Boşanmada şirket incelemesi, şirketin bütün mallarının eşler arasında paylaşılması demek değildir. Eşin payı, şirketten alacağı ve kişisel gelirleri ile şirket tüzel kişiliğinin malvarlığı ayrılır. Payın edinim tarihi, finansmanı, kâr dağıtımı ve sermaye hareketleri sonuca yön verir.
Şirket dosyasında hangi dört kalem ayrılmalıdır?
| Kalem | Temel inceleme |
|---|---|
| Şirket payı | Edinim tarihi, oran, bedel ve güncel ekonomik değer |
| Kâr payı | Dağıtım kararı, tahakkuk, tahsil ve mevcut değer |
| Ücret ve yönetim ödemesi | Gerçek çalışma karşılığı ve ilgili dönem |
| Ortak cari hesabı | Eşin şirkete borcu veya şirketten alacağı; gerçek işlem |
Bir varlığın şirket bilançosunda yer alması, eşin o varlığın doğrudan maliki olduğunu göstermez. Şirket payının değerinde hesaba alınan bir taşınmazı ayrıca eşin şahsi malı olarak eklemek mükerrerliğe yol açabilir. [1]
Karar örneği nasıl kullanılmalıdır?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 12 Eylül 2024 tarihli, Esas 2023/5579, Karar 2024/5737 sayılı kararında şirket adına kayıtlı taşınmazların şirketten bağımsız tasfiyesi yerine pay değeri üzerinden inceleme yapılması kabul edilmiştir. Dosyada önceki bozma ve usulî kazanılmış haklar da etkilidir. Bu nedenle karardaki güncelleme yöntemini bütün şirketlere değişmez değerleme formülü diye aktarmak doğru değildir. [2]
Değerleme raporu hangi soruları cevaplamalıdır?
Rapor, seçilen yöntemin şirketin faaliyetine neden uygun olduğunu açıklamalıdır. Defter değeriyle piyasa değeri farklı olabilir. Ticari borçlar, tahsil kabiliyeti düşük alacaklar, ilişkili taraf işlemleri, dağıtılmamış kazanç ve sermaye artışları ayrı gösterilmelidir. Davacı için değer azaltan işlemlerin araştırılması; davalı için gerçek işletme ihtiyacının ve borçların belgelenmesi önem taşır.
İlk belge listesi
Ticaret sicili tarihçesi, pay defteri, pay devir belgeleri, mali tablolar, genel kurul kararları, sermaye ödeme kayıtları ve ortak hesapları birlikte istenmelidir. Şirket bilgilerine ihtiyaç, sınırsız özel veri erişimi hakkı doğurmaz. Mahkemeden istenen kayıtların dönem ve uyuşmazlıkla ilişkisi açıklanmalıdır.
Şirket hisseleri, işletmeler ve meslek kazancı nasıl paylaşılır?
Evlilikten önceki şirket hissesi kişisel mal mıdır?
Payın kendisi kural olarak kişisel maldır. Ancak paydan mal rejimi süresinde doğan gelir, dağıtılan kâr, ortak alacağı, ücret, huzur hakkı ve payın kişisel emek veya edinilmiş kaynakla artan değeri birbirinden ayrılmalıdır.
Dağıtılmayan şirket kârı doğrudan edinilmiş mal mıdır?
Şirketin ayrı tüzel kişiliği nedeniyle “bilançodaki bütün kâr eşin malıdır” denilemez. Kâr dağıtım kararı, ortaklık sözleşmesi, yedek akçe, ortak cari hesabı, şirketten çekişler, emsal ücret ve kârın tasfiyeyi azaltmak amacıyla şirket içinde bırakıldığı iddiası uzman bilirkişilerce incelenmelidir.
Şirket değeri nasıl belirlenir?
Defter değeri tek başına yeterli olmayabilir. Faaliyet türüne göre net aktif değer, indirgenmiş nakit akımı, piyasa çarpanları, geçmiş kârlılık, marka ve diğer maddi olmayan değerler birlikte değerlendirilebilir. Değerleme tarihi ile malın niteliklerinin esas alınacağı tarih birbirine karıştırılmamalıdır.
Şahsa ait mallar şirket üzerine geçirilirse tüzel kişilik perdesi kaldırılabilir mi?
Şirket ile ortak ayrı hukuk kişileridir. Bu nedenle şirkete ait konut, araç, menkul kıymet veya banka hesabı sırf borçlu eş şirket ortağı diye doğrudan onun edinilmiş malı sayılamaz. Buna karşılık boşanma ihtilafı öncesinde eşin malını gerçek bir bedel olmadan şirkete aktarması, şirket hesabını kişisel kasa gibi kullanması veya şirket mülkiyetindeki malı münhasıran aile/kişisel amaçla kullanması ayrıntılı inceleme gerektirir.
Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması, kanunda mal rejimine özgü otomatik bir yaptırım değil; tüzel kişilik ayrılığının dürüstlük kuralına aykırı kullanıldığı istisnaî dosyalarda tartışılan doktrinel ve yargısal bir araçtır. Uygulamada şu yollar birbirinden ayrılmalıdır:
| Sorun | Doğru hukukî inceleme |
|---|---|
| Eşin kendi malını şirkete bedelsiz/muvazaalı devri | Devrin geçerliliği, Türk Medeni Kanunu madde 229 eklenecek değer, muvazaa ve gerekiyorsa üçüncü kişiye karşı ayrı talep |
| Şirket malının eşçe kişisel kullanımı | Ortağa sağlanan menfaat, örtülü kazanç, ortak cari hesabı ve şirket değerine etkisi |
| Grup şirketleri arasında değersiz/değersizleştirici işlem | İlişkili taraf, gerçek bedel, ticari gerekçe, transfer zinciri ve pay değerine etkisi |
| Şirket malının doğrudan eşin malı sayılması istemi | Ancak ayrı tüzel kişiliği bertaraf etmeyi haklı kılan çok istisnaî olgularla; şirket ve üçüncü kişi savunma hakları korunarak |
Muvazaalı sermaye artırımı, bölünme veya tür değişikliği alacağı azaltır mı?
