Kaçak elektrik bedelinin doğruluğu, yalnız toplam tutara bakılarak anlaşılamaz. Kullanım türü, tüketim yöntemi, gün ve saat, güç, tarife, tekrar katsayısı, önceki faturalar ve vergi kalemleri ayrı ayrı denetlenmelidir. Aynı tesiste farklı hukuki nitelendirme, farklı hesap sonucuna yol açabilir.
Bu rehber, 9 Ekim 2026 kaynak kontrolüyle ve EPTHY’nin 14 Ocak 2025 değişikliklerini içeren hükümleri üzerinden hazırlanmıştır. Geçmiş tüketimlere bugünkü katsayı ve süreler kendiliğinden uygulanmaz. Olay tarihi ve ilgili düzenlemenin zaman bakımından uygulanması ilk inceleme konusudur. [1, m.44–47]
Hesaptan önce kaçak türü belirlenmelidir
Sözleşmesiz dağıtım müdahalesi, sayaç dışı ayrı hat, sayaç/ölçüm müdahalesi ve kesilmiş elektriğin izinsiz açılması aynı formülle hesaplanmaz. Tutanakta EPTHY m.42’nin hangi bendinin esas alındığı, bulgularla uyumlu olmalıdır. [1]
Bir fatura dökümünde şu soruların cevapları bulunmalıdır: Kaç kWh kabul edilmiş, bu miktar hangi yöntemle bulunmuş, hangi tarihler kullanılmış, fiyat hangi tarihe ait, neden bu katsayı seçilmiş? Yalnız “kaçak bedeli” ve toplam rakam yazılması, bağımsız hesap kontrolüne yetmez.
Tüketim miktarı için yöntem sırası
Doğru sayaç, ihtilafsız dönem, güç yöntemi
EPTHY m.44/1, m.42/1-a ve c kapsamındaki hesaplarda önce dağıtım şirketince tesis edilmiş ve doğru kayıt tutmuş sayaç değerini esas alır. Bu bulunmuyorsa ihtilafsız aynı dönem tüketimi değerlendirilir. Tüketimde düşüşün başlangıcı belirlenebiliyorsa önceki aynı dönem önem kazanır. [1]
Bu yollardan doğru tüketim bulunamıyorsa, düzenlemedeki güç yöntemi ve gerekli olduğunda benzer kullanım yeri yaklaşımı gündeme gelir. Yöntem sırası gerekçesiz atlanmamalıdır. İhtilafsız dönem seçilirken aynı sezonun yanı sıra gerçek kullanım koşullarındaki değişiklikler de açıklanmalıdır.
Güç hesabında proje varsa projedeki, yoksa tespit edilen kurulu güç; kural olarak 0,60 kullanma faktörü ve 5 kW alt sınırıyla değerlendirilir. Tarımsal sulamada kullanma faktörü 1’dir; çift terimli tarifede sözleşme gücü önemlidir. Tarih ve konum içeren video ile belirlenen akım üzerinden hesaplanan gücün projedeki kurulu güçten yüksek olması için özel hüküm vardır. [1, m.44/2]
Sayaç dışı ayrı hat hesabı
Ayrı hat üzerinde tek cihaz varsa onun kurulu gücü; birden çok cihaz varsa toplam gücün 0,60’ı veya düzenlemedeki ölçülen akım yaklaşımı kullanılır. Kablo kesiti yöntemine geçişin de şartları vardır: tüketici kaynaklı engel, bunun belgelenmesi ve kablodan akım geçtiğinin kanıtlanması gibi koşullar araştırılır. Meskenlerde bağlantı gücü üst sınırı ayrıca dikkate alınır. [1, m.44/3]
Dolayısıyla yalnız kablonun kalınlığından yola çıkılarak en yüksek varsayımsal tüketim yazılması yeterli değildir. Hangi yöntemin neden uygulanabildiği, hangi verinin neden elde edilemediği raporda görünmelidir.
