Tarla, otel, fabrika ve şantiyenin elektrik tüketimi aynı varsayımla hesaplanamaz. Ürün ve sulama sezonu, vardiya, açık dönem, pompa gücü ve kabul belgeleri hem kullanımın niteliğini hem bedeli etkiler. GES hakkında “kaçak” adıyla yapılan tahakkuk ise bazen tüketim mevzuatından değil, lisanssız üretimin özel hükümlerinden kaynaklanır.
Bu rehberin kaynak kontrol tarihi 9 Ekim 2026’dır. EPTHY’nin 2025 değişiklikleri ve lisanssız üretim mevzuatının 2 Nisan 2026 değişikliği birlikte değerlendirilmiştir. [1][3]
İlk soru: İşlem tüketimden mi, üretimden mi kaynaklanıyor?
Bir işletmeye gönderilen belgenin adı tek başına yeterli değildir. Sayaç dışı tüketim, ölçüm sistemine müdahale, yanlış güç bildirimi ve kabul yapılmadan üretim tesisinin işletilmesi farklı hukuki olaylardır.
| Olay | İlk incelenecek düzen |
|---|---|
| Sayaç dışı enerji tüketimi iddiası | EPTHY m.42–47 |
| Bildirimsiz güç artışı veya diğer usulsüzlük | EPTHY m.48 |
| DSİ’nin enerji sınırı / kuyu belgesi bildirimi | EPTHY m.48/4–5 ve yeraltısuyu düzeni |
| Kabulden önce GES işletilmesi | Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği m.37/13 |
| Abonelik kurulmaması veya şantiye bağlantısı | Bağlantı, tüketici hizmetleri ve ilgili imar hükümleri |
Bu ayrım, doğru muhatabı, belge talebini, hesabı ve başvuru yolunu belirler. Özel şirketin alacak talebi ile bir idari makamın izin veya kesme işlemine karşı yol aynı olmayabilir.
Tarımsal sulamada hangi veriler gereklidir?
Tüketim hesabı; tarlanın büyüklüğü kadar ürün, iklim, sulama yöntemi, su kaynağı ve pompa bilgisiyle ilişkilidir. “Bu bölgede herkes aynı saatte sular” şeklindeki genel kabul, düzenlemenin istediği ürün ve faaliyet verisinin yerine geçirilmemelidir.
EPTHY m.44/2’de tarımsal sulama için kullanma faktörü 1 olarak belirlenmiştir. m.45/3-b ise öncelikle ilgili il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü veya üniversitelerden ürün/faaliyet bazında saat bilgisi alınmasını öngörür. Bu veri sağlanamıyorsa, düzenlemede sayılan kurumsal kaynaklardan gün sayısı temin edilerek 8 saat yaklaşımı uygulanır. [1]
Dosyada şu belgeler yararlıdır:
- Çiftçi Kayıt Sistemi ve ürün ekim bilgileri.
- Parsel, ekili alan ve sulama yöntemi.
- Sulama sezonu ile ürünün gerçek su ihtiyacı hakkında kurumsal veri.
- Pompa, motor, kuyu ve varsa debi kayıtları.
- Arıza, kuraklık, yağış, faaliyet dışı dönem ve alternatif enerji kayıtları.
- Sayaç endeksleri, kesme-açma ve önceki kontrol tutanakları.
Bu belgeler kaçak fiilin varlığını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; tüketimin ve dönemin doğru belirlenmesini sağlar. Fiil, kişi ve hesap denetimi ayrı ayrı yürütülmelidir.
Pompa gücü, süre ve kesilmiş elektriğin açılması
Motor etiketindeki güç, sahada belirlenen güç ve sözleşme gücü birbirine karıştırılmamalıdır. Hangi yöntemin uygulanabildiği raporda açıklanmalı; teknik birim dönüşümleri de görünür olmalıdır. Aynı kuyuyu birden çok kişinin kullanması halinde dönem ve kullanıcı kayıtları ayrıca incelenir.
Kesilmiş elektriğin izinsiz açılması hesabında EPTHY m.44/4 ve 45/2, genel süre sınırından farklı olarak tarımsal sulama yerleri için 360 günlük sınır içerir; m.32/2 istisnası saklıdır. Bu sınır, her tarlanın mutlaka 360 gün sulandığı anlamına gelmez. Endeks, kesme tarihi ve hesap yöntemi birlikte değerlendirilir. [1]
Sözleşme bulunmamasının günlük çalışma saati üzerindeki yüzde 20 artış etkisi de, uygulanabildiği durumda ayrıca gösterilmelidir. Tarım dosyalarında yalnız sonuç kWh değeriyle yetinilmemesi bu nedenle önemlidir.
