Tahkim Hukuku ve
Uluslararası Tahkim

Tahkim sözleşmesi, uyuşmazlık çıktıktan sonra kullanılan standart bir cümle değildir. Tahkim iradesinin açık olması, hangi hukuki ilişkiden doğan hangi uyuşmazlıkların tahkime götürüleceğinin belirlenmesi ve seçilen mekanizmanın fiilen uygulanabilir olması gerekir. Ana sözleşmedeki geçersizlik iddiası, tahkim şartının kaderini her durumda kendiliğinden belirlemez; tahkim anlaşmasının bağımsızlığı ayrıca değerlendirilir.

Bir tahkim şartında dosyanın niteliğine göre şu hususlar düzenlenir:

• Kurumsal tahkim veya ad hoc tahkim seçimi
• Tahkimi yönetecek kurum ve uygulanacak kurallar
• Tahkim yeri ve buna bağlı usul hukuku
• Duruşmaların yapılacağı fiziksel veya çevrim içi yer
• Tek hakem veya üç hakemli kurul
• Hakemlerin atanma yöntemi ve aranan nitelikler
• Tahkim dili ve belge tercümeleri
• Sözleşmeye uygulanacak maddi hukuk
• Müzakere, arabuluculuk, uyuşmazlık kurulu veya uzman belirlemesi gibi ön aşamalar
• Acil durum hakemi, seri veya hızlandırılmış usul
• Çok sözleşmeli ve çok taraflı projelerde birleştirme ve ek taraf hükümleri
• Gizlilik, ticari sır, veri güvenliği ve kararın yayımlanması
• Tebligat adresleri ve elektronik bildirim yöntemi
• Masraflar, gider teminatı ve üçüncü kişi finansmanı açıklamaları

Tahkim yeri, duruşmanın fiilen yapıldığı yerden farklı olabilir. Tahkim yeri; tahkim yargılamasına uygulanacak emredici kuralları, mahkeme yardımını ve iptal davasının hangi ülkede açılacağını etkiler. Sözleşmeye uygulanacak hukuk ile tahkim anlaşmasına uygulanacak hukuk da her durumda aynı olmayabilir. Bu nedenle yalnız kurum adı yazan kısa bir tahkim şartı, karmaşık veya uluslararası sözleşmelerde yeterli koruma sağlamayabilir.

Şablon hüküm yerine sözleşmeye uygun şart: Kurumun örnek tahkim şartı bir başlangıç olabilir; dil, tahkim yeri ve maddi hukuk tercihi boş veya çelişkili bırakılmamalıdır. Mevcut sözleşmedeki hüküm, karşı tarafın rızası ve gerekli şekil koşulları olmadan tek taraflı değiştirilemez.

Hukuki dayanak: HMK m. 412; MTK m. 4.

Kurumsal tahkimde süreç, tarafların seçtiği tahkim kurumunun yürürlükteki kuralları ve idari yapısı altında yönetilir. Kurum; başvurunun idaresi, hakem ataması, itirazlar, masraf avansları ve kuralların öngördüğü diğer görevleri yerine getirir; uyuşmazlığın esasını ise hakem veya hakem kurulu karara bağlar.

Büromuzun dosya bazında değerlendirdiği başlıca tahkim yapıları:

• İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) tahkimi
• Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tahkimi
• Londra Uluslararası Tahkim Mahkemesi (LCIA) kuralları
• Diğer ulusal veya uluslararası tahkim kurumlarının kuralları
• UNCITRAL Tahkim Kurallarına veya tarafların oluşturduğu kurallara dayalı ad hoc tahkim

UNCITRAL bir tahkim merkezi değildir. UNCITRAL Tahkim Kuralları, tarafların kurumsal bir merkez seçmeden veya bir kurumdan yalnız idari destek alarak yürütebilecekleri ad hoc tahkimlerde kullanılabilen usul kurallarıdır. Kurumsal ve ad hoc tahkim arasında seçim yapılırken uyuşmazlığın değeri, taraf ve sözleşme sayısı, hakem atama mekanizması, acil koruma ihtiyacı, masraflar, takvim, karar inceleme sistemi ve olası tıkanıklıkların nasıl çözüleceği birlikte değerlendirilir.

Hukuki dayanak: Seçilen kurumun kuralları; UNCITRAL Tahkim Kuralları.

Yabancılık unsuru taşımayan ve tahkim yerinin Türkiye olduğu uyuşmazlıklarda, kapsamına göre 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun tahkime ilişkin hükümleri uygulanabilir. Tahkim anlaşması, hakem seçimi, geçici koruma, yargılama usulü, karar, düzeltme ve iptal davası bu çerçevede değerlendirilir.

