Kaçak elektrik tespit tutanağının bulunması, tutanaktaki bütün iddiaların ve hesaplanan borcun doğru olduğunu tek başına göstermez. İleri sürülen kullanım biçimi; sayaç, bağlantı, fotoğraf, video, laboratuvar ve tüketim kayıtlarıyla denetlenmelidir. Kullanımın kime, hangi döneme ve hangi tesisata ait olduğu da teknik bulgulardan ayrı bırakılamaz.
Bu rehberin kaynak kontrol tarihi 9 Ekim 2026’dır. Özellikle EPTHY m.42–45’in 2025 değişiklikleri içeren metni esas alınmıştır. [1]
İspat yükü kimdedir?
HMK m.190’a göre, kanunda özel düzenleme olmadıkça iddia edilen vakıadan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükünü taşır. Şirket, alacağını dayandırdığı kaçak kullanım olgusunu ve hesabı açıklamalıdır. Borçlu olmadığının tespiti için dava açan kişinin yalnız “davacı” olması, şirketin alacak iddiasını ispat yükünü kendiliğinden tersine çevirmez. [3]
Ancak “hiç kullanmadım”, “borcu ödedim” ve “sözleşmeyi şu tarihte sona erdirdim” savunmaları aynı değildir. Ödeme veya sona erme gibi borcu etkileyen karşı olgular için bunları ileri süren tarafın belgeleri önemlidir. İspat yükünü soyut bir sloganla tek tarafa bırakmak, dosyanın gerçek sorununu örtebilir.
Ceza yargılamasında ise suçun unsurları ve failin bağlantısı, mahkûmiyet için gereken ispat düzeyinde ortaya konulmalıdır. Hukuk davasındaki hesap varsayımı, ceza dosyasında kişinin müdahaleyi bilerek yaptığı sonucunun yerine geçmez. [2, m.20–21][4, m.217, 223]
Tutanak hangi bilgileri taşımalıdır?
Okuyucu, tutanaktan yalnız sonucu değil sonuca götüren incelemeyi de anlayabilmelidir. EPTHY m.43 ve ilgili ekler, tespitin doğru bulgu ve belgelere dayanmasını gerektirir. [1]
| Denetim alanı | Aranan bağlantı | Eksiklik neden önemlidir? |
|---|---|---|
| Kullanım yeri | Açık adres, tesisat ve sayaç bilgisi | Başka daire veya işletmenin kaydı karışabilir |
| Zaman | Tespit tarihi, önceki işlem ve başlangıç dayanağı | Borç dönemi ve uygulanacak mevzuat değişebilir |
| Fiil | Hangi müdahalenin nasıl belirlendiği | Kaçak türü ve hesap yöntemi seçimini etkiler |
| Kişi | Fiilî kullanıcıyla somut bağlantı | Abone ile kullanan kişi farklı olabilir |
| Teknik veri | Güç, cihaz, endeks, akım ve ölçüm bilgisi | Tüketim miktarının yeniden hesaplanabilmesini sağlar |
| Ekler | Fotoğraf, video, rapor, değişim tutanağı | Sonucun doğrulanmasına veya çürütülmesine yarar |
Bir imza bulunmaması her tespiti geçersiz kılmaz; tüketicinin imzası da her hesabı tartışmasız hâle getirmez. Belgenin kim tarafından, hangi açıklamayla imzalandığı incelenir. İtiraz şerhi varsa tam metni korunmalıdır.
Eve veya işyerine girişte kontrolün sınırı
EPTHY m.50/2, tüketicinin sayaç ve ölçüm sistemine müdahale etmemesini ve dağıtım şirketinin erişimini engellememesini öngörür. Erişim engellenirse ölçüm sisteminin yerinin değiştirilmesine ilişkin hüküm de vardır. Bu yükümlülük, şirket görevlilerine konutun her bölümünde sınırsız ve zorla arama yetkisi verildiği anlamına gelmez. Konut dokunulmazlığı ve ilgili usul güvenceleri ayrıca korunur. [1][5]
Kontrol sırasında görevlilerin kimliği ve görev bilgisi doğrulanabilir; yapılacak işlem, sayaç numarası ve tutanak örneği sorulabilir. İncelemeye ilişkin itirazlar kayda geçirilirken fiziki engelleme veya tesisata müdahale edilmemelidir. Sayaç ortak alandaysa bu alanın, kapalı konuttaysa konutun hukuki durumu birbirine karıştırılmamalıdır.
Tartışma çıkması halinde kimlerin hazır bulunduğu, hangi erişimin istendiği, neyin engellendiği ve hangi belgenin düzenlendiği somutlaştırılmalıdır. Şirketin kolluğa başvurmuş olması da her borç ve teknik iddianın doğrulandığı anlamına gelmez. Amaç hem meşru sayaç kontrolünü mümkün kılmak hem işlemin hukuki sınırlarını ve tüketicinin itirazını belgeli tutmaktır.
Fotoğraf ve video: Ne kanıtlanmış olmalı?
