Türkiye’de Deport (Sınır Dışı) Kararı: İtiraz ve İptal Davası

Deport kararı nedir ve hangi işlemlerden farklıdır?

Sınır dışı etme bir idari işlemdir

Sınır dışı etme, yabancının Türkiye'de kalışının sona erdirilmesine ve belirli bir ülkeye gönderilmesine yönelik kamu gücü işlemidir. Ceza mahkemesinin verdiği hapis cezasıyla aynı nitelikte değildir. Bir ceza soruşturması veya mahkûmiyet, sınır dışı değerlendirmesinde önem taşıyabilir; ancak işlemi yapacak idare, uygulanacak hüküm ve başvuru yolu ayrıca belirlenir. [1, m.52-54][4, m.59]

Günlük dilde “deport cezası” denildiğinde bazen vize ihlalinden kaynaklanan para borcu, bazen ülkeye giriş yasağı, bazen de sınır dışı kararı kastedilir. Bu ifadeyle yetinmek, yanlış makama başvurulmasına veya başka bir kararın dava süresinin kaçırılmasına neden olabilir. Aynı dosyada birden fazla işlem bulunabileceği kabul edilerek kararlar ayrı ayrı incelenmelidir.

Sınır dışı, giriş yasağı, tahdit ve idari gözetim ayrımı

Vatandaşlık ve koruma statüsü neden önemlidir?

Bu rehber, Türkiye bakımından yabancı statüsünde bulunan kişiler hakkındaki sınır dışı işlemlerini ele alır. Türk vatandaşının sınır dışı edilememesi Anayasa'daki ayrı güvencedir. Uluslararası koruma başvurusu, mülteci veya ikincil koruma statüsü, geçici koruma ve ikamet izni de aynı statüler değildir. Kişinin elindeki belgenin adı ve geçerliliği belirlenmeden tek bir “oturum kartı” kategorisi üzerinden sonuç çıkarılamaz. [10, m.23][1, m.3, 54, 76, 83 ve 91]

Deport kararını kim verir ve süreç nasıl başlar?

Valiliğin kararı ve göç idaresinin işlemleri

6458 sayılı Kanun'un 53. maddesi, sınır dışı kararının merkezî göç makamının talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınmasını düzenler. İl göç idaresi, işlemlerin hazırlanması ve yürütülmesinde görev alır. Kolluğun kişiyi yakalaması, tutanak düzenlemesi veya bir merkeze götürmesi ile gerekçeli sınır dışı kararının verilmesi farklı aşamalardır. Ceza mahkemesinin dosyasındaki değerlendirme de bu idari kararın yerine geçmez. [1, m.53-54 ve 57][4, m.59]

Yakalama, değerlendirme ve geri gönderme merkezine sevk

Kanun'un 54. maddesi kapsamındaki yabancı kollukça yakalanmışsa durum derhâl valiliğe bildirilir. Sınır dışı kararı gerekip gerekmediğine ilişkin değerlendirme ve karar süresi 48 saati geçemez. İdari gözetim kararı verilen kişinin geri gönderme merkezine 48 saat içinde götürülmesi ise ayrı bir düzenlemedir. Bu süreler, yabancının dava açması için verilen süreler değildir. [1, m.57/1-2]

Her sınır dışı dosyasında aynı sırayla önce karakol, sonra gözetim ve ardından gönderme işlemi yapılacağı varsayılamaz. Terke davet, alternatif yükümlülük, sağlık veya koruma değerlendirmesi gibi farklı yollar bulunabilir. Hangi aşamada bulunulduğu, kişinin beyanı yanında resmî karar ve kayıtlarla belirlenmelidir.

Hangi nedenlerle sınır dışı kararı alınabilir?

Yasal kalış, giriş ve çalışma kurallarına ilişkin nedenler

Kanun'un 54. maddesi; vize veya vize muafiyeti süresinin on günden fazla aşılması ya da vizenin iptali, ikamet izninin iptali, ikamet süresinin kabul edilebilir gerekçe olmaksızın on günden fazla ihlali, izinsiz çalışma ve yasal giriş-çıkış kurallarının ihlali veya ihlale teşebbüs gibi nedenleri ayrı bentlerde düzenler. İkamet izni uzatma başvurusu reddedilenlerden on gün içinde Türkiye'den çıkış yapmayanlar da maddede ayrıca sayılır. Her bent kendi koşullarıyla değerlendirilir. [1, m.54/1-e, f, g, ğ, h ve j]

Her ihlalde aynı on günlük kural uygulanmaz

Vize süresinin aşılması, vizenin iptali, ikamet izninin iptali ve izinsiz çalışma aynı olgu değildir. Belirli bentlerde bulunan on günlük ifade, bütün ihlaller için serbestçe kullanılabilecek ortak bir ek kalış hakkına dönüştürülemez. Önce mevcut iznin ne zaman ve hangi nedenle sona erdiği, başvurunun usulüne uygun tamamlanıp tamamlanmadığı ve varsa müracaat belgesinin durumu incelenmelidir. [1, m.25 ve 54][2]

Sahte belge, geçim kaynağı ve yasaklı giriş

Türkiye'ye giriş, vize ve ikamet izni işlemlerinde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullanılması; Türkiye'de bulunulan süre içinde geçimin meşru olmayan yollardan sağlanması ve giriş yasağı varken ülkeye gelinmesi de ilgili nedenler arasındadır. Kayıttaki bir yazım veya kimlik eşleştirme hatası ile idarenin ileri sürdüğü gerçek dışı bilgi ya da sahte belge kullanımı ayrıştırılmalıdır. İdarenin hangi olguyu hangi kayıtla desteklediği açıklığa kavuşturulmalıdır. [1, m.54/1-c, ç ve ı]

Kamu düzeni, kamu güvenliği ve kamu sağlığı

Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturma; terör veya çıkar amaçlı suç örgütleriyle ilgili kanuni durumlar ve uluslararası kurumların tanımladığı terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilen kişilere ilişkin durumlar ayrı sınır dışı nedenleridir. Bu başlıklar, yalnız genel bir ifadeye dayanılarak bütün dosyalara aynı sonucun uygulanmasını haklı kılmaz. İsnadın güncelliği, kişiselleştirilmesi, dayanak bilgi ve buna karşı sunulabilecek belgeler önem taşır. [1, m.54/1-b, d ve k]

Ceza soruşturmasının bulunması ile kesinleşmiş mahkûmiyet, beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı birbirinden ayrılır. Ceza dosyasındaki olumlu karar idari değerlendirmeyi ilgilendirir; bununla birlikte her ceza kararı sınır dışı işlemini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İdarenin ileri sürdüğü ayrı ve güncel bir güvenlik gerekçesi varsa onun da incelenmesi gerekir.

Hapis cezası ve Türk Ceza Kanunu'nun 59. maddesi

Kanun'un 54/1-a bendi, Türk Ceza Kanunu'nun 59. maddesi kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilen yabancılara ilişkindir. Güncel TCK m.59'da “iki yıl veya daha fazla hapis cezası” şeklinde genel bir eşik bulunmaz. İşlediği suç nedeniyle hapis cezasına mahkûm edilen yabancının, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezasının infazına veya koşullu salıverilmesine karar verildikten sonra ve her durumda cezasının infazı tamamlanınca durumu, sınır dışı işlemleri bakımından değerlendirilmek üzere derhâl İçişleri Bakanlığına bildirilir. Bildirim, her olayda otomatik sınır dışı sonucu olarak okunmamalıdır. [1, m.54/1-a][4, m.59]

Uluslararası koruma dosyaları

Uluslararası koruma talebinin reddi, geri çekilmesi, geri çekilmiş sayılması, kabul edilemez bulunması, statünün sona ermesi veya iptali gibi durumlarda sınır dışı değerlendirmesi; ilgili özel hükümler, yargısal süreç ve Türkiye'de kalış hakkının bulunup bulunmadığıyla birlikte yapılır. Başvuru sahipleri ve statü sahipleri için 54. maddenin ikinci fıkrasındaki özel düzenleme de dikkate alınır. Her hâlükârda geri göndermeme yükümlülüğü ve 55. maddedeki bireysel korumalar ayrıca incelenir. [1, m.4, 54/1-i, 54/2 ve 55]

Kimler hakkında sınır dışı kararı alınamaz?

Geri göndermeme ilkesi

6458 sayılı Kanun'un 4. maddesi; işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza ya da muamele riski bulunan veya belirli nedenlerle hayatı ya da özgürlüğü tehdit altında olacak bir yere geri gönderilmeme güvencesini düzenler. Değerlendirme, gönderilmesi düşünülen ülke ve kişinin özellikleri bakımından yapılır. “Ülkede genel sorun var” demekle yetinmek yerine, riskin kişiye nasıl yansıdığı mümkün olan belgelerle açıklanmalıdır. [1, m.4][10, m.17]

Üçüncü ülkeye gönderme de ayrıca incelenir

Gönderilecek yerin vatandaşlık ülkesi olmaması, risk incelemesini gereksiz kılmaz. Kabul edecek üçüncü ülkenin kişiyi tehlike altındaki başka bir ülkeye göndermesi ihtimali de somut olayda önem taşıyabilir. Seyahat belgesinin bulunması veya uçuşun mümkün olması ile güvenli ve hukuka uygun gönderme koşullarının oluşması aynı değildir. [1, m.4 ve 52]

55. maddede sayılan koruma durumları

⁠54. madde kapsamına girseler bile aşağıdaki kişiler hakkında, kanuni koşullar bulunduğunda sınır dışı kararı alınmaz:

• Gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza ya da muameleye maruz kalacağına ilişkin ciddi emare bulunanlar.
• Ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli görülenler.
• Hayati tehlike oluşturan hastalığı için tedavisi sürerken gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar.
• Mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları.
• Tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları. [1, m.55]

Her kişi için ayrı değerlendirme ve belge

Sağlık raporu, tedavi planı, gebeliğin seyahat üzerindeki etkisi, mağdur destek kaydı, ülke bilgisi veya kişisel tehdide ilişkin belge, ileri sürülen korumayla ilişkilendirilmelidir. Yalnız yaş, hamilelik veya herhangi bir hastalık adının belirtilmesi, ilgili bendin bütün koşullarının gerçekleştiğini tek başına göstermeyebilir. Buna karşılık ciddi bir iddianın yalnız belge yokluğu gerekçesiyle hiç araştırılmaması da hukuki denetime konu olabilir.