Ulusal tahkim çalışmalarımız:

• Tahkime elverişlilik ve tahkim anlaşmasının geçerliliği
• Mahkemede açılan davada tahkim ilk itirazı
• Hakem ataması ve hakem reddi
• Geçici hukuki koruma ve mahkeme yardımı
• Tahkim yargılamasında davacı veya davalı vekilliği
• Hakem kararının düzeltilmesi, yorumlanması veya tamamlanması
• Hakem kararının iptali davası
• Kararın icra edilebilirlik ve cebri icra işlemleri

Açık kapsam sınırı: HMK m. 408 uyarınca taşınmaz mallar üzerindeki aynî haklardan veya tarafların iradelerine tabi olmayan işlerden doğan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir. Taşınmazla bağlantılı bir sözleşmesel para alacağı ile aynî hak talebi birbirinden ayrılmalıdır.

Hukuki dayanak: HMK m. 407–444.

Yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yeri Türkiye olarak belirlenen veya taraflarca ilgili kanun hükümlerinin seçildiği uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu gündeme gelebilir. Tahkim yeri Türkiye dışında olsa dahi Türk mahkemelerinden tahkim itirazı veya geçici koruma istenmesine ilişkin belirli hükümler uygulanabilir.

Milletlerarası tahkim dosyasında şu hukuk katmanları ayrılır:

• Tahkim anlaşmasına uygulanacak hukuk
• Asıl sözleşmeye ve uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuk
• Tahkim yeri ve tahkim usulüne uygulanacak hukuk
• Kurumsal veya ad hoc tahkim kuralları
• Delil ve mesleki ayrıcalığa ilişkin kurallar
• Hakem kararının tanınacağı veya icra edileceği ülke hukuku
• Uygulanabilir milletlerarası sözleşmeler

Tahkim yerinin, kurumun, duruşma yerinin ve uygulanacak hukukun aynı ülkede olması zorunlu değildir. Bu kavramların sözleşmede ve tahkim sürecinde açık biçimde ayrılması gerekir.

Yabancılık unsuru yalnız vatandaşlık değildir. MTK m. 2 kapsamında işyerleri, ifa yeri, yabancı sermaye veya finansman ile ülkeler arasındaki mal ve sermaye geçişi gibi bağlantılar da değerlendirilir. İki Türk şirketinin dosyası, koşulları varsa milletlerarası nitelik taşıyabilir.

Hukuki dayanak: MTK m. 1–2, 5–6 ve ilgili milletlerarası sözleşmeler.

Tahkim kuralları yalnız dilekçe sürelerini belirlemez. Hakem heyetinin oluşumu, ek taraf katılımı, birleştirme, acil durum hakemi, seri veya hızlandırılmış usul, belge sunumu, duruşma, masraflar ve kararın kurum tarafından incelenmesi gibi konular kurala göre değişebilir. Tahkim şartında bir kurumun eski veya hatalı adı kullanılmış olması, birbirinden farklı iki kurum veya kuralın aynı anda yazılması ya da geçersiz bir atama yöntemi öngörülmesi ayrıca incelenmelidir.

ISTAC, ICC, LCIA ve diğer kurumsal tahkimlerde çalışmalarımız:

• Tahkim talebi, cevap ve karşı dava hazırlanması
• Kurumun görev alanı ve ilk idari koşulların incelenmesi
• Kayıt ücreti, gider avansı ve masraf stratejisinin değerlendirilmesi
• Seri, hızlandırılmış veya olağan usul seçimi
• Acil durum hakemi veya geçici önlem başvurusu
• Hakem adaylarının uyuşmazlığa, sektöre, dile ve hukuk sistemine uygunluğu
• Uygulanacak kuralların gerektirdiği ölçüde görev belgesi, dava yönetimi toplantısı ve usuli takvim
• Çok taraflı veya çok sözleşmeli dosyalarda ek taraf ve birleştirme
• Duruşma, karar ve karar sonrası işlemler

Uygulanacak kural sürümü, kuralın yürürlük tarihi ve tarafların sözleşmedeki atfı ayrıca kontrol edilmelidir. Kurum tarifeleri ve hızlandırılmış usul eşikleri değişebildiğinden ana sayfada sabit rakam yayımlanmamaktadır.

ICC 2026 güncellemesi: 1 Haziran 2026’da yürürlüğe giren kurallar, uygulanacak sürüme ilişkin taraf anlaşması ayrıca incelenmek üzere dikkate alınmalıdır. Yeni düzende olağan yargılamada görev belgesi zorunluluğu kaldırılmış; erken karar ve tarafların anlaşmasına bağlı çok hızlandırılmış tahkim düzenlenmiştir. Eski şablon takvimler dosyaya doğrudan taşınmamalıdır.

Hukuki dayanak: ICC 2026 Tahkim Kuralları; ISTAC Tahkim ve Seri Tahkim Kuralları; seçilen diğer kurumun kuralları.

