Türkiye’de miras kalan bir malın yabancı veya yurt dışında yaşayan mirasçıya geçirilmesi, yalnızca veraset ilamı alınmasından ibaret değildir. Önce mirasçılık sıfatı ve uygulanacak hukuk belirlenir; ardından malvarlığı ve borçlar araştırılır, vergi yükümlülükleri yerine getirilir, ilgili kurumda tescil veya ödeme tamamlanır. Taşınmazın mirasçı adına kaydedilmesi, bankadaki paranın ödenmesi ve bir sigorta lehtarının tazminat alması farklı hukuki işlemlerdir.
Bu rehber; Türk vatandaşı olup başka ülkede yaşayanları, yabancı vatandaşları, çifte vatandaşları ve Mavi Kart sahiplerini kapsar. Her dosyada ölüm tarihi, ölüm anındaki vatandaşlık, son yerleşim yeri, malın bulunduğu ülke ve mirasçıların kişisel durumu ayrı ayrı incelenmelidir. Yalnızca mirasçının ikamet ettiği ülkeye bakılarak bütün terekeye tek bir hukuk uygulanamaz. [1] Bu konu ayrıca mavi kartlı ve çifte vatandaş mirasçıların işlemleri başlıklı yazıda ele alınmıştır.
Türkiye’deki mirasa hangi ülkenin hukuku uygulanır?
Taşınmaz ile diğer malvarlığının ayrılması
MÖHUK m.20 uyarınca miras kural olarak ölenin millî hukukuna tabidir; Türkiye’deki taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Mirasın açılması sebepleri, iktisabı ve taksimi bakımından terekenin bulunduğu ülke hukuku ayrıca önem taşır. Bu nedenle yabancı vatandaşın Antalya’daki dairesi ile bankadaki mevduatı için aynı pay hesabının sorgulanmadan kullanılması doğru değildir. Önce hangi meseleye hangi bağlama kuralının uygulanacağı belirlenir. [1]
Türk hukukunun uygulandığı bir dosyada sağ kalan eşin çocuklarla birlikte mirasçılığı, anne-babayla birlikte mirasçılığından farklı pay doğurur. Ayrıca evlilik mal rejiminden kaynaklanan alacak, doğrudan miras payıyla aynı şey değildir. Eşin katılma alacağı veya kişisel mal iddiası çözülmeden bütün varlıkları paylaşılabilir net tereke saymak yanlış sonuca götürebilir. [2]
Vatandaşlık ve ölüm tarihi neden gereklidir?
Birden fazla vatandaşlığı bulunan kişinin vatandaşlıklarından biri Türk vatandaşlığıysa MÖHUK m.4’teki Türk hukukunun esas alınması kuralı değerlendirilir. Mavi Kart sahibi olmak ise halen Türk vatandaşı olmakla aynı statü değildir. Eski ölümlerde o tarihte yürürlükte bulunan düzenlemeler ayrıca araştırılır; bugünkü yabancı taşınmaz edinim kuralları geçmişe otomatik uygulanmaz. [1] [3]
İlk aşamada hangi belgeler hazırlanmalıdır?
Ölüm belgesi, aile ve nüfus kayıtları, evlenme veya boşanma belgeleri, kimlik ve pasaportlar ile varsa vasiyetname temel dosyayı oluşturur. Yabancı belgelerde düzenleyen makam, tasdik usulü, Türkçe tercüme ve isimlerin birbirini tutması kontrol edilir. Apostil, imza ve resmî sıfatın doğrulanmasına hizmet eder; belgedeki kişinin gerçekten tek mirasçı olduğunu Türk hukuku bakımından kesinleştirmez. [4]
| Dosyadaki soru | Başlıca belge | Tamamlanma ölçütü |
|---|---|---|
| Kim, ne zaman öldü? | Ölüm ve nüfus kaydı | Tarih ve kimlik uyumu |
| Kimler mirasçı? | Mirasçılık belgesi ve aile zinciri | Bütün mirasçılar ve paylar |
| Hangi mallar var? | Kurum cevapları, sicil ve hesap dökümleri | Aktif ve borç envanteri |
| Kim işlem yapacak? | Uygun vekâlet veya temsil kararı | İşleme yeterli yetki |
| Kim ne alacak? | Paylaşma veya ödeme talimatı | Geçerli şekil ve rıza |
| İşlem bitti mi? | Tescil, dekont, teslim tutanağı | Ekonomik sonucun gerçekleşmesi |
Belgelerde eski soyadı, farklı alfabe veya birden çok pasaport numarası bulunabilir. Tercümanda kelimeyi değiştirmek yerine kayıtlar arasında resmî bağlantı kurulmalıdır. Soybağı eksikse ek doğum veya evlenme kayıtları; temsil sorunu varsa velayet, vesayet veya kayyım belgeleri temin edilir.