⁠55. madde kapsamında değerlendirmeler herkes için ayrı yapılır. İdare belirli bir adreste ikamet veya bildirim yükümlülüğü getirebilir. Sınır dışı edilmeme güvencesi ile kendiliğinden belirli bir ikamet kartı verilmesi farklı konulardır; mevcut statü ve uygun kalış belgesi ayrıca düzenlenmelidir. [1, m.46 ve 55/2]

Deport kararında tebligat ve dava süresi nasıl değerlendirilir?

Yedi günlük özel dava süresi

Sınır dışı kararına karşı başvuru süresi, kararın tebliğinden itibaren 7 gündür. İdari davalarda genel olarak karşılaşılan 60 günlük süre burada uygulanmaz. Süre hesabında tebliğin usulü, başlangıcı, son gün ve tatil hükümleri birlikte incelenir. Genel olarak tebliği izleyen gün başlayan hesapta ara tatil günleri de sayılır; son günün tatil olması gibi durumlarda İYUK hükümleri dikkate alınır. Somut dosya için son günü tahmin etmek yerine tebliğ belgesine dayalı takvim çıkarılmalıdır. [1, m.53/3][3, m.8]

Gerekçeli karar ve anlayabileceği dilde bilgilendirme

Karar, gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukatla temsil edilmeyen kişi ya da yasal temsilcisi, kararın sonucu, başvuru usulleri ve süreleri konusunda bilgilendirilmelidir. Başvurucunun hangi işlemi öğrendiği ve hukuki yolu anlayıp anlamadığı önem taşır. Kararın yalnız fotoğrafının görülmesi, telefonda “deport var” denilmesi veya aileye sözlü bilgi verilmesi, bütün tebligat sorunlarını çözmez. [1, m.53/2 ve 100]

İmza, tercüman ve tebliğ kaydı

Tebliğ tutanağındaki tarih, dil, tercüman bilgisi, imza veya imzadan kaçınma kaydı incelenmelidir. İmza atılmaması her durumda sürenin hiç başlamadığı anlamına gelmez. Aynı şekilde kişinin anlamadığı bir metne imza atmış olması da somut tebligat ve etkili başvuru tartışmasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İddialar, belge ve olay kronolojisiyle ortaya konulmalıdır. [5][1, m.53/2]

Elektronik tebligat

Usulüne uygun elektronik tebligatta, iletinin elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ gerçekleşmiş sayılır. UETS delil kaydı, e-posta veya SMS uyarısından ayrıdır. Avukata yapılan tebligatın dosyadaki etkisi de temsil ve tebligat kayıtları üzerinden kontrol edilmelidir. [5, m.7/a]

Süre geçmiş görünüyorsa

Süre aşımı ciddi bir kabul edilebilirlik sorunudur. Bununla birlikte kararın gerçekten ne zaman ve nasıl tebliğ edildiği, tebligatın usulüne uygunluğu ve ileri sürülebilecek hak ihlali ayrı incelenmelidir. “Yedi gün geçti, hiçbir yol kalmadı” veya “öğrenmedim, süre hiç başlamaz” şeklinde dosyadan bağımsız kesin sonuç kurulamaz. Hatalı tebligat iddiası varsa bunun dayanağı açıkça gösterilmeli; başvuru hazırlığı geciktirilmemelidir.

Deport kararı öğrenildiğinde ilk olarak ne yapılmalıdır?

Kararların ve kişinin bulunduğu yerin belirlenmesi

İlk iş, yalnız “deport” bilgisini değil, mevcut işlemlerin tam listesini edinmektir. Sınır dışı kararının tarihi ve sayısı, tebliğ belgesi, idari gözetim ve uzatma kararları, varsa giriş yasağı ve ilgili kayıtlar ayrı dosyalanır. Kişinin hangi ilde ve hangi merkezde bulunduğu, avukatla veya yakınlarıyla iletişim kurup kuramadığı, planlanan bir nakil veya gönderme işlemi bulunup bulunmadığı belirlenir.

Başvuru takvimi ve acil koruma ihtiyacı

Tebliğ tarihi esas alınarak dava takvimi çıkarılır. Bir taraftan belgeler toplanırken diğer taraftan süresinde başvurunun hazırlanması gerekir. Geri gönderilecek yerde ciddi risk, ağır sağlık sorunu, çocukların durumu veya yaklaşan gönderme işlemi varsa bunlar ilk dilekçede ve ilgili makama bildirimde görünür hâle getirilmelidir. Bütün belgelerin gelmesini beklemek, özel dava süresinin geçirilmesini haklı kılan genel bir neden değildir.

İdareye ve merkeze başvuru kaydının iletilmesi

Dava açıldığını gösteren kayıt, kararı veren makama bildirilir. Kişi geri gönderme merkezindeyse ilgili birimlere de bilgi verilmesi ve teslim kayıtlarının saklanması, dosyanın fiilen izlenmesine yardımcı olur. Mahkemeye başvuru numarası, gönderim ve teslim kanıtı, avukatın iletişim bilgisi ve varsa acil sağlık/risk belgesi düzenli tutulmalıdır. Yalnız dava açıldığına dair sözlü bilgiye dayanılmamalıdır. [1, m.53/3]

Sınır dışı kararının iptali için dava nasıl açılır?

Görevli ve yetkili mahkeme

Sınır dışı kararına karşı görevli yargı yeri idare mahkemesidir. Yetki, kural olarak işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer üzerinden belirlenir. Kişinin sonradan başka ildeki geri gönderme merkezine nakledilmesi, her durumda davanın o ilde açılacağını göstermez. İşlemi veren makam ile kişinin fiilen bulunduğu yer ayrılmalıdır. [1, m.53/3][3, m.32]

Dilekçede hangi iddialar açıklanmalıdır?

Dilekçede karar, tebliğ tarihi, başvurucu ve davalı idare, olayların kronolojisi, hukuka aykırılık nedenleri, deliller ve istenen sonuç açıkça gösterilir. İleri sürülen savunma, idarenin dayandığı kanuni bentle ilişkilendirilmelidir. Mevcut ikamet veya çalışma belgesi, yanlış kimlik eşleştirmesi, süre hesabı, sona ermiş bir kayıt, sağlık ve aile durumu veya geri gönderilme riski farklı ispat başlıklarıdır. [3, m.3 ve 20][1, m.53-55]

Genel itiraz yerine somut olgu

Örneğin “kamu düzeni açısından tehdit değilim” ifadesi yanında dosyadaki isnadın ne olduğu, dayanak kaydın güncel olup olmadığı ve karşı belgeler açıklanmalıdır. “Ailem Türkiye'de” denildiğinde aile bireylerinin statüsü, birlikte yaşam, çocuğun yaşı, bakım ve bağımlılık ilişkisi, ayrılığın etkileri gösterilmelidir. Bir üniversite belgesi veya nikâh kaydı, bütün hukuka aykırılık tartışmasının yerine geçmez.

2024 değişikliği sonrası yargılama usulü

7533 sayılı Kanun'la değişen 53/3 hükmüne göre, idarenin savunmasının verilmesi veya savunma süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Duruşma yapılıp yapılmayacağı mahkemenin takdirindedir. Kanundaki 15 günlük sonuçlandırma süresi, dosyanın tekemmülünden; ara karar veya duruşma gerekiyorsa bunların tamamlanmasından itibaren işler. Bu süre, her davanın açıldığı günden başlayarak kesin biçimde 15 günde biteceği garantisi değildir. [19, m.36]

Davacının bildirdiği adrese tebligat yapılamaması hâlinde İYUK m.26/3'teki süre bu davalarda iki ay olarak uygulanır. Bu özel düzenleme, yedi günlük dava süresinin iki aya çıktığı anlamına gelmez. Tebligat adresinin doğru olması ve adres değişikliğinin dosyaya bildirilmesi yargılama takibinin parçasıdır. [1, m.53/3][3, m.26]

Mahkeme kararının kesinliği

6458 sayılı Kanun, sınır dışı kararına karşı başvuru hakkında idare mahkemesinin verdiği kararın kesin olduğunu düzenler. Bu nedenle olağan bir istinaf ve temyiz sırası varmış gibi takvim kurulamaz. 2026'da eklenen İYUK m.46/2-d, 6458 sayılı Kanun'dan doğan davaları, bölge idare mahkemesinin kaldırma üzerine yeniden esas hakkında karar vermesine bağlanan yeni temyiz imkânının dışında tutar. Kararın konusu, özel hüküm ve varsa anayasal başvuru yolu ayrı incelenmelidir. [1, m.53/3][3, m.45-46][20]

Dava açılınca sınır dışı işlemi durur mu?