Tahkim talebinde tarafların ve tahkim anlaşmasının doğru tanımlanması, taleplerin hukuki ve maddi dayanaklarının açıklanması, talep miktarı, para birimi, faiz, hakem seçimi ve geçici koruma ihtiyacının belirlenmesi gerekir. Cevap tarafı bakımından ise süre içinde yetki, kabul edilebilirlik, esas, mahsup, karşı dava ve masraf savunmalarının birbirinden ayrılması önem taşır.

Hakem veya hakem kurulu, tahkim anlaşmasının varlığı, geçerliliği ve kapsamı dâhil kendi yetkisi hakkında karar verebilir. Bununla birlikte yetki itirazının hangi aşamada, hangi kurala ve hangi gerekçeye dayanılarak ileri sürüleceği önemlidir. Tarafın hakem seçimine katılmış olması bütün yetki itirazlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak süresinde ileri sürülmeyen itirazlar kaybedilebilir.

Başlıca yetki ve kabul edilebilirlik konuları:

• Tahkim anlaşmasının yazılı şekli ve geçerliliği
• İmza, temsil ve şirket yetkisi
• Tahkim şartının devri, halefiyet ve grup şirketlerine etkisi
• Uyuşmazlığın tahkim şartının maddi kapsamına girip girmediği
• Tahkime elverişlilik ve kamu düzeni
• Çok aşamalı uyuşmazlık çözüm şartındaki ön koşullar
• Zamanaşımı, hak düşürücü süre ve erken başvuru iddiaları
• Aynı uyuşmazlık hakkında mahkeme veya başka tahkim yargılaması
• Taraf olmayan kişi veya şirketlerin tahkim sürecine dâhil edilmesi
• Yetkinin ön sorun olarak veya esasla birlikte incelenmesi

Hukuki dayanak: HMK m. 413 ve 422; MTK m. 4–5 ve 7/H; uygulanacak tahkim kuralları.

Hakem seçiminde yalnız hukuk bilgisi değil; uyuşmazlığın sektörü, uygulanacak hukuk, tahkim dili, teknik ve mali konular, farklı hukuk kültürleri, takvim uygunluğu, bağımsızlık, tarafsızlık ve çıkar çatışması birlikte değerlendirilir. Hakem adayı hakkında hukuka uygun açık kaynak araştırması yapılabilir; taraf veya vekille iletişim sınırları, uygulanacak etik kurallar çerçevesinde korunur.

Bu kapsamda:

• Tek hakem veya kurul yapısına ilişkin strateji oluşturulur.
• Hakem adaylarının özgeçmişi, uzmanlığı, dili ve görev uygunluğu incelenir.
• Bağımsızlık ve tarafsızlık açıklamaları değerlendirilir.
• Açıklanmayan ilişki veya haklı şüphe doğuran durumlarda ret yolu incelenir.
• Hakemin görevi kabul etmemesi, çekilmesi veya görevin sona ermesi hâlinde yeni atama süreci yürütülür.
• Tarafların hakem seçememesi veya atama mekanizmasının işlememesi hâlinde kurum ya da görevli mahkeme yardımı değerlendirilir.

Hakem reddi, yalnız tarafın karardan memnun olmayacağı varsayımına dayandırılamaz. Ret sebebi, öğrenme tarihi, açıklama yükümlülüğü, objektif değerlendirme ölçütleri ve uygulanacak süre birlikte incelenmelidir.

Hukuki dayanak: HMK m. 415–421; MTK m. 7.

Bir projenin işveren, ana yüklenici, alt yüklenici, tedarikçi, finansör, sigortacı ve garantör gibi birçok tarafı bulunabilir. Tahkim anlaşması yalnız imzalayan tarafları kapsıyorsa veya sözleşmeler uyumsuz tahkim şartları içeriyorsa bütün uyuşmazlıkların tek yargılamada çözülmesi mümkün olmayabilir.

Bu tür dosyalarda:

• Tarafların ve sözleşmelerin ilişki haritası çıkarılır.
• Her tahkim şartının kurum, kural, yer, dil ve hakem yapısı karşılaştırılır.
• Ek taraf katılımı, davaların birleştirilmesi ve birlikte görülme koşulları incelenir.
• Paralel tahkim veya mahkeme süreçlerinin çelişkili karar riski değerlendirilir.
• Grup şirketleri, halefiyet, temlik ve üçüncü kişi yararına sözleşme iddiaları incelenir.
• Dava ve savunmaların hangi taraf veya sözleşme altında ileri sürüleceği belirlenir.

Bu sorunların önemli bölümü uyuşmazlık doğmadan önce, birbiriyle uyumlu tahkim şartları ve proje sözleşme mimarisiyle önlenebilir.

Hukuki dayanak: Tahkim anlaşmaları ve uygulanacak kurum kuralları.

Tahkim yargılaması sonuçlanmadan önce malvarlığının devri, teminatın paraya çevrilmesi, delilin kaybolması, banka garantisinin nakde çevrilmesi, şantiye veya üretimin durması, gizli bilginin açıklanması ya da sözleşmesel statünün değişmesi telafisi güç sonuçlar doğurabilir. Uygulanacak kurallar izin veriyorsa acil durum hakemi veya hakem heyetinden; tahkim yeri hukuku ve ilgili usul hükümleri çerçevesinde devlet mahkemesinden geçici koruma istenebilir.

