Kripto varlıkların banka mevduatından farklı biçimde saklanması, onları mal paylaşımının dışında bırakmaz. Önce varlığın kime ait olduğu, ne zaman ve hangi kaynakla edinildiği belirlenir; ardından değerleme ve tahsil yöntemi incelenir. Bir cüzdan adresinin bulunması, o adreste görünen bütün varlıkların eşe ait olduğunu veya tamamının fiilen tahsil edilebileceğini tek başına kanıtlamaz.
Kripto varlık edinilmiş mal mı, kişisel mal mı sayılır?
Türk Medeni Kanunu kripto varlıklar için mal rejiminden genel bir istisna öngörmez. Kanunun 219 ve 220. maddelerindeki edinim ve kaynak ayrımı somut varlığa uygulanır. Rejim dönemindeki ücretle satın alınan varlık, evlilik öncesi birikimle alınan varlık ve miras yoluyla geçen varlık aynı hukuki grupta değerlendirilemez. Bir kripto varlığın diğeriyle değiştirilmesi veya Türk lirasına çevrilmesi de önceki kaynağın araştırılmasını gerektirir. [1]
Bu değerlendirme, her kripto ürünü hakkında özel ve yerleşmiş bir yüksek mahkeme kuralı bulunduğu iddiasına dayanmaz. Kanundaki mal gruplarının yeni bir malvarlığı türüne uygulanmasına ilişkin hukuki incelemedir. Ürünün sağladığı hak, işlem geçmişi ve ekonomik niteliği dosyada ayrıca açıklanmalıdır.
Evlilik öncesi alınan varlığın fiyatının yükselmesi nasıl incelenir?
Piyasa fiyatındaki değişim, varlığın satışından gelen tutar, yeniden yatırım, işlem karşılığı ücret ve dağıtılan ek varlık birbirinden ayrılır. Kişisel varlığın yerine geçen değer ile gelir niteliğindeki kazanım aynı değildir. Varlığın yalnız fiyatının artması ile emek, yeni sermaye veya ayrı bir getiri işlemi sonucu kazanım oluşması farklı sorular doğurur. İşlem türü görülmeden bütün artışı edinilmiş mal ya da bütün getiriyi kişisel mal saymak doğru olmaz.
Saklama biçimi neden önemlidir?
| Saklama biçimi | Araştırılacak kayıt | Başlıca uygulama sorunu |
|---|---|---|
| Türkiye’deki hizmet sağlayıcı hesabı | Hesap sahibinin kimliği, alım-satım ve transfer dökümleri | Kuruma yöneltilecek talep ve uygulanabilir koruma işlemi |
| Yurt dışındaki platform | Kuruluş, hesap sözleşmesi, işlem ve doğrulama kayıtları | Yabancı hukuk, tebligat ve kararın uygulanması |
| Kişinin kendi sakladığı cüzdan | Adresler, işlem kimlikleri ve sahiplikle bağlantılı belgeler | Tasarruf yetkisi, erişim ve gerçek hak sahipliği |
| Birden fazla kişi veya kuruluşun yönetimine bağlı yapı | Yetki sözleşmesi ve işlem onay kayıtları | Adres üzerindeki teknik kontrol ile mülkiyetin ayrılması |
Sermaye Piyasası Kurulunun kamuya açık listeleri kuruluşun hukuki durumunu araştırmak için kullanılabilir. Listede yer alma, izin ve yetki durumu ile ilgili açıklamalar güncel kayıttan kontrol edilmelidir; tek başına bir isim listesi bütün faaliyetlerin izinli olduğu sonucunu doğuracak biçimde kullanılmamalıdır. [5]
Cüzdan adresinin eşe ait olduğu nasıl gösterilir?
