Organ eksikliği, temsil boşluğu ve yönetim kilitlenmesi birbirinden ayrılmalıdır
Organ eksikliği nedir?
Organ eksikliği, şirketin kanunen bulunması gereken zorunlu organının hiç mevcut olmaması veya hukuken işlevini yerine getiremeyecek durumda olmasıdır. Anonim şirkette genel kurul ve yönetim kurulu; limited şirkette genel kurul ve müdürler zorunlu organ yapısının temelini oluşturur.
Şu hâller organ eksikliğine yol açabilir:
- Yönetim kurulu üyelerinin tamamının veya karar nisabını ortadan kaldıracak sayıda üyenin istifası,
- Yönetim kurulunun seçilememesi,
- Tek müdürün ölümü veya istifası ve yenisinin seçilememesi,
- Şirket sözleşmesindeki zorunlu yönetim yapısının kurulamaması,
- Genel kurulun uzun süre toplanamaması,
- Temsil düzeninin uygulanamaz hâle gelmesi nedeniyle şirketin dış ilişkilerde temsil edilememesi.
Görev süresinin dolması her durumda tam organsızlık yaratır mı?
Yönetim kurulu üyelerinin görev süresinin sona ermesi, özellikle genel kurulu toplantıya çağırma bakımından doğrudan tam bir boşluk sonucu doğurmayabilir. TTK m.410, görev süresi sona ermiş yönetim kurulunun da genel kurulu toplantıya çağırabilmesini kabul eder. Bu nedenle yalnız sicilde görev süresinin dolmuş görünmesiyle kayyım talep etmek yerine, kurulun fiilen varlığı, çağrı yapabilme ve karar alma kapasitesi incelenmelidir.
Temsil boşluğu nedir?
Organ mevcut olsa da şirketi bağlayacak imza düzeni uygulanamıyorsa temsil boşluğu ortaya çıkabilir. Örneğin çift imza zorunluluğunda iki yetkiliden birinin ölmesi veya istifa etmesi, şirketin banka ve sözleşme işlemlerini durdurabilir. Temsil boşluğu bazen yeni yönetici seçimiyle, bazen genel kurul çağrısıyla, bazen de belirli işlem için temsil kayyımıyla giderilebilir.
Yönetim kilitlenmesi organ eksikliği midir?
Eşit ortaklı şirkette tarafların anlaşamaması, yönetim kurulunda oyların eşit kalması veya genel kurulda çoğunluğun oluşmaması her olayda organsızlık anlamına gelmez. Mevcut organın toplantı ve karar alma yeteneğinin sürekli biçimde ortadan kalkması ve şirketin yönetilememesi gerekir. Geçici bir anlaşmazlık veya tek bir toplantının yapılamaması fesih için yeterli olmayabilir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 16.12.2013 tarihli, E.2013/15412, K.2013/22995 sayılı kararında da yönetim kurulu kilitlenmesi iddiasında, kurulun gerçekten toplanamadığı veya karar alamadığı ve durumun süreklilik taşıdığı somut delillerle gösterilmeden organ eksikliği sonucuna gidilemeyeceği kabul edilmiştir.
Anonim şirkette genel kurulu kim toplantıya çağırabilir?
Yönetim kurulunun çağrı yetkisi
Anonim şirkette genel kurulu kural olarak yönetim kurulu toplantıya çağırır. Yönetim kurulu görev süresi sona ermiş olsa dahi çağrı yetkisini kullanabilir. Bu imkân, organ boşluğunu mümkün olduğunca şirketin kendi mekanizması içinde gidermeyi amaçlar.
Yönetim kurulunun sürekli toplanamaması veya bulunmaması
TTK m.410/2 uyarınca yönetim kurulunun sürekli olarak toplanamaması, toplantı nisabının oluşmasına imkân bulunmaması veya kurulun mevcut olmaması hâlinde, mahkemenin izniyle tek bir pay sahibi de genel kurulu toplantıya çağırabilir. Mahkemenin kararı kesindir.
Bu yol, şirketin doğrudan feshi yerine önce organın oluşturulmasını sağlayan dar ve işlevsel bir çözümdür. Başvuruda pay sahipliği, mevcut organ durumu, yapılmak istenen toplantının gündemi ve şirketin neden olağan yolla çağrılamadığı belgelenmelidir.