Kaç günlük tüketim yazılabilir?
| Tespit türü | Güncel düzenlemedeki temel sınır | Denetlenecek nokta |
|---|---|---|
| m.42/1-a | Başlangıç doğru bulgu ve belgeyle belirliyse en çok 360; değilse en çok 90 gün | Gerçek başlangıç için hangi belge var? |
| m.42/1-b: ayrı hat | En çok 270 gün | Kullanımın gerçek süresi belirlenmiş mi? |
| m.42/1-c: sayaç/ölçüm müdahalesi | İhtilafsız dönem hesabında 240; güç hesabında 60 gün | Son belgeli saha işlemi ve yöntem hangisi? |
| m.42/1-ç: kesilmiş elektriğin açılması | Genel olarak 180; tarımsal sulamada 360 gün | Kesme tarihi ve iki endeks arasındaki fark |
Tablo, EPTHY m.44–45’in özetidir. m.32/2 kapsamındaki hallerde izinsiz açma hesabı için özel istisna bulunur. Sayaç müdahalesinde son işlem belirlenirken kaçak şüphesiyle yapılan önceki tespit işlemlerinin istisnası gözetilir. [1]
Azami süre, otomatik borçlandırma süresi değildir. Kullanım 25 gün önce başlamışsa neden 90 gün alındığı sorulmalıdır. Tersine yalnız sözlü “yeni başladım” açıklaması da teknik ve tarihli belgelerle desteklenmelidir. Kira başlangıcı, işletme açılışı, sayaç değişimi ve önceki kontrol tutanakları birlikte değerlendirilir.
Günlük çalışma saati nasıl seçilir?
Güç esaslı hesapta tüketim miktarını belirgin biçimde etkileyen unsurlardan biri günlük saattir. EPTHY m.45/3’te mesken için 5; tek, iki ve üç vardiyalı sanayi için sırasıyla 7, 14 ve 21 saat öngörülür. Vardiya belirlenemiyorsa sanayi için 12 saat uygulanır. Turistik tesis, akaryakıt istasyonu ve hastanede 10; alışveriş merkezi, soğuk hava deposu ve araç şarj istasyonunda 12; diğer tüketicilerde 8 saat düzenlenmiştir. [1]
Tarımsal faaliyette önce ürün ve faaliyet bazında ilgili kurumlardan alınan saat verisi kullanılır. Bu bilgi sağlanamıyorsa düzenlemedeki kurumsal kaynaklardan alınan gün sayısı üzerinden 8 saat yaklaşımı vardır. Bütün tarlalarda bütün yıl aynı çalışma varsayımı doğru değildir.
Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşma bulunmayanlara çalışma saatleri yüzde 20 artırılarak uygulanır; üç vardiyada süre 24 saat kabul edilir. Bu artışın hangi nedenle yapıldığı hesap tablosunda ayrıca gösterilmelidir. [1, m.45/4]
Tarife ve iki kat / iki buçuk kat uygulaması
Temel hesap, Kurul onaylı ilgili tüketici grubunun tek terimli, tek zamanlı aktif enerji ve dağıtım tarifesi üzerindendir. Reaktif enerji ve trafo kayıp bedelleri kaçak hesabına alınmaz. Kademeli tarife ve yüksek tüketimli son kaynak tüketicileri için özel hükümler vardır. [1, m.46/1]
Güncel düzenlemede temel kaçak bedeli, m.46’da belirtilen tarifenin iki katı üzerinden bulunur. Aynı tüketicinin aynı veya başka kullanım yerinde geçmiş üç yıl içinde kaçak tüketiminin tespiti halinde iki buçuk kat uygulaması söz konusudur. Önceki tesisattaki başka kişinin tespiti, yalnız adres aynı diye yeni kullanıcıya aktarılamaz. [1, m.46/2–3]
Genel kuraldaki tarife tarihi, kaçak tespit tarihidir. Yüksek tüketimli son kaynak tüketicileri için tüketimin gerçekleştiği aylardaki fatura birim fiyatları; sözleşmesiz yüksek tüketimli kullanım için ise ayrıca m.46/4’teki özel yöntem dikkate alınır. Bütün olaylarda tek bir güncel fiyatı veya bütün geçmiş ay fiyatlarını kullanmak aynı ölçüde hatalı olabilir.
