Özet
Çocuğun anne veya babasıyla görüşmek istememesi, tek başına velayetin değiştirilmesi ya da kişisel ilişkinin kaldırılması için otomatik bir sonuç doğurmaz. Reddin nedeni, çocuğun güvenliği, geçmişteki ilişki, görüşme koşulları ve ebeveynlerin davranışları birlikte araştırılmalıdır. Çocuğun gerçek korkusunu göz ardı etmek de her reddi diğer ebeveynin yönlendirmesine bağlamak da incelemeyi eksik bırakabilir. Uygun çözüm; somut deliller, güncel uzman değerlendirmesi ve çocuğun üstün yararı üzerinden belirlenir. [1–4]
Çocuk neden annesiyle veya babasıyla görüşmek istemeyebilir?
Görüşme reddi, farklı olayların benzer biçimde dışa vurulması olabilir. Uzun süre görüşmeme, yabancılık, teslim sırasında yaşanan çatışmalar, bakım alışkanlıklarının değişmesi veya belirli bir olayın yarattığı korku araştırılabilecek nedenler arasındadır. Şiddet veya kötü muamele iddiası varsa, güvenlik boyutu ayrıca ele alınmalıdır.
Bazen çocuk bir ebeveyne yakınlığını korumak için diğerini sevdiğini göstermekte zorlanabilir. Bazen de görüşme saati okul, uyku veya sağlık düzeniyle çatışır. Bunlar olası açıklamalardır; çocuğun kendi anlatımı ve dosya bilgileri incelenmeden herhangi biri gerçek neden olarak kabul edilemez.
Her ret yönlendirme anlamına gelir mi?
Hayır. Çocuğun reddini doğrudan “ebeveyne yabancılaştırma” etiketiyle açıklamak, gerçek olayların araştırılmasının yerine geçmez. Yönlendirme iddiası varsa hangi davranışın, ne zaman, çocuğun ilişkisini nasıl etkilediği ortaya konulmalıdır. Bir yetişkinin değerlendirmesi veya internette bulunan bir belirti listesi, çocuk hakkında klinik tanı oluşturmaz.
Aynı şekilde çocuğun her olumsuz ifadesi, diğer ebeveynin şiddet uyguladığını kesin olarak kanıtlamaz. Ancak güvenlik bildirimleri, sırf çekişmeli dava içinde dile getirildiği için değersiz de sayılamaz. Çocuğun söylediklerini ciddiye almak ile olayın ispatlandığını peşinen kabul etmek farklıdır.
Velayet ile kişisel ilişki arasındaki fark nedir?
Velayet; çocuğun bakımı, eğitimi ve temsiline ilişkin hak ve yükümlülükleri kapsar. Kişisel ilişki ise birlikte yaşamayan ebeveyn ile çocuğun ilişkisinin sürdürülmesini düzenler. Çocuğun görüşmeye gitmemesi üzerine açılacak her davanın konusu velayetin değiştirilmesi olmak zorunda değildir.
Sorun yalnız mevcut görüşme düzeninin çocuğun ihtiyaçlarına uygun olmamasıysa, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi gündeme gelebilir. Çocuğun bakımının ve gelişiminin mevcut velayet düzeninde tehlikeye girdiği ileri sürülüyorsa, velayet veya koruyucu önlem talepleri ayrıca değerlendirilir. Talep, yaşanan sorunu ve istenen çözümü açıkça göstermelidir.
Kişisel ilişki hakkının sınırları
Türk Medenî Kanunu’nun 323. maddesi, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkını düzenler. 324. madde ise ebeveynlerin ilişkileri zedelemekten kaçınma yükümlülüğü ile kişisel ilişkinin sınırlandırılması veya kaldırılmasına ilişkin koşulları içerir. Çocuğun huzurunun tehlikeye girmesi ve hakkın amacına aykırı kullanılması gibi olgular somut olarak incelenir. [1]
Bu hükümler, bütün görüşmelerin ne pahasına olursa olsun aynı biçimde sürdürülmesini gerektirmez. Bunun karşılığında, yalnız yetişkinler arasındaki anlaşmazlık da çocuğun diğer ebeveynle bağını kesmek için yeterli değildir. Mahkemenin değerlendirmesi çocuğun yararına yöneliktir.
Görüşmeyi reddeden çocuk bakımından hangi deliller önemlidir?