Adres ile kişi arasındaki bağlantı; hesaptan cüzdana transfer, hizmet sağlayıcının kimlik kaydı, kişinin hukuka uygun elde edilmiş beyanı ve işlem kayıtları gibi farklı bilgilerle değerlendirilir. Herkese açık işlem kaydı, kişinin kimliğini her zaman kendiliğinden açıklamaz. Adreste başka kişilere ait tutarlar, geçici saklama veya işletme faaliyeti bulunması ihtimali de incelenmelidir.
Teknik inceleme raporu, kullandığı veri kaynağını, işlem tarihini, ağ bilgisini ve kimlik bağlantısının hangi belgeye dayandığını göstermelidir. Bir adresin yalnız “muhtemelen eşe ait” kabul edilmesi ile somut kayıtlarla ilişkilendirilmesi farklı ispat değerine sahiptir. Rapordaki olasılık, kesin bilgi gibi aktarılmamalıdır.
Hangi bilgiler avukata sunulabilir?
- Bilinen platformun adı ve kişinin kendi kayıtlarında görülen transfer bilgileri.
- Bankadan platforma veya platformdan bankaya yapılan işlemlerin tarih ve tutarları.
- Hukuka uygun elde edilmiş hesap dökümleri ve işlem belgeleri.
- Bilinen açık cüzdan adresi, işlem kimliği ve bu bilgilerin nasıl öğrenildiği.
- İlgili yazışmaların aslı ve tarih bilgisi.
Özel anahtar, kurtarma kelimeleri ve hesap parolaları açık bir web formuna, genel e-posta zincirine veya makale yorumuna yazılmamalıdır. Belge incelemesi için gerekli erişim yöntemi, güvenli iletişim ve yetki sınırları ayrıca belirlenmelidir.
Tedbir kararı ile varlığın fiilen korunması aynı aşama mıdır?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ihtiyati tedbir hükümleri ve talebin niteliğine göre icra hukukundaki yollar değerlendirilir. Talep; hangi varlığa, hangi kişi veya kuruma, hangi gerekçeyle ve hangi ölçüde yöneltildiğini açıklamalıdır. Belirsiz bir “bütün kripto varlıkların dondurulması” talebi, uygulanacağı muhatap ve varlık tespit edilmeden etkili bir koruma sağlamayabilir. [2, 4]
Bir hizmet sağlayıcının kontrol ettiği hesapta işlem sınırlaması uygulanabilmesi ile kişinin kendi sakladığı cüzdanda fiilî tasarrufun engellenmesi farklıdır. Hukuki kararın varlığı, bütün ağlarda merkezi bir makamın otomatik işlem yapabileceği anlamına gelmez. Yurt dışındaki kuruluşlar için uluslararası usul ve yabancı hukuk incelemesi gerekebilir. [3]
Değerleme raporunda hangi sorular cevaplandırılmalıdır?
Rejimin sona erdiği tarihte mevcut varlığın türü ve miktarı, edinim kaynağı, ilgili borç, sonraki transferler ve değerleme tarihi açıkça ayrılır. Kullanılan fiyat kaynağı, işlem yapılabilir piyasa, para birimi ve hesap yöntemi raporda gösterilir. Hızlı fiyat değişimi, düşük işlem hacmi veya satış kısıtı varsa bunların değere etkisi gerekçelendirilir.
Değeri başka bir para birimine bağlı varlıklar risksiz kabul edilebilir mi?
Bir değere sabitlenmeyi hedefleyen ürünün adı, o değer üzerinden her zaman geri ödeme yapılacağını kanıtlamaz. İhraççıya karşı hak, geri ödeme koşulu, fiilî işlem fiyatı ve saklama ilişkisi incelenmelidir. Tasfiye raporu pazarlama ifadesi yerine somut hakkın ve mevcut varlığın ekonomik değerini esas almalıdır.
Aynı transferin iki kez yazılması nasıl önlenir?
Kişi adına açılmış platform hesabından kişisel cüzdana taşınan aynı varlık, iki bağımsız yatırım gibi toplanmamalıdır. Transfer edilen miktar, işlem gideri, kalan bakiye ve sonraki satışın karşılığı birlikte izlenir. Nakit çıkışı, kripto girişi ve satış bedeli arasında bağlantı kurulmaması tasfiye tutarını yapay biçimde yükseltebilir.
