HUKUK SÖZLÜĞÜ
Açık rıza
Açık rıza, kişinin belirli bir konudaki veri işlemeye, önceden bilgilendirilmiş olarak ve özgür iradesiyle verdiği onaydır. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 3/1-a'da tanımlanır ve m. 5'te kişisel veri işlemenin şartlarından biri olarak yer alır. Kanunda sayılan başka bir işleme şartı varsa açık rıza aranmaz. Verilen rıza her zaman geri alınabilir; geri alma ileriye dönük sonuç doğurur.
Kapsam
Kanuna göre kişisel veriler kural olarak ilgili kişinin açık rızası olmadan işlenemez (m. 5/1); ancak kanunlarda açıkça öngörülme, bir sözleşmenin kurulması veya ifası, veri sorumlusunun hukukî yükümlülüğü, ilgili kişinin veriyi alenileştirmesi, bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması ya da veri sorumlusunun meşru menfaati gibi m. 5/2'de sayılan hâllerde açık rıza aranmaz. 7499 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra özel nitelikli kişisel veriler de açık rıza dışında m. 6/3'te sayılan şartlarla işlenebilmektedir. Yurt dışına aktarımda açık rıza, yeterlilik kararı ve uygun güvence bulunmadığında, muhtemel riskler hakkında bilgilendirme yapılması kaydıyla başvurulabilecek arızi aktarım hâllerinden biridir (m. 9/6-a). Kişisel Verileri Koruma Kurumu açık rızanın unsurlarını belirli bir konuya ilişkin olma, bilgilendirmeye dayanma ve özgür iradeyle açıklanma olarak açıklar.
Uygulamadaki önemi
Kuruma göre “her türlü işlem” gibi konusu belirsiz genel rızalar (“battaniye rıza”) geçersiz sayılır; açık rıza yazılı olmak zorunda değildir, elektronik ortamda veya çağrı merkezi aracılığıyla da alınabilir, ancak ispat yükü veri sorumlusundadır. Geri alma beyanı veri sorumlusuna ulaştığı andan itibaren hüküm doğurur ve açık rızaya dayanan işlemler o andan itibaren durdurulmalıdır. İşleme açık rızaya dayanıyorsa aydınlatma yükümlülüğü ile açık rızanın alınması ayrı ayrı yerine getirilmelidir (Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ m. 5/1-f). Bu nedenle uygulamada önce başka bir işleme şartının bulunup bulunmadığı değerlendirilir; açık rıza geri alınabildiği için sürekli yürütülmesi gereken işlemlere tek başına güvenli bir dayanak olmayabilir.
Karıştırılan kavramlar
Açık rıza, aydınlatma yükümlülüğüyle karıştırılmamalıdır: aydınlatma, veri sorumlusunun kimliği, işleme amacı, aktarım ve hukukî sebep hakkında bilgi vermektir ve veri hangi şarta dayanılarak işlenirse işlensin yerine getirilir (m. 10); açık rıza ise ilgili kişinin onayıdır. Bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olarak taraflara ait verilerin işlenmesi gerekliyse, işleme açık rızaya değil m. 5/2-c'deki şarta dayanır.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu · m. 3/1-a, 5, 6/3, 9/6-a, 10(erişim: 24 Eylül 2026)
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu — Açık Rıza Alırken Dikkat Edilecek Hususlar · Kurum açıklaması(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ · m. 5/1-a, 5/1-f(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.