İnceleme, yalnız teslim günündeki tepkiye odaklanmamalıdır. Reddin ne zaman başladığı, belirli bir olayla bağlantısı, önceki görüşmelerin nasıl geçtiği ve çocuğun günlük yaşamındaki değişiklikler birlikte değerlendirilmelidir.
| Araştırılacak konu | Yararlı olabilecek bilgi veya kayıt | Değerlendirme sınırı |
|---|---|---|
| Reddin başlangıcı ve sürekliliği | Tarihli olay çizelgesi, görüşme ve başvuru kayıtları | Sonradan hazırlanan çizelge tek başına olayın doğruluğunu kanıtlamaz |
| Görüşme öncesi ve sonrası durum | Uzman gözlemi, somut öğretmen gözlemleri | Her davranış değişikliği görüşmeden kaynaklanmayabilir |
| Güvenlik veya kötü muamele iddiası | İlgili sağlık belgeleri, resmî başvurular, soruşturma bilgileri | Başvuru yapılması tek başına iddianın kesinleştiği anlamına gelmez |
| Ebeveynler arası iletişim | Hukuka uygun mesajlar ve teslim planı yazışmaları | Konuşmanın bağlamı ve bütünlüğü korunmalıdır |
| Uzun süre temas kurulmaması | Görüşme girişimleri, iptaller ve gerekçeleri | Tek bir kaçırılan görüşme bütün ilişkiyi açıklamaz |
| Çocuğun kendi anlatımı | Uygun koşullarda alınan görüş ve uzman incelemesi | Tek cümle üzerinden kesin sonuç çıkarılmamalıdır |
Deliller, çocuğun özel hayatı gözetilerek ve uyuşmazlıkla sınırlı şekilde dosyaya sunulmalıdır. Çocuğu sürekli videoya çekmek, ona tekrar tekrar aynı olayları anlattırmak veya diğer ebeveyn hakkında kayıt toplatmak sağlıklı bir inceleme yöntemi değildir. Hukuka aykırı elde edilmiş delillerin kullanılması da ayrıca sorun doğurur. Delil yöntemleri, velayet davasında deliller yazısında ele alınmaktadır.
Uzman incelemesinde hangi sorulara cevap aranmalıdır?
“Çocuk görüşmek istiyor mu?” sorusu tek başına yeterli değildir. Reddin hangi koşullarda ortaya çıktığı, ebeveynle ilişkinin geçmişi, mevcut riskler ve uygun görüşme biçimi ayrıca araştırılmalıdır. Gerektiğinde her iki ebeveynin yaşam koşulları ve çocuğun bakım düzeni incelenir.
Uzman raporunun gözlem, taraf anlatımı ve değerlendirmeyi birbirinden ayırması önem taşır. Çocuğun söylediği bir cümlenin yanında, görüşmenin tarihi, koşulları ve açıklamanın bağlamı bulunmalıdır. Ebeveynlerden birinin uzman görüşmesine katılmaması veya gerekli incelemeyi sürekli engellemesi de dosyanın değerlendirilmesinde önem kazanabilir; ancak her katılmama olayı aynı sonucu doğurmaz.
Velayet için alınan rapor görüşmenin bütün ayrıntılarını çözer mi?
Hayır. Çocuğun hangi ebeveynle yaşayacağına ilişkin bir rapor, diğer ebeveynle yatılı görüşmenin güvenli olup olmadığını her zaman yeterince açıklamaz. Görüşmenin süresi, yeri, refakat ihtiyacı ve kademeli düzenlenmesi ayrı değerlendirme gerektirebilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 24.12.2015 tarihli, E.2015/16891, K.2015/24954 sayılı kararında, dosyada anne tarafından uygulanan fiziksel şiddet ve çocuğun görüşmek istememesine ilişkin değerlendirmeler bulunuyordu. Daire, velayet değişikliğini onarken yatılı kişisel ilişki yönünden ayrıca uzman değerlendirmesi gerektiğini belirtmiştir. Karar, bütün ret olaylarında ilişkinin kesilmesi gerektiği anlamına gelmez; velayet ve kişisel ilişkinin farklı ihtiyaçlarla incelenebileceğini gösterir. [2]
Yargıtay kararlarında ret, ilgisizlik ve risk nasıl değerlendirilmektedir?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 07.12.2023 tarihli, E.2023/2784, K.2023/6018 sayılı kararındaki süreçte, ilk aşamada babanın bir görüşmeye gelmemesi tek başına yeterli görülmemiş; baba yönünden inceleme ve uygun ilişki biçimlerinin araştırılması gerektiği belirtilmiştir. Yenilenen yargılamada uzun süreli temas eksikliği ve sosyal incelemeye katılmama gibi dosya olguları değerlendirilmiş; kişisel ilişki kurulmamasına ilişkin sonuç Yargıtay tarafından onanmıştır. [3]
Burada, bölge adliye mahkemesinin ilk geri gönderme gerekçesi ile Yargıtayın sonraki nihai değerlendirmesi birbirinden ayrılmalıdır. Karar, “bir kez gelmeyen ebeveyn çocuğunu göremez” kuralı koymamaktadır. Dosyanın bütünündeki koşullar belirleyicidir; yeni koşulların ortaya çıkması hâlinde yeniden düzenleme ihtiyacı ayrıca değerlendirilebilir.
