisapları ve %50-%50 Ortaklık Riski Nasıl Düzenlenmelidir?
Eşit ortaklıklı şirketlerde tarafların her konuda birlikte karar vereceği varsayımı, uyuşmazlık çıktığında şirketi çalışamaz hâle getirebilir. Bu nedenle kuruluş sırasında hangi kararların basit çoğunluk, hangi kararların ağırlaştırılmış çoğunluk veya oybirliği gerektireceği belirlenmelidir.
Kritik karar listesi oluşturulabilir
- Sermaye artırımı ve azaltımı.
- Önemli borçlanma ve teminat işlemleri.
- Şirketin temel varlıklarının devri.
- Yeni ortak kabulü ve pay devri.
- Müdür/yönetim kurulu yapısının değiştirilmesi.
- İlişkili taraf işlemleri.
- Kâr dağıtım politikası.
- Birleşme, bölünme, tür değiştirme ve tasfiye.
Karar kilitlenmesi hâlinde arabuluculuk, bağımsız üçüncü kişi görüşü, satın alma/çıkış mekanizması veya pay devri senaryosu önceden planlanabilir. Ancak şirketler hukukunun emredici hükümlerine aykırı düzenleme yapılamaz.
Kâr Dağıtımı ve Finansman Hükümleri Neden Kuruluşta Düşünülmelidir?
Ortakların biri büyüme için kârın şirkette bırakılmasını, diğeri düzenli kâr dağıtımını isteyebilir. Bu fark, şirket başarılı olduğunda dahi ağır uyuşmazlık yaratabilir. Kâr dağıtım politikasının kanuni yedek akçeler, dağıtılabilir kâr ve şirketin finansman ihtiyacıyla birlikte planlanması gerekir.
Limited şirkette TTK m.577 kapsamında bilanço kârının kullanılması konusunda kanundan ayrılan belirli hükümler, kanunun izin verdiği sınırlar içinde sözleşmeye konulabilir. Ayrıca ek ödeme yükümlülüğü öngörülüyorsa tutar, şart ve sınırlar açık olmalıdır.
Fikri Mülkiyet, Gizlilik ve Rekabet Hükümleri Nerede Düzenlenmelidir?
Şirketin marka, yazılım, tasarım, müşteri verisi veya know-how üzerine kurulması hâlinde bu hakların gerçekten şirkete ait olup olmadığı kuruluş aşamasında belirlenmelidir. Her konu esas/şirket sözleşmesine yazılmak zorunda değildir. Kurucuların veya çalışanların fikri hak devri, gizlilik ve ayrıntılı rekabet hükümleri çoğu zaman ayrı sözleşmelerle daha sağlıklı düzenlenir.
Şirket Sözleşmesi ile Ortaklar Sözleşmesi Arasındaki Fark Nedir?
Şirket sözleşmesi şirketler hukuku düzenidir
Esas veya şirket sözleşmesi, tescil edilen ve şirketin kurumsal yapısını belirleyen metindir. Kanunun izin verdiği bazı hükümlerin şirketler hukuku etkisi doğurması için bu metinde yer alması gerekir.
Ortaklar sözleşmesi taraflar arasındaki borç ilişkisini ayrıntılandırabilir
Ortaklar sözleşmesi; yatırım turları, bilgi paylaşımı, birlikte satış, sürükleme/katılma hakları, finansman taahhütleri, gizlilik ve uyuşmazlık çözümü gibi alanlarda ayrıntılı düzenleme sağlayabilir. Ancak ortaklar sözleşmesine yazılan her hüküm şirket organlarını ve üçüncü kişileri kendiliğinden bağlamaz. Bu nedenle iki belge çelişmeyecek biçimde hazırlanmalıdır.