Veraset ilamı nereden alınır?
Mirasçılık belgesi mirasçıları ve paylarını gösterir. Noterlerin belge düzenleme yetkisi bulunmakla birlikte nüfus kayıtlarının yetersiz olduğu, yargılama gerektiği veya yabancının talebi söz konusu olduğu durumlarda noter yolu sınırlıdır. Yabancılık unsuru nedeniyle yabancı hukuk ve belge incelemesi gerektiren dosyalarda sulh hukuk mahkemesi yolu değerlendirilir. Yurt dışında yaşamak tek başına noter yolunun kapalı olduğu anlamına gelmez. [5] [2]
Yabancı mirasçılık belgesi de ayrıca incelenir. Bir yabancı mahkeme kararının tanınması, o belgenin Türkiye’de yeni veraset ilamı alınmasında delil olarak kullanılması ve Tapu Kanunu m.37 kapsamındaki işlemler aynı yol değildir. Belgenin kesin hüküm niteliği, düzenleyen makam ve yapılacak işlem belirleyicidir. Ayrıntılar serinin yabancı mirasçılık belgesi yazısındadır. [6] [1] Bu aşamada yabancı mirasçının tapu intikali rehberindeki açıklamalar da yol gösterebilir.
Malvarlığı ve borç araştırması birlikte yapılmalıdır
Veraset ilamında dairenin adresi, bankanın adı ve borç miktarı yazmaz. Tapu kayıtları, bankalar, araç kayıtları, yatırım hesapları, şirket payları, sigorta ve BES sözleşmeleri ayrı ayrı araştırılır. Kira gelirleri, üçüncü kişilerdeki alacaklar ve ölümden önce yapılan şüpheli transferler de envantere alınır. İnternet sorgusunda sonuç çıkmaması, malın bulunmadığını kesin olarak göstermez.
Borçlar bakımından kredi, kefalet, ipotek, vergi, şirket sorumluluğu ve devam eden icra dosyaları incelenir. Türk hukukunda mirasın reddi kural olarak üç aylık süreye bağlıdır; başlangıç ve istisnalar TMK m.606 ve devamına göre belirlenir. Olağan yönetimi aşan tereke işlemleri ret hakkını etkileyebileceğinden, borç riski varken satış veya kişisel hesaba para çekme kararı araştırma bitmeden verilmemelidir. [2]
Her varlık için ayrı intikal yolu izlenir
Tapu, araç ve şirket payı
Taşınmazda mirasın kazanılması ile tapudaki intikal kaydı ayrıdır. Tescil, tasarruf ve sonraki satış için kayıtların tamamlanması gerekir. Yabancı mirasçı bakımından edinim sınırlamaları ve gerekirse tasfiye ayrıca incelenir. Tapu intikalinden önce bütün veraset vergisinin ödenmesi gerektiği biçimindeki genel ifade isabetli değildir; intikal ve sonraki devir için uygulanan koşullar ayrılmalıdır. [2] [6] [7]
Araçta noter ve trafik tescil işlemleri, varsa rehin veya ÖTV istisnası araştırılır. Şirket payında ise limited ve anonim şirket hükümleri, esas sözleşme, pay defteri ve temsil yetkisi önem taşır. Miras yoluyla pay sahibi olmak, kendiliğinden şirket müdürü veya yönetim kurulu üyesi olmak anlamına gelmez. [8] [9]
Banka, BES ve hayat sigortası