EPTHY m.43/7, tespitlerde fotoğraf ve/veya video öngörür; m.42/1-a, b ve c kapsamındaki durumlarda ayrıca video kaydı gerekir. Görüntü, kullanım yerini ve kaçak tüketim yönteminin ayrıntılarını anlaşılır kılmalıdır. [1]
Yalnız bir kabloyu gösteren fotoğraf, kablonun hangi hattı ve hangi cihazı beslediğini her zaman ortaya koymaz. Aynı şekilde mühür yakınına çekilmiş görüntü, tüketimin yanlış ölçüldüğünü tek başına kanıtlamayabilir. Konum, tarih, sayaç seri numarası ve sahadaki diğer kayıtlar birlikte değerlendirilir.
Talep edilen kopyalar okunabilir olmalı; video varsa yalnız birkaç ekran görüntüsüyle yetinilmemelidir. Görüntünün kesilmiş veya ilgili bağlantıyı göstermeyen bölümleri somut biçimde belirtilmelidir. Hukuka aykırı yolla yeni kayıt üretmek yerine, mevcut kayıtların usulüne uygun temini ve korunması istenmelidir.
Sayaç müdahalesi ve laboratuvar raporu
Sayaç arızası ile müdahale nasıl ayrılır?
Sayaç durması, düşük tüketim veya mühür sorunu bir inceleme nedenidir; tek başına bütün kaçak kullanım koşullarının gerçekleştiğini göstermez. Müdahalenin ne olduğu ve doğru ölçümü nasıl etkilediği açıklanmalıdır. Yaşlanma, teknik arıza, yanlış bağlantı veya ölçüm çarpanı gibi alternatifler gerekçeyle değerlendirilmelidir.
EPTHY m.43, sayaç müdahalesi şüphesinde ilgili değişim, inceleme ve bildirim işlemlerini düzenler. Sayaç seri numarası, sökme-takma tutanağı, fotoğraflar ve laboratuvar raporu aynı cihazı göstermelidir. Yalnız ölçüm sistemine müdahale bakımından farklı tespit adımları bulunduğu için her olayda aynı laboratuvar belgesini zorunlu saymak da doğru değildir. [1, m.43/2]
Rapora sorulacak somut sorular
- İncelenen sayaç ile olay yerinden alınan sayaç aynı mı?
- Müdahale bulgusu hangi test veya gözlemle belirlenmiş?
- Bulgular doğru ölçümü gerçekten engelliyor mu; etkisi açıklanmış mı?
- Arıza ihtimali hangi teknik gerekçeyle dışlanmış?
- Müdahalenin başlangıç tarihi belirlenebiliyor mu, yoksa varsayılıyor mu?
- Sayaç değişmeden önceki ve sonraki tüketim aynı mevsim ve kullanım koşullarında mı karşılaştırılmış?
“Laboratuvar kaçak dedi” veya “sayaç arızalıydı” cümleleri yerine bu sorulara cevap aranmalıdır. Gerektiğinde mahkemenin denetimine elverişli ek rapor veya yeni uzman incelemesi talep edilir.
Uzaktan okuma ve akıllı sayaç kayıtları
OSOS ve benzeri sistemler ayrıntılı tüketim verisi sağlayabilir. Bununla birlikte tüketimdeki düşüş; işyerinin kapanması, cihaz değişikliği, güneş üretimi, mevsim veya kullanım azalması gibi başka nedenlere dayanabilir.
EPTHY m.43/10, sahaya girişin engellenmesi ve bu durumun tarih ve konum içeren fotoğraf veya video ile belgelenmesi halinde uzaktan okuma ve izleme sistemleri üzerinden tespit için özel düzenleme getirir. Sahada inceleme yapılabildiğinde gerekli düzeltme de değerlendirilir. Bu hüküm, herhangi bir tüketim grafiğinden sınırsız biçimde kaçak sonucu çıkarılmasına izin veren genel bir karine değildir. [1]
İtirazda ham veriler, hangi zaman aralığının kullanıldığı, veri boşlukları ve sayaç saatinin tutarlılığı sorulabilir. Sayaç numarası değişmişse iki cihazın kayıtlarının nasıl eşleştirildiği açıklanmalıdır. Teknik yorum, seçilmiş bir ekran görüntüsüne indirgenmemelidir.
Kişi ve dönem bağlantısı nasıl kurulur?
Elektriğin kullanıldığı yerde bulunmak, bütün geçmiş tüketimin kişiye ait olduğunu göstermez. Kira başlangıcı, anahtar teslimi, abonelik kapanışı, işletme devri, çalışan ve üretim kayıtları zaman çizelgesi üzerinde karşılaştırılır.
Örneğin üç ay önce taşınmış kiracıya bir yıllık dönem yüklenmişse itiraz yalnız tutarın yüksekliğine dayanmaz. İddia edilen başlangıç, önceki sayaç işlemi ve taşınma tarihi arasındaki çelişki gösterilir. Bu varsayımsal örnekte amaç, sonucu peşinen söylemek değil hangi belgenin sonuca etki edeceğini belirlemektir.
Tüketim geçmişi de dikkatli kullanılmalıdır. Boş konutun yaz dönemi ile kalabalık ailenin kış dönemi doğrudan eşitlenemez. Buna karşılık yalnız “çok az elektrik kullanırım” demek, teknik kayıtları ortadan kaldırmaz. Somut kullanım verileriyle karşılaştırma gerekir.