53. maddedeki özel koruma

Kanun, yabancının rızası saklı kalmak üzere dava açma süresinde ve yargı yoluna başvurulduğunda yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancının sınır dışı edilmemesini öngörür. Bu, idari davalarda dava açılmasının işlemi kendiliğinden durdurmamasına ilişkin genel kuraldan farklı bir özel güvencedir. Güncel metinde kaldırılmış eski istisnalar, bugünkü hüküm gibi aktarılmamalıdır. [1, m.53/3][3, m.27]

Korumanın fiilen izlenebilmesi için dava kaydı kararı veren makama bildirilmelidir. Ayrı bir giriş yasağı davasında veya başka idari işleme karşı başvuruda aynı otomatik etki bulunduğu varsayılamaz. Gönderme işlemi yapılacağına ilişkin somut bilgi varsa, başvurunun ve korumanın ilgili birim kayıtlarında bulunduğu ayrıca kontrol edilmelidir.

Bu koruma ikamet izni veya tahliye kararı değildir

Sınır dışı işleminin uygulanmaması; kişinin çalışma hakkı kazanması, yeni ikamet kartı alması veya idari gözetiminin kendiliğinden sona ermesi anlamına gelmez. Gözetim ve alternatif yükümlülükler kendi gerekçeleriyle denetlenir. Yargılama sonrasında verilen kararın tebliği, kalış durumu ve varsa diğer işlemler yeniden ele alınmalıdır. [1, m.27, 53, 57 ve 57/A]

Gönüllü dönüş ve rıza beyanı

Gönüllü dönüşe ilişkin belge, yalnız rutin bir imza işlemi gibi değerlendirilmemelidir. Kişinin metni ve sonuçlarını anlayıp anlamadığı, tercüme, iradesi ve varsa baskı iddiası önem taşır. Kanundaki rıza kaydı, geri göndermeme yükümlülüğünün ve ciddi risk incelemesinin göz ardı edilebileceği şeklinde yorumlanamaz. Dönüş talebi ile mahkeme başvurusu arasındaki ilişki somut belgeler üzerinden incelenmelidir. [1, m.4, 53/3 ve 60/A]

Önce göç idaresine itiraz etmek zorunlu mu?

İdari müracaat ve mahkeme başvurusu farklıdır

İdareye kararın kaldırılması veya yeniden değerlendirilmesi için başvurulabilir. Yanlış kimlik kaydı, sonradan sunulan sağlık belgesi veya işlemde maddi hata gibi hususlar bu başvuruda açıklanabilir. Ancak sınır dışı kararına karşı dava açmadan önce mutlaka idareye itiraz edilmesi gerektiği yönünde genel bir zorunluluk bulunmaz. İdari başvurunun amacı ve mahkeme yolunun amacı ayrı belirlenmelidir. [1, m.53/3][3, m.11]

Yedi günlük süre bakımından güvenli yaklaşım

İYUK m.11, koşullarını taşıyan idari başvurunun genel dava süresine etkisini düzenler. Bunun sınır dışı işleminin özel ve kısa başvuru süresiyle ilişkisi değerlendirilmeden, “itiraz yaptım, yedi gün artık işlemiyor” sonucuna dayanılmamalıdır. İdarenin cevabını beklemek yerine sınır dışı kararına karşı yedi günlük sürede yargı yoluna başvurma imkânı korunmalıdır. Ayrı giriş yasağı veya ikamet işlemindeki süre hesabı, bu özel dava yoluna aynen taşınmamalıdır.

İdari gözetim kararı nasıl kaldırılır?

Sınır dışı kararından ayrı bir özgürlük kısıtlaması

İdari gözetim, sınır dışı işlemlerini yürütmek amacıyla kişinin belirli bir merkezde tutulmasıdır. Kaçma veya kaybolma riski, giriş-çıkış ihlali, sahte belge, kabul edilebilir mazeret olmaksızın tanınan sürede çıkmama ve kamu düzeni, güvenliği veya sağlığına ilişkin kanuni nedenler kapsamında değerlendirilir. Valilik gözetim kararı verebilir veya alternatif yükümlülükleri uygulayabilir. Sınır dışı kararı verilmiş olması, gözetimin gerekçesini ayrıca inceleme ihtiyacını ortadan kaldırmaz. [1, m.57/2]

Altı ay ve uzatma koşulları

Geri gönderme merkezindeki gözetim süresi altı ayı geçemez. Sınır dışı işlemleri, yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamıyorsa en fazla altı ay daha uzatma mümkündür. Her dosyanın başlangıçtan itibaren 12 aylık gözetim gerektirdiği söylenemez. Uzatmanın somut nedeni, işlem aşaması ve kişinin iş birliği kayıtları incelenmelidir. [1, m.57/3]

Aylık değerlendirme ve gereklilik

Gözetimin devamının gerekli olup olmadığı valilikçe her ay değerlendirilir; ihtiyaç varsa bir aylık süre beklenmez. Zaruret kalmadığında gözetim derhâl sonlandırılır ve kanuni koşullara göre alternatif yükümlülükler getirilir. İlk karar, uzatma ve aylık değerlendirme sonuçları gerekçeleriyle tebliğ edilmelidir. Yalnız ilk kararın varlığına dayanarak sonraki dönemin incelemesiz sürdürülmesi doğru değildir. [1, m.57/4-5]

Sulh ceza hâkimliğine başvuru

İdari gözetim altındaki kişi, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru gözetimi kendiliğinden durdurmaz. Dilekçe idareye verilirse yetkili hâkimliğe derhâl iletilir. Hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve karar kesindir. Buradaki beş gün, başvurucunun itirazını yapması için konulmuş beş günlük hak düşürücü süre değildir. [1, m.57/6]

Şartlar değiştiğinde yeniden başvuru

Gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği ileri sürülerek yeniden sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Sabit ve doğrulanabilir adres, aile desteği, sağlık gelişmesi, kimlik ve seyahat belgelerinin tamamlanması veya idarenin dayandığı riskin değişmesi, dosyanın niteliğine göre önem taşıyabilir. Aynı dilekçeyi gerekçesiz tekrarlamak yerine değişen durum ve yeni delil açıkça gösterilmelidir. [1, m.57/6]

İdari gözetime alternatif yükümlülükler nelerdir?

Adres, bildirim ve diğer alternatifler

Kanun'un 57/A maddesi; belirli adreste ikamet, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma, teminat ve elektronik izleme seçeneklerini düzenler. Bir veya birden fazla yükümlülük uygulanabilir. Uygulamanın türü, gerekçesi, süresi ve yerine getirme yöntemi başvurucu bakımından anlaşılır olmalıdır. [1, m.57/A][8]

Yönetmelik, alternatiflerin idari gözetimden önce bireysel olarak değerlendirilmesini esas alır. Yaş, sağlık, aile durumu ve özel ihtiyaçlar dikkate alınır; alternatifin mümkün veya yeterli olmadığı durumlarda gözetim değerlendirilir. Ön değerlendirme yapılamadığı için kişi önce gözetim altına alınmışsa, merkeze kabulünden sonra bu inceleme öncelikle yapılır. Devam ve uzatma kararlarında da alternatiflerin yeterliliği yeniden ele alınır. [8, m.5/4 ve 7]

Süre, bildirim ve uyulmamasının sonuçları

Alternatif yükümlülük süresi 24 ayı geçemez. Yükümlülük getirilmesi, sınır dışı kararının iptali veya olağan ikamet izni verilmesi değildir. Adres veya bildirim yükümlülüğüne uyulmadığında kanuni koşullarla yeniden idari gözetim gündeme gelebilir. Elektronik izleme kararına karşı 57/A'da özel yargısal başvuru düzenlenmiştir; bütün alternatifler için aynı usul varmış gibi hareket edilmemelidir. [1, m.57/A][8]

Bildirim yerine gidememeye neden olan sağlık veya benzeri durumlar belgelendirilmeli ve zamanında ilgili makama iletilmelidir. Yönetmelik, yükümlülüğe uyulmadığı tespit edildiğinde mücbir sebebin öncelikle değerlendirilmesini öngörür. [8, m.21/2] Yükümlülüğün sözlü olarak kaldırıldığı söyleniyorsa bunun kayıt ve karar karşılığı öğrenilmelidir. Başvuru dosyasında hangi alternatifin gözetimden daha uygun olacağı, kişinin gerçek yaşam koşullarıyla açıklanabilir.

Geri gönderme merkezinde hangi haklar kullanılabilir?

Avukata, bilgiye ve yakınlara erişim

Geri gönderme merkezinde tutulmak, kişinin hukuki başvuru yapma veya temsil edilme haklarını ortadan kaldırmaz. Avukat, yasal temsilci, yakınlar ve ilgili diğer kişilerle iletişim ve görüşme imkânları kanun ve merkezlere ilişkin düzenlemeler çerçevesinde sağlanır. Kararların suretlerinin edinilmesi, avukatla görüşme, dilekçe verme ve başvurunun yetkili makama iletilmesi hukuki takibin temelidir. [1, m.57/5-7 ve 59][9]

Yakınının nerede olduğunu öğrenmeye çalışan kişi, ad-soyad, uyruk, doğum tarihi, yabancı kimlik numarası ve bilinen son işlem yerini kullanarak yetkili makamlara başvurabilir. Kişisel verilerin korunması ve temsil yetkisi nedeniyle her bilgi herkesle paylaşılmayabilir. Bir internet sitesinde kişinin adının bulunmaması, hakkında işlem olmadığı anlamına gelmez.

