HUKUK SÖZLÜĞÜ
Faiz
Faiz, bir miktar paradan belirli bir süre yararlanmanın ya da para borcunun geç ödenmesinin karşılığı olarak ödenen ve kural olarak anaparaya yıllık oran uygulanarak hesaplanan bedeldir. Üç temel türü vardır: tarafların kararlaştırdığı akdî faiz, faiz ödenmesi gerekip oranın sözleşmede belirlenmediği hâllerde uygulanan kanuni faiz ve borçlu temerrüde düştüğünde işleyen temerrüt faizi. Oranlar sabit değildir; sözleşmeye, işin ticari olup olmamasına ve yürürlükteki mevzuata göre belirlenir.
Kapsam
Faizin genel çerçevesi Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 88 ve m. 120'de, oranların belirlenmesi 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunda düzenlenir.
- Akdî faiz: Sözleşmeyle kararlaştırılır. TBK m. 88/2 sözleşmesel orana, mevzuattaki orana bağlı bir üst sınır koyar; ticari işlerde ise faiz oranı serbestçe belirlenir, tüketiciyi koruyan hükümler saklıdır (TTK m. 8).
- Kanuni faiz: Faiz ödenmesi gereken hâllerde oran sözleşmede belirlenmemişse uygulanır. 2026'da 7589 sayılı Kanunla değiştirilen 3095 s. K. m. 1'e göre oran, Merkez Bankasının reeskont oranına bağlı olarak belirlenir ve yıl içinde değişebilir.
- Temerrüt faizi: Para borcunda temerrüde düşen borçlunun, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça ödediği faizdir (3095 s. K. m. 2; TBK m. 120). Ticari işlerde Merkez Bankasının avans faiz oranı daha yüksekse bu oran istenebilir; sözleşmesel temerrüt faizi de TBK m. 120/2'deki sınıra tabidir.
Uygulamadaki önemi
Faiz talebinde türü, oranı ve başlangıç tarihi ayrı ayrı gösterilmelidir; ticari borçlarda faiz, aksine sözleşme yoksa vadenin bitiminden, vade yoksa ihtar gününden işler (TTK m. 10). Kanuni faiz ve temerrüt faizinde mürekkep (bileşik) faiz yürütülemez (3095 s. K. m. 3); faizin anaparaya eklenmesi yalnız TTK m. 8/2'deki sınırlı ticari ilişkilerde mümkündür. Oran sözleşmede belirlenmemişse faiz borcunun doğduğu tarihteki mevzuat esas alınır (TBK m. 88/1); yabancı para borçları için 3095 s. K. m. 4/a ayrı bir kural içerir.
Karıştırılan kavramlar
Temerrüt, borçlunun muaccel borcunu zamanında ifa etmemesi durumudur; temerrüt faizi ise para borçlarında bunun kanuni sonuçlarından biridir. Zarar temerrüt faizini aşıyorsa borçlu, kusursuzluğunu ispat etmedikçe aşkın zararı da karşılar (TBK m. 122). Faiz ceza koşulundan (cezai şart) da ayrılır; faiz ve irat borçlarında temerrüt faizinin başlangıcına ilişkin kurala aykırı anlaşmalar ceza koşulu hükümlerine tabidir (TBK m. 121).
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu · m. 88, m. 120–122(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun · m. 1, 2, 3, 4/a(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu · m. 8, m. 10(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.