Bilirkişi incelemesi ve rapora itiraz
Mahkeme, çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren konularda bilirkişiye başvurabilir. Bilirkişi teknik hesabı açıklar; hangi mahkemenin görevli olduğu veya hukuken kimin sorumlu tutulacağı gibi yargısal görevlerin yerine geçmez. Hâkim raporu diğer delillerle birlikte değerlendirir. [3, m.266, 279, 282]
Denetlenebilir raporda en az şu bilgiler bulunmalıdır: uygulanan mevzuat sürümü, kaçak türü, hesap yöntemi, kullanılan belgeler, başlangıç ve bitiş tarihi, gün ve saat, güç, tarife, katsayı ve varsa düşülen tüketim. Sonuç rakamına nasıl ulaşıldığı yeniden hesaplanabilir olmalıdır.
HMK m.281 uyarınca hukuk yargılamasında bilirkişi raporuna karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlattırılması, açıklama veya yeni bilirkişi atanması istenebilir. Özel veya teknik çalışma gerektiren hallerde, ilk süre içinde başvurulması şartıyla bir defaya mahsus en fazla iki haftalık ek süre gündeme gelebilir. Ek süre otomatik değildir. [3]
Etkili itiraz, “raporu kabul etmiyoruz” cümlesiyle sınırlı kalmaz. Örneğin “30 kW yerine 50 kW alınmış; dayanak proje dosyada yok” veya “aynı dönem faturalanmış tüketimin neden düşülmediği açıklanmamış” denilerek hatanın hesap üzerindeki etkisi gösterilir. Ancak ayrı hat hesabındaki tenzil istisnası gibi özel hükümler de gözetilir. [1, m.44/5]
Deliller kaybolmadan ne yapılabilir?
Sayaç değiştirilecek, tesisat yenilenecek veya işletme kapanacaksa mevcut durumun sonradan incelenmesi güçleşebilir. HMK m.400 ve devamındaki şartlarla delil tespiti değerlendirilir. Bu işlem, esas davanın kazanıldığını göstermez; kaybolabilecek bulgunun usulünce belirlenmesine yarar. [3]
Kişi kendi güvenli alanından mevcut durumun fotoğrafını saklayabilir, yazışmaları ve teslim belgelerini arşivleyebilir. Mühür, sayaç veya elektrik bağlantısına müdahale ederek kendi “deneyini” yapmamalıdır. Teknik işlem gerekiyorsa yetkili kişiler ve kayıtlı süreç kullanılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Şirket tutanağı resmî belge olduğu için kesin doğru mu?
Şirketin düzenlediği tespit, salt başlığı nedeniyle uyuşmazlığın bütününü kesin ispat eden belge sayılmaz. Belgenin niteliği ve destekleyen kayıtlar yargılama içinde değerlendirilir.
Fotoğraf yoksa borç mutlaka iptal edilir mi?
Mevzuatın aradığı kayıtların eksikliği önemli bir itirazdır. Ancak hangi tespit türünün söz konusu olduğu ve diğer deliller incelenmeden otomatik sonuç söylenemez.
Eski ve yeni sayacın tüketimini karşılaştırmak yeterli mi?
Tek başına yeterli olmayabilir. Mevsim, kullanıcı sayısı, faaliyet ve cihaz değişikliği gibi tüketimi etkileyen koşullar da karşılaştırılmalıdır.
Özel teknik rapor mahkeme bilirkişisinin yerini alır mı?
HMK m.293 kapsamında uzman görüşü sunulabilir. Bu görüş, mahkemenin delil değerlendirmesinin ve gerekli gördüğü bilirkişi incelemesinin yerine otomatik geçmez. [3]
Sonuç: Bulgudan sonuca giden yol görünür olmalıdır
Sağlam bir tespit; doğru sayaç, doğru tesisat, doğru kişi ve doğru dönemi birbirine bağlar. Sonuç cümlesi güçlü olduğu için değil, dayanakları denetlenebildiği için ikna edicidir. İtirazın da aynı açıklıkta kurulması gerekir: eksik belgeyi belirtmek, teknik çelişkiyi göstermek ve yeniden inceleme talebini somutlaştırmak.
Hesabın sayısal denetimi için bedel hesaplama rehberine, başvuru seçenekleri için itiraz ve dava rehberine, genel çerçeve için ana rehbere geçebilirsiniz.
Kaynakça
- Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği. EPDK / Mevzuat Bilgi Sistemi. 30.05.2018 / 30436; özellikle 14.01.2025 / 32782 değişikliklerini içeren m.42–49 ve 52.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu. Mevzuat Bilgi Sistemi / Adalet Bakanlığı. m.2, 20–21, 64, 163/3, 168/5, 203.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu. Adalet Bakanlığı. m.190, 199, 266–293, 389–400 ve devamı.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu. Adalet Bakanlığı. m.147, 149, 217, 223; karar tarihindeki usul ve geçiş hükümleri.
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Anayasa Mahkemesi. m.21; konut dokunulmazlığı.