Sağlık, çocuklar ve özel ihtiyaçlar

Acil ve temel sağlık hizmetlerine erişim ile özel ihtiyaçların değerlendirilmesi Kanun'da düzenlenir. Çocuğun yüksek yararı gözetilmeli; aile ve refakatsiz çocukların durumu yetişkinlerin dosyasının basit bir uzantısı gibi ele alınmamalıdır. Kullanılan ilaçlar, düzenli tedavi, engellilik, gebelik veya travma iddiaları ilgili birime bildirilerek sağlık değerlendirmesi istenmelidir. [1, m.59 ve 66][9]

Şikâyet ve bireysel talep kayıtları

Sağlık hizmetine, avukata veya başvuru imkânına erişimde yaşanan sorunlar; tarih, yer, başvurulan görevli veya birim ve mevcut belgelerle kayda geçirilmelidir. Merkez koşullarına ilişkin başvuru ile gözetimin hukuka aykırılığına ilişkin talep farklı hukuki değerlendirmeler doğurabilir. Bir şikâyet dilekçesinin sınır dışı kararına karşı dava yerine geçtiği varsayılmamalıdır.

Türkiye'yi terke davet ve gönüllü çıkış nasıl işler?

On beş günden otuz güne kadar çıkış süresi

Kanun'un 56. maddesine göre koşulları bulunan kişiye, sınır dışı kararında belirtilmek üzere Türkiye'yi terk edebilmesi için 15 günden az olmayan ve 30 güne kadar çıkabilen süre tanınır. Bu, herkesin karar sonrasında mutlaka bir ay serbestçe kalabileceği anlamına gelmez. Sürenin verilip verilmediği ve bitiş tarihi ilgili karardan okunmalıdır. [1, m.56]

Çıkış süresi tanınmayan durumlar

Kaçma veya kaybolma riski, yasal giriş-çıkış kurallarının ihlali, sahte belge kullanımı, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışma ya da almış olma ve kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı bakımından tehdit oluşturma hâllerinde kanuni istisnalar uygulanır. Dolayısıyla sınır dışı kararı verildiğinde mutlaka önce terke davet yapılacağı yönünde genel bir kural kurulamaz. [1, m.56/1]

Çıkış izin belgesi ve mali yükümlülükler

Süre tanınan kişiye verilen Çıkış İzin Belgesi harca tabi değildir; buna rağmen vize ve ikamet harçları ile cezalarına ilişkin yükümlülükler saklıdır. Belgenin ücretsiz olması, bütün kamu borçlarının silindiği anlamına gelmez. Süresinde çıkışın giriş yasağı üzerindeki etkisi, ihlalin süresi ve türü, ödeme durumu ve 9. madde koşullarıyla birlikte değerlendirilir. [1, m.9/5 ve 56/2][6]

Terke davet süresi, sınır dışı kararına karşı yedi günlük dava süresinin yerine geçmez. Kişinin hem dava hakkını kullanmak hem de çıkış seçeneklerini değerlendirmek istemesi hâlinde bu iki takvim birlikte ele alınmalıdır. Gönüllü dönüş desteği bulunan bir programın koşulları da kararın iptaliyle karıştırılmamalıdır. [1, m.53, 56 ve 60/A]

Türkiye'ye giriş yasağı ve tahdit kodu nasıl kaldırılır?

Yasağın süresi ile sınır dışı kararının geçerliliği

Türkiye'ye giriş yasağının kanuni süresi en fazla beş yıldır. Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit varsa bu süre en fazla on yıl daha artırılabilir. Bu nedenle genel üst sınırı yalnız “on yıl” olarak anlatmak doğru değildir. Ancak kanuni üst sınırların bulunması, her yabancıya bu sürelerin tamamının uygulanacağı anlamına gelmez; işlem ve gerekçe bireysel olarak incelenir. [1, m.9/3]

Yasak bitince her şey kendiliğinden düzelir mi?

Giriş yasağı süresinin dolması, önceki sınır dışı kararının mahkemece iptal edildiği anlamına gelmez. Yeni girişte pasaport, vize, kamu borcu, ön izin veya başka geçerli kayıtlar ayrıca etkili olabilir. Geçmişte sınır dışı edilmiş kişinin yalnız takvim hesabıyla bilet alması yerine bütün güncel kayıtları kontrol etmesi gerekir. [1, m.7, 9, 11 ve 15][6]

İdareden kaldırma veya özel giriş izni talebi

Kanun, giriş yasağının kaldırılması ile yasağın varlığı korunarak belirli süre için Türkiye'ye girişe izin verilmesini birbirinden ayırır. Başvuruda hangi sonucun istendiği açık yazılmalıdır. Aile bağı, tedavi, öğrenim, çalışma veya diğer güncel nedenler, somut belgelerle değerlendirilebilir; bu nedenlerin hiçbiri bütün dosyalarda otomatik kabul güvencesi oluşturmaz. [1, m.9/6-7]

Ayrı iptal davası ve yürütmenin durdurulması

Giriş yasağına ilişkin işlem, kendi tebliği ve niteliği üzerinden ayrıca dava konusu olabilir. Genel dava süresi ve idari başvurunun etkisi İYUK çerçevesinde değerlendirilir. Sınır dışı davasındaki özel durma güvencesi, giriş yasağına karşı açılan her davaya kendiliğinden taşınmaz; gerekiyorsa yürütmenin durdurulması talebinin şartları ayrıca açıklanır. [3, m.7, 11 ve 27]

Tahdit kodunun arkasındaki karar

Tahdit kodu, tek başına dosyanın bütün hukuki sonucunu göstermez. Kaydın konulma tarihi, nedeni, yetkili makamı, süresi ve dayanak kararı öğrenilmelidir. Bir kodun kaldırılması, başka bağımsız bir yasağın da silindiğini göstermez. İnternetteki kod listeleri, kişinin gerçek dosyasının ve güncel idari kaydının yerine kullanılamaz.

Yanlış kişiye ait kayıt, kaldırılmış bir kararın sistemde görünmeye devam etmesi veya maddi bilgi hatası varsa düzeltme talebi delilleriyle sunulur. Buna karşılık kaydın dayandığı işlem hâlen geçerliyse yalnız veri düzeltme başvurusu yapmak yeterli olmayabilir. İşlemin iptali, kaldırılması ve kayıtların güncellenmesi birbirini izleyen fakat farklı aşamalardır.

Meşruhatlı vize deport kararını kaldırır mı?

Özel izinli giriş ile kararın iptali arasındaki fark

YİMER'in resmî açıklaması, giriş yasağı bulunan kişinin Türkiye'ye gelebilmesi için bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine istizanlı, diğer adıyla özel meşruhatlı vize başvurusu yapılmasını belirtir. Bu yol, sınır dışı kararının mahkeme tarafından iptal edilmesiyle aynı değildir. Kanun'da giriş yasağının kaldırılması ve yasak saklıyken belirli süre giriş izni verilmesi farklı seçeneklerdir. [7][1, m.9/6 ve 15/2]

Başvuru gerekçesi ve sonuç

Türkiye'ye geliş amacı, aile veya diğer bağlar, önceki ihlal ve kararlar, geçim kaynağı ve gerekli belgeler somut başvuru kapsamında değerlendirilir. Vize talebinde geçmiş işlemler gizlenmemeli veya çelişkili bilgi verilmemelidir. Vize verilmesi de Kanun gereği mutlak giriş hakkı sağlamaz; sınırda kabul koşulları ayrıca uygulanır. [1, m.11/3 ve 15]

Her giriş yasağının yalnız evlilik, eğitim kaydı veya bir davet yazısıyla aşılabileceği yönünde genel bir sonuç kurulamaz. Başvuru süreci devam ederken eski karara karşı açık dava süresi varsa, vize başvurusunun o süreyi kendiliğinden durdurduğu düşünülmemelidir.

Deport cezası, vize ihlali ücreti ve masraflar nasıl değerlendirilir?

