Hâkim şirket, bağlı şirket üzerindeki gücünü onu kayba uğratacak biçimde kullanamaz. Türk Ticaret Kanunu’nun 202. maddesinde öngörülen sistemde kayıp, aynı faaliyet yılı içinde fiilen denkleştirilmeli veya en geç yıl sonuna kadar bağlı şirkete denk değerde, nasıl ve ne zaman yerine getirileceği belirli bir istem hakkı tanınmalıdır. Bu yapılmazsa bağlı şirketin pay sahipleri ve alacaklıları, kanuni koşullarla hâkim şirkete ve kayba sebep olan yöneticilere karşı dava açabilir. Ancak şirket zararının şirkete ödenmesi, pay sahibinin kişisel zararının giderilmesi ve paylarının satın alınması farklı taleplerdir.
Bir grubun ortak logosu, aynı aile tarafından yönetilmesi veya ana şirketin mali gücü, tek başına bütün şirket borçlarının ana şirketten tahsil edilebilmesini sağlamaz. Önce topluluk ve hâkimiyet ilişkisi, ardından somut yönlendirme, kayıp, denkleştirme ve uygun dava türü belirlenmelidir. Yüzde yüz hâkimiyette ise TTK 203–206’daki özel hükümler ayrıca uygulanır.
Hâkim şirket ve bağlı şirket ilişkisi nasıl belirlenir?
Pay oranı kadar oy ve yönetim gücü de önemlidir
TTK 195, doğrudan veya dolaylı oy çoğunluğunu, yönetim organında karar çoğunluğunu sağlayacak üyeleri seçme hakkını ve oy sözleşmeleriyle sağlanan çoğunluğu hâkimiyet araçları arasında düzenler. Bir şirketin diğerini sözleşmeyle veya başka bir yolla kontrol etmesi de kapsamdadır. Sermaye çoğunluğu ise maddede ayrıca bir hâkimiyet karinesi olarak ele alınır; oy imtiyazları ve yönetim düzeni incelenmeden yalnız sermaye tablosuyla sonuca gidilmemelidir.
Bağlı şirketin ayrı tüzel kişiliği, malvarlığı ve alacaklı çevresi devam eder. Grubun toplam kârının yükselmesi, belirli bir bağlı şirketin kaybını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde ortak yöneticilerin bulunması, her işlemde yönlendirme ve kaybın ispatının yerini tutmaz. Kontrol ilişkisinin varlığı ile kontrolün belirli işlemde zararlı kullanılması ayrı inceleme konularıdır.
Şirket sayısı ve hâkim teşebbüsün kimliği neden araştırılır?
Hâkim konumda gerçek kişi veya başka bir teşebbüs de bulunabilir. Bununla birlikte Ticaret Sicili Yönetmeliği 105’teki topluluk ölçütü gözden kaçırılmamalıdır: Hâkim bir ticaret şirketiyle ona bağlı en az iki ticaret şirketi; ticaret şirketi olmayan hâkim teşebbüs bakımından ise ona bağlı en az üç ticaret şirketi öngörülür. Ticaret Bakanlığının açıklaması da bu ayrımı yapar. Öğretide kanun ile yönetmelik arasındaki ilişki tartışılsa da dava hazırlığında güncel uygulama dikkate alınmalıdır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 11.12.2024 tarihli, 2024/602 E., 2024/8914 K. sayılı kararında, iki şirketin çoğunluk paylarını elinde bulunduran gerçek kişiye yöneltilen TTK 202 talebi bakımından en az üç bağlı şirket koşulu üzerinde durulmuştur. Davanın reddi onanmıştır. Bu karar, özellikle ortak bir gerçek kişi üzerinden kurulan yapılarda, şirket sayısı ve davalının sıfatı gösterilmeden yalnız “grup şirketi” denilmesinin yeterli olmadığını ortaya koyar. Her iki şirket arasındaki her ilişki için otomatik sonuç çıkarılmamalıdır. Karar tam metni.
Hangi işlemler bağlı şirketin kaybına yol açabilir?