Azlığın çağrı talebi ve mahkemeye başvuru
Anonim şirkette kanuni azlık, gündem belirterek yönetim kurulundan genel kurulu toplantıya çağırmasını isteyebilir. Talep reddedilir veya süresinde karşılanmazsa TTK m.412 kapsamında mahkemeden çağrı izni gündeme gelir. Bu yol ile TTK m.410/2 kapsamındaki organsızlık veya sürekli toplanamama hâli aynı değildir; başvuru şartları ve talep edenin sıfatı farklıdır.
Limited şirkette genel kurulun toplantıya çağrılması
Müdürlerin çağrı görevi
Limited şirkette genel kurulu müdür veya müdürler çağırır. Müdürün bulunmaması, ölmesi veya istifa etmesi hâlinde şirket sözleşmesi, diğer müdürler ve ortakların kanuni çağrı hakları incelenir.
Ortağın çağrı talebi
Limited şirkette anonim şirkete yapılan yollamalar ve özel limited hükümleri çerçevesinde, belirli koşullarda ortakların çağrı talebi ve mahkemeye başvuru imkânı bulunur. Başvurunun doğrudan kayyım talebine dönüştürülmesi yerine, öncelikle şirket içi çağrı yollarının tüketilip tüketilmediği değerlendirilmelidir.
Tek müdürün ölümü veya istifası
Tek müdürün ölmesi ya da istifa etmesi şirketin dışarıya karşı temsilini durdurabilir. Ancak bütün ortaklar mevcut ve genel kurulu usulüne uygun toplayarak yeni müdür seçebilecek durumdaysa, kayyım atanması zorunlu değildir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 17.06.2019 tarihli, E.2018/3242, K.2019/4516 sayılı kararı; ortakların yeni müdür seçebileceği bir durumda organ boşluğunun başka yoldan giderilemeyeceği kanıtlanmadan kayyım atanamayacağını göstermektedir.
Kayyım türleri ve görev sınırları
Çağrı kayyımı
Çağrı kayyımı, şirketin genel kurulunu belirli gündemle toplantıya çağırmak ve toplantının yapılmasını sağlamak için görevlendirilen kişidir. Görevi şirketin günlük yönetimini süresiz devralmak değildir. Kararda kayyımın gündemi, toplantı yeri ve süresi açıkça belirlenmelidir.
Temsil kayyımı
Şirketin davada veya belirli bir işlemde temsil edilememesi, mevcut temsilcinin şirketle menfaat çatışması içinde olması ya da temsil yetkisinin fiilen kullanılamaması hâlinde temsil kayyımı atanabilir. Temsil kayyımının görevi, belirli dava veya işlemle sınırlıdır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 15.03.2018 tarihli, E.2016/9046, K.2018/2033 sayılı kararı; organ yokluğunda temsil kayyımı talebinin şirket hasım gösterilerek yürütülmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Yönetim kayyımı
Yönetim kayyımı, tüzel kişinin gerekli organlarından yoksun kalması ve yönetimin başka yoldan sağlanamaması hâlinde TMK m.427 çerçevesinde gündeme gelebilir. Bu tedbir, pay sahiplerinin yönetim hakkını ve şirketin özel hukuk özerkliğini ağır biçimde etkilediğinden istisnaî ve ölçülü olmalıdır.
Yönetim kayyımı atanacaksa:
- Görev kapsamı,
- Temsil yetkisi,
- Harcama ve borçlanma sınırları,
- Raporlama yükümlülüğü,
- Görev süresi,
- Genel kurulun ne zaman toplanacağı
kararda açıkça gösterilmelidir.
Kayyım şirket ortağının yerini kalıcı olarak almaz
Kayyım, ortaklar arasındaki uyuşmazlığı çözmek veya çoğunluğun tercih ettiği yönetim modelini değiştirmek için kalıcı bir organ değildir. Amaç, organ eksikliğini gidermek, şirket malvarlığını korumak ve normal organ düzenine dönüşü sağlamaktır.
Anonim şirkette TTK m.530 uyarınca organ eksikliği ve fesih
Fesih için ön koşullar
TTK m.530 kapsamında, kanunen gerekli organlardan birinin uzun süreden beri mevcut olmaması veya genel kurulun toplanamaması hâlinde; pay sahibi, şirket alacaklısı veya ilgili makamın istemi üzerine mahkeme şirketin durumunu kanuna uygun hâle getirmesi için uygun süre verir.