Tek bir sabit deport ücreti yoktur

Sınır dışı kararının kaldırılması için herkese uygulanan tek bir “deport bedeli” bulunmaz. Vize veya ikamet ihlalinden doğan harç ve cezalar; ihlalin türü ve süresi, uyruk, önceki ödemeler ve uygulanacak mevzuat üzerinden belirlenir. Noter, tercüme, dava giderleri, avukatlık ücreti ve sınır dışı işleminin yol masrafları da ayrı kalemlerdir. Güncel tutar, yetkili makamın somut tahakkuku üzerinden öğrenilmelidir. [1, m.60][6][16]

Ödeme, giriş yasağını etkileyebilir; otomatik iptal değildir

Göç İdaresinin yasal kalış ihlaline ilişkin resmî açıklaması; kişinin ihlal tespit edilmeden kendiliğinden çıkmasını, ihlal süresini, tanınan çıkış süresine uyulmasını ve gerekli ödemeleri giriş yasağı bakımından birlikte değerlendirir. Örneğin üç aydan kısa ihlalde, açıklamadaki diğer koşulları da sağlayarak kendiliğinden çıkıp gerekli borçları ödeyen kişi ile ödemeyen veya tanınan sürede çıkmayan kişinin durumu aynı değildir. Bu örnek, bütün dosyalara uygulanacak tek bir yasak süresi hesabı değildir. [6]

Yasak süresi dolsa da borç kontrol edilir

Resmî açıklamada, giriş yasağı süresi bitmiş olsa dahi ilgili para cezaları ve kamu alacaklarının ödenmemesinin girişe engel oluşturabileceği belirtilir. Buna karşılık borcun ödenmesi de kamu düzeni veya başka bir nedene dayanan bağımsız giriş yasağını kendiliğinden kaldırmaz. Ödeme makbuzu ile kaldırma veya giriş izni kararı farklı belgelerdir. [6][1, m.7 ve 15]

Ödeme kanalı, makbuz ve itiraz

İşlem için yetkilendirilen resmî tahsil kanalı kullanılmalı; borcun türü, kişiye aidiyeti ve ödeme kaydı kontrol edilmelidir. Yalnız bir aracıya ödeme yapılması, kamu borcunun kapandığını göstermez. Tahakkukun yanlış olduğu düşünülüyorsa işlemin hukuki dayanağına özgü başvuru süresi ve mercii belirlenir. Para cezasına karşı yol, sınır dışı kararına karşı yedi günlük dava yolunun yerine geçmez.

Evlilik, çocuk, sağlık ve uzun süreli yaşam deport kararını etkiler mi?

Türk vatandaşıyla evlilik ve aile hayatı

Türk vatandaşıyla evlenmek, sınır dışı kararını otomatik olarak kaldırmaz. Bununla birlikte gerçek ve devam eden aile hayatı, Türkiye'deki bağlar, aile bireylerinin statüsü, birlikte yaşam ve ayrılığın etkileri idari ve yargısal değerlendirmede önem taşır. Kamu düzeni gerekçesi ile aile hayatına müdahale arasındaki denge, kişinin somut koşullarıyla kurulmalıdır. [10, m.20 ve 41][14]

Çocuğun yüksek yararı

Çocuğun yalnız vatandaşlığı veya okul kaydıyla yetinilmemelidir. Yaşı, bakımını kimin üstlendiği, sağlık ve eğitim durumu, ebeveyne bağımlılığı, diğer ebeveynin imkânları ve ayrılığın somut sonuçları açıklanmalıdır. Çocuğun çıkarlarının değerlendirilmesi, ebeveynin bütün diğer koşullardan bağımsız ve sınırsız bir ikamet hakkına sahip olduğu anlamına gelmez; kararın bu olgularla gerekçelendirilmesi gerekir. [10, m.41][1, m.55 ve 59]

Sağlık ve ülkede tedaviye erişim

Sağlık iddiasında iki farklı mesele ortaya çıkabilir: Yolculuğun kendisinin riskli olması ve gönderilecek ülkede hayati tedaviye erişimin bulunmaması. Rapor, hastalık adı yanında tedaviyi, seyahat etkisini ve mümkünse kesintinin sonuçlarını açıklamalıdır. Gönderilecek ülkede bir hastanenin bulunması ile kişinin gerekli tedaviye fiilen erişebilmesi aynı soru değildir. [1, m.4 ve 55]

Taşınmaz, iş, eğitim ve uzun ikamet geçmişi

Türkiye'de taşınmaz sahibi olmak, şirket kurmak, işte çalışmak veya uzun yıllardır yaşamak dosyanın olgularındandır; tek başına sınır dışı işlemine karşı mutlak koruma sağlamaz. Bu bağlar, gerçek belgelerle ve kararın dayanağıyla ilişkilendirilerek sunulmalıdır. Geçmişte izin verilmiş olması da daha sonraki bütün idari değerlendirmeleri engellemez; mevcut izin ve işlem tarihindeki durum birlikte incelenir.

Deport ve giriş yasağı nasıl sorgulanır, hangi belgeler gerekir?

Yetkili makamdan yazılı kayıt alınması

Türkiye içindeki işlem için ilgili il göç idaresi, sınır birimi ve dosyanın bulunduğu makam; yurt dışından giriş veya vize konusunda ise Türk dış temsilciliğiyle işlem türüne uygun iletişim kurulabilir. YİMER, usule ilişkin bilgi alınabilecek resmî kanallardandır. Kişiye özgü ayrıntılı kayıt için kimlik doğrulaması, vekâlet veya yasal temsil belgesi gerekebilir. Her deport kararını bütün ayrıntılarıyla gösteren tek ve herkese açık bir internet sorgusu bulunduğu varsayılmamalıdır. [7]

Delillerin kararın gerekçesiyle eşleştirilmesi

Çelişkili ve eksik kayıtların açıklanması

Adın farklı yazılması, pasaport değişikliği, aynı kişiye ait birden çok numara veya tarih farklılığı varsa bunların nedeni açıklanmalıdır. Yabancı dilde belgelerin kullanılabilir tercümesi ve gerektiğinde tasdiki hazırlanmalıdır. Gerçeğe aykırı belge üretmek, kamuya açık alana müvekkil kimliği yüklemek veya dosyayla ilgisiz hassas bilgileri yaymak başvuru hazırlığının parçası değildir.

Mahkeme kararı sonrasında hangi işlemler takip edilir?

İptal kararının uygulanması

Mahkeme sınır dışı kararını iptal ettiğinde hüküm ve gerekçesi birlikte incelenir. İdare, yargı kararının gereğini gecikmeksizin yerine getirmelidir; İYUK m.28'deki genel uygulama süresi kararın idareye tebliğinden itibaren 30 günü geçemez. Kişinin bulunduğu merkez, gözetim kararı, kayıtlar ve başka geçerli idari işlemler bakımından kararın etkisi izlenmelidir. [3, m.28]

Alternatif yükümlülükler yönünden ayrıca açık düzenleme bulunur: Sınır dışı kararının iptali, kaldırılması veya geri alınması, ilgili Yönetmelik uyarınca alternatif yükümlülüğü sona erdirir. Bu sonucun kayıtlara işlenmesi ve kişiye uygulanan bildirimin güncellenmesi takip edilmelidir. “İşlemler ayrıdır” açıklaması, bu kanuni bağlantının yok sayılması anlamına gelmez. [8, m.20/2-g]

İptal, otomatik ikamet veya vatandaşlık değildir

Sınır dışı kararının iptali tek başına yeni ikamet kartı, çalışma izni veya vatandaşlık sağlamaz. Ayrı giriş yasağı ya da başka bir karar varsa onun durumu da belirlenmelidir. İdarenin kararın gerekçesine uygun işlem yapması, kişinin bundan sonraki kalışının hangi belgeye dayanacağı ve gerekli yeni başvuru ayrı başlıklardır. Aynı olayda mahkeme hükmünü etkisiz kılan işlem ile yeni olguya dayanan ayrı işlem birbirinden ayrılmalıdır.

Davanın reddi ve sonraki koruma yolları

Davanın reddedilmesi hâlinde 53. maddedeki yargılama boyunca gönderilmeme korumasının sona ermesi gündeme gelir. Kararın öğrenilme ve tebliğ tarihi, varsa başka bir koruma veya mahkeme tedbiri ve bireysel başvuru koşulları gecikmeden incelenmelidir. Anayasa Mahkemesine başvurulması, tek başına yeni bir otomatik durma süresi oluşturmaz. [1, m.53/3][11]

Anayasa Mahkemesi ve AİHM başvurusu ne zaman gündeme gelir?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru

Bireysel başvuru, olağan yargı yollarının yerine geçen ikinci bir genel iptal davası değildir. Temel hak ihlali iddiası, başvuru yollarının tüketilmesi, süre ve diğer kabul edilebilirlik koşullarıyla birlikte değerlendirilir. Kanunda genel bireysel başvuru süresi 30 gündür; başlangıç, somut karara ve öğrenme durumuna göre belirlenir. Sınır dışı dosyasındaki yedi günlük ilk dava süresiyle bu süre birbirine karıştırılmamalıdır. [11, m.45-47]

Acil tedbir ve ciddi risk

Yaşam veya maddi ve manevi bütünlük bakımından ciddi tehlike varsa, Anayasa Mahkemesinin tedbir mekanizması gündeme gelebilir. Talepte riskin ne olduğu, gönderme işleminin aşaması, başvurulan yollar ve belgeler açıklanmalıdır. Yalnız bireysel başvuru yapılmış olması tedbir kararı verildiği anlamına gelmez. Başvuru ve tedbir talebinin doğru kanaldan iletilmesi, alınan kararın ilgili makamlara bildirilmesi ayrı takip işleridir. [11, m.49; İçtüzük m.73]

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

AİHM başvurusu için iç hukuk yolları ve Sözleşme kapsamındaki koşullar değerlendirilir. Mahkemenin 39. Kural kapsamında geçici tedbiri, yakın ve telafisi mümkün olmayan zarar riski bulunan istisnai durumlara yöneliktir. Her sınır dışı uyuşmazlığında kullanılabilen otomatik bir durdurma veya yeni vize yolu olarak sunulmamalıdır. Başvurunun zamanı, iç hukuk tedbirleri ve güncel resmî usul şartları somut dosyada kontrol edilmelidir. [18]

Yargı kararları ve akademik değerlendirme hangi noktaları öne çıkarıyor?