Bankada ölüm tarihi bakiyesi, hesap türü, miras ortaklığı ve vergi belgesi birlikte değerlendirilir. Bir mirasçının bilgi alması, bütün parayı kendi adına çekme yetkisi doğurmaz. Ortak hesapta da bankaya karşı işlem yetkisi ile paranın mirasçılar arasındaki gerçek aidiyeti birbirinden farklı olabilir. [2]
BES’te sözleşmedeki lehtar, hayat sigortasında lehtar ve varsa rehin veya dain-i mürtehin kaydı araştırılır. Her ölüm ödemesi otomatik olarak terekeye giren ve miras paylarına bölünen para değildir. SGK ölüm aylığı da sosyal güvenlik mevzuatındaki hak sahipliği koşullarına bağlıdır. [10] [9] [11]
Kripto, dijital hesap ve kıymetli eşya
Kripto varlığın ekonomik değeri mirasa konu olabilir; ancak hak sahipliğinin belgelenmesi ile teknik erişim farklı meselelerdir. Platform hesabında kurumun miras prosedürü izlenir. Kişisel cüzdanda özel anahtar kaybolmuşsa veraset ilamı tek başına erişimi sağlamaz. Anahtar veya kurtarma kelimeleri açık dilekçeye, e-postaya veya ortak klasöre konulmamalıdır. [2]
Banka kasası ve evdeki ziynet bakımından açılış, sayım, fotoğraflama, aidiyet ve teslim tutanağı önem taşır. Kasadaki bütün eşyanın ölene ait olduğu yalnızca kasa sözleşmesinden çıkarılamaz. Üçüncü kişinin saklama veya mülkiyet iddiası varsa delilleriyle değerlendirilir.
Yurt dışından temsil ve para transferi nasıl yürür?
Türkiye’ye gelmeden pek çok işlem uygun vekâletnameyle yürütülebilir. Ancak miras araştırması, tapu satışı, sulh, feragat, paylaşma ve bedel tahsili aynı yetki değildir. Vekâletin kapsamı hedeflenen işlemlere göre belirlenmeli; satış bedelinin kime, hangi hesaba ve hangi koşulla ödeneceği ayrıca yazılılaştırılmalıdır. [12] [4]
Türk konsolosluğunda düzenlenen belge ile yabancı noterden alınan belge için tasdik yolu farklıdır. İkinci yolda ilgili ülkeye göre apostil veya konsolosluk tasdiki ve tercüme gerekebilir. Banka ayrıca kimlik, vergi numarası, vergi mukimliği ve paranın kaynağına ilişkin belge isteyebilir. Bu kontroller mirasçılık belgesinin yerine geçmez; onun üzerine eklenir.
Vergi, süre ve masraflar nasıl planlanır?
Veraset ve intikal vergisi beyan süresi ölümün ve mirasçının bulunduğu ülkeye göre değişir. Bütün yurt dışı dosyalarına altı ay demek yanlıştır. Beyan verme, verginin tahakkuku, taksitlerin ödenmesi ve kurumun ödeme için vergi yazısı istemesi ayrı aşamalardır. 2026 istisna ve tarifeleri ölüm yılıyla birlikte değerlendirilmelidir. [7] Benzer bir durumda yabancı mirasçıların veraset ve intikal vergisi yazısındaki adımlar karşılaştırılabilir.
Masraf planında mahkeme gideri, tercüme ve tasdik, tebligat, vergi, tapu veya noter gideri, banka transferi ve avukatlık ücreti ayrı gösterilir. Yabancı ülke yazışmaları ve uyuşmazlık süreyi uzatabilir. Her dosya için sabit bitiş tarihi veya tek fiyat verilmesi, işlem kapsamını ve değişken giderleri gizler.