Güncel bir karşılaştırma: ret her zaman görüşmenin sınırlandırılmasını gerektirmez
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 22.01.2026 tarihli, E.2025/8847, K.2026/800 sayılı kararında, sosyal incelemede mevcut yatılı ilişkiyi kısıtlayacak ciddi risk görülmemesi, kardeş bağları ve dosyadaki diğer bulgular dikkate alınmıştır. Kişisel ilişkinin sınırlandırılması kararı bozulmuştur. Bu karar, çocuğun reddinin nedenleri ve somut riskler araştırılmadan yalnız tercih üzerinden sonuç kurulamayacağını göstermektedir. [4]
Bu örnek, bir soruşturmanın takipsizlikle sonuçlanmasının her velayet dosyasında bütün riskleri ortadan kaldıracağı şeklinde okunmamalıdır. Ceza sürecinin sonucu ile aile hukukunda çocuğun korunması değerlendirmesi, somut dosyanın diğer delilleriyle birlikte ele alınır. Üç kararın birlikte gösterdiği nokta, ret davranışının tek başına her dosyaya uygulanacak bir çözüm üretmediğidir.
Görüşme düzeni hangi yollarla yeniden değerlendirilebilir?
Çocuğun yararına uygun bulunduğunda görüşme sürelerinin, yatılı olup olmamasının veya geçiş düzeninin yeniden ele alınması istenebilir. Uzman önerisiyle kademeli görüşme ya da uygun refakat koşulları değerlendirmeye alınabilir. Bu önlemler otomatik değildir; uygulanabilirlikleri ve çocuğa etkileri açıklanmalıdır.
Acil güvenlik kaygısı varsa
Somut ve güncel tehlike iddiası, olayın tarihleri ve destekleyici bilgilerle gecikmeden yetkili makamlara bildirilmelidir. Dosyanın durumuna göre geçici kişisel ilişki düzeninin değiştirilmesi, koruyucu veya destekleyici tedbirler değerlendirilir. Şiddet iddialarında 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma yollarının uygulanabilirliği de ayrıca incelenir. [5–6]
Bir risk iddiasının bulunması ile bütün görüşmelerin süresiz olarak kendiliğinden ortadan kalkması farklıdır. Geçerli kararın hangi koşullarda değiştirileceği yargısal değerlendirme gerektirir. Çocuğun anlık güvenliği ile devam eden kararın uygulanmasına ilişkin süreç birlikte yönetilmelidir.
Görüşme uzun süredir yapılamıyorsa
Uzun kesintiden sonra önceki yatılı düzene doğrudan dönmenin çocuğa etkisi araştırılabilir. Kademeli ilişki kurulması talebi, cezalandırma amacıyla değil; çocuğun uyumunu, güvenliğini ve ilişkinin sağlıklı sürmesini desteklemek üzere gerekçelendirilmelidir. Ebeveynlerin uygun görüşme planına katkısı ve uzman çalışmalarına katılımı bu süreçte önem taşır.
Teslim sırasında çocuk gitmek istemezse ne olur?
Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesi, güncel sistemde Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri müdürlükleri üzerinden yürütülen özel usule tabidir. Eski icra uygulamalarına ilişkin anlatımlar doğrudan bugünkü sürece aktarılmamalıdır. Müdürlüklerin görevi, mahkemenin yerine velayet veya kişisel ilişki hakkında yeni bir esas kararı vermek değildir. [5, 7]
Çocuğun teslim sırasında gösterdiği tepki, ilgili görevlilerin gözlemleri ve gerçekleşen işlemlerle birlikte kayda geçirilmelidir. Tek bir tutanak, her zaman reddin bütün nedenlerini açıklamaz; tekrar eden sorunların uzman incelemesine ve gerekiyorsa mahkemenin değerlendirmesine taşınması önemlidir.