Varlık devredilmiş veya kaybedilmişse ne olur?
Gerçek piyasa zararı, yetkisiz üçüncü kişi işlemi, erişim kaybı ve diğer eşin alacağını azaltmaya yönelik devir aynı kabul edilemez. İleri sürülen kaybın belgeleri ve işlem zamanı araştırılır. Türk Medeni Kanunu’nun 229. maddesinin koşulları varsa eklenecek değer değerlendirilir. Varlığın bulunamaması, kötü niyetin otomatik kanıtı olmadığı gibi incelemeyi sona erdiren yeterli açıklama da değildir. [1]
Tahsil planı dava başında kurulmalıdır
Kripto varlığın tespiti, alacağın hesaplanması ve hükmün uygulanması birbirini izleyen ayrı işlemlerdir. Dava sonunda para alacağına hükmedilmesi ile belirli bir varlığın aynen verilmesi talebi aynı değildir. Talebin hukuki dayanağı, borçluya ait başka malvarlığı, uygulanabilir tedbir ve yabancı ülkedeki icra koşulları birlikte ele alınmalıdır. İyi hazırlanmış dosya, yalnız cüzdanın nerede olduğunu değil, istenen hukuki sonucun nasıl uygulanacağını da açıklamalıdır.
Kripto varlıklar, yabancı para ve dijital hesaplar tasfiyeye girer mi?
Kripto varlığın özel bir mal rejimi istisnası yoktur. Edinim tarihi ve finansman kaynağına göre edinilmiş veya kişisel mal olabilir. Saklama kuruluşu kayıtları, banka transferleri, borsa işlem geçmişi, cüzdan adresleri ve zincir üstü veriler delil planına alınmalıdır. Özel anahtarların hukuka aykırı biçimde ele geçirilmesi veya kişisel verilerin kontrolsüz yayılması ayrıca sorumluluk doğurabilir.
Yabancı para bakımından da kaynak ve edinim zamanı belirlenir; tasfiye hesabında kur tarihi ile malın niteliği farklı sorulardır. Özellikle yüksek enflasyon ve uzun yargılama sürelerinde karar tarihine en yakın değerleme yönteminin gerekçeli kurulması gerekir.
NFT, oyun envanteri ve sosyal medya hesabı ekonomik değer sayılır mı?
NFT, oyun içi varlık, alan adı, dijital mağaza, YouTube/TikTok/Twitch kanalı veya reklam hesabı tek tip varlık değildir. Bir dosyada devredilebilir dijital varlık; diğerinde yalnız kişiye özgü, platform sözleşmesine göre devredilemeyen hesap; başka bir dosyada ise işletme, marka, telif ve gelir akışı bulunabilir. Şu kalemler ayrı incelenmelidir:
- Rejim döneminde tahakkuk etmiş ve ödenmiş reklam, abonelik, sponsorluk ve lisans gelirleri
- Hesabın devredilebilirliği ve platform kullanım koşulları
- Markanın, içerik arşivinin, alan adının ve müşteri çevresinin ayrı ekonomik değeri
- İçerik üreticisinin kişiliğine bağlı, devredilemez gelecekteki emek ve itibar
- Platform, vergi, banka, reklam paneli ve fikrî hak kayıtları
Gelecekteki kişisel emek kazancı bugünden tasfiyeye eklenemez; buna karşılık kesim tarihinde mevcut, devredilebilir ve gelir üreten bir dijital işletme de “sadece sosyal medya hesabı” denilerek değersiz kabul edilemez.
Offshore hesap, yabancı vakıf veya trust yapısına aktarılan mal nasıl izlenir?
