Alacağın Dayanağı, Taraflar ve Deliller

Alacağın Hukukî Kaynağının Belirlenmesi

Bir ödeme talebinin doğru ileri sürülebilmesi için öncelikle alacağın hangi hukukî sebepten doğduğu belirlenir. Aynı para transferi veya belge; sözleşme bedeli, ödünç, avans, sermaye ödemesi, emanet, bağış, masraf iadesi, sebepsiz zenginleşme ya da başka bir ilişkiye dayanabilir. Hukukî sebep; görevli mahkemeyi, ispat yükünü, zamanaşımını ve talep edilebilecek ferî hakları etkiler.

Bu kapsamda özellikle şu hususlar incelenir:

Sözleşme, sipariş, teslim, hizmet veya eser ilişkisinden doğan alacaklar
Ödünç para ve geri ödeme borcu
Borç ikrarı, mutabakat ve hesaplaşma belgeleri
Fatura, cari hesap, ticari defter ve kayıtlarla bağlantılı alacaklar
Vekâlet, komisyon, simsarlık, hizmet ve danışmanlık ücretleri
Avans, depozito, teminat ve ön ödemenin iadesi
Haksız fiil veya kusursuz sorumluluktan doğan tazminat alacakları
Sebepsiz zenginleşmeye dayalı iade talepleri
Vekâletsiz iş görmeden doğan gider ve kazanç talepleri
Kanundan doğan rücu ve geri isteme alacakları
Şirket, ortaklık, miras, iş, tüketici, kira ve gayrimenkul ilişkilerinden doğan özel alacaklar

Sözleşmenin hazırlanması, geçerliliği, yorumu, feshi veya uyarlanması ayrıca Sözleşmeler Hukuku ve Sözleşmeden Doğan Uyuşmazlıklar; borç ilişkisinin genel hükümleri ise Borçlar Hukuku ve Borç İlişkilerinden Doğan Davalar çalışma alanlarıyla birlikte değerlendirilir.

Alacağın Tarafları ve Sorumluların Belirlenmesi

Talebin doğru kişiye yöneltilmesi, alacağın varlığı kadar önemlidir. Sözleşmeyi imzalayan kişi ile borçtan sorumlu kişi her zaman aynı olmayabilir; temsil, şirket yapısı, devir, kefalet veya müteselsil sorumluluk ayrıca incelenmelidir.

Asıl alacaklı ve asıl borçlunun belirlenmesi
Gerçek kişi, şirket, adi ortaklık veya diğer tüzel kişilerin taraf sıfatı
Şirket adına imza atan kişinin temsil yetkisi
Yetkisiz temsil ve sonradan onay
Alacağın devri nedeniyle devreden ve devralanın hukukî durumu
Borcun üstlenilmesi, borca katılma ve sözleşmenin devri
Müteselsil borçluların dış ve iç ilişkisi
Kefil, garanti veren, avalist ve diğer teminat verenlerin sorumluluğu
Mirasçıların veya külli haleflerin sorumluluğu
Şirket birleşmesi, bölünmesi, tür değiştirmesi veya işletme devrinin borca etkisi
Rücu hakkı bulunan kişilerin ve alt sorumluların belirlenmesi

Ödünç Para ve Banka Transferinden Doğan Alacaklar

Bir kişiye banka aracılığıyla para gönderilmiş olması, transferin her durumda geri ödenmesi gereken bir ödünç olduğunu tek başına göstermeyebilir. Transfer açıklaması, tarafların ilişkisi, yazışmalar, geri ödeme davranışları ve paranın gönderilme amacı birlikte değerlendirilir.