Uyuşmazlık çıkarsa hangi yol izlenir?
Önce sorunun kimlik kaydı, temsil, vergi, miras payı veya malın aidiyetiyle mi ilgili olduğu belirlenir. Eksik belge bir tamamlama başvurusuyla çözülebilirken mirasçıların satışa razı olmaması paylaşma veya ortaklığın giderilmesi sürecini gerektirebilir. Taşınır ve taşınmazların paylaşılması ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk değerlendirilir. Koruma ihtiyacı varsa geçici hukuki koruma ayrıca istenir. [13]
Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 29.04.2024 tarihli, E.2024/1330, K.2024/2250 kararı, yabancılık unsurlu bir mirasçılık dosyasında eksik soybağı araştırmasının tamamlanmasının önemini gösterir. Önceki bozmalardan sonra verilen kabul kararı onanmıştır. Bu sonuç, her yabancı mirasçının taşınmazı sınırsız edinebileceği anlamına gelmez; kararın eski ölüm tarihi ve dosyaya özgü araştırma bağlamı korunmalıdır. [14]
Dosya ne zaman tamamlanmış sayılır?
Mirasçıya yalnız mahkeme kararı gönderilmesi işlemin bittiğini göstermez. Tapuda yeni kayıt, bankada fiilî ödeme, araçta tescil, yatırım hesabında virman, şirket payında gerekli kayıt ve bildirimler kontrol edilir. Paylaşma varsa denkleştirme bedelleri ödenmeli; kira ve gider hesabı teslim edilmeli; devam eden vergi taksitleri takvime bağlanmalıdır.
Yurt dışı transferinde gönderim dekontu kadar alıcı hesaba geçen net tutar da izlenir. Sonradan bulunan mal veya borç için ek işlem gerekebileceği belirtilir. Güneş & Güneş Hukuk Bürosunun bu tür dosyalardaki hukuki çalışma kapsamı; belge planı, mirasçılık incelemesi, kurum işlemleri, uyuşmazlık ve karar sonrası uygulama aşamaları üzerinden somutlaştırılabilir.
İlk görüşmede kurulacak hukuki değerlendirme
Mirasçının vatandaşlığı ile mirasbırakanın vatandaşlığı aynı işlevi görmez
Mirasçının yabancı olması, mirasın mutlaka onun vatandaşlık hukukuna tabi olduğu anlamına gelmez. MÖHUK m.20’nin başlangıç noktası ölenin millî hukukudur. Mirasçı bakımından vatandaşlık ise taşınmaz edinimi, kimlik ve temsil belgeleri gibi farklı alanlarda önem kazanır. Bu iki kişinin statüsü karıştırılırsa bankadaki para için yanlış pay hesabı yapılabilir veya taşınmazın edinilebilirliği hiç incelenmeden devir taahhüdünde bulunulabilir. Dosyada her kişi için ölüm anındaki vatandaşlık, varsa vatandaşlık değişikliği ve kimlik kayıtları ayrı tutulmalıdır. [1]
Türkiye’de taşınmazı bulunan yabancı bir kişinin bütün mirası için kendi ülkesinde hazırlanan tek pay tablosu yeterli olmayabilir. Türk taşınmazına uygulanacak hukuk ile diğer varlıkların miras statüsü ayrıştırılır. Bununla birlikte “taşınmaz için Türk hukuku” ifadesi bütün ön sorunları kendiliğinden çözmez. Evliliğin geçerliliği, soybağı, evlat edinme ve mal rejimi gibi meseleler kendi bağlama kurallarıyla araştırılabilir. Yabancı ülke hukukunun uygulanması gerekiyorsa hâkim MÖHUK m.2 çerçevesinde bu hukuku araştırır; taraflardan da yardım isteyebilir. Sadece internetten alınmış bir miras payı tablosu yerine yürürlük tarihini gösteren mevzuat ve güvenilir hukuk açıklaması sunulması daha elverişlidir.