Fesih, ilk ve otomatik sonuç değildir. Mahkeme önce eksikliğin giderilmesine imkân tanır ve gerekli önlemleri alabilir.
Uygun süre ve düzeltme imkânı
Uygun süre içinde:
- Genel kurul çağrılabilir,
- Yeni yönetim kurulu seçilebilir,
- Temsil düzeni tescil edilebilir,
- Eksik üyeler tamamlanabilir,
- Şirket sözleşmesindeki uygulanamaz hüküm değiştirilebilir.
Süre sonunda eksiklik giderilmemişse mahkeme şirketin feshine karar verir.
Yargıtay’ın organın oluşturulması yaklaşımı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 13.05.2015 tarihli, E.2014/16515, K.2015/6881 sayılı kararında; kayyım aracılığıyla genel kurul yapılmasına rağmen yönetim kurulu oluşturulamayan anonim şirketin TTK m.530 uyarınca feshedilmesi uygun bulunmuştur. Buna karşılık 01.10.2024 tarihli, E.2023/5248, K.2024/6934 sayılı kararda, kayyımın çağrısıyla genel kurul yapılıp yönetim kurulu seçildiğinde organ eksikliği ortadan kalktığından davanın konusuz kaldığı kabul edilmiştir.
Limited şirkette TTK m.636/2 uyarınca organ eksikliği ve fesih
Uzun süreli organ eksikliği
Limited şirkette zorunlu organlardan birinin uzun süredir bulunmaması veya genel kurulun toplanamaması hâlinde, mahkeme ilgililerin talebi üzerine eksikliğin giderilmesi için süre verir. Durum düzeltilmezse şirketin feshine karar verilir.
TTK m.636/2 ile haklı sebeple fesih ayrımı
TTK m.636/2, organ eksikliği üzerine kurulu objektif bir fesih sebebidir. TTK m.636/3 ise haklı sebeple feshi ve fesih yerine alternatif çözümleri düzenler. Organ eksikliği süresinde giderilmemişse m.636/2’nin emredici sonucu ile m.636/3’teki alternatif çözüm yetkisi aynı şekilde uygulanmaz.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 30.06.2025 tarihli, E.2024/4380, K.2025/4674 sayılı kararında; yedi yıl müdür seçilemeyen, kayyımın çağrısıyla yapılan toplantıda da çoğunluk sağlanamayan limited şirket bakımından organ eksikliği nedeniyle fesih koşullarının oluştuğu kabul edilmiştir.
İki ortaklı şirkette oyların eşit çıkması
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 16.05.2018 tarihli, E.2016/10744, K.2018/3613 sayılı kararında; temsil kayyımı atanıp müdür seçimi için genel kurul çağrıldığı hâlde oyların eşit çıkması nedeniyle müdür seçilememesi ve eksikliğin giderilememesi üzerine şirketin feshi sonucu benimsenmiştir.
İhtiyati tedbir ve geçici koruma
Şirket malvarlığının korunması
Organ eksikliği döneminde banka hesapları, vergi bildirimleri, personel ödemeleri ve devam eden sözleşmeler aksayabilir. Mahkeme, şirketin faaliyetini tamamen durdurmadan malvarlığını koruyacak hedefli tedbirler alabilir.
Tedbirin kapsamı ölçülü olmalıdır
Bütün şirket malvarlığına sınırsız tedbir konulması veya yöneticilerin bütün yetkilerinin dava sonuna kadar kaldırılması, şirketi fiilen işlemez hâle getirebilir. Talep; somut tehlike, belirli varlık ve gerekli işlemle sınırlandırılmalıdır.
Geçici kayyımın görevi
Geçici kayyımın görevi günlük ticari faaliyeti sürdürmek, acil ödemeleri yapmak, genel kurulu toplamak veya şirketi belirli davada temsil etmekle sınırlandırılabilir. Mahkeme kararında görev sınırı yoksa uygulamada banka ve sicil işlemlerinde ciddi belirsizlik doğabilir.
Dava kime karşı açılır, görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?
Davalı şirket tüzel kişiliğidir
Organ eksikliği, çağrı izni ve fesih davalarında husumet çoğu durumda şirket tüzel kişiliğine yöneltilir. Diğer ortakların uyuşmazlığın tarafı olması, her durumda onların davalı gösterilmesini gerektirmez.