DSİ belgesi ve enerji sınırı nedeniyle kesinti
Yeraltısuyu kullanma belgesinde belirtilen azami su için gerekli yıllık enerji miktarının aşılması halinde, EPTHY m.48/4 uyarınca DSİ bildirimi üzerine dağıtım şirketince en geç yedi gün içinde kesinti düzenlenmiştir. Gerekli belge olmadan yeniden bağlantı bakımından da özel şartlar vardır. [1]
Bu işlem, her durumda sayaç dışı tüketim veya TCK m.163/3 suçunun kanıtı değildir. Suyun kullanım izni ve enerji sınırıyla ilgili idari dayanak incelenmelidir. Yönetmelik, DSİ bildirimi üzerine kesinti kaynaklı ihtilaflarda sorumluluğu DSİ’ye ilişkin olarak ayrıca düzenler. [1, m.48/5]
İtiraz hazırlığında DSİ yazısı, belgedeki miktar, tüketim dönemi, kuyu ve sayaç eşleşmesi istenmelidir. İşlemin idari kısmı ile dağıtım şirketinin ayrıca yaptığı tahakkuk ayrılmalı; görevli yargı ve süreler her işlem için belirlenmelidir. Şirkete yapılan sıradan fatura itirazı, idari işlemin iptali yolunun yerine geçmez.
Oteller ve sezonluk işletmeler
EPTHY m.45, turistik tesisler için ortalama günlük çalışma saatini 10 olarak düzenler. Ancak bu saat değeri ile kaç gün faaliyette bulunulduğu farklıdır. Otelin kışın kapalı olması iddiası, tarihli ve tutarlı işletme belgeleriyle gösterilmelidir. [1]
Doluluk, rezervasyon, personel, muhasebe, bakım, havuz ve iklimlendirme kayıtları kullanılabilir. Misafir kabul edilmeyen günlerde dahi güvenlik, soğutma veya bakım tüketimi bulunabilir; “kapalıydı” açıklaması bütün tüketimin sıfır olduğu varsayımına dönüşmemelidir.
İhtilafsız aynı dönem hesabında sezon karşılaştırması özellikle önemlidir. Tam kapasite açık yaz ayı ile tadilat döneminin kıyaslanması neden uygun görülmüş, açıklanmalıdır. Somut dosyada doğru yöntemin seçimi, sadece işletmecinin veya şirketin en elverişli gördüğü rakama bırakılamaz.
Fabrika, soğuk hava deposu ve şarj işletmesi
Sanayide vardiya sayısı, tüketim saatini doğrudan etkiler. EPTHY m.45/5 uyarınca önce şirket/kullanım yeri kayıtları, bunlarla tespit mümkün değilse resmî belgeler değerlendirilir. Bir işyerine yalnız dışarıdan bakarak üç vardiya varsayılması yeterli olmaz. [1]
Soğuk hava depoları ve araç şarj istasyonları için 12 saatlik düzenleme vardır. Bunların her biri için doğru tüketici grubu ve gerçek faaliyet niteliği araştırılmalıdır. Aynı yerde birden fazla faaliyet bulunması, tüketimin hangi ölçüm ve sözleşme düzeniyle ayrıldığını önemli kılar.
Üretim duruşu, bakım, kapasite ve vardiya kayıtları hesap itirazını güçlendirebilir. Buna karşılık kayıtların yalnız uyuşmazlıktan sonra hazırlanmış olması veya diğer belgelerle çelişmesi ispat değerini etkiler. Mevcut kayıtlar özgün tarih ve bütünlüğüyle korunmalıdır.
GES: Kabul yapılmadan üretimin özel sonucu
Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği m.37/13, 2 Nisan 2026 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenmiştir. Kabul işlemleri yapılmadan kurularak işletmeye alınan üretim tesisi bakımından, çağrı mektubu veya bağlantı anlaşmasının bulunup bulunmamasına göre sonuçlar ayrılır. [3, değişiklik m.21]
Çağrı mektubu veya bağlantı anlaşması olmayan tesis için şebekeden ayırma yanında, tespiti izleyen 60 günde ekipmanın sökülerek parsel dışına çıkarılması ve üç yıllık başvuru yasağı öngörülür. Çağrı mektubu tebliğ edilmiş veya bağlantı anlaşması imzalanmış fakat kabul yapılmamış tesis de şebekeden ayrılır. Her iki durumda özel tahakkuk hesabı vardır. [3]
2026 düzenlemesindeki formül
Tahakkuk = mekanik kurulu güç × kapasite kullanım oranı × 90 × 24 × aktif enerji bedeli.
Formülde mekanik kurulu güç kWm olarak alınır; güneşte kapasite kullanım oranı 0,20, rüzgârda 0,35’tir. Aktif enerji bedeli, ilgili tüketim tesisinin abone grubuna ait perakende tek zamanlı aktif enerji bedelidir. Bu, EPTHY’deki genel iki katlı tüketim hesabıyla aynı formül değildir. [3]
Çağrı mektubu/bağlantı anlaşması bulunmayan bent kapsamındaki aykırılık sürerse 60 günlük incelemeler ve önceki tutarın iki katına çıkan tekrar tahakkuku düzenlenmiştir. Bu özel sonucu, şartlarını belirtmeden bütün GES’lere veya bütün kaçak tüketimlere yaymak doğru değildir.
Hangi belgelerle denetlenir?