Ölüm sırası ve birbirini izleyen miraslar
Mirasçılardan biri, ilk mirasbırakandan sonra fakat intikal işlemleri tamamlanmadan ölmüş olabilir. Bu durumda onun ilk mirastaki payı da kendi mirasına dahil olur. İkinci kişinin mirasçılık belgesi, ilk kişinin belgesinin yerine geçmez; iki ölüm ve iki mirasçılık ilişkisi birbirine bağlanır. Her ölüm için borç, vergi ve reddetme süresi ayrıca değerlendirilir. Özellikle onlarca yıldır intikal ettirilmemiş aile taşınmazlarında yalnız yaşayan son kuşağın imzasını almak, aradaki mirasçıların paylarını ortadan kaldırmaz. [2]
Borçlu tereke karşısında hangi seçenekler vardır?
Türk hukukunun uygulandığı dosyada mirasın kanunen kazanılması, mirasçıya yalnız hak sağlamaz; mirasbırakanın borçlarından kişisel sorumluluk da doğurabilir. Bu nedenle “önce bütün malları üzerime alayım, sonra borca bakarım” yaklaşımı sakıncalıdır. Ret, resmî defter tutulması ve resmî tasfiye farklı koşulları olan seçeneklerdir. Ölüm tarihinde ödemeden aczin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması hâlindeki hükmen ret de, her borçlu terekenin kendiliğinden borçsuz devralınması anlamına gelmez. Aczin ölüm anındaki durumu ve mirasçının sonradan yaptığı işlemler önemlidir. [2]
TMK m.619’daki resmî defter talebi için bir aylık süre ile m.606’daki üç aylık ret süresi birbirine karıştırılmamalıdır. Resmî defter, mirasçının bilgisayarında tuttuğu envanter değildir; sulh hâkiminin yürüttüğü kanuni usuldür. Defter tutulması sonunda hangi seçeneğin kullanılacağı ve deftere yazılmamış borçların etkisi özel hükümlere göre belirlenir. Süreleri izleyen kişi, yalnız takvim tarihini değil başlangıç olayını ve bunu kanıtlayan belgeyi de kaydetmelidir.
Tereke malını korumakla kişisel olarak sahiplenmek aynı değildir. Çatısı akan evi korumak, zamanaşımını önlemek için gerekli dava veya takibi yürütmek ile araç satıp bedelini kişisel harcamada kullanmak farklı değerlendirilir. TMK m.610, olağan yönetimi aşan veya malları kendisine mal eden mirasçının ret hakkına önemli sonuç bağlar. Bu nedenle borç incelemesi sürerken vekile verilen yetkinin kullanımı da sınırlandırılmalı; hangi koruma işinin neden yapıldığı belgelenmelidir.
Birden fazla mirasçı olduğunda yönetim nasıl düzenlenir?
Türk miras hukukunda paylaşmaya kadar miras ortaklığı ve elbirliği ilkesi geçerlidir. Miras payının dörtte bir olması, belirli bir banknotun, odanın veya şirket payının dörtte birinin tek başına kullanılabileceği anlamına gelmez. Olağan durumda tereke üzerindeki haklarda birlikte hareket gerekir; kanuni istisnalar ve koruma talepleri ayrıca değerlendirilir. Mirasçılar arasında temsil anlaşması kurulabilir. Uzlaşılamıyorsa TMK m.640 kapsamında miras ortaklığına temsilci atanması istenmesi, her malın hemen satılmasından farklı bir çözüm olabilir. [2]
Temsilcinin varlığı her mirasçının kendi adına bağımsız talepte bulunabileceği bütün yolları kapatmadığı gibi, temsilciye sınırsız kişisel tasarruf yetkisi de vermez. Atama kararındaki görev, işlem sınırı ve hesap yükümlülüğü okunmalıdır. Kira toplanması, zorunlu giderlerin karşılanması ve hesap dökümü paylaşılması için ortak bir düzen kurulması, özellikle mirasçıların farklı ülkelerde yaşadığı dosyalarda uzun süreli değer kaybını önleyebilir.