Türk hukukunda Anglo-Sakson anlamında yerli bir trust kurumu bulunmaması, yabancı bir trust veya foundation yapısının yok sayılacağı anlamına gelmez. Kuruluş belgesi, uygulanacak hukuk, settlor/trustee/beneficiary sıfatları, geri alma ve yönetim yetkisi, gerçek faydalanıcı, dağıtım hakkı ve devir tarihi araştırılır.
Türk Medeni Kanunu madde 229/2, katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devrin değerini tasfiye hesabına ekleme imkânı sağlayabilir. Fakat yabancı tüzel kişilikten malın aynen geri alınması veya üçüncü kişiye karşı Türk Medeni Kanunu madde 241 talebi; Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, tebligat, uygulanacak hukuk, bir ve beş yıllık süreler, yararlanıcının savunması ve yabancı ülkede tenfiz açısından ayrı kurulur. “Offshore” sıfatı tek başına muvazaa ispatı değildir.
İlgili yazılar: Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? Mal Rejimi Davaları Rehberi; Boşanmada Banka Hesapları, Hisse Senetleri ve Yatırım Fonları Nasıl Paylaşılır?; Boşanmada Mal Kaçırma Nasıl Önlenir? İhtiyati Tedbir ve Üçüncü Kişiye Devir; Mal Paylaşımı Davasında Malvarlığı Nasıl Araştırılır? Banka, Tapu ve Diğer Deliller; Yurt Dışında Boşanan Eşlerin Türkiye’de Mal Paylaşımı: Uygulanacak Hukuk ve Tanıma.
Sık sorulan sorular
Kripto varlıklar boşanmada mal paylaşımının dışında mı kalır?
Hayır. Edinim zamanı, kaynak, sahiplik ve geçerli mal rejimi araştırılır. Kripto varlık olarak saklanması tek başına kişisel mal niteliği veya paylaşım muafiyeti yaratmaz.
Cüzdan adresini bilmem bütün bakiyenin eşime ait olduğunu kanıtlar mı?
Adres ile kişi arasındaki bağlantı ayrıca kurulmalıdır. Herkese açık işlem kaydı, tek başına bütün bakiyenin eşe ait olduğunu göstermeyebilir. Kimlik kayıtları, banka transferleri ve hukuka uygun diğer belgeler birlikte değerlendirilir.
Mahkeme bütün kripto cüzdanlarını otomatik olarak dondurabilir mi?
Kararın hangi varlık ve muhatap üzerinden uygulanacağı belirlenmelidir. Hizmet sağlayıcı hesabı ile kişinin kendisinin sakladığı cüzdan farklıdır. Hukuki tedbirin fiilen uygulanması, teknik kontrol ve yetki koşullarına bağlıdır.
Eşimin parolasını kullanarak kripto kayıtlarını alabilir miyim?
Mal paylaşımı talebi, izinsiz erişimi hukuka uygun hâle getirmez. Kendi elinizde bulunan hukuka uygun kayıtlar korunmalı; diğer kayıtlar uygun usulle istenmelidir. Parola ve özel anahtarlar genel belge paylaşımına eklenmemelidir.
Kripto varlığın değeri hangi fiyattan hesaplanır?
Varlığın niteliği, ilgili tarih, miktar, işlem yapılabilir piyasa ve değerleme yöntemi birlikte belirlenir. Tek bir ekran görüntüsündeki fiyat yeterli olmayabilir. Bilirkişi fiyat kaynağını ve hesabın gerekçesini açıklamalıdır.
Görüşmeye hazırlık belgeleri
Malvarlığınızı ve borçlarınızı ayrı kaydetmek, olay tarihlerini düzenlemek ve eksik belgeleri belirlemek için malvarlığı ve borç envanteri, olay ve ödeme tarihleri çizelgesi ve ilk avukat görüşmesine hazırlık formu kullanılabilir. Bu çalışma belgeleri kendiliğinden dava veya hukuki süre hesabı oluşturmaz.
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme içindir. Somut uyuşmazlıkta olay tarihleri, belgeler, talep türü ve süreler birlikte değerlendirilir.