TTK 202/1-a’daki örnekler sınırlı değildir. Şirketin satış fırsatlarının başka grup şirketine bırakılması, personelinin karşılıksız aktarılması, düşük bedelle varlık devri, faizsiz veya elverişsiz koşullarla fon sağlanması, grup borçlarına teminat verilmesi ve haklı sebep olmadan yatırımın durdurulması inceleme konusu olabilir. Kaybın mutlaka dönem sonu bilançosunda zarar olarak görünmesi gerekmez; değer artışının engellenmesi veya somut ticari fırsatın yitirilmesi de önem taşır.
Her grup içi işlem hukuka aykırı değildir. Örneğin piyasa koşullarına uygun, karşılığı bulunan ve şirketin finansman ihtiyacına cevap veren bir nakit yönetimi düzenlemesiyle, bağlı şirketin kendi ödemelerini yapamaz hâle gelmesine yol açan karşılıksız kaynak aktarımı aynı değerlendirilemez. İşlem tarihindeki koşullar, alternatifler, bedel, teminat, vade ve geri ödeme olasılığı birlikte incelenir.
Kayıp ile dava sonunda istenebilecek tazminat tutarı aynı hesap kalemi değildir. Önce hangi ekonomik olanağın veya değerin kaybedildiği saptanır; sonra hukuki sorumluluk, nedensellik ve giderilmemiş zarar hesaplanır. Şirketin zarar ettiği her yılda ana şirket sorumlu olmaz. Piyasa daralması, kur hareketi veya bağımsız yönetim tercihi ile hâkim şirketin yönlendirmesinin etkisi ayrıştırılmalıdır.
Grup lehine verilen kefalet bakımından da yalnız sözleşmenin varlığına bakılmaz. Riskin karşılığı, sağlanan güvence, gerçekleşen ödeme, takip ve şirketin mali durumuna etkisi araştırılır. Teminat borcunun geçerliliği ile hâkimiyetin kullanılması nedeniyle doğan iç sorumluluk, birbirinin yerine geçmeyen hukuki sorunlardır.
Denkleştirme hangi sürede ve nasıl yapılır?
Fiilî giderim ile istem hakkı tanınması farklıdır
İlk yol, kaybın gerçekleştiği faaliyet yılı içinde bağlı şirkete fiilen eşdeğer yarar sağlamaktır. Nakit ödeme, ekonomik değeri ve kullanılabilirliği belirli bir hakkın verilmesi veya başka uygun bir edim bu işlevi görebilir. Aynı tutarın muhasebe kayıtları arasında taşınması, gerçek ekonomik karşılık yoksa yeterli değildir.
İkinci yol, en geç aynı faaliyet yılı sonunda bağlı şirkete denk değerde bir istem hakkı tanınmasıdır. Bu durumda fiilî ifa daha sonra gerçekleşebilir; fakat edimin nasıl ve ne zaman sağlanacağı belirli olmalıdır. “Grup ileride destek verecektir” şeklindeki belirsiz bir niyet açıklaması, uygulanabilir istem hakkıyla aynı değildir. İstem borçlusunun ödeme kapasitesi, vade ve sağlanan hakkın kaybı gerçekten karşılayıp karşılamadığı değerlendirilir.
Gürbüz Usluel’in denkleştirme incelemesinde, sağlanacak yararın kaybı karşılaması ve istem hakkının beklenen faydayı işlevsiz kılacak kadar ileriye bırakılmaması ele alınır. Bu yaklaşımın uygulamadaki karşılığı, yalnız bir taahhüt belgesi düzenlemekle yetinmeyip edimin ekonomik yeterliliğini de göstermektir. Gürbüz Usluel, s. 303–305.
Faaliyet yılı sonu, işlemden itibaren bir yıl demek değildir
Takvim yılını kullanan bir şirkette kasım ayında doğan kayıp için süre, kural olarak izleyen kasım ayına uzamaz. İlgili faaliyet yılının sonu esas alınır. Özel hesap dönemi kullanan şirkette kendi dönem kapanışı belirlenir. Ertesi yılın ilk üç ayında hazırlanan bağlılık raporu, geçmiş yılın denkleştirme süresini uzatmaz.
