HUKUK SÖZLÜĞÜ
İstinaf
İstinaf, ilk derece hukuk mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesi tarafından vakıa, delil ve hukuk yönlerinden denetlenmesini sağlayan olağan kanun yoludur. Başvuru süresi kural olarak kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki haftadır; kararın türü ve kanundaki parasal sınırlar ayrıca kontrol edilmelidir.
Hukukî anlamı
İstinaf dilekçesinde başvuru sebepleri, hangi karar bölümünün neden hukuka aykırı olduğu ve talep edilen sonuç açıkça gösterilmelidir. Bölge adliye mahkemesi, kamu düzenine aykırılık hâlleri dışında incelemeyi kural olarak ileri sürülen sebeplerle sınırlı yürütür.
İstinaf incelemesi dosya üzerinden veya gerekli hâllerde duruşmalı yapılabilir. Daire; başvuruyu usulden reddedebilir, esastan reddedebilir, kararı kaldırarak yeniden hüküm kurabilir veya kanunda belirtilen durumlarda dosyayı ilk derece mahkemesine gönderebilir.
Buradaki süre ve inceleme açıklamaları HMK kapsamındaki hukuk yargılamasına ilişkindir. Ceza yargılamasında CMK; idarî yargıda İYUK hükümleri uygulanır. Bu yargı kollarının başvuru şartları, süreleri ve kesinlik kuralları birbirine aktarılmamalıdır.
7550 sayılı Kanun m. 20 ile değişen HMK ek m. 1/2 uyarınca, HMK m. 341, 362 ve 369 kapsamındaki parasal sınırların uygulanmasında davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır. Değişiklikten önceki dosyalarda yürürlük, tamamlanmış usul işlemleri ve HMK m. 448 ayrıca değerlendirilmelidir. Her dosyaya yalnız karar yılındaki sınırı uygulamak doğru değildir.
Temel unsurlar ve uygulama ölçütleri
- Bölge adliye mahkemesi tarafından incelenir.
- Başvuru sebeplerinin somutlaştırılması gerekir.
- Başvuru süresi ile parasal kesinlik sınırının hesabı birbirinden ayrı denetlenir.
- Her ara karar tek başına istinaf edilemez.
Uygulamadaki önemi
İstinaf yalnız kararın yeniden anlatılması değildir. Dosyadaki deliller, usul hataları, gerekçe eksiklikleri ve yanlış hukuk uygulaması birbirinden ayrılarak açık bir başvuru stratejisi kurulmalıdır.
Karıştırılan kavramlar
- İstinaf vakıa ve hukuk denetimi yapabilir; temyiz esas olarak hukukî denetimdir.
- İtiraz, kanunun belirli kararlar için öngördüğü farklı ve daha sınırlı bir başvuru yoludur.
Uygulama örneği
Mahkemenin önemli bir delili tartışmadan hüküm kurduğu ileri sürülüyorsa, delilin dosyadaki yeri, hükme etkisi ve hangi usul kuralının ihlal edildiği istinaf sebebi olarak somutlaştırılmalıdır.
Sık sorulan sorular
İstinaf süresi ne zaman başlar?
Hukuk yargılamasında kural olarak usulüne uygun tebliğle başlar; kararın türü ve özel kanun hükümleri ayrıca incelenmelidir.
İstinaf başvurusu icrayı kendiliğinden durdurur mu?
Kural olarak her başvuru otomatik durdurma sonucu doğurmaz; kararın niteliği ve özel hükümler değerlendirilmelidir.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Adalet Bakanlığı Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m. 341, 345, 350, 353, 355, ek m. 1, m. 448(erişim: 24 Eylül 2026)
- Türkiye Büyük Millet Meclisi — 7251 sayılı değişiklik Kanunu · m. 34-36(erişim: 24 Eylül 2026)
- Türkiye Büyük Millet Meclisi — 7550 sayılı değişiklik Kanunu · m. 20-21(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.