Çalışma izninin iptali ya da süresinin dolması, yabancının hem çalışma yetkisini hem de Türkiye’deki kalış dayanağını etkileyebilir. Ancak iş sözleşmesinin sona ermesi, Bakanlığın izin işlemi, ikamet başvurusu ve sınır dışı kararı ayrı ayrı değerlendirilir. Yeni bir işverenle anlaşmak veya iptale itiraz etmek kendiliğinden çalışma hakkı vermez. İlk adım, izin türünü, kararın gerekçesini, tebliğ tarihini ve varsa başka kalış hakkını belirlemektir.[1, 2, 3]
Bu yazı esas olarak 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamındaki çalışma izinlerini ele alır. Meslek mevzuatına göre verilen özel okul öğretmenliği izni gibi farklı belgeler aynı başlık altında karıştırılmamalıdır. Ayrıca bağımlı, bağımsız, süresiz çalışma izni ve koruma statüsündeki kişilere verilen izinler bakımından aynı sonuç her olayda geçerli değildir.
İptal, süre sonu ve işten ayrılma arasındaki fark nedir?
İznin süresinin dolması, belgedeki geçerlilik döneminin tamamlanmasıdır. İptal ise süresi henüz dolmamış izin hakkında idari karar verilmesini içerebilir. İşten ayrılma veya iş sözleşmesinin feshi ise öncelikle iş ilişkisindeki bir olgudur; çalışma izni ve bildirim işlemleri bakımından ayrıca sonuç doğurur. “SGK çıkışı yapıldı”, “işveren iptal istedi” ve “Bakanlık izni sonlandırdı” ifadeleri aynı kayıt değildir.
6735 sayılı Kanun m.15; talep üzerine iptal yanında çalışmanın sona ermesi, kanuna aykırı çalışma, sahte veya yanıltıcı başvuru bilgisi, belirli giriş veya sınır dışı engellerinin bildirilmesi ve kamu düzeni, güvenliği veya sağlığına ilişkin nedenler gibi iptal sebepleri düzenler. Hangi sebebin uygulandığı karar ve işlem dosyasından anlaşılmalıdır. Başvurucuya uymayan bir maddeye dayanılması ya da hatalı kaydın esas alınması yargısal denetimde önem taşır.[1]
Yabancının talebi dışında verilen karar ile kişinin kendi isteğiyle sonlandırılan izin aynı uyuşmazlık değildir. İşverenin bildirimindeki hata, işçinin gerçekten ayrılıp ayrılmadığı veya sona erme tarihinin yanlış gösterilmesi gibi ihtimaller somut belgeyle açıklanmalıdır. İzin geçerli görünse bile iş ilişkisindeki temel değişikliğin önemsiz olduğu varsayılmamalıdır.
İşverenin bildirim yükümlülüğü nedir?
Kanunun 22. maddesi ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel açıklamaları uyarınca, yabancı çalıştıran işverenler ile ilgili bağımsız izin sahipleri çalışmanın başlamasını, sona ermesini ve iptali gerektiren hâlleri on beş gün içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. Bakanlık, işe başlamama veya işten ayrılma durumunda e-İzin sistemindeki izin sonrası işlemler üzerinden sonlandırma talebinin elektronik imzayla tamamlanmasını açıklar.[1, 2]
Bu bildirim, sosyal güvenlik mevzuatındaki yükümlülüklerden ayrıdır. SGK’ya yapılan işlem Bakanlığa bildirim yapılmış olduğunu; Bakanlığa yapılan işlem de bütün SGK kayıtlarının tamamlandığını kendiliğinden göstermez. Her işlemin tarihi, başvuru numarası ve sonucu saklanmalıdır.
On beş günlük bildirim süresi, yabancıya on beş gün daha çalışma veya ikamet hakkı veren bir süre değildir. Yabancının kalış durumu, iznin geçerliliği ve başka bir statüsünün bulunup bulunmadığına göre belirlenir. İşverenin yükümlülüğünü ihmal etmesi de yabancının bütün göç işlemlerini kendiliğinden çözen bir neden değildir.
Çalışma izni bitince ikamet hakkı da biter mi?
YUKK m.27 ve 6735 sayılı Kanun çerçevesinde geçerli çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti kural olarak ikamet izni yerine geçer. Bu nedenle kalışın tek dayanağı çalışma izniyse izin sona erdiğinde o belgeye dayalı ikamet hakkının devam ettiği söylenemez. Geçerli aile veya öğrenci ikameti gibi ayrı bir dayanak bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılır.[2, 3]
Uluslararası koruma başvuru sahibi, şartlı mülteci ve geçici koruma sağlanan yabancılara düzenlenen çalışma izinleri ise ikamet izni yerine geçmez. Bu kişilerde çalışma izninin kaybı ile koruma statüsünün sona ermesi farklı işlemlerdir. Çalışma izninin iptalinden doğrudan koruma statüsünün bittiği sonucu çıkarılamaz; aynı şekilde koruma belgesi her işte izinsiz çalışma yetkisi sağlamaz.[2]
On günlük ikamet başvuru süresi neye ilişkindir?