Yazılı veya sözlü ödünç para ilişkileri
Banka havalesi, EFT ve diğer ödeme kayıtları
Transfer açıklamasının hukukî anlamı
Elden verildiği ileri sürülen paralar
Geri ödeme tarihi belirlenmiş veya belirlenmemiş ödünçler
Taksitli geri ödeme ve kısmi ödeme kayıtları
Yakınlar, ortaklar veya şirketler arasındaki para transferleri
Ödünç, bağış, avans, sermaye veya emanet ayrımı
Döviz veya kıymetli maden üzerinden verilen ödünçler
Zamanaşımı, temerrüt ve faiz başlangıcının belirlenmesi

Borç İkrarı, Borç Tanıması, Mutabakat ve Ödeme Protokolleri

Borç ikrarı veya borç tanıması içeren belge; alacağın ispatında önemli olabilir. Ancak belgenin tarafı, imzası, kapsamı, dayanak ilişkiyle bağlantısı, geçerliliği ve daha sonra yapılan ödeme ya da ibra işlemleri ayrıca incelenmelidir.

Borç ikrarı ve borç tanıması içeren belgeler
Noterlikte düzenlenen veya onaylanan borç belgeleri
Cari hesap ve bakiye mutabakatları
Sulh, taksitlendirme ve ödeme protokolleri
Vade, temerrüt, faiz ve muacceliyet kayıtları
Borca aykırılık hâlinde kalan taksitlerin durumu
Kefalet, garanti ve diğer teminat hükümleri
İmza, temsil yetkisi ve irade bozukluğu iddiaları
Borcun tamamen veya kısmen ödendiği savunması
İbra, yenileme, takas veya zamanaşımı itirazları

Alacağın İspatı ve Delillerin Korunması

Alacak uyuşmazlıklarında ispat, yalnız bir belgenin varlığına değil; hukukî ilişkinin kuruluşunu, ifasını, vadesini ve borcun ödenmediğini gösteren kayıtların birlikte değerlendirilmesine dayanır.

Sözleşme, protokol, taahhütname ve borç ikrarı
Fatura, irsaliye, teslim ve kabul belgeleri
Banka hareketleri, dekontlar ve ödeme açıklamaları
Makbuz, ibraname ve mutabakatlar
Çek, bono, poliçe ve diğer kıymetli evrak
Ticari defterler ve elektronik muhasebe kayıtları
Noter ihtarnamesi, KEP ve tebliğ kayıtları
E-posta, mesajlaşma ve platform kayıtları
Ses, görüntü ve diğer dijital kayıtların hukuka uygunluğu
Tanık, bilirkişi ve keşif
Kamu kurumları, bankalar ve üçüncü kişilerden getirtilmesi gereken belgeler
Delil tespiti ve kaybolma riski bulunan kayıtların korunması

Belgeyle ispat zorunluluğu, delil başlangıcı, ticari defterlerin delil niteliği ve tanık dinlenebilmesinin koşulları somut olayın niteliğine ve işlem tarihine göre ayrıca değerlendirilir.

Bir Dekont veya Mesaj Tek Başına Yeterli mi?

Belgenin neyi gösterdiği önemlidir: para transferi paranın gönderildiğini gösterebilir; ödünç sebebini ve geri ödeme anlaşmasını her zaman tek başına ispatlamaz. Mesajların tarafı, bütünlüğü, tarihleri ve hukuka uygun elde edilmesi incelenir. Asıl kayıtları koruyun; yalnız seçilmiş ekran görüntülerine dayanmayın.

Yazılı sözleşme yoksa

Yazılı sözleşme bulunmaması her durumda talep hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak senetle ispat, delil başlangıcı, ikrar, yemin ve tanık delilinin kullanılabilmesi ayrı koşullara tabidir. İşlemin tarihi ve niteliği belirlenmeden “tanık yeterlidir” denilemez.

Hukukî dayanaklar

Talebin niteliğine göre Türk Borçlar Kanunu ve ilgili usul, ticaret, icra ve milletlerarası özel hukuk hükümleri birlikte uygulanır.

Bu içerik genel bilgilendirmedir. Somut dosyanın incelenmesinin yerini tutmaz. Başvuru iletmek tek başına avukatlık ilişkisi kurmaz ve yasal süreleri durdurmaz.