Geçici koruma stratejisinde:

• Talep edilecek önlemin hakem veya mahkeme tarafından verilebilirliği
• Aciliyet, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük
• Karşı tarafa haber verilmeden işlem yapılmasının hukuki koşulları
• Önlemin uygulanacağı ülke ve icra kabiliyeti
• Tahkim davasının süresinde başlatılması
• Hakem kararı ile mahkeme tedbiri arasındaki ilişki
• Üçüncü kişiler ve siciller üzerindeki etki
• Teminat mektubu, pay, taşınır, alacak veya banka hesabı gibi malvarlığı unsurları

birlikte ele alınır. Acil durum hakemi kararının veya hakem heyeti önleminin her ülkede aynı şekilde uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Üçüncü kişiye ve icra organına etki: MTK m. 6, hakemlerin üçüncü kişileri bağlayan veya cebrî icra organları ve diğer resmî makamlarca yerine getirilmesi gereken geçici kararlarına sınır getirir. Mahkeme yardımı ihtiyacı, yalnız bir hakem kararı alınmasıyla ortadan kalkmaz.

Hukuki dayanak: HMK m. 414; MTK m. 6; uygulanacak acil durum hakemi kuralları.

Tahkim usulü taraflara önemli bir düzenleme alanı tanır; ancak bu serbesti eşitlik, hukuki dinlenilme hakkı, tahkim yeri hukukunun emredici hükümleri ve uygulanacak kurallarla sınırlıdır. Uyuşmazlığın başında oluşturulan gerçekçi bir usuli takvim, gereksiz giderleri azaltabilir ve kararın iptal veya tenfiz aşamasında korunmasına katkı sağlayabilir.

Yargılama yönetimindeki çalışmalarımız:

• Kurallara göre görev belgesi veya uyuşmazlık kapsamının belirlenmesi
• Dava yönetimi toplantısı ve usuli emirlerin hazırlanması
• Dilekçe sırası, sayfa sınırı ve delil takvimi
• Yetki ve esasın ayrılması veya birlikte görülmesi
• Belge ibrazı yöntemi ve elektronik belge protokolü
• Gizlilik ve veri güvenliği düzeni
• Tanık ve uzman raporları
• Duruşmanın yüz yüze, çevrim içi veya karma yapılması
• Tercüme, transkript ve duruşma organizasyonu
• Duruşma sonrası beyanlar ve masraf çizelgeleri

Tahkim her dosyada devlet yargısından daha hızlı veya daha düşük maliyetli değildir. Uyuşmazlığın değeri, hakem sayısı, kurum tarifesi, uzman incelemesi, belge hacmi, duruşma süresi ve kanun yolu ihtiyacı dikkate alınarak tahkim ile mahkeme seçeneği sözleşme aşamasında gerçekçi biçimde karşılaştırılmalıdır.

Hukuki dayanak: HMK m. 423–436; MTK m. 8–14; uygulanacak kurum kuralları.

Uluslararası tahkimde delil sunumu, Türk mahkemelerindeki usulden farklılaşabilir. Tarafların elindeki belgeler yanında belirli belge kategorilerinin karşı taraftan istenmesi, tanık ifadelerinin yazılı sunulması, tanık ve uzmanların duruşmada sorgulanması veya taraf uzmanlarının ortak rapor hazırlaması gündeme gelebilir. IBA Delil Kuralları ancak tarafların veya hakem heyetinin kabul ettiği ölçüde uygulanır; kendiliğinden bağlayıcı değildir.

Delil planı hazırlanırken:

• Sözleşme, ek, değişiklik ve bildirimler kronolojik olarak ayrılır.
• E-posta, mesaj, proje yönetim sistemi ve dijital kayıtlar korunur.
• Belge saklama yükümlülüğü ve hukuki ayrıcalık iddiaları değerlendirilir.
• Ticari sır ve kişisel veriler için erişim sınırlamaları belirlenir.
• Belge ibraz talepleri somut, ilgili ve ölçülü şekilde oluşturulur.
• Tanıkların doğrudan bilgisi ile yorumları birbirinden ayrılır.
• Teknik, mali, gecikme, değerleme veya zarar uzmanlarının görev kapsamı belirlenir.
• Çapraz sorgu ve duruşma sunumları dosyadaki iddia ve savunmalara bağlanır.
• Hukuka aykırı elde edilen veya kaynağı doğrulanamayan kayıtların riskleri incelenir.

Hukuki dayanak: HMK m. 429–432; MTK m. 12; taraf anlaşması ve delil düzeni.

