Banka

Kapsam

5411 sayılı Bankacılık Kanunu m. 3, bankayı mevduat bankaları, katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarını kapsayacak biçimde tanımlar. Mevduat bankası kendi nam ve hesabına mevduat kabul etmek ve kredi kullandırmak, katılım bankası özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmak, kalkınma ve yatırım bankası ise mevduat veya katılım fonu kabul etmeksizin esas olarak kredi kullandırmak üzere faaliyet gösterir. Kanun m. 4 bankaların yapabileceği işleri sayar; mevduat ve katılım fonu kabulü, nakdî ve gayrinakdî kredi, ödeme ve fon transferi, saklama, kart ihracı ve sermaye piyasası işlemleri bunlar arasındadır. Banka kurulması Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun iznine bağlıdır; banka anonim şirket şeklinde kurulur ve faaliyete geçmek için Kuruldan ayrıca faaliyet izni alır (m. 6–7, 10).

Uygulamadaki önemi

Kredi kuruluşları, yani mevduat ve katılım bankaları ile özel kanunlarına göre yetkili olanlar dışında hiçbir kişi meslek edinerek mevduat veya katılım fonu kabul edemez; unvanında, ilan ve reklamlarında bu izlenimi yaratan ifadeler de kullanamaz (m. 60). Bankalar maruz kaldıkları riskleri izlemek için iç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim sistemi kurmakla yükümlüdür (m. 29) ve 5549 sayılı Kanun kapsamında müşterinin tanınması ile şüpheli işlem bildirimi gibi yükümlülüklere tabidir.

Karıştırılan kavramlar

Banka, ödeme kuruluşu ve elektronik para kuruluşuyla karıştırılır. 6493 sayılı Kanuna göre bankalar da ödeme hizmeti sağlayıcısıdır; ancak ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşları banka değildir, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasından izin alarak faaliyet gösterir ve ödeme hizmeti ya da elektronik para ihracı karşılığında aldıkları fonlar mevduat sayılmaz (6493 sayılı Kanun m. 13–14, 18, 20). 6493 sayılı Kanun'da “Banka” sözcüğü özel olarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasını ifade eder (m. 3). Merkez Bankası 1211 sayılı Kanuna tabidir ve 5411 sayılı Kanunun kapsam maddesinde sayılan kuruluşlar arasında yer almaz (5411 sayılı Kanun m. 2).