Abdulkerım Hammud: Bilinçli gönüllü dönüş ve etkili başvuru

Anayasa Mahkemesi, Abdulkerım Hammud başvurusunda, idarenin gerçek bir geri gönderme riski kabul ettiği olayda matbu gönüllü dönüş formunun imzalanmasını tek başına yeterli görmemiştir. Kişinin riskler konusunda yeterli bilgilendirilmesi, dönüşün bilinçli ve gerçek iradeye dayanması ve hukuki başvurunun fiilen kullanılabilmesi değerlendirilmiştir. Mahkeme, somut olayda yaşam hakkı ve kötü muamele yasağı ile bunlarla bağlantılı etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. [12, §§46, 50-62 ve 66-74]

Kararın kullanılabileceği sınır

Bu karar, herhangi bir imzanın bütün geri gönderme itirazlarını ortadan kaldırmadığını gösterir. Bununla birlikte aynı başvurudaki idari gözetim şikâyeti, başvuru yolları tüketilmediği için kabul edilemez bulunmuştur. Kararın olay tarihindeki ülke koşulları, bugünkü her dosya için aynı risk sonucunun hazır kanıtı olarak kullanılamaz. [12]

Abdulkadir Yapuquan: Gözetimin somut gerekçesi ve düzenli inceleme

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Abdulkadir Yapuquan kararında idari gözetimin başlangıcı ve devamı yönünden kişiye özgü gerekçeleri, düzenli değerlendirmeyi, uzatım nedenlerini ve azami süreyi incelemiştir. Genel güvenlik veya kaçma riski ifadelerinin somut olayla yeterince ilişkilendirilmemesi ve devam sürecindeki eksiklikler nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. [13, §§111-124 ve 133-140]

Sınır dışı kararı ile gözetim denetimi aynı değildir

Bu kararın temel katkısı, idari gözetimin kendi kanuni güvenceleriyle denetlenmesi gerektiğidir. Sınır dışı işleminin esasının iptal edildiğini veya merkez koşullarına ilişkin bütün şikâyetlerin kabul edildiğini söylemek doğru olmaz. Güncel alternatif yükümlülükler ve başvuru usulü ayrıca yürürlükteki Kanun üzerinden değerlendirilir. [13][1, m.57-57/A]

Hekmat Al Zaım: Aile hayatına etkilerin gerekçelendirilmesi

Anayasa Mahkemesi, 4 Mart 2026 tarihli Hekmat Al Zaım kararında, izinsiz çalışma iddiası ve dosyadaki bilgiler yanında sınır dışı işleminin mevcut aile hayatına etkilerinin yeterince incelenip incelenmediğini değerlendirmiştir. Aile hayatına müdahale ile kamu yararı arasında somut olayın koşullarına göre adil denge kurulmadığı gerekçesiyle ihlal ve yeniden yargılama sonucuna ulaşılmıştır. [14, §§12-23 ve 26]

Karar, Türk vatandaşıyla evlenen herkesin sınır dışı edilemeyeceği yönünde genel bir kural koymaz. Aile bağlarının ve ilgili itirazların somut gerekçeyle karşılanmasının önemini gösterir; ayrıca çocuğun yüksek yararına özgü bir olay çözümü gibi aktarılmamalıdır. [14]

Alternatif yükümlülükler üzerine 2026 tarihli akademik çalışma

Cansu Kaya Ülken'in 2026 tarihli çalışması, idari gözetime alternatiflerin özgürlüğü daha az sınırlama amacını incelerken yükümlülüklerin kapsamı, birlikte uygulanması ve başvuru mercileri bakımından belirlilik sorunlarını tartışır. Bu değerlendirme, seçilen tedbirin kişinin yaşam koşullarına etkisinin ve daha hafif bir aracın yeterli olup olmayacağının açıklanmasına katkı sağlar. Akademik eleştiri, yürürlükteki hükmün yerine geçen bir mahkeme kararı veya kendiliğinden iptal nedeni değildir. [15, s.495-506]

Üç örnek üzerinden doğru başvuru yolu nasıl belirlenir?

Örnek 1: Sınır dışı kararı ve idari gözetim birlikte

Varsayımsal olarak hakkında sınır dışı kararı verilen ve geri gönderme merkezinde tutulan kişi, kararın iptali için yedi günlük sürede idare mahkemesine başvurur. Gözetimin gereksiz veya hukuka aykırı olduğunu ileri sürüyorsa sulh ceza hâkimliğine ayrıca başvurur. İdare mahkemesinde dava açıldığını gösteren belge, sulh ceza başvurusunu gereksiz kılmaz; iki yol farklı işlemleri denetler.

Örnek 2: Yurt dışında bulunan ve giriş yasağı olan kişi

Türkiye'den ayrılmış bir kişinin yeniden gelmek istemesi hâlinde önce güncel giriş yasağı, tahdit, kamu borcu ve vize durumu belirlenir. Yasağın kaldırılması veya iptali ile özel izinli giriş talebi ayrı değerlendirilir. Türkiye'de evlenmiş olması veya bir iş teklifi alması dosya için önemli olabilir; bunlar bütün engellerin kendiliğinden kalktığı anlamına gelmez.

Örnek 3: Ciddi hastalık ve gönderilecek ülkede tedavi sorunu

Hayati tedavisi devam eden kişinin dosyasında sağlık raporu, tedavi kesintisinin sonucu, yolculuk riski ve gönderileceği ülkedeki gerçek tedavi imkânı birlikte ortaya konulur. Geri göndermeme ve 55. madde kapsamı, varsa gözetimin sağlık üzerindeki etkisiyle birlikte fakat ayrı başvuru talepleri olarak incelenir. Örnekler gerçek müvekkil dosyası veya belirli bir sonuç vaadi değildir.

Avukat desteği, dava giderleri ve adli yardım

Hukuki takibin kapsamı

Bu dosyalardaki hukuki çalışma; karar ve tebligat incelemesini, doğru başvuru yolunu, süre hesabını, bireysel risk ve delilleri, dava açıldığının bildirilmesini, gözetim başvurusunu ve kararların uygulanmasını kapsar. Avukatla takip her kişi için otomatik bir sonuç sağlamaz; ancak birden fazla karar ve kısa süre bulunduğunda işlemlerin birbiriyle uyumlu yürütülmesi önem taşır. Yalnız standart dilekçe kullanmak, dosyanın farklılıklarını karşılamayabilir.

Ücret ve yargılama giderleri

Avukatla kararlaştırılan hizmet bedeli, dava harçları, tebligat ve tercüme giderleri ile mahkemenin karşı taraf lehine hükmedebileceği vekâlet ücreti birbirinden ayrıdır. Yapılacak işin kapsamı, kaç ayrı karar ve başvuru bulunduğu ve temsil ihtiyacı ücret değerlendirmesinde açıklanmalıdır. “Deportu kaldırma bedeli” şeklinde sonuçla özdeşleştirilmiş tek bir ödeme tanımı doğru değildir. [16, m.163-164 ve 168][17, m.323 ve 326]

Avukatlık hizmeti ve mahkeme adli yardımı

İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuran ve avukatlık ücretini karşılayamayan kişiye, talebi hâlinde 1136 sayılı Kanun hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanması 6458 sayılı Kanun'da ayrıca düzenlenir. Baro adli yardımı ile mahkemenin harç ve giderler bakımından vereceği adli yardım kararı aynı değildir. Başvuru türü, mali durum ve kanuni koşullar ayrı incelenmelidir. [1, m.57/7][16]

İdari davalarda HMK'ye yapılan gönderme nedeniyle mahkeme adli yardımının koşulları değerlendirilir. Yabancılar bakımından karşılıklılık şartı ve vatansızlık veya uluslararası koruma statüsüne ilişkin kanuni istisnalar gözetilir. Her yabancıya bütün giderlerin kendiliğinden ücretsiz olduğu söylenemeyeceği gibi, ödeme gücü olmayan kişinin hiçbir hukuki destek alamayacağı da varsayılamaz. [3, m.31][17, m.334-336][1, m.51 ve 88]

Sonuç

Deport kararının kaldırılması için önce kararın hukuki niteliği, gerekçesi ve tebliğ tarihi belirlenmelidir. Sınır dışı kararı, idari gözetim, giriş yasağı, tahdit kaydı ve para borcu aynı başvuru içinde kendiliğinden çözülen tek bir işlem değildir. Her birinin görevli makamı, süresi, ispat ihtiyacı ve uygulanma sonucu farklı olabilir.

Etkili hazırlık; yedi günlük dava süresinin korunmasına, doğru mahkemeye başvurulmasına, dava kaydının idareye bildirilmesine ve kişinin durumunu gösteren delillerin somutlaştırılmasına dayanır. Geri gönderme riski, aile hayatı, çocuğun yüksek yararı, sağlık ve gözetimin gerekliliği dosyanın içinde ayrı gerekçelerle değerlendirilmelidir. Mahkeme veya idare kararının alınmasından sonra kayıtların ve kalış durumunun izlenmesi de sürecin tamamlayıcı parçasıdır.

Sık sorulan sorular

Deport kararı ile sınır dışı kararı aynı şey midir?

“Deport” günlük kullanımda sınır dışı etmeyi anlatır. Ancak bu ifade bazen giriş yasağı, tahdit veya para cezası için de kullanılmaktadır. Hukuki başvuru hazırlanırken resmî belgedeki işlem adı belirlenmelidir. Ayrımın sonuçları işlem türleri bölümünde açıklanmıştır. [1, m.9 ve 52-60]

Deport kararı nasıl kaldırılır?