Sözleşmesiz kullanımda genel grup düzenlemesinin yanında, yerin mesken olarak kullanıldığının belirlenmesi halinde mesken tarifesi uygulanmasına ilişkin hüküm vardır. Kullanım biçimi, yalnız abonelik bulunmamasına dayanılarak göz ardı edilmemelidir. [1]
Daha önce faturalanan tüketim düşülür mü?
EPTHY m.44/5’e göre, kaçak kabul edilen dönemde faturalanmış tüketim miktarları kural olarak hesaplanan kaçak miktarından çıkarılır. Ancak m.44/3-a ve b kapsamındaki ayrı hat hesapları bu tenzil kuralının dışındadır. Çünkü normal sayaçtan geçen tüketim ile ayrıca sayaç dışı hattan geçen tüketim farklı olabilir. [1]
İtirazda “bütün faturaları ödedim” demek yerine, aynı dönemin kWh miktarları ile hesabın hangi kullanım türüne ait olduğu karşılaştırılmalıdır. Daha önceki bir tahakkukla aynı gün ve tüketimin yeniden yazılması da ayrıca denetlenir. Aynı tutarın farklı adlarla tekrarlanması, toplam rakamdan anlaşılmayabilir.
Basitleştirilmiş hesap örneği
Aşağıdaki rakamlar tamamen varsayımsaldır; tarife teklifi veya gerçek borç hesabı değildir. Güç yönteminin uygulanabildiği, sözleşmesi bulunan bir meskende hesap gücünün 6 kW, kabul edilen sürenin 20 gün ve günlük saatin 5 olduğu varsayılsın:
| İşlem | Örnek sonuç |
|---|---|
| 6 kW × 5 saat × 20 gün | 600 kWh |
| Aynı dönemden düşülebilir, önceden faturalanmış tüketim | 100 kWh |
| Kaçak hesabına kalan miktar | 500 kWh |
| Yalnız örnek için 3 TL/kWh tarife ve 2 katsayısı | 3.000 TL |
Bu tablo vergiyi, gecikmeyi, kademeleri ve bütün özel hükümleri içermez. 3 TL değeri gerçek veya güncel tarife değildir. Örneğin ayrı hat istisnası varsa 100 kWh düşümü aynı şekilde yapılamaz. Örnek, her adımın neden ayrı gösterilmesi gerektiğini anlatır.
Faiz ve gecikme zammı nasıl denetlenir?
Anaparanın doğru olması, faiz kaleminin de doğru olduğu anlamına gelmez. Başlangıç tarihi, oran, dönem, hukuki dayanak ve varsa sözleşme hükmü incelenmelidir. Özel hukuk şirketinin talebi, sadece enerji alanında faaliyet göstermesi nedeniyle kamu alacağına dönüşmez.
Bununla birlikte 2025’te eklenen EPTHY m.47/5, yönetmelikte belirlenen oranı aşmamak üzere günlük gecikme zammı uygulanmasını düzenler. Bu hüküm görülmeden eski tarihli uyuşmazlıklara ilişkin bir karardan “her durumda gecikme zammı yasaktır” sonucu çıkarılamaz. Sözleşmenin kapsamı, tüketici hükümleri, borcun sözleşme veya haksız fiil niteliği ve 3095 sayılı Kanun birlikte değerlendirilir. [1][2][3]
Hesap dökümünde oran değişiklikleri tarih aralıklarına ayrılmalı; aynı dönem için birbiri üzerine eklenmiş faiz ve gecikme kalemleri kontrol edilmelidir. İtirazda hangi kalemin hangi nedenle fazla olduğu açıklanmalıdır. Bileşik faiz de özel şartları dışında genel bir hesap yöntemi gibi uygulanamaz.