Örneğin bağlı şirketin emsaline göre düşük bedelli bir satışından doğan kayıp yıl sonunda belirlenmişse, daha önce sağlanan grup hizmetlerinin buna karşılık olup olmadığı ayrı gösterilmelidir. Önceden bedeli ödenmiş hizmet ikinci kez denkleştirme sayılmamalı; yararın hangi kayba karşılık geldiği izlenebilmelidir. Süresinde tanınan istem hakkı yerine getirilmezse, bu hakkın ifası ve sorumluluğun devamı ayrıca incelenir.
Ortak ve alacaklı hangi ödemeyi kimin için isteyebilir?
TTK 202/1: Şirket zararının giderilmesi
Denkleştirme gerçekleşmez veya süresinde denk istem hakkı tanınmazsa, bağlı şirketin her pay sahibi TTK 202/1-b’ye dayanabilir. Belirli bir azınlık yüzdesine ulaşılması aranmaz. Davalılar hâkim şirket ve kayba sebep olan yönetim kurulu üyeleridir. Limited şirkette yönetim kurulu ifadesi TTK 195/6 gereğince müdürleri kapsar. Sırf yönetici unvanı taşımak yeterli olmayıp kişinin görev dönemi, somut karardaki rolü ve sorumluluk koşulları belirlenir.
Bu yolda talebin odağı bağlı şirketin zararıdır. Ortak, şirket değerindeki düşüşü kendi pay oranıyla çarpıp aynı tutarın doğrudan kendisine verilmesini kendiliğinden isteyemez. Mahkeme, istem üzerine veya kendiliğinden, hakkaniyete uygunsa tazminat yerine davacı paylarının hâkim şirketçe satın alınmasına ya da kabul edilebilir başka çözüme karar verebilir. Bu alternatif her davada uygulanacak zorunlu sonuç değildir.
TTK 202/1-c, alacaklıya da şirket zararının şirkete ödenmesini isteme hakkı verir; şirketin iflas etmiş olması şart değildir. Bu dava, alacaklının sözleşmesel alacağını ana şirketten doğrudan tahsil ettiği sıradan bir alacak davasıyla karıştırılmamalıdır. Bağlı şirket iflas etmişse iflas idaresinin konumu ve TTK 556’nın kıyasen uygulanması ayrıca değerlendirilir. Şirketin kendi sözleşmesinden veya tanınan denkleştirme isteminden doğan hakları da bu özel dava hakkından ayrıdır.
Yargıtay kararında ödeme alıcısı ve somut zarar
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 11.09.2023 tarihli, 2023/3867 E., 2023/4856 K. sayılı kararı, grup içi kredilere verilen kefalet nedeniyle ileri sürülen kaybı konu alır. Kararda aktarılan önceki bozma, alacaklının dolaylı zarar bakımından ödemenin şirkete yapılmasını istemesi gerektiğini ve kefaletin şirketi ne şekilde zarara uğrattığının araştırılmasını vurgular. Takipler, ödemeler ve borca batıklık etkisi incelendikten sonra şirkete ödeme yönündeki hüküm onanmıştır. Kararın pratik sonucu, dava dilekçesinde zarar gören malvarlığı, talep edilen tutar ve ödemenin alıcısının ayrı açıklanmasıdır. Karar, bütün grup kefaletlerinin yasak olduğu anlamına gelmez. Karar tam metni.
Yapısal kararlarda pay sahibinin kişisel hakkı nedir?
TTK 202/2 hangi kararlara uygulanır?
Hâkimiyet kullanılarak gerçekleştirilen ve bağlı şirket yönünden açıkça anlaşılabilir haklı sebebi bulunmayan birleşme, bölünme, tür değiştirme, fesih, menkul kıymet çıkarılması veya önemli esas sözleşme değişikliği gibi işlemlerde özel bir koruma vardır. Genel kurul kararına ret oyu verip bunu tutanağa geçirten veya ilgili yönetim kurulu kararına yazılı itiraz eden pay sahibi, hâkim teşebbüsten kendi zararının tazminini veya paylarının satın alınmasını mahkemeden isteyebilir.
Burada yıl sonundaki denkleştirmeyi bekleme mantığı uygulanmaz. Kararın hâkimiyet etkisiyle alınması, bağlı şirket bakımından haklı sebep eksikliği ve pay sahibinin usulüne uygun karşı çıkışı birlikte incelenir. Sadece karardan memnun olmamak yeterli değildir. Pay satın alma talebi ile genel kurul kararının iptali de farklı sonuçlara yönelir; birinin açılması diğerinin süresini kendiliğinden korumaz. TTK 202/4, yapısal işlemlerde tanınan diğer hakları saklı tutar.