Çocuğun gerçekten gitmek istememesi ile bir ebeveynin karara aykırı biçimde ilişkiyi engellemesi aynı olgu değildir. Buna karşılık yalnız “çocuk istemiyor” demek de yetişkinin davranışlarını inceleme dışında bırakmaz. Yaptırımlar ve velayete ilişkin sonuçlar, kendi kanuni koşulları oluştuğunda değerlendirilebilir; çocuğun reddi üzerine otomatik olarak uygulanmaz.
Sonuç
Çocuğun diğer ebeveyni reddetmesi, önce nedenleri anlaşılması gereken bir durumdur. Güvenlik bildirimleri araştırılmalı, yönlendirme iddiaları somutlaştırılmalı ve çocuğa yetişkinlerin uyuşmazlığını çözme yükü verilmemelidir. Velayet, kişisel ilişkinin biçimi ve koruyucu önlemler ayrı ayrı değerlendirilerek çocuğun ihtiyacına uygun çözüm aranır.
İncelemenin yeterliliği için sosyal inceleme raporu, çocuğun anlatımının değerlendirilmesi için velayet davasında çocuğun görüşü yazılarından yararlanabilirsiniz.
İlgili yazılar: Yurt Dışında Yaşayan Anne veya Babanın Çocukla Görüşme Hakkı; Aile Hayatına Saygı Hakkı: Aile Birliği, Çocukla Kişisel İlişki ve Başvuru Yolları; Velayetin Değiştirilmesi Davası: Şartlar, Deliller ve Yeni Yaşam Koşulları.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuk babasıyla görüşmek istemiyorsa kişisel ilişki kaldırılır mı?
Otomatik olarak kaldırılmaz. Reddin nedeni, güvenlik, ilişkinin geçmişi ve uzman değerlendirmesi incelenir. Sonuca göre mevcut düzenin sürmesi, değiştirilmesi veya kanuni koşullarla sınırlandırılması gündeme gelebilir.
Çocuğun görüşmeye gitmemesi velayetin değiştirilmesine yeter mi?
Tek başına yeterli kabul edilemez. Mevcut bakım düzeni, ebeveynlerin davranışları ve çocuğun yararı birlikte değerlendirilir. Her görüşme sorunu velayet değişikliğini gerektirmez.
Diğer ebeveynin çocuğu yönlendirdiği nasıl ortaya konulur?
Genel suçlama yerine tarihli olaylar, hukuka uygun iletişim kayıtları ve uzman değerlendirmesi gerekir. Çocuğun tercihi, tek başına yönlendirme kanıtı değildir.
Çocukla görüşmenin refakatli yapılması istenebilir mi?
Somut ihtiyaç ve risklere dayanılarak böyle bir düzenleme talep edilebilir. Uygunluk, süre, yöntem ve uygulanabilirlik mahkemece değerlendirilir; her ret olayında refakat zorunlu değildir.
Eski sosyal inceleme raporu görüşme sorununu çözmeye yeter mi?
Raporun kapsamı ve güncelliği önemlidir. Velayet için hazırlanmış bir rapor, yeni ortaya çıkan korkuyu veya yatılı görüşmenin etkilerini açıklamıyorsa tamamlayıcı inceleme gerekebilir.
Kaynakça
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, özellikle m.182–183, 323–324 ve 346. Resmî mevzuat kaydı.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 24.12.2015, E.2015/16891, K.2015/24954. Tam karar kaydı — De Jure.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 07.12.2023, E.2023/2784, K.2023/6018. İlk geri gönderme gerekçesi ile nihai onama ayrılarak değerlendirilmiştir. Tam karar kaydı — De Jure.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.01.2026, E.2025/8847, K.2026/800. UYAP resmî karar metni.
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, m.4–5 ve çocuk teslimi/kişisel ilişkiye ilişkin 41/A ve devamı. Resmî mevzuat PDF.
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun. Resmî mevzuat PDF.
- Adalet Bakanlığı, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Sürecine İlişkin Sıkça Sorulan Sorular. Resmî bilgilendirme sayfası.