Sermaye artırımının kendisi hukuka aykırı değildir. Ancak diğer eşin ekonomik payını azaltmak için ilişkili kişilere gerçek bedel olmadan yeni pay verilmesi, rüçhan hakkının amaç dışı sınırlanması, kârın gerçeğe aykırı giderlerle eritilmesi veya malvarlığının bağlı şirkete aktarılması incelenebilir. Ticaret sicili tarihçesi, genel kurul ve yönetim kurulu kararları, sermaye ödeme dekontları, değerleme raporları ve ilişkili taraf hesapları birlikte okunmalıdır.
TTK madde 134–194 kapsamındaki birleşme, bölünme veya tür değişikliği, eski payın hukukî ve ekonomik devamını kendiliğinden kesmez. Eski pay kişisel mal ise ikame payın niteliği; rejim içinde eklenen sermayenin kaynağı, pay değişim oranı ve elde edilen ayrılma akçesi ayrı izlenir. Şirketler hukuku işleminin iptali ile tasfiye bilançosunda payın gerçek ekonomik değerinin belirlenmesi aynı talep değildir.
Kişisel mal geliri şirkete yeniden yatırılırsa ne olur?
Türk Medeni Kanunu madde 219/4 uyarınca kişisel malların gelirleri, eşler mal rejimi sözleşmesiyle aksini kararlaştırmadıkça edinilmiş maldır. Fakat “kişisel şirketin bilanço kârı” ile ortağın malvarlığına geçmiş kâr payı aynı değildir. Dağıtılabilir kârın şirket bünyesinde bırakılması; pay değeri, gerçek birikim, ticari gereklilik ve tasfiyeyi azaltma kastıyla birlikte incelenir.
Adi işletme veya eşin doğrudan maliki olduğu bir işletmede edinilmiş gelirle kişisel mal grubuna demirbaş/sermaye eklenmişse Türk Medeni Kanunu madde 230 denkleştirme gündeme gelebilir. Sermaye şirketinde ise şirket malvarlığı ile ortak malvarlığı ayrılığı korunarak pay değeri ve ortağa ait alacaklar üzerinden hesap yapılır.
Şirket hisseleri, işletmeler ve meslek kazancı nasıl paylaşılır?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 01.07.2021 tarihli, Esas 2020/8-458, Karar 2021/889 sayılı kararı, evlilikten önce edinilmiş şirket hissesini kişisel mal kabul ederken, mal rejimi süresinde hisseye düşen ve mevcut olan şirket gelirinin edinilmiş mal olarak araştırılması gerektiğini belirtmiştir.
Şirketli ve yüksek malvarlıklı dosyalarda özel delil protokolü
Şirket payı bulunan dosyalarda yalnız son bilanço değil, rejim dönemi boyunca pay değişimleri, sermaye artırımları, ilişkili taraf işlemleri, ortak cari hesapları, kâr dağıtım kararları, taşınmaz ve araç hareketleri, grup şirketleri, ücret/huzur hakkı ve kişisel gider niteliğindeki şirket ödemeleri incelenmelidir. Gerekirse aile hukuku, ticaret hukuku, vergi ve şirket değerleme uzmanlarının birlikte çalıştığı kurul raporu istenmelidir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas 2020/8-458, Karar 2021/889 kararının önemi, şirketin tamamını eşin kişisel malı sayıp incelemeyi kapatmayı reddetmesidir. Karar, şirket tüzel kişiliğinin yok sayılmasına değil; paya düşen mevcut gelirin ve dava konusu yapılan değerin doğru araştırılmasına dayanır.
Sık sorulan sorular
Eşimin şirket hisseleri ve şirketten elde ettiği kazançlar nasıl incelenir?
Önce eşin şirket payını ne zaman ve hangi kaynakla edindiği belirlenir. Şirketin binası veya banka hesabı ile eşin şahsi malvarlığı ayrıdır. Dağıtılmış kâr, şirkette bırakılan kazanç, sermaye artırımı ve şirketten olan ortak alacağı ayrı kalemlerdir. Pay değerinde aynı kâr veya varlık ikinci kez sayılmamalı; mali tablolar ve ticaret sicili birlikte incelenmelidir.
Eşimin başkalarından olan alacakları tasfiye hesabına nasıl dâhil edilir?
Rejimin sona erdiği tarihte mevcut olan ve edinilmiş mal grubuna ait alacaklar tasfiye hesabına girebilir. Tahsilin sonradan yapılması, alacağı mutlaka rejim dışına çıkarmaz. Alacağın gerçekliği, doğum tarihi, borçlusu ve tahsil kabiliyeti araştırılır. Şirketten olan ortak alacağı ile şirket payının değeri ayrılır; aynı ekonomik değer iki kez hesaba katılmaz.
İlgili yazılar
- Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? Mal Rejimi Davaları Rehberi
- Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır? Borçlar, Denkleştirme ve Artık Değer
- Boşanmada Mal Kaçırma Nasıl Önlenir? İhtiyati Tedbir ve Üçüncü Kişiye Devir
- Mal Paylaşımı Davasında Malvarlığı Nasıl Araştırılır? Banka, Tapu ve Diğer Deliller
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme içindir. Somut uyuşmazlıkta olay tarihleri, belgeler, talep türü ve süreler birlikte değerlendirilir.