Pay bedeli ve özel teminat düzenlemesi
Payların borsa değeri varsa en az borsa değeri esas alınır; böyle bir değer yoksa veya hakkaniyete uygun düşmüyorsa gerçek değer ya da genel kabul gören yöntemle belirlenen değer dikkate alınır. Mahkeme kararına en yakın tarihli veriler kullanılır. Nominal pay tutarı, güncel ekonomik değerle eşit değildir. Bilirkişi incelemesinde finansal tabloların yanında şirketin faaliyet kapasitesi, borçları ve uygulanabilir değerleme varsayımları açıklanmalıdır.
TTK 202/3’e göre ikinci fıkra davası açıldığında muhtemel zarar veya satın alma bedelini karşılayacak paranın, mahkemenin belirleyeceği bankaya mahkeme adına teminat olarak yatırılmasına karar verilir. Teminat yatırılıncaya kadar ilgili karara ilişkin işlem yapılamaz. Bu, kararın kesin olarak iptal edildiği anlamına gelmez. Ayrıca birinci ve ikinci fıkra davalarının kötü niyetle açılması, davalıya zararının giderimini ve davacılardan teminat isteme imkânı verebilir.
Yüzde yüz hâkimiyette alacaklılar nasıl korunur?
TTK 203’teki tam hâkimiyet, bir ticaret şirketinin diğer sermaye şirketinin hem paylarının hem oy haklarının yüzde yüzüne, doğrudan veya dolaylı sahip olmasını gerektirir. Yüzde doksan dokuz veya “tamamına yakın” sahiplik bu eşikle aynı değildir. Hâkim şirket yönetimi, topluluğun belirlenmiş ve somut politikasının gereği olarak bağlı şirkete kayıp doğurabilecek talimat verebilir.
Bunun sınırı TTK 204’tür: Ödeme gücünü açıkça aşan, şirketin varlığını tehlikeye düşürebilecek veya önemli varlıklarını yitirmesine yol açabilecek talimat verilemez. TTK 205’te bağlı şirket yöneticileri için tanınan, şirkete ve pay sahiplerine karşı sorumsuzluk koruması, bu sınırlar içindeki talimatlara ilişkindir. “Ana şirket emretti” savunması yasak talimatı sınırsız biçimde meşrulaştırmaz.
TTK 206, izin verilen talimatlardan doğan kayıp hesap yılı içinde giderilmez veya zamanı ve şekli belirli denk istem hakkı tanınmazsa, zarar gören alacaklılara hâkim şirket ve kayıptan sorumlu yöneticilere karşı tazminat imkânı tanır. Ancak tam hâkimiyette ödemenin kime yapılacağı ve iflasın aranıp aranmayacağı öğretide tartışmalıdır. Hüküm, 202/1-c’deki açıklığı aynen içermez; 202/1-e üzerinden genel sorumluluk hükümlerine gönderme yapar. Yalçın Sarıkaya, görüş ayrılıklarını açıklayıp şirkete ödeme ve mevcut düzenlemede iflas koşulu yönünde değerlendirme yapmaktadır. Bu görüş, tartışmasız kanun cümlesi gibi sunulmamalı; dava talebi zarar türüne ve benimsenen hukuki dayanağa göre kurulmalıdır. İnceleme, s. 375–378.
Kredi ve benzeri ilişkilerde TTK 206/2 ayrıca önemlidir. Davalılar, alacaklının denkleştirme yapılmadığını veya istem hakkı tanınmadığını bilerek ilişkiye girdiğini yahut işin niteliği gereği bunu bilmesi gerektiğini ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir. Grup ilişkisini bilmek ile denkleştirmenin eksik olduğunu bilmek aynı olgu değildir.
Bağlılık raporu ve hangi belgeler davayı destekler?