KDV ve faiz üzerinden KDV
Elektrik tesliminin vergilendirilmesi ile gerçek bir tazminatın niteliği farklı sorulardır. KDV Kanunu m.24/c, teslim ve hizmetle ilişkili vade farkı, fiyat farkı ve faiz gibi unsurların matraha dâhil edilmesine ilişkin düzenleme içerir. Bir tutara “faiz” adı verilmesi tek başına vergiyi doğurmaz veya ortadan kaldırmaz; esas işlemle ilişkisi araştırılır. [4]
Bu nedenle “kaçak elektrikte hiçbir KDV olmaz” veya “her tür tazminat ve faize KDV eklenir” şeklindeki genel hükümler isabetli değildir. Asıl işlem, dönem, tüketici grubu, vergiyi doğuran olay ve ilgili oran ayrı satırlarda gösterilmelidir. Eski bir özelgedeki oran bugünün oranı gibi aktarılmamalıdır. İade halinde vergi belgesinin düzeltilmesi de değerlendirilir.
Hesaba itiraz için kontrol listesi
- Tutanaktaki bent ile kullanılan yöntem birbiriyle uyumlu mu?
- Öncelikli ölçüm verisi varken neden varsayımsal yönteme geçilmiş?
- Dönemin başlangıcı belgeli mi; süre üst sınırı aşılmış mı?
- Güç, kullanma faktörü ve saat doğru mu?
- Tüketici grubu, tarife tarihi ve özel tarife rejimi doğru mu?
- Tekrar katsayısı aynı tüketiciye ve doğru döneme mi dayanıyor?
- Tenzil gereken miktarlar düşülmüş; istisnalar gözetilmiş mi?
- Faiz ve vergi ayrı gerekçeyle gösterilmiş mi?
Kaçak faturaya şirket nezdinde itiraz süresi bildirimden itibaren altı aydır; incelemenin on iş gününde sonuçlandırılması öngörülür. Bu başvuru icra itirazının veya dava süresinin yerine geçmez. [1, m.47] Başvuru metninin kurulması itiraz ve dava rehberinde açıklanmıştır.
Sık sorulan sorular
Her kaçak hesap 90 gün üzerinden mi yapılır?
Hayır. Kullanım türüne ve yönteme göre farklı sınırlar vardır. Ayrıca sınırın tamamının kullanılması için gerçek dönem değerlendirmesi gerekir.
Ödenmiş normal faturalar her durumda düşülür mü?
Hayır. m.44/5’teki tenzil kuralının ayrı hat hesaplarına ilişkin istisnası vardır. Hangi tüketimin zaten faturalandığı belirlenmelidir.
Tek bir sabit kaçak elektrik cezası var mı?
Hayır. Şirketin tüketim tahakkuku; miktar, tarife ve mevzuattaki katsayıya bağlıdır. Ceza mahkemesinin verebileceği hüküm bundan ayrıdır.
Faiz ve KDV’ye ayrı itiraz edilebilir mi?
Evet. Anapara, dönem, faiz ve vergi kalemlerinin hukuki dayanakları ayrı değerlendirilebilir. İtirazın hangi kalemi hedeflediği açık olmalıdır.
Sonuç: Toplamı değil, toplamı oluşturan her adımı denetleyin
Kaçak tüketim hesabında küçük görünen bir tarih, güç veya yöntem hatası önemli tutar farkı doğurabilir. Denetlenebilir hesap, her sayının kaynağını gösteren hesaptır. Fiilin hukuki niteliğiyle başlayan ve vergi satırıyla biten bu inceleme, soyut “fatura çok yüksek” itirazını somut bir düzeltme talebine dönüştürür.
Teknik deliller için tespit ve ispat rehberine, sektörel farklar için işletmeler ve tarımsal sulama rehberine, genel açıklama için ana rehbere bakabilirsiniz.
Kaynakça
- Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği. EPDK / Mevzuat Bilgi Sistemi. 30.05.2018 / 30436; özellikle 14.01.2025 / 32782 değişikliklerini içeren m.42–49 ve 52.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu. Adalet Bakanlığı. m.49–61, 72, 74, 77–82, 112, 146–147, 195–202.
- 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun. Adalet Bakanlığı. Kanuni faiz ve temerrüt faizi rejimi; makalede dönemden bağımsız sabit güncel oran verilmedi.
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu. Gelir İdaresi Başkanlığı. Özellikle m.1, 10 ve 24/c; işlemin niteliği ve matrah.