Sınır dışı kararının hukuka aykırılığı, süresinde açılan iptal davasıyla ileri sürülebilir; idarenin kararı yeniden değerlendirmesi de somut dosyada gündeme gelebilir. İstenen sonuç giriş yasağının kaldırılması veya özel giriş izniyse farklı yol gerekir. İlk adım karar, gerekçe ve tebligatın incelenmesidir. İptal davası bölümüne bakınız. [1, m.9 ve 53][3]

Deport kararına karşı dava açma süresi kaç gündür?

Kararın tebliğinden itibaren 7 gündür. Tebliğin usulü, temsil durumu, elektronik kayıt ve son günün tatil olup olmadığı ayrıca değerlendirilir. Terke davet için verilen süreyle veya mahkemenin karar verme süresiyle karıştırılmamalıdır. Ayrıntı için tebligat ve süreler bölümüne bakınız. [1, m.53/3][3, m.8][5]

Önce göç idaresine itiraz etmek zorunlu mudur?

Sınır dışı kararına karşı idare mahkemesine başvurabilmek için önce idari itiraz yapma zorunluluğu öngörülmez. İdareye yeniden değerlendirme talebi verilebilir; fakat bu başvurunun yedi günlük özel dava süresini koruduğu varsayılmamalıdır. İdari başvuru ve dava takvimi birlikte ele alınmalıdır. [1, m.53/3][3, m.11]

Dava açılınca sınır dışı işlemi durur mu?

Yabancının rızası saklı kalmak üzere, dava açma süresinde ve süresinde yargı yoluna başvurulduğunda yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez. Dava açıldığı kararı veren makama da bildirilir. Bu koruma kendiliğinden ikamet izni veya merkezden çıkış sağlamaz. Davanın etkisi bölümüne bakınız. [1, m.53/3]

Sınır dışı davası açmak geri gönderme merkezinden çıkmak için yeterli midir?

İdari gözetim ayrı karardır. Gözetimin sona ermesi için idarenin devam koşullarını değerlendirmesi veya sulh ceza hâkimliğine yapılan başvurunun incelenmesi gerekir. İptal davasının açıldığına ilişkin belge gözetim başvurusunda önem taşıyabilir; ancak tek başına serbest bırakma kararı değildir. İdari gözetim bölümüne bakınız. [1, m.57]

İdari gözetim kararına itiraz süresi beş gün müdür?

Kanun'daki beş gün, sulh ceza hâkiminin başvuruyu inceleme süresidir; yabancının yalnız ilk beş günde başvurabileceği anlamına gelmez. Gözetim nedenlerinin değişmesi veya ortadan kalkması iddiasıyla yeniden başvuru da mümkündür. Gözetim talebi, sınır dışı kararına karşı özel yedi günlük davadan ayrıdır. [1, m.57/6]

Geri gönderme merkezinde en fazla ne kadar tutulabilir?

Sınır dışı amacıyla idari gözetim kural olarak altı ayı geçemez. İşlemlerin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde en fazla altı ay daha uzatılabilir. Gereklilik düzenli incelenir; üst sınır, herkesin o kadar tutulabileceği anlamına gelmez. [1, m.57/3-4]

Herkese Türkiye'den çıkmak için otuz gün verilir mi?

Hayır. Terke davet koşulları varsa 15 günden az olmayan, 30 güne kadar çıkabilen süre verilir. Kaçma riski ve Kanun'da sayılan diğer durumlarda süre tanınmayabilir. Verilen çıkış süresi, yedi günlük dava süresini uzatmaz. Terke davet bölümüne bakınız. [1, m.53 ve 56]

Deport cezası nasıl hesaplanır ve ödenir?

Herkes için tek bir deport ücreti bulunmaz. Harç, ihlal cezası, kamu alacağı ve yol masrafı gibi kalemler ayrı belirlenir. Güncel tahakkuk yetkili makamdan öğrenilmeli ve resmî tahsil kanalı üzerinden makbuzla ödenmelidir. Avukatlık ücreti bu kamu borçlarından ayrıdır. Mali yükümlülükler bölümüne bakınız. [1, m.60][6][16]

Para cezasını ödemek deportu kaldırır mı?

Ödeme, vize veya ikamet ihlali dosyasında giriş yasağı değerlendirmesini etkileyebilir; ancak sınır dışı kararını, başka bir giriş yasağını veya güvenlik kaydını kendiliğinden iptal etmez. Borcun kapandığını gösteren makbuz ile kararın kaldırıldığını gösteren işlem farklıdır. Diğer engeller ayrıca kontrol edilmelidir. [6][1, m.7, 9 ve 15]

Deport kararı nereden sorgulanır?

İşlemin türüne göre ilgili il göç idaresi, sınır birimi veya dış temsilcilikten kimlik ve temsil yetkisine dayalı bilgi istenir. YİMER, usule ilişkin resmî bilgi kanalıdır. Her dosyayı bütün ayrıntılarıyla gösteren tek bir açık internet sorgusu varsayılmamalıdır. Sorgulama ve belgeler bölümüne bakınız. [7]

Deport edilen kişi tekrar Türkiye'ye gelebilir mi?

Güncel giriş yasağı, bağımsız tahditler, kamu borcu, pasaport ve vize koşulları birlikte değerlendirilir. Yasağın kaldırılması, süresinin dolması veya özel izinli giriş yolları somut dosyaya göre gündeme gelebilir. Önceden sınır dışı edilmek ne her durumda ömür boyu yasak ne de otomatik kabul anlamına gelir. [1, m.7, 9, 11 ve 15]

Türkiye'den deport edilmek başka ülkelere seyahati engeller mi?

Türkiye'nin sınır dışı veya giriş yasağı kararı, tek başına bütün diğer ülkelerin verdiği ortak bir seyahat yasağı değildir. Bununla birlikte gidilecek ülkenin vize ve kabul kuralları, geçmiş ihlaller hakkında istediği bilgiler ve varsa ayrı adli veya uluslararası kayıtlar etkili olabilir. Ülkeye özgü güncel koşullar ayrıca incelenmelidir.

Sınır dışı edilen kişi hangi ülkeye gönderilir?

Kanun; menşe ülke, transit gidilecek ülke veya kabul edecek üçüncü ülkeyi öngörür. Her durumda geri göndermeme güvencesi ve kişinin durumuna özgü korumalar değerlendirilir. Üçüncü ülkenin kabulü ve kişinin oradan riskli başka bir yere gönderilme ihtimali önem taşıyabilir. Koruma güvencelerine bakınız. [1, m.4, 52 ve 55]

Türk vatandaşıyla evlenince deport kararı kalkar mı?

Evlilik tek başına otomatik kaldırma nedeni değildir. Gerçek aile hayatı, birlikte yaşam, ayrılığın etkileri ve kararın dayanağı birlikte değerlendirilir. Bu olguların idare ve mahkeme tarafından somut gerekçelerle ele alınması gerekir. Aile hayatı bölümüne ve Hekmat Al Zaım kararına bakınız. [10, m.20 ve 41][14]

Türk vatandaşı çocuğu bulunan yabancı sınır dışı edilebilir mi?

Çocuğun vatandaşlığı önemli olmakla birlikte tek başına bütün nedenleri ortadan kaldıran otomatik bir kural oluşturmaz. Çocuğun yaşı, bakım ilişkisi, bağımlılığı, sağlığı, eğitimi ve ayrılığın etkileri değerlendirilmelidir. Çocuğun yüksek yararı dosyada somutlaştırılmalı; bütün aile bireylerine aynı sonuç uygulanacağı varsayılmamalıdır. [10, m.41][1, m.55 ve 59]

Hamile veya ağır hasta kişi deport edilebilir mi?

Hamilelik, yaş veya sağlık nedeniyle seyahatin riskli olması ve hayati hastalık için gönderilecek ülkede tedavi imkânının bulunmaması Kanun'da ayrı korumalardır. Her durum bireysel ve güncel belgelerle değerlendirilir. Her hastalık adı otomatik engel değildir; ciddi seyahat veya tedavi riski de göz ardı edilemez. [1, m.55]

İnsan ticareti veya şiddet mağdurları için koruma var mıdır?

Mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları ile tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları 55. maddede sayılır. Mağduriyetin ve ilgili sürecin belirlenmesi, kişiye özgü değerlendirme ve gerekli yönlendirme önemlidir. Bu durum, kendiliğinden her tür ikamet izninin verildiği anlamına gelmez. [1, m.55]

Yeni ikamet başvurusu deport kararını ortadan kaldırır mı?

Başvuru yapılması tek başına önceki sınır dışı kararını iptal etmez. Başvurunun kabul edilebilirliği, kişinin mevcut statüsü, kararın dayanağı ve kanuni kalış koşulları ayrı incelenir. İkamet başvurusu yapıldığı düşüncesiyle açık olan yedi günlük dava süresi geçirilmemelidir. [1, m.25, 53 ve 54]

Öğrenciler veya koruma belgesi olanlar hiç deport edilemez mi?

Öğrenci ikameti, uluslararası koruma ve geçici koruma farklı rejimlerdir. Belgenin geçerliliği, özel hükümler, karar nedeni ve geri göndermeme güvencesi birlikte incelenir. Tek başına öğrenci kaydı veya belgenin gündelik adı üzerinden herkes için mutlak koruma ya da otomatik sınır dışı sonucu çıkarılamaz. [1, m.4, 38, 54 ve 91]

Ceza dosyasında beraat etmek deport kararını otomatik kaldırır mı?