Görevli ve yetkili mahkeme
Bu uyuşmazlıklar ticari dava niteliğindedir. Kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi görevli ve yetkilidir. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi ticaret mahkemesi sıfatıyla görev yapabilir.
Hasımsız iş ve çekişmeli dava ayrımı
Sadece çağrı izni veya belirli bir kayyım görevi bazı durumlarda çekişmesiz yargı niteliğinde değerlendirilebilir. Buna karşılık organ eksikliği nedeniyle fesih, pay sahipleri ve şirketin haklarını doğrudan etkileyen çekişmeli bir davadır. Yanlış dava türü veya yanlış taraf gösterilmesi usulden ret riskini artırır.
Organ eksikliğinin ispatı için gerekli belgeler
Ticaret sicili ve şirket sözleşmesi
- Güncel ticaret sicili kayıtları,
- Esas sözleşme veya şirket sözleşmesi,
- Son yönetim kurulu veya müdür seçimi kararı,
- Görev süreleri ve temsil şekli,
- İmza sirküleri.
Çağrı ve toplantı belgeleri
- Genel kurul çağrıları,
- Noter ihtarları,
- Gündem ve ilanlar,
- Hazirun cetvelleri,
- Toplantı tutanakları,
- Nisap sağlanamadığına ilişkin kayıtlar.
İstifa, ölüm ve ehliyetsizlik belgeleri
- İstifa bildirimleri ve şirkete ulaşma tarihleri,
- Ölüm kayıtları ve mirasçılık belgeleri,
- Kısıtlılık veya ehliyetsizlik kararları,
- Yönetici seçimini engelleyen mahkeme veya idari kararlar.
Şirketin fiilen yönetilemediğini gösteren kayıtlar
- Banka tarafından reddedilen işlemler,
- Vergi ve SGK bildirimlerinin yapılamaması,
- Sözleşmelerin imzalanamaması,
- Personel ve tedarikçi ödemelerindeki aksama,
- E-imza, MERSİS ve elektronik sistem erişim sorunları.
Uygulanacak yol nasıl belirlenmelidir?
| Sorun | Öncelikli yol | Daha ileri yol |
|---|---|---|
| Yönetim kurulu var fakat genel kurulu çağırmıyor | Azlık talebi ve mahkemeden çağrı izni | Karar veya sorumluluk yolları |
| Yönetim kurulu sürekli toplanamıyor veya yok | TTK m.410/2 kapsamında çağrı izni | Kayyım ve TTK m.530 incelemesi |
| Tek müdür yok, ortaklar yeni müdür seçebilir | Usulüne uygun genel kurul | Başarısızlık hâlinde kayyım/fesih |
| Çift imza nedeniyle temsil yapılamıyor | Temsil düzeninin tamamlanması veya sınırlı temsil kayyımı | Organ eksikliği davası |
| Kayyım çağrısına rağmen organ seçilemiyor | Eksikliğin giderilmediğinin tespiti | Fesih ve tasfiye |
| Organ mevcut, fakat ortaklar yalnız anlaşamıyor | Kilitlenme ve ortaklık uyuşmazlığı çözümleri | Haklı sebeple fesih/çıkma şartları |
Sık yapılan hatalar
Kayyımı kalıcı şirket yöneticisi gibi görmek
Kayyım atanması, ortaklar arasındaki oy dengesini kalıcı biçimde değiştiren bir araç değildir. Görev, normal organ düzenine dönülmesi için zorunlu ve sınırlı olmalıdır.
Görev süresinin dolmasını tek başına organsızlık saymak
Görev süresi sona ermiş yönetim kurulunun genel kurulu çağırma yetkisi bulunabilir. Fiilî ve hukuki durum incelenmeden doğrudan fesih talep edilmesi yanlış stratejiye yol açabilir.
Yönetim kilitlenmesini organ eksikliğiyle karıştırmak
Organ hukuken mevcut ve toplantıya çağrılabilir durumdaysa, yalnız görüş ayrılığı organsızlık değildir. Süreklilik, karar alamama ve şirket faaliyetlerine etkisi ispatlanmalıdır.
Şirketi hasım göstermeden kayyım istemek
Şirketin temsil ve organ yapısını etkileyen talepte şirket tüzel kişiliğinin taraf olması gerekebilir. Yanlış taraf teşkili kararın bozulmasına veya davanın reddine yol açabilir.