Örnek dosyada işlem sırası ve paralel yürütülebilecek işler
Varsayımsal olarak Almanya’da yaşayan bir Türk vatandaşının Türkiye’de dairesi, banka hesabı ve kredi borcu bıraktığı; eşinin ve iki çocuğunun farklı ülkelerde bulunduğu düşünülsün. İlk iş bütün malları satmak değildir. Ölüm ve aile kayıtları tamamlanırken kredi, sigorta ve tapu yükleri araştırılır. Eşin mal rejiminden doğabilecek alacağı miras payından ayrılır. Mirasçılık belgesi ve vekâlet hazırlığı paralel yürütülebilir; vergi süresi ise belge süreci bitene kadar kendiliğinden beklemez. Borç tablosu ve ret seçeneği değerlendirildikten sonra paylaşma, satış veya malı elde tutma kararı verilir. Örnek, Türk hukukunun uygulanması varsayımına dayanır; yabancı vatandaşlık ve farklı mal rejimi sonucu değiştirebilir. [2] [7]
Bu dosyada banka ödemesi tamamlandığı hâlde tapu intikali bekleyebilir; sigorta başvurusu da kendi incelemesine tabi olur. Başarı ölçütü tek bir “dosya tamam” e-postası değil, her varlık için hukuki ve ekonomik sonucun belgelenmesidir. Mirasçıya teslim edilen kapanış dosyasında hangi malların devralındığı, hangi borçların ödendiği, hangi başvuruların sürdüğü ve kimde hangi asıl belgenin bulunduğu açıkça gösterilmelidir.
Sonuç
Türkiye’de sınır ötesi miras intikali, hak sahipliğinin belirlenmesinden fiilî tescil ve tahsile kadar izlenmelidir. Doğru başlangıç; ölüm ve vatandaşlık bilgisi, aile kayıtları, borç araştırması ve varlık türlerinin ayrılmasıdır. Her mal için uygun temsil, vergi ve kurum işlemi tamamlandığında miras hakkı kullanılabilir ekonomik sonuca dönüşür.
İlgili yazılar: Türkiye’ye Gelmeden Miras İşlemleri Nasıl Yapılır? Yurt Dışından Vekâlet ve Uzaktan Takip; Yabancı Mirasçı Türkiye’de Veraset İlamı Nasıl Alır? Belgeler ve Mahkeme Süreci; Miras Belgelerinde Apostil, Tercüme ve İsim Farkları; Yabancı Vasiyetname Türkiye’de Nasıl Uygulanır?.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’ye gelmek zorunlu mu?
Birçok işlem uygun vekâletle yapılabilir. Kimlik doğrulaması, temsilin kapsamı ve ilgili kurumun işlem koşulları ayrıca kontrol edilir.
Bir veraset ilamı bütün malları gösterir mi?
Hayır. Belge mirasçıları ve paylarını gösterir; malvarlığı ve borç araştırması ayrıca yapılır.
Yabancı vatandaş miras kalan evi mutlaka kaybeder mi?
Hayır. Vatandaşlık, taşınmazın niteliği, edinim sınırlamaları ve ölüm tarihindeki hukuk birlikte incelenir. Bazı dosyalarda tasfiye ve bedelin ödenmesi gündeme gelebilir.
Vergi ödemeden hiçbir işlem yapılamaz mı?
Bu genelleme doğru değildir. Beyan, tapu intikali, satış ve bankadan ödeme birbirinden farklı koşullara tabidir.
Mirasçıların anlaşması bütün sorunları çözer mi?
Anlaşma, şekil şartını, üçüncü kişi haklarını, küçüklerin temsilini ve vergi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Kaynakça
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- 1512 sayılı Noterlik Kanunu
- 2644 sayılı Tapu Kanunu
- 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
- 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 29.04.2024, E.2024/1330, K.2024/2250
Mevzuat ve içerik güncelleme tarihi: 13 Ekim 2026. Kararların erişim ve inceleme kayıtları kaynak dosyasında ayrıca gösterilmiştir.