Beraat ve diğer ceza kararları, sınır dışı gerekçesiyle ilişkileri ölçüsünde önem taşır. Ancak ayrı idari işlem kendiliğinden bütün sonuçlarıyla silinmiş sayılmaz. Ceza kararının idari gerekçeyi çürütüp çürütmediği, başka güncel dayanak bulunup bulunmadığı ve kararın nasıl uygulanacağı ayrıca değerlendirilir. [1, m.54][14]

İki yıldan az hapis cezası alan yabancı sınır dışı edilemez mi?

Güncel TCK m.59'da genel bir iki yıllık alt sınır bulunmaz. Madde, hapis cezasına mahkûm edilen yabancının belirli infaz aşamalarında durumunun sınır dışı işlemleri bakımından değerlendirilmek üzere bildirilmesini düzenler. Bu bildirim de otomatik sınır dışı sonucu değildir; 6458 sayılı Kanun'daki koşullar ayrıca uygulanır. [4, m.59][1, m.54/1-a ve 55]

Tahdit kodunun kaldırılması bütün engelleri temizler mi?

Her kaydın dayandığı karar, süresi ve yetkili makamı öğrenilmelidir. Bir kodun kaldırılması başka bağımsız giriş yasağının, kamu borcunun veya ön izin şartının da kalktığını göstermez. Maddi kayıt hatasıyla geçerli idari kararın kaldırılması farklı taleplerdir. Giriş yasağı ve tahdit bölümüne bakınız.

Meşruhatlı vize kesin giriş hakkı sağlar mı?

YİMER, giriş yasağı bulunanlar için dış temsilcilikten istizanlı veya özel meşruhatlı vize başvurusunu açıklar. Başvuru, yasağın mahkemece iptaliyle aynı değildir ve kabul garantisi vermez. Vize verilmesi de Kanun gereği mutlak giriş hakkı sağlamaz; sınırdaki kabul koşulları ayrıca geçerlidir. [7][1, m.9/6, 11/3 ve 15/2]

Giriş yasağı süresi dolunca borçlar da silinir mi?

Yasağın süresinin dolması ile mali borcun sona ermesi farklıdır. Göç İdaresinin resmî açıklamasında, ilgili para cezaları ve kamu alacaklarının ödenmemesi hâlinde yasak süresi sona erse de girişe izin verilmeyebileceği belirtilir. Güncel borç ve diğer geçerli engeller ayrı kontrol edilmelidir. [6]

Gönüllü dönüş formunu imzalamak her itirazdan vazgeçmek midir?

İmzanın koşulları, kişinin anladığı dilde bilgilendirilmesi ve iradesinin gerçek olup olmadığı incelenir. Özellikle geri gönderme riski varken matbu form tek başına bütün güvenceleri ortadan kaldırmaz. Abdulkerım Hammud kararı, bilinçli gönüllülük ve etkili başvuru değerlendirmesini somutlaştırır. Karar incelemesine bakınız. [12]

Başvuru için bütün belgeler hazır olana kadar beklenebilir mi?

Kısa dava süresi nedeniyle karar ve tebliğ belgesi öncelikle edinilmeli, başvuru takvimi gecikmeden belirlenmelidir. Diğer delillerin toplanması aynı anda yürütülür. Her belgenin hazır olmaması, sürenin geçirilmesini haklı kılan genel bir neden değildir. Gerekli belge grupları belge tablosunda açıklanmıştır. [1, m.53/3][3]

Deport davası mutlaka on beş günde biter mi?

2024 değişikliği, on beş günlük karar süresini dosyanın tekemmülüne veya gerekli ara karar ya da duruşmanın tamamlanmasına bağlamıştır. Dolayısıyla davanın açıldığı günden itibaren her dosyanın on beş günde biteceği söylenemez. Bu süre, dava açmak için tanınan yedi günden farklıdır. [19][1, m.53/3]

Anayasa Mahkemesine başvurunca gönderme otomatik durur mu?

Bireysel başvuru yapılması tek başına yeni bir otomatik durma sonucu doğurmaz. Kabul edilebilirlik ve süre koşulları yanında ciddi risk varsa tedbir talebi değerlendirilir. Tedbir istenmesi ile tedbir kararı verilmesi de farklıdır. Bireysel başvuru bölümüne bakınız. [11, m.45-49; İçtüzük m.73]

Avukat tutacak parası olmayan kişi hukuki destek alabilir mi?

Adli yardım olanakları, başvuru türü ve kanuni koşullara göre değerlendirilebilir. İdari gözetim işlemine karşı başvuran ve avukatlık ücretini karşılayamayan kişiye talebi hâlinde avukatlık hizmeti sağlanması ayrıca düzenlenmiştir. Baro adli yardımı, mahkemenin giderlerden muafiyet kararı ve sosyal destek programları aynı değildir. Gönüllü dönüş için ayni veya nakdi destek, idarece uygun görülen kişiler bakımından gündeme gelebilir; herkese otomatik ödeme değildir. [1, m.60/A] [1, m.57/7][16][17, m.334-336]

Deport kararı iptal edilince otomatik ikamet izni verilir mi?

İptal kararı tek başına ikamet kartı veya vatandaşlık sağlamaz; hükmün uygulanması ve sonraki kalışın hukuki dayanağı ayrıca belirlenir. Alternatif yükümlülükler bakımından ise sınır dışı kararının iptali, kaldırılması veya geri alınması sona erme nedenidir. Karar sonrası takip bölümüne bakınız. [3, m.28][8, m.20/2-g]

Kaynakça

Mevzuat, resmî açıklamalar ve kararlar 28 Ekim 2026 itibarıyla kontrol edilmiştir. Kanun değişiklikleri, olay tarihine ilişkin hükümler ve kararların somut olay sınırları birlikte değerlendirilmiştir. Köşeli parantezli atıflar aşağıdaki kaynaklara yönelir.

1. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu. Özellikle m.4, 7, 9, 11, 15, 25, 46, 51-60/A, 66, 88, 91 ve 100. Tarihsel değişikliklerin denetimi için ayrıca 7196 sayılı Kanun, özellikle m.75 ve devamı.
2. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik. 17.03.2016 tarihli ve 29656 sayılı Resmî Gazete. Sonraki kanun değişiklikleri ve özel düzenlemelerle birlikte okunmuştur.
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu. Özellikle m.2, 3, 7-11, 27-28, 31-32 ve 45-46.
4. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.59.
5. 7201 sayılı Tebligat Kanunu. Özellikle m.7/a ve ilgili tebliğ hükümleri.
6. Göç İdaresi, Yasal Kalış Hakkı İhlalinde Bulunan Yabancılara Uygulanacak Giriş Yasaklarına İlişkin Açıklama, 09.06.2020. İhlal süresi, kendiliğinden çıkış, ödeme ve giriş yasağı koşullarına ilişkin resmî açıklama.
7. YİMER, Sıkça Sorulan Sorular. Giriş yasağı bulunanların istizanlı/özel meşruhatlı vize başvurusu ve usule ilişkin resmî bilgi.
8. İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklere İlişkin Yönetmelik. 14.09.2022 tarihli ve 31953 sayılı Resmî Gazete; özellikle m.6 ve 20. İlk yayım metni.
9. Kabul ve Barınma Merkezleri ile Geri Gönderme Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi, İşletilmesi, İşlettirilmesi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik. 22.04.2014 tarihli ve 28980 sayılı Resmî Gazete.
10. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Özellikle m.16-17, 19-20, 23, 36, 40-41 ve 125.
11. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, m.45-50; Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü, m.64 ve 73. Tedbir hükmünde 05.08.2025 tarihli değişiklik dikkate alınmıştır.
12. AYM, Abdulkerım Hammud [2. B.], B. No: 2019/24388, 02.05.2023. Özellikle §§46, 50-62 ve 66-74. Resmî tam metin görünümü.
13. AYM, Abdulkadir Yapuquan [GK], B. No: 2016/35009, 02.05.2019. Özellikle §§111-124 ve 133-140. Resmî basın duyurusu.
14. AYM, Hekmat Al Zaım [1. B.], B. No: 2021/29101, 04.03.2026. Özellikle §§12-23 ve 26. Resmî tam metin görünümü.
15. Cansu Kaya Ülken, “İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklerin Hukuki Niteliği ve Uygulanması”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(2), 2026, s.487-508, DOI: 10.54699/andhd.1912564. İncelemede özellikle s.495-506 kullanılmıştır. Tam metin.
16. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu. Özellikle m.163-168 ve adli yardıma ilişkin m.176-181.
17. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu. Özellikle m.323, 326 ve 334-336; idari yargıda İYUK m.31 göndermesi ve özel hükümlerle birlikte.
18. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Applying for interim measures; Practice Direction — Requests for interim measures. Mahkeme İçtüzüğü 39. Kural kapsamında resmî açıklamalar.
19. 7533 sayılı Kanun, m.36. 6458 sayılı Kanun m.53/3'te 2024 yılında yapılan özel yargılama usulü ve karar süresi değişikliği.
20. 7589 sayılı Kanun, m.5-6, geçici m.1/3 ve yürürlük hükmü. 2026 tarihli idari yargı kanun yolu değişiklikleri; İYUK m.46/2-d'deki 6458 sayılı Kanun istisnası.