Tahkim her durumda ve kendiliğinden bütünüyle gizli değildir. Gizlilik yükümlülüğünün kapsamı; taraf anlaşması, tahkim kuralları, tahkim yeri hukuku, usuli emir, mahkeme süreci ve kararın yayımlanmasına ilişkin düzenlemelere göre değişebilir. İptal veya tenfiz davası devlet mahkemesine taşındığında dosyadaki bazı bilgiler farklı bir açıklık rejimine tabi olabilir.

Gizlilik ve veri güvenliği planında:

• Gizli bilgi ve ticari sır kategorileri
• Belgelere erişecek kişiler
• Dış uzmanlar, tanıklar, tercümanlar ve hizmet sağlayıcıların yükümlülükleri
• Gizlilik kulübü ve sınırlı erişim protokolleri
• Kişisel verilerin ve özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi
• Güvenli veri odası, dosya şifreleme ve erişim kayıtları
• Siber olay bildirimi ve müdahale yöntemi
• Duruşma kayıtları, transkript ve kararın yayımlanması
• Sınır ötesi veri aktarımı

düzenlenir. Tahkim dosyasındaki ticari sırların korunması, ispat hakkını işlevsiz hâle getirmeyecek dengeli önlemlerle sağlanmalıdır.

Hukuki dayanak: Taraf anlaşması, uygulanacak hukuk, kurum kuralları ve usuli emirler.

Tahkim; uluslararası satış, tedarik, üretim, hizmet, distribütörlük, acentelik, franchise, lisans, ortak girişim, pay sahipleri sözleşmesi, pay devri ve şirket satın alma işlemlerinde sık kullanılan bir uyuşmazlık çözüm yoludur. Bu dosyalarda yalnız sözleşme ihlali değil; garanti ve beyanlar, fiyat uyarlaması, earn-out, kapanış koşulları, rekabet etmeme, gizlilik, tazminat, cezai şart, mahsup ve fesih talepleri birlikte değerlendirilebilir.

Çok sayıda sözleşme ve şirketin bulunduğu işlemlerde her sözleşmenin farklı tahkim şartı içermesi, tek ekonomik işlemden doğan uyuşmazlıkların farklı mercilerde görülmesine yol açabilir. Ana sözleşme, ek sözleşmeler, teminatlar, şirket ana sözleşmesi ve pay sahipleri sözleşmesindeki uyuşmazlık çözüm hükümleri daha işlem aşamasında uyumlu hâle getirilmelidir.

Teknoloji ve turizm bağlantılı sözleşmeler: Yazılım geliştirme, lisans, hizmet seviyesi, fikrî hak kullanımı ve gizlilik hükümleri; otel işletme, marka, turizm yatırımı ve proje yönetimi sözleşmeleri de tahkim şartı ve talebin elverişliliği bakımından incelenir. Sicil üzerinde herkese karşı sonuç doğuran bir hak ile taraflar arasındaki sözleşmesel alacak aynı değerlendirmeye tabi değildir.

Hukuki dayanak: Tahkim anlaşması, seçilen maddi hukuk ve sözleşme hükümleri.

İnşaat ve enerji projeleri; teknik doküman, iş programı, değişiklik emri, hakediş, gecikme, süre uzatımı, fiyat farkı, kusur, kabul, performans teminatı ve çok sayıda proje tarafı nedeniyle tahkimin yoğun uygulandığı alanlardandır.

Bu kapsamdaki çalışmalarımız:

• FIDIC, EPC, anahtar teslim, birim fiyat ve maliyet artı ücret sözleşmeleri
• İşveren, yüklenici, alt yüklenici, müşavir ve tedarikçi uyuşmazlıkları
• İş programı, kritik yol, gecikme ve süre uzatımı talepleri
• İlave iş, değişiklik emri ve fiyat uyarlaması
• Hakediş, kesin hesap, kesinti ve alacak talepleri
• Eksik veya ayıplı iş, performans ve kabul uyuşmazlıkları
• Teminat mektubunun nakde çevrilmesi ve geçici koruma
• Uyuşmazlık kurulu kararları ve tahkim ön koşulları
• Mühendislik, gecikme, maliyet ve zarar uzmanlarıyla çalışma
• Enerji satış, işletme, bakım ve uzun vadeli tedarik sözleşmeleri

Teknik uzman raporu hukuki iddia yerine geçmez. Sözleşmedeki bildirim, kayıt, süre uzatımı ve talep prosedürleri ile teknik verinin birbiriyle uyumlu sunulması gerekir.

Bildirim ve teknik kayıt disiplini: Proje yazışmaları, günlük kayıtlar, iş programı sürümleri, hakedişler ve değişiklik talimatları korunur. Süre uzatımı, gecikme ve maliyet taleplerinin bildirim koşulları kullanılan sözleşme sürümüne göre incelenir; bütün FIDIC veya EPC sözleşmelerine tek bir süre uygulanmaz.