YUKK Uygulama Yönetmeliği m.21/6, çalışma izni iptal edilen veya sona erenlerin on gün içinde yapacakları ikamet başvurularının Kanun m.22 çerçevesinde sonuçlandırılmasını öngörür. Çalışma izni uzatma başvurusunun olumsuz sonuçlanmasında ise m.21/7, on günlük sürenin olumsuz kararın tebliğinden başlayacağını ayrıca belirtir.[4]
Bu süre yeni izin için olumlu karar garantisi değildir. Başvurunun gerçek kalış amacına dayanması ve ilgili izin koşullarını taşıması gerekir. İzin iptal tarihi ile tebliğ tarihi farklıysa kayıt ve tebligat dosyası gecikmeden incelenmelidir. Uzatma reddine ilişkin açık başlangıç kuralı, bütün iptal türlerine düşünmeden uygulanmamalıdır.
Yeni başvuru sırasında hangi belge önemlidir?
Başvurunun tamamlanması ve verilen müracaat belgesinin kapsamı önem taşır. İnternet formunun açılması, randevu ekranının görüntülenmesi ve tamamlanmış başvuruya dayanılarak belge düzenlenmesi birbirinden farklıdır. Kalışın hukuki dayanağı, düzenlenen belgenin koşullarıyla birlikte kontrol edilmelidir. Başvuru sürecinde çalışma yetkisinin sürdüğü ayrıca varsayılamaz.
İşveren değişikliğinde eski izin kullanılabilir mi?
Süreli bağımlı çalışma izni belirli iş, işyeri ve işverene bağlıdır. Başka işverene geçiş, eski iznin yeni işyerine kendiliğinden taşınması anlamına gelmez. Yeni işveren için başvurunun niteliği ve işe başlanabilecek tarih ayrı belirlenir. Bakanlığın açıkladığı izin türleri ve başvuru usulleri bu ayrımı esas alır.[1, 2]
Yeni iş sözleşmesi, görev tanımı ve işverenin gerekli kayıtları hazırlanmalıdır. Başvuru yurt içinden yapılabiliyor mu, kişinin geçerli statüsü buna uygun mu, meslek için ön izin gerekiyor mu gibi sorular ayrıca cevaplanır. Bir işverenden ayrıldıktan sonra başka işyerinde fiilen çalışmaya başlanması, yeni izin sonucunu bekleme gerekçesiyle hukuka uygun hâle gelmez.
Süresiz veya bağımsız izin sahibine, süreli bağımlı izin sahibinin bütün işveren sınırlamalarını aynen uygulamak da doğru değildir. Belgenin türü, kapsamı, meslek sınırlamaları ve devam eden yükümlülükler incelenmelidir. “Çalışma kartım var” açıklaması tek başına izin kapsamını göstermeye yetmez.
Uzatma başvurusu devam ederken çalışılabilir mi?
Bakanlığın güncel açıklamasına göre uzatma başvurusu, izin süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre bitmeden yapılır. Süresinde uzatma başvurusu yapılan yabancı, izin sonundan itibaren değerlendirme süresince ve her hâlde doksan günü aşmamak üzere, yaptığı iş ile çalıştığı işyeri değişmeden çalışmaya devam edebilir. Bu çalışma kanuni çalışma olarak kabul edilir.[2]
Doksan gün, her yeni başvuruya veya iptal itirazına tanınmış genel bir çalışma süresi değildir. Zamanında uzatma başvurusu, aynı iş ve aynı işyeri koşulları birlikte aranır. Başvuru reddedildikten sonra itiraz edilmiş olması da bu olumsuz kararı ve çalışma yetkisinin durumunu kendiliğinden etkisizleştirmez.
Örneğin bir oteldeki çalışma izninin uzatılması zamanında istenmişken başka otelle anlaşan kişi, doksan günlük açıklamaya dayanarak yeni otelde çalışmaya başlayamaz. Yeni işveren ve işyeri bakımından gerekli izin ayrıca değerlendirilir. Bu varsayımsal örnek, geçici çalışma devamlılığının kapsamını gösterir.
İptal kararına itiraz ve dava süreleri nasıl hesaplanır?