TTK 199 uyarınca bağlı şirket yönetimi, faaliyet yılının ilk üç ayında geçmiş yılın topluluk ilişkilerine ilişkin rapor hazırlar. İşlemler, karşı edimler, alınan veya alınmayan önlemler, kayıp ve denkleştirme açıklanır. Kanunun yıllık faaliyet raporuna alınmasını öngördüğü sonuç açıklaması ile ayrıntılı bağlılık raporunun tamamı birbirine karıştırılmamalıdır. Her ortağın bütün raporu hiçbir koşul olmadan alacağı söylenemez; şirket türüne göre bilgi alma ve inceleme yolları değerlendirilir.
| İspatlanacak konu | İncelenecek başlıca belge | Belgenin cevaplaması gereken soru |
|---|---|---|
| Topluluk ve kontrol | Sicil kayıtları, pay ve oy tablosu, esas sözleşme | Hâkim kim, hangi araçla ve hangi dönemde kontrol sağlıyor? |
| Somut yönlendirme | Yönetim kararları, grup talimatları, yazışmalar | Bağlı şirketin tercihini hangi müdahale değiştirdi? |
| Kayıp ve nedensellik | Sözleşme, banka hareketi, emsal bedel, mali kayıt | Müdahale olmasaydı hangi değer veya fırsat korunacaktı? |
| Denkleştirme | Ödeme belgesi, istem taahhüdü, karşı edim kaydı | Hangi kayıp hangi tarihte ve hangi değerle karşılandı? |
| Davacı ve talep | Pay sahipliği veya alacak belgesi, muhalefet tutanağı | Hangi kişi, kimin zararını, kime ödeme yapılmak üzere istiyor? |
Raporda kayıp olmadığının yazılması, mahkemenin aksini araştırmasını engellemez. İlgili belgelerin karşı tarafın elinde bulunması hâlinde HMK 219–220 kapsamındaki ibraz mekanizması ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi kullanılabilir. İstenen belge, işlem ve dönem belirli olmalı; belirsiz şekilde grubun bütün kayıtları talep edilmemelidir. Elektronik yazışmalar özgün dosyaları ve tarih bilgileriyle korunmalı, hukuka aykırı erişimle delil toplanmamalıdır.
TTK 207’de, denetçi, özel denetçi veya riskin erken saptanması ve yönetimi komitesinin topluluk ilişkisinde hile ya da dolana işaret eden görüşü varsa, her pay sahibine şirket merkezi asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi isteme imkânı tanınır. Sadece şüphe, bu özel hükmün tüm koşullarını karşılamaz. Genel bilgi alma ve özel denetim yollarının koşulları ayrıca korunur.
Dava nerede açılır ve hangi süreler uygulanır?
Görev, yetki ve arabuluculuk
TTK’dan doğan bu sorumluluk uyuşmazlıkları ticari dava niteliğindedir; asliye ticaret mahkemesi görevlidir. TTK 202/1-e’nin gönderme yaptığı 561, şirket merkezinde dava açılmasına imkân tanır. Hâkim teşebbüsün merkezi yurt dışındaysa 202/1-e, tazminat davasını bağlı şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine bağlar. Yabancı davalının doğru tüzel kişiliği, temsilcisi, adresi ve milletlerarası tebligat işlemleri ayrıca belirlenmelidir.
Konusu para olan ticari tazminat taleplerinde TTK 5/A gereğince dava öncesi arabuluculuk gerekir. Payların satın alınması, alternatif talep, kararın iptali ve farklı taleplerin birlikte ileri sürülmesi hâllerinde dava şartı, talep sonucunun hukuki niteliğine göre ayrıca değerlendirilir; bütün topluluk uyuşmazlıkları için tek cevap verilemez. Zorunlu arabuluculukta büroya başvurudan son tutanağa kadar geçen süre, 6325 sayılı Kanun 18/A uyarınca zamanaşımı ve hak düşürücü süre hesabında dikkate alınmaz.
İki yıllık sürelerin başlangıçları aynı değildir
TTK 202/1’e dayalı sorumlulukta 202/1-e üzerinden TTK 560 uygulanır: Zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde zararı doğuran fiilden itibaren beş yıl. Fiil daha uzun ceza dava zamanaşımına tabi suç oluşturuyorsa bu süre ayrıca değerlendirilir. Denkleştirmenin ne zaman eksik kaldığı, zararın ve sorumlunun ne zaman öğrenildiği dosyanın olay çizelgesinde birlikte gösterilmelidir.