Hukuki dayanak: Proje sözleşmesi ve ekleri, seçilen maddi hukuk ve tahkim kuralları.

Taşıma, denizcilik, havacılık, sigorta, reasürans, kredi ve finansman ilişkileri farklı ulusal ve uluslararası kuralları bir araya getirebilir. Taşıma belgesi, charter party, sigorta veya reasürans sözleşmesi, teminat, banka garantisi ve ana ticari sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm hükümleri aynı olmayabilir.

Bu dosyalarda:

• Taşıma ve lojistik sözleşmeleri
• Charter, konşimento, navlun ve taşıyıcı sorumluluğu
• Deniz ve havacılık uyuşmazlıkları
• Sigorta ve reasürans anlaşmaları
• Sigortacılar arası rücu ve hasar paylaşımı
• Kredi, proje finansmanı ve teminat sözleşmeleri
• Banka garantileri ve talep garantileri
• Çok ülkeli icra ve malvarlığı tedbirleri

değerlendirilebilir. Sigorta Tahkim Komisyonu başvuruları, ticari tahkim kurumlarındaki sigorta ve reasürans tahkiminden farklı bir sistemdir ve ayrı çalışma alanında ele alınır.

Hukuki dayanak: İlgili sözleşme, özel mevzuat ve seçilen tahkim rejimi.

Yatırım tahkimi, özel kişiler arasındaki ticari tahkimden farklı hukuki dayanaklara sahip olabilir. Yatırımcı ile ev sahibi devlet arasındaki uyuşmazlık; yatırım anlaşması, çok taraflı sözleşme, yatırım mevzuatı veya devletle yapılan sözleşmede yer alan rızaya dayanabilir. ICSID Sözleşmesi ve Kuralları, ICSID Ek Kolaylık Kuralları, UNCITRAL Tahkim Kuralları veya başka düzenlemeler dosyaya göre gündeme gelebilir.

Yatırım tahkiminde öncelikle:

• Korunan yatırım ve yatırımcı tanımı
• Uyrukluk, şirket kontrolü ve yeniden yapılandırma
• Devletin tahkime açık ve geçerli rızası
• Bekleme süresi, bildirim ve yerel başvuru koşulları
• Aynı uyuşmazlığın başka mercide ileri sürülmesinin etkisi
• Kamulaştırma, adil ve hakkaniyetli muamele ve diğer koruma standartları
• Devletin düzenleme yetkisi ve kamu yararı savunmaları
• Zarar ve yatırım değerlemesi
• Kararın iptali, hükümsüzlüğü veya uygulanması için geçerli özel rejim

incelenir. Bir yabancı yatırımın veya devlet işleminin varlığı tek başına yatırım tahkimi hakkı doğurmaz; rıza, kapsam, süre ve yetki şartları dosya özelinde araştırılmalıdır.

ICSID Sözleşmesi kapsamındaki kararlar: Sözleşmenin kendi iptal ve uygulama sistemi vardır; ticari tahkimdeki ulusal iptal ve New York Sözleşmesi rejimi doğrudan eşitlenmez. Devlet malvarlığının icra bağışıklığı ayrıca incelenir. ICSID Ek İmkân kuralları altında verilen kararlarla Sözleşme kapsamındaki kararlar aynı uygulama rejimine tabi sayılmamalıdır.

Hukuki dayanak: Uygulanabilir yatırım antlaşması; ICSID Sözleşmesi m. 25, 52–55; ilgili tahkim kuralları.

Haklılığın ortaya konulması ile talep edilen zararın ispatı farklı çalışmalardır. Tahkim dosyasında sözleşmenin ihlali, nedensellik, zararın öngörülebilirliği, zararı azaltma yükümlülüğü, alternatif senaryo, tarih, para birimi ve faiz türü birlikte incelenmelidir.

Mali inceleme gerektiren başlıca konular:

• Doğrudan zarar ve ilave maliyet
• Geçmiş ve geleceğe yönelik kâr kaybı
• Fiyat farkı, döviz ve enflasyon etkisi
• Gecikme, verimlilik kaybı ve iş durması
• Şirket, pay veya proje değerlemesi
• Faiz başlangıcı, oranı, bileşik faiz ve para birimi
• Cezai şart ve götürü tazminat
• Vergi etkisi ve çifte tahsilin önlenmesi
• Hakem, kurum, uzman, tercüme ve taraf vekilliği giderleri
• Giderlerin taraflar arasında paylaştırılması ve gider teminatı

Uzman görüşü, dayandığı veri ve yöntem ölçüsünde değerlidir. Mali model, sözleşme ve fiili kayıtlarla doğrulanmalı; varsayımlar karşı tarafın ve hakem kurulunun denetimine elverişli biçimde açıklanmalıdır.

Finansman ve sınır ötesi ödeme: Üçüncü kişi finansmanı varsa uygulanacak açıklama yükümlülükleri, menfaat çatışması ve gider teminatı talepleri incelenir. Yaptırım, ihracat kontrolü ve para transferi sınırlamalarının sözleşmeye, kurum ödemelerine veya tahsile etkisi ilgili ülke ve işlem bakımından değerlendirilir.