Çağrı mektubu ve tebliği, bağlantı anlaşması, proje, kabul başvurusu ve kabul tutanağı, işletmeye alma tarihi, inverter/üretim kayıtları, mekanik ve elektriksel güç değerleri karşılaştırılmalıdır. Tesisin yalnız kurulmuş olmasıyla işletmeye alınmış olması arasında fark bulunabilir; tespit bunu açıklamalıdır.
2026 değişikliğinin ilgili hükmü yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Önceki dönemdeki fiile hangi metnin uygulanacağı ve daha sonraki tekrar işlemleri ayrı incelenmelidir. Teknik şirketin “kurulum tamam” demesi, yetkili kabul işleminin yapıldığı anlamına gelmez. [3, m.21, 26]
Şantiye aboneliği ve iskân sorunu
Yapı kullanma izni, bağlantı, geçici abonelik ve tüketimin doğru ölçülmesi farklı sorunlardır. Abonelik verilmemiş olması, dağıtım sistemine izinsiz müdahaleyi hukuka uygun hâle getirmez. Aynı şekilde geçici elektrik sağlanması da yapıyı bütün imar yönleriyle hukuka uygun kılmaz.
Başvurunun reddi varsa yapı ve başvuru tarihleri, ruhsat, kullanım durumu ve ilgili geçici imar hükümleri incelenmelidir. Geçici madde koşulları ve tarih eşikleri görülmeden “iskânsız her binaya abonelik zorunludur” sonucu çıkarılamaz. Şantiye tüketiminden konut kullanımına geçiş, doğru tüketici grubu ve sözleşme düzeniyle ele alınmalıdır. [1][6]
Dava ve acil koruma dosyası
İşletmede yüksek tutar bulunması, davanın her zaman ticari dava olduğu anlamına gelmez; taraf ve işlem niteliği belirlenir. DSİ veya başka idari makam işleminde idari yargı boyutu ayrıca ayrılır. Doğru davalı, talep ve süre işlem bazında seçilir. [2][5]
Kesinti ürün kaybına veya üretim duruşuna neden olacaksa, ihtiyati tedbir talebinde yaklaşık ispat ve zarar somutlaştırılmalıdır. Yalnız yüksek ciro yazmak yeterli değildir. Stok, sezon, sipariş, teknik süreklilik ve alternatif çözüm kayıtları eklenir. Zarar gerçekleşmişse miktar ve neden bağlantısı ayrıca kanıtlanır. [2, m.389–392][4]
Sık sorulan sorular
Tarımda her gün sekiz saat kabul edilmesi doğru mu?
Mevzuat önce ürün ve faaliyet bazında kurumsal saat verisini arar. Sekiz saat yaklaşımı, ilgili gün verisinin kullanıldığı ikincil yöntemdir; bütün yıl için otomatik varsayım değildir.
Otel kapalıysa hiç borç çıkmaz mı?
Kapalı dönem belgeleri önemlidir; ancak bakım veya başka tüketim bulunup bulunmadığı da incelenir. Kapanma, tek başına bütün iddiayı çözmez.
GES’in çağrı mektubu varsa kabul beklenmeden üretim yapılabilir mi?
Çağrı mektubu, kabul işleminin yerine geçmez. Kabulden önce işletmeye alma m.37/13’ün özel sonuçlarını doğurabilir.
Dağıtım şirketine itiraz DSİ işlemine karşı süreyi korur mu?
Bu işlemler farklı olabilir. DSİ’nin dayanak işlemi ve dağıtım tahakkuku için görev ve süreler ayrı incelenmelidir.
Sonuç: Sektörün gerçek çalışma düzenini dosyaya taşıyın
İşletme uyuşmazlığında doğru hukuki sonuç, gerçek faaliyet verisiyle kurulabilir. Tarlada ürün ve sezon, otelde açık dönem, fabrikada vardiya, GES’te kabul ve güç bilgisi hesabın merkezine yerleştirilmelidir. İşlemin tüketim, üretim veya idari izin boyutu ayrıldığında itirazın dayanağı ve istenen koruma daha net ortaya çıkar.
Genel hesap kuralları için bedel rehberine, acil koruma için kesinti ve icra rehberine, başvuru yolları için dava rehberine, bütün seri için ana rehbere bakabilirsiniz.
Kaynakça
- Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği. EPDK / Mevzuat Bilgi Sistemi. 30.05.2018 / 30436; özellikle 14.01.2025 / 32782 değişikliklerini içeren m.42–49 ve 52.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu. Adalet Bakanlığı. m.190, 199, 266–293, 389–400 ve devamı.
- Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinde Değişiklik. Resmî Gazete / EPDK. 02.04.2026 / 33212; m.21 ile değişen m.37/13 ve yürürlük m.26.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu. Adalet Bakanlığı. m.49–61, 72, 74, 77–82, 112, 146–147, 195–202.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu. Adalet Bakanlığı. m.4–5, 5/A; şirket ve ticari ilişki hükümleri.
- 3194 sayılı İmar Kanunu. Adalet Bakanlığı. Yapı, kullanma izni ve geçici abonelik hükümleri; özellikle geçici m.11 bakımından dosya tarihi önemlidir.