Sonuç
Şirketin yönetilememesi hâlinde doğru hukuk yolu, sorunun adının doğru konulmasına bağlıdır. Görev süresi dolmuş bir yönetim kurulunun çağrı yapmaması, tek müdürün ölümü, çift imza nedeniyle temsil boşluğu ve organın hiç oluşturulamaması aynı hukuki durum değildir. Önce şirket içi çağrı ve seçim yolları, ardından mahkemeden çağrı izni veya sınırlı kayyım tedbiri değerlendirilmelidir. Organ eksikliği uygun süre içinde giderilemezse anonim şirkette TTK m.530, limited şirkette TTK m.636/2 uyarınca fesih gündeme gelir. Kayyım ve fesih, şirketin yaşatılması imkânı tüketilmeden başvurulacak otomatik araçlar değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Şirket müdürü istifa ederse şirketi kim temsil eder?
Başka müdür veya geçerli temsilci varsa temsil devam edebilir. Tek müdür istifa etmişse ortakların genel kurulu toplayarak yeni müdür seçmesi gerekir. Bu mümkün olmazsa çağrı izni veya sınırlı kayyım tedbiri değerlendirilebilir.
Yönetim kurulu üyesi kalmazsa ne olur?
Genel kurulun yeni yönetim kurulu seçmesi gerekir. Kurulu çağıracak organ yoksa TTK m.410/2 kapsamında mahkeme izniyle bir pay sahibi çağrı yapabilir; gerekli hâllerde kayyım atanabilir. Eksiklik verilen sürede giderilmezse fesih gündeme gelir.
Şirkete hangi hâllerde kayyım atanır?
Zorunlu organ yoksa, şirket başka yoldan yönetilemiyorsa, belirli bir işlemde temsil çatışması varsa veya genel kurulu toplantıya çağırmak için sınırlı bir görevlendirme gerekiyorsa kayyım atanabilir. Kayyım türü ve yetkisi somut ihtiyaca göre belirlenir.
Genel kurula çağrı izni nasıl alınır?
Pay sahipliği, şirketin mevcut organ durumu, daha önce yapılan çağrı talepleri, gündem ve çağrının neden olağan yolla yapılamadığı belgelenerek şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesine başvurulur. Uygulanacak madde, şirket türüne ve organ durumuna göre değişir.
Organ eksikliği şirketin feshine neden olur mu?
Eksiklik uzun sürer ve mahkemenin verdiği uygun sürede giderilmezse anonim şirket TTK m.530, limited şirket TTK m.636/2 uyarınca feshedilebilir. Fesih genellikle eksikliğin giderilmesine fırsat verilmesinden sonra gündeme gelir.
Yönetim kilitlenmesi nedeniyle hemen kayyım atanabilir mi?
Hayır. Kilitlenmenin sürekliliği, şirket faaliyetlerini gerçekten durdurduğu ve daha dar yöntemlerle çözülemeyeceği gösterilmelidir. Kayyım istisnaî ve ölçülü bir tedbirdir.
Kayyım bütün şirketi yönetir mi?
Her zaman değil. Çağrı kayyımı yalnız genel kurulu toplar; temsil kayyımı belirli davada veya işlemde şirketi temsil eder. Yönetim kayyımı daha geniş yetkilidir, fakat görevi kararın açık sınırları içinde yürütür.
Organ eksikliği davasında diğer ortaklar da davalı gösterilmeli mi?
Kural olarak esas muhatap şirket tüzel kişiliğidir. Diğer ortakların taraf sıfatı, ileri sürülen talep ve somut uyuşmazlığa göre ayrıca değerlendirilir.
Kaynakça
1 — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, özellikle m.410, m.411, m.412, m.530, m.623 ve m.636. Kaynağa erişim
2 — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.426–427. Kaynağa erişim
3 — Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2016/10744, K.2018/3613, T.16.05.2018. Kaynağa erişim
4 — Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2024/4380, K.2025/4674, T.30.06.2025. Kaynağa erişim
5 — Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2022/6547, K.2024/2909, T.16.04.2024. Kaynağa erişim
6 — Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2014/16515, K.2015/6881, T.13.05.2015. Kaynağa erişim
7 — Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2023/5248, K.2024/6934, T.01.10.2024. Kaynağa erişim
8 — Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2018/3242, K.2019/4516, T.17.06.2019. Kaynağa erişim