Hukuki dayanak: HMK m. 440–442; MTK m. 16; uygulanacak masraf tarifesi ve maddi hukuk.

Tahkim sürerken tarafların sulh görüşmesi yapmasına engel bulunmaz. Sözleşmede müzakere, arabuluculuk, uyuşmazlık kurulu veya uzman belirlemesi tahkimden önce yerine getirilmesi gereken bir aşama olarak düzenlenmiş olabilir. Bu aşamaların bağlayıcılığı, süresi, başvurunun usulü ve tahkime geçiş koşulları ayrıca incelenir.

Büromuz:

• Tahkim öncesi ve tahkim sırasındaki sulh müzakerelerinde taraf vekilliği
• Arabuluculuk sürecinde hukuki temsil
• ISTAC Arabuluculuk-Tahkim gibi çok aşamalı süreçlerin yönetimi
• Uyuşmazlık kurulu ve uzman belirlemesi başvuruları
• Sulh şartlarının hazırlanması ve icra risklerinin incelenmesi
• Tarafların talebi ve uygulanacak kurallar çerçevesinde sulhün hakem kararı hâline getirilmesi

konularında hukuki hizmet sunmaktadır. Arabuluculukta temsil ile arabulucu sıfatı birbirinden farklıdır; arabuluculuk görevi ancak ilgili mevzuatın aradığı yetkiye sahip kişilerce yürütülür.

Hukuki dayanak: HMK m. 434; MTK m. 12/D; uygulanacak tahkim veya arabuluculuk kuralları.

Tahkim, devlet mahkemelerinden bütünüyle kopuk bir sistem değildir. Uygulanacak hukuka göre mahkemeler; tahkim itirazı, hakem ataması veya reddi, geçici koruma, delil temini, iptal, tanıma, tenfiz ve icra gibi sınırlı alanlarda görev üstlenebilir.

Mahkeme bağlantılı çalışmalarımız:

• Tahkim anlaşmasına rağmen açılan davada tahkim itirazı
• Tahkim itirazına karşı tahkim anlaşmasının geçerlilik veya kapsam savunması
• Hakem atama mekanizmasının işlememesi hâlinde mahkeme başvurusu
• İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti
• Üçüncü kişilerin elindeki deliller için mahkeme yardımı
• Hakem kararının iptali davası
• Tanıma, tenfiz ve icra edilebilirlik işlemleri
• Tahkim ve mahkeme süreçlerinin eşgüdümü

Mahkemeden geçici koruma istenmesi, uygulanacak hukuka göre tahkim anlaşmasından vazgeçildiği anlamına gelmeyebilir. Bununla birlikte başvurunun tahkimle uyumlu ve doğru mercie yöneltilmesi gerekir.

Hukuki dayanak: HMK m. 410–414, 416–418, 432; MTK m. 3, 5–7, 12 ve Ek m. 1.

Hakem kararında hesap veya yazım hatası, belirsiz hüküm, karara bağlanmamış talep ya da gider ve faiz konusunda eksiklik bulunabilir. Uygulanacak kanun ve tahkim kuralları, hakem kuruluna sınırlı süre içinde düzeltme, yorum veya ek karar verme imkânı tanıyabilir.

Karar sonrası ilk incelemede:

• Hüküm sonucu ile gerekçe arasındaki uyum
• Taraf, tutar, para birimi ve faiz
• Yargılama giderleri ve vekâlet giderleri
• Karara bağlanmamış talep
• Maddi hata veya belirsizlik
• Tebliğ tarihi ve başvuru süreleri
• İptal, tanıma-tenfiz ve cebri icra stratejisi

birlikte değerlendirilir. Düzeltme veya yorum yolu, kararın esasını yeniden tartışmaya açan olağan bir kanun yolu değildir.

Hukuki dayanak: HMK m. 437; MTK m. 14/B; uygulanacak kurum kuralları.

Tahkim yeri Türkiye olan hakem kararlarına karşı, uygulanacak kanundaki sınırlı sebepler çerçevesinde iptal davası açılabilir. İptal davası, hakem kararının maddi ve hukuki yönden baştan sona yeniden incelendiği bir istinaf yolu değildir. Tahkim anlaşmasının geçersizliği, hakem seçimindeki aykırılık, yetki aşımı, usulün taraf anlaşmasına veya kanuna aykırı yürütülmesi, eşitlik ve hukuki dinlenilme hakkı, tahkime elverişlilik ve kamu düzeni gibi sebepler dosya üzerinden değerlendirilir.