Kuruluş Öncesi Sözleşme Kontrol Listesi
| Kontrol | Temel soru |
|---|---|
| Unvan | Sicil ve marka yönünden çakışma var mı? |
| Faaliyet konusu | Gerçek iş modelini ve izin gerekliliklerini karşılıyor mu? |
| Sermaye | Kanuni asgarinin yanında gerçek işletme sermayesi yeterli mi? |
| Pay grupları | İmtiyaz, oy ve yatırım planı doğru mu? |
| Yönetim | Kim karar verecek, kim uygulayacak? |
| Temsil | Şirketi üçüncü kişilere karşı kim bağlayacak? |
| Pay devri | Ön alım, onay, değerleme ve çıkış düzeni var mı? |
| Karar nisabı | Kritik kararlar ve kilitlenme senaryosu düzenlendi mi? |
| Kâr dağıtımı | Büyüme ve dağıtım beklentileri uyumlu mu? |
| Fikri haklar | Marka, yazılım ve diğer haklar gerçekten şirkete devredildi mi? |
Sonuç
Şirket esas sözleşmesi veya limited şirket sözleşmesi, kuruluş işlemini tamamlamak için doldurulan bir şablon değil, şirketin gelecekte nasıl yönetileceğini belirleyen hukuki altyapıdır. Zorunlu kayıtların bulunması tescil için gereklidir; fakat uyuşmazlığı önleyen asıl kalite, kanunun izin verdiği pay devri, karar, çıkış, finansman ve yönetim mekanizmalarının şirketin gerçek ihtiyaçlarına göre kurgulanmasında ortaya çıkar. Şirket sözleşmesi ile ortaklar sözleşmesinin işlevleri ayrılmalı ve iki metin birbiriyle uyumlu hazırlanmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Şirket ana sözleşmesi hazır şablondan hazırlanabilir mi?
Tescil için gereken asgari hükümler şablonla karşılanabilir; ancak ortaklık dengesi, pay devri, veto, çıkış ve finansman gibi şirkete özgü riskler şablonda yeterince düzenlenmeyebilir. Şablon hukuki tasarımın yerine geçmemelidir.
Limited şirket sözleşmesinde pay devri tamamen yasaklanabilir mi?
TTK m.595 şirket sözleşmesiyle pay devrinin yasaklanabilmesine imkân verir. Bununla birlikte haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır ve hükmün somut olayda uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Limited şirkette önalım hakkı sözleşmeye yazılabilir mi?
Evet. TTK m.577, ortaklara veya şirkete esas sermaye payları bakımından önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları tanınmasını sözleşmede öngörüldüğü takdirde bağlayıcı hükümler arasında sayar.
%50-%50 ortaklıkta veto hakkı konulabilir mi?
Limited şirketlerde TTK m.577 belirli veya belirlenebilir ortaklara veto veya oy eşitliği hâlinde üstün oy hakkı tanınabilmesine imkân verir. Ancak hüküm, şirketin sürekli kilitlenmesine yol açmayacak ve emredici hükümlere aykırı olmayacak biçimde tasarlanmalıdır.
Anonim şirket esas sözleşmesine istenen her hüküm yazılabilir mi?
Hayır. TTK m.340 uyarınca anonim şirket esas sözleşmesi kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak kanunda açıkça izin verilmişse sapabilir.
Şirket sözleşmesi ile ortaklar sözleşmesi aynı belge midir?
Hayır. Şirket sözleşmesi tescil edilen kurumsal metindir; ortaklar sözleşmesi ise ortakların kendi aralarındaki borç ilişkilerini daha ayrıntılı düzenleyebilir. Her ortaklar sözleşmesi hükmü şirketler hukuku bakımından otomatik etki doğurmaz.
Faaliyet konusu çok geniş yazılırsa daha mı avantajlıdır?
Her zaman değil. Çok geniş ve belirsiz faaliyet konusu ruhsat, izin ve sektörel düzenlemeler açısından sorun doğurabilir; çok dar konu ise ileride değişiklik ihtiyacını artırabilir. Gerçek iş modeli esas alınmalıdır.
Ana sözleşme daha sonra değiştirilebilir mi?
Evet; ancak şirket türüne ve değiştirilecek hükme göre genel kurul kararı, özel nisaplar, tescil ve ilan gibi işlemler gerekir. Bu nedenle kritik hükümleri kuruluşta doğru kurmak daha verimlidir.
Kaynakça
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, özellikle m.339-340, 575-579 ve 595.
- T.C. Ticaret Bakanlığı, Türk Ticaret Kanunu tam metni. Kaynak
- T.C. Ticaret Bakanlığı, “Şirket Bilgileri”. Kaynak
- İstanbul Ticaret Odası, “Limited Şirketler”. Kaynak
- M. Fatih Cengil, “Limited Şirket Sözleşmesinde Zorunlu Kayıtların Düzenlenmesi”, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022. Kaynak