HUKUK SÖZLÜĞÜ
Arabuluculuk
Arabuluculuk, uyuşmazlığın taraflarının, uzmanlık eğitimi almış tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin yönettiği görüşmelerle kendi çözümlerini üretmeye çalıştığı bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Arabulucu bağlayıcı bir karar vermez; tarafların iletişimini kolaylaştırır ve 6325 sayılı Kanuna göre taraflar çözüm üretemezse öneri de getirebilir. Kural olarak isteğe bağlıdır; ancak bazı iş, ticari, tüketici ve kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
Kapsam
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, yabancılık unsuru taşıyanlar dâhil, tarafların serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarına uygulanır; aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir (m. 1). Arabulucu, Adalet Bakanlığı siciline kayıtlı gerçek kişidir; taraflar çözüm üretemezse çözüm önerisi de getirebilir (m. 2). Taraflar başvurmakta, süreci sürdürmekte veya vazgeçmekte serbesttir; dava şartı arabuluculuk hükümleri saklıdır (m. 3). Dava şartı arabuluculuk (uygulamada “zorunlu arabuluculuk”), güncel düzenlemelere göre başlıca şu uyuşmazlıklarda öngörülmüştür: iş kazası ve meslek hastalığı davaları dışında işçi veya işveren alacağı ve tazminatı, işe iade talepleri ve bunlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları (7036 s. K. m. 3); ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları (TTK m. 5/A); tüketici mahkemelerindeki uyuşmazlıklardan istisna edilmeyenler (6502 s. K. m. 73/A); ilamsız icra yoluyla tahliye dışındaki kira uyuşmazlıkları ile ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları (6325 s. K. m. 18/B). Kapsam kanun değişiklikleriyle genişletilmiştir; istisnalar ilgili maddelerde düzenlenir.
Uygulamadaki önemi
Dava şartı olan hâllerde arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir; davacı, anlaşmaya varılamadığını gösteren son tutanağı dava dilekçesine eklemek zorundadır (m. 18/A). Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Dava şartı arabuluculukta, geçerli mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmadığı için arabuluculuğun sona ermesine yol açan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemesi gereken yargılama giderlerinin yarısını üstlenir; lehine de vekâlet ücretinin yalnızca yarısına hükmedilir (m. 18/A). Bu yaptırım tüketici aleyhine uygulanmaz (6502 s. K. m. 73/A). Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi alınırsa belge ilam niteliğinde sayılır (m. 18).
Karıştırılan kavramlar
Arabuluculuk en sık tahkimle karıştırılır: hakem uyuşmazlığı bağlayıcı bir kararla çözer ve karara karşı yalnız iptal davası açılabilir; arabulucu ise karar vermez, tarafların anlaşmasına aracılık eder. Ceza muhakemesindeki uzlaştırma da ayrı bir kurumdur; kanunda sayılan suçlarda şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören arasında yürütülür (CMK m. 253). Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa uyuşmazlık dava veya, geçerli bir tahkim sözleşmesi varsa, tahkim yoluyla çözülür.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu · m. 1–3, 18, 18/A, 18/B(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu · m. 5/A(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu · m. 3(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun · m. 73/A(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.