İptal davasında çalışmalarımız:

• Uygulanacak iptal rejimi ve görevli mahkemenin belirlenmesi
• Hakem kararının ve düzeltme veya tamamlama kararının tebliğ tarihinin tespiti
• Süresinde yapılan usuli itirazların dosyadan çıkarılması
• Yetki, hakem seçimi, eşitlik ve savunma hakkı iddialarının incelenmesi
• Kararın tahkim anlaşmasının kapsamını aşıp aşmadığının değerlendirilmesi
• Tahkime elverişlilik ve kamu düzeni incelemesi
• Kısmi iptal olasılığı
• İptal davasının kararın icrasına etkisi ve teminat seçenekleri
• Kanun yolu ve karar sonrası uygulama

Tahkim sırasında zamanında ileri sürülmeyen veya kayda geçirilmeyen bir usuli itirazın iptal aşamasında kullanılması güçleşebilir. Bu nedenle karar sonrası savunma, tahkim yargılaması devam ederken kurulmalıdır.

Türkiye’de hakem kararının iptalinde görevli ve yetkili merci ile hakem ataması, hakemin reddi veya geçici koruma gibi mahkeme yardımı taleplerinde görevli merci aynı olmayabilir. Uygulanacak tahkim rejimi, tahkim yeri ve uyuşmazlığın konusu her başvuru yönünden ayrı belirlenmelidir.

HMK ve MTK bakımından süre, mahkeme ve icraya etki karşılaştırması

Hukuki dayanak: HMK m. 439; MTK m. 15.

Yabancı hakem kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisinden yararlanması için tanıma; cebri icraya konu edilmesi için ise tenfiz gerekebilir. Uygulanacak rejim, New York Sözleşmesi, Türkiye’nin taraf olduğu diğer sözleşmeler ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde belirlenir.

Tanıma ve tenfiz sürecinde:

• Kararın yabancı veya yerli nitelikte olup olmadığı
• Uygulanacak milletlerarası sözleşme ve kanuni tenfiz rejimi
• Tahkim anlaşmasının aslı veya usulüne uygun örneği
• Kararın ilgili rejime göre bağlayıcılığı veya icra edilebilirliği ve taraflara bildirimi
• Apostil, onay ve tercüme gereklilikleri
• Tarafların hakem seçimi ve yargılamadan haberdar edilmesi
• Savunma hakkı ve eşitlik
• Hakem kurulunun yetkisi ve kararın kapsamı
• Kararın iptal edilmesi veya icrasının ertelenmesi
• Tahkime elverişlilik ve Türk kamu düzeni
• Kısmi tenfiz
• İhtiyati haciz, malvarlığı araştırması ve cebri icra

incelenir. Tenfiz mahkemesi kural olarak uyuşmazlığın esasını yeniden karara bağlamaz; ancak sözleşme ve kanunda belirtilen tenfiz engellerini değerlendirir.

New York Sözleşmesi ve Türkiye’nin beyanları: Türkiye, Sözleşmeyi diğer taraf devletlerde verilen kararlar ve Türk hukukuna göre ticari sayılan hukuki ilişkiler yönünden uygular. Sözleşmenin kapsamı dışında kalan veya farklı rejime tabi kararlar ayrıca değerlendirilir. Bağlayıcılık ile her durumda ayrıca kesinleşme belgesi aranması aynı şey değildir.

İlgili ayrıntılı sayfa: Uluslararası Alacak Tahsili ve Sınır Ötesi İcra

Hukuki dayanak: 1958 New York Sözleşmesi m. I–VII; MÖHUK m. 60–63.

Hakem kararının alınması, tahsil sürecinin sonu olmayabilir. Borçlunun veya malvarlığının başka ülkede bulunması hâlinde kararın tanınması, icra edilebilirlik kararı, ihtiyati önlemler, malvarlığı araştırması ve yerel icra işlemleri ilgili ülke hukukuna göre yürütülür.

Büromuz bu süreçlerde:

• Kararın uygulanabileceği ülkelerin ve malvarlığının ön değerlendirmesi
• New York Sözleşmesi ve yerel hukuk koşullarının karşılaştırılması
• Karar, tahkim anlaşması, tebligat ve tercüme belgelerinin hazırlanması
• İlgili ülkede mesleki faaliyete yetkili hukukçuların görevlendirilmesi ve koordinasyonu
• Paralel icra ve geçici koruma seçeneklerinin değerlendirilmesi
• Tahsil, sulh ve yapılandırma görüşmeleri

konularında hukuki süreç yönetimi sağlar. Her ülkenin mahkeme, harç, temsil, kamu düzeni ve icra kuralları ayrıca incelenir.

Tahsil edilebilirlik: Karşı tarafın malvarlığı, teminatlar, yaptırım ve para transferi sınırlamaları ile varsa iflas veya yeniden yapılandırma süreci ayrı incelenir. Kararın kazanılması, tahsilin mutlaka veya belirli sürede gerçekleşeceği anlamına gelmez.

Hukuki dayanak: Uygulanabilir milletlerarası sözleşme ve icra ülkesinin hukuku.