TTK 202/2’de ise özel iki yıllık zamanaşımı, genel kurul kararının verildiği veya yönetim kurulu kararının ilan edildiği tarihte başlar. Bu süre, iptal davasının süresi veya pay sahibinin sonradan haberdar olduğu tarih ile karıştırılamaz. Süreleri sıradan bir ihtarname göndermekle koruduğu varsayılmamalıdır.
Uyuşmazlık sonuçlanmadan varlıkların elden çıkarılması veya delillerin kaybolması tehlikesi varsa, HMK’nın ihtiyati tedbir ve delil tespiti hükümleri değerlendirilir. Para alacağının güvenceye alınması için ihtiyati haczin şartları ayrı incelenir. Şirketin bütün faaliyetlerini durduran genel bir tedbir yerine, somut tehlikeye ve talep edilen hakkın niteliğine uygun koruma açıklanmalıdır. TTK 202/3’teki özel teminat mekanizması ayrıca ele alınır.
Hâkim şirketin savunmaları ve güven sorumluluğunun sınırı
TTK 202/1-d uyarınca, aynı veya benzer koşullarda bağımsız bir şirketin menfaatlerini gözeten özenli yönetimin de aynı işlemi yapabileceği veya işlemden kaçınabileceği ispatlanırsa tazminata hükmedilmez. Sonradan hazırlanmış genel “grup menfaati” açıklaması yerine, karar anındaki veriler, alternatif teklifler ve risk değerlendirmeleri önemlidir. Zamanında ve yeterli denkleştirme, nedensellik yokluğu ve yöneticinin somut rolünün bulunmaması da ayrı savunma konularıdır.
TTK 202/5, bağlı şirket yöneticilerinin bu madde nedeniyle doğabilecek sorumluluklarının hukuki sonuçlarının sözleşmeyle hâkim teşebbüsçe üstlenilmesini istemelerine imkân verir. Böyle bir sözleşme, zarar gören pay sahibinin veya alacaklının kanuni hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; sözleşmenin kapsamı ve iç ilişkideki sonuçları incelenir.
TTK 209’daki güven sorumluluğu ise farklı bir temele dayanır. Topluluğun güven veren itibarı, somut işlemde karşı tarafta belirli bir beklenti oluşturacak şekilde kullanılmış olmalıdır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 19.10.2020 tarihli, 2019/4830 E., 2020/4201 K. sayılı kararında, bağlı banka personelinin ana şirketçe eğitilmesi, yöneticilerin atanması ve faaliyet raporlarındaki iştirak açıklamaları yeterli görülmemiş; somut işlem bakımından güvence verildiğinin kanıtlanamaması nedeniyle ana şirket yönünden ret onanmıştır. Bu nedenle salt grup mensubiyeti bir tahsil garantisi değildir. Karar tam metni.
Halka açık şirketlerde ayrıca Sermaye Piyasası Kanunu 21’deki örtülü kazanç aktarımı yasağı ve diğer özel düzenlemeler incelenmelidir. TTK’daki denkleştirme imkânı, sermaye piyasası veya vergi hukukundaki bütün ihlalleri otomatik olarak gideren bir araç sayılamaz. Bu yazı şirketler topluluğunun özel hukuk sorumluluğunu ele almaktadır; vergi, ceza ve sermaye piyasası yaptırımları kendi koşullarına tabidir.
Sonuç
Hâkim şirketin sorumluluğunda belirleyici olan, grubun varlığından çok hangi kontrolün hangi işlemde kullanıldığı, hangi şirketin kayba uğradığı ve bu kaybın zamanında karşılanıp karşılanmadığıdır. Başarılı bir hukuki değerlendirme; topluluk yapısını, işlem tarihlerini, denkleştirme kayıtlarını ve talebin ödeme alıcısını birlikte ele alır. TTK 202/1, 202/2, tam hâkimiyet ve güven sorumluluğunun birbirinden ayrılması, doğru taraflara doğru talebin yöneltilmesini sağlar.
İlgili yazılar: Limited ve Anonim Şirkette Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı; Şirket Müdürü ve Yönetim Kurulunun Sorumluluğu; Şirkete Özel Denetçi Atanması; Şirket Genel Kurul Kararının İptali: Süreler, Butlan ve Yürütmenin Geri Bırakılması; Birleşme ve Bölünmede Ortakların Hakları; Şirketin Kendi Paylarını Edinmesi.
Sıkça Sorulan Sorular
Ana şirket, bağlı şirketin bütün borçlarından sorumlu mudur?
Hayır. Hâkimiyetin hukuka aykırı kullanılması, güven sorumluluğu, verilmiş bir garanti veya başka özel bir dayanak bulunmalıdır. Grup üyeliği tek başına bütün borçları ana şirkete yüklemez.
Küçük pay sahibi TTK 202 davası açabilir mi?
TTK 202/1-b her pay sahibine dava hakkı tanır; belirli azınlık oranı aranmaz. Topluluk ilişkisi, kayıp ve denkleştirme eksikliği gibi diğer koşullar yine incelenir.
Alacaklı, bağlı şirket iflas etmeden dava açabilir mi?
TTK 202/1-c bakımından evet; talep şirket zararının şirkete ödenmesidir. Yüzde yüz hâkimiyetteki TTK 206’nın özel ve tartışmalı koşulları ayrıca değerlendirilir.
Denkleştirme yalnız nakit ödeme ile mi yapılır?
Hayır. Kaybı gerçekten karşılayan başka ekonomik yararlar veya süresinde tanınmış denk istem hakkı kullanılabilir. Değer, uygulanabilirlik, ifa zamanı ve kayıpla bağlantı gösterilmelidir.
Bağlılık raporunun hazırlanması denkleştirme süresini uzatır mı?
Hayır. Rapor önceki yılın ilişkilerini açıklar. Sonraki yılın ilk üç ayındaki raporlama, geçmiş faaliyet yılının denkleştirme süresine ek süre sağlamaz.
Paylarımın ana şirket tarafından satın alınmasını isteyebilir miyim?
TTK 202/2’nin koşulları varsa böyle bir talep ileri sürülebilir. Ayrıca 202/1-b davasında mahkeme hakkaniyete uygun alternatif çözüm olarak satın almaya karar verebilir. Her anlaşmazlık otomatik çıkış hakkı yaratmaz.
Hâkim şirkete karşı davada hangi belgeler önceliklidir?
Kontrol yapısını gösteren kayıtlar, yönlendirme kararları, işlem ve ödeme belgeleri, bağlılık raporu, denkleştirme taahhüdü ve davacının sıfatını gösteren belgeler birlikte hazırlanmalıdır. Yapısal karar davasında ret oyu veya yazılı itiraz kaydı da önemlidir.
Kaynakça
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, özellikle m. 4, 5, 5/A, 195–209, 553, 555–557, 560–561.
- Ticaret Bakanlığı, Şirketler Hakkında Sıkça Sorulan Sorular, şirketler topluluğu ve Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 105 açıklaması.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle m. 190, 219–220, 266, 389 ve devamı, 400 ve devamı.
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m. 18/A.
- 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, m. 21.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, ihtiyati hacze ilişkin m. 257 ve devamı.
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 11.12.2024, 2024/602 E., 2024/8914 K., şirketler topluluğu ve hâkim teşebbüs koşulları. Tam metin: De Jure, erişim için giriş gerekebilir.
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 11.09.2023, 2023/3867 E., 2023/4856 K., grup içi kefalet ve şirket zararının şirkete ödenmesi. Tam metin: De Jure, erişim için giriş gerekebilir.
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 19.10.2020, 2019/4830 E., 2020/4201 K., somut işlemde güven yaratılması ve TTK 209. Tam metin: De Jure, erişim için giriş gerekebilir.
- Aslı E. Gürbüz Usluel, Şirketler Topluluğunda Denkleştirme, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2012, C. 18, S. 2, s. 281–308; özellikle s. 303–305.
- Elif Yalçın Sarıkaya, Şirketler Topluluğu’nda Tam Hâkimiyet Halinde Alacaklıların Dava Açma Hakkı, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 42, s. 363–386; özellikle s. 375–378. PDF nüshasında Nisan 2020, DergiPark yayın kaydında 1 Nisan 2021 tarihi yer almaktadır.