6735 sayılı Kanun m.21, Bakanlığın kanun kapsamında verdiği kararlara karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilmesini düzenler. İtirazın reddi hâlinde idari yargı yolu açıktır. Dilekçede yalnız sonucun kabul edilmediği söylenmemeli; kullanılan iptal nedeni, olayın doğru tarihleri ve hatayı gösteren belgeler açıklanmalıdır.[1]
İdari yargıda genel dava süresi İYUK m.7 uyarınca altmış gündür. Bakanlığa başvurunun dava süresine etkisi, özel itiraz hükmüyle İYUK m.11 birlikte değerlendirilerek hesaplanmalıdır. İtirazın reddinden sonra her olayda sıfırdan yeni altmış gün başladığı kabul edilmemelidir. m.11 kapsamındaki başvuruda önce geçmiş günler hesaba katılır; cevap verilmemesine ilişkin otuz günlük kural da dikkate alınır. Başvuru ve tebliğ tarihleri olmadan doğru son gün hesaplanamaz.[5]
| Konu | Esas süre | Sürenin sağlamadığı sonuç |
|---|---|---|
| Bakanlığa itiraz | Kararın tebliğinden itibaren 30 gün | İzin kendiliğinden yeniden geçerli olmaz. |
| Genel iptal davası | Kural olarak 60 gün; idari başvurunun etkisi ayrıca hesaplanır | Yürütme kendiliğinden durmaz. |
| İkamet başvurusu | Yönetmelik m.21/6–7 kapsamında 10 gün | Otomatik yeni ikamet veya çalışma izni doğmaz. |
| İşverenin bildirimi | İlgili olgudan itibaren 15 gün | Yabancı için ek çalışma süresi yaratmaz. |
| Uzatma beklerken çalışma | Koşulları varsa en çok 90 gün | Yeni işyerinde çalışma yetkisi sağlamaz. |
İptal davası, işlemi tesis eden idari makama karşı görevli ve yetkili idare mahkemesinde açılır. Yetki belirlenirken Bakanlık işlemi ile başka kurumun meslek izni işlemi ayrılmalıdır. Harç ve gider yükümlülükleri de dava türüne göre doğar; ödeme gücü bulunmayan kişi için adli yardım koşulları ayrıca değerlendirilir.
Yürütmenin durdurulması isteniyorsa açık hukuka aykırılık ile telafisi güç veya imkânsız zararın birlikte varlığı açıklanmalıdır. Geçim kaybı, kalış statüsüne etki ve aile üzerindeki sonuçlar belgeyle gösterilebilir. Mahkeme kararı alındığında izin kaydına nasıl uygulandığı da izlenmelidir; kararın kapsamı görülmeden çalışma yetkisinin bütün yönleriyle yenilendiği söylenemez.[5]
İzin kaybı sınır dışı veya tahdit kodunu otomatik doğurur mu?
Çalışma izni bulunmadan çalışmanın tespiti idari yaptırımlara ve sınır dışı değerlendirmesine yol açabilir. Bununla birlikte izin iptal kararı, sınır dışı kararı ve giriş yasağı aynı işlem değildir. Başka geçerli kalış dayanağı, geri göndermeme ilkesi ve YUKK m.55 kapsamındaki kişisel durumlar ayrıca incelenir. Belirli bir tahdit kodunun mutlaka uygulanacağı veya her dosyada sabit süreli giriş yasağı doğacağı ileri sürülemez.[1, 3]
Ayrı sınır dışı kararı tebliğ edilirse yedi günlük özel dava süresi işler. Çalışma iznine karşı otuz günlük itiraz veya altmış günlük genel dava takvimi bu sürenin yerine geçmez. İdari gözetim uygulanmışsa sulh ceza hâkimliğine başvuru da ayrı değerlendirilir. Göç işlemlerinin genel çerçevesi büronun yabancılar hukuku hizmetleri sayfasında açıklanmaktadır.
İşçilik alacakları ve karar sonrası işlemler nasıl izlenir?
Çalışma izninin sona ermesi ücret, fazla çalışma veya feshe bağlı alacakları kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Hangi alacağın doğduğu, sözleşmenin türü, çalışma süresi ve fesih nedeni bakımından iş hukuku kurallarıyla incelenir. İzin uyuşmazlığı idareyle; işçilik alacağı uyuşmazlığı işverenle ilgilidir. İş uyuşmazlığındaki zorunlu arabuluculuk ve özel süreler ayrıca değerlendirilmelidir.[6]
Başvuru dosyasında izin belgesi, e-İzin karar ve tebligat kayıtları, iş sözleşmesi, fesih veya istifa belgesi, SGK kayıtları ve yeni iş teklifleri birlikte bulunmalıdır. İzin dışında bir kalış dayanağı varsa onun da güncel belgesi sunulmalıdır. İdareye sunulan belge ile iş mahkemesinde ileri sürülen çalışma tarihinin çelişmesi açıklama gerektirebilir.
İtiraz kabul edilir veya işlem mahkemece iptal edilirse Bakanlığın yeni işlemi, izin kaydı ve göç kaydına yansıması takip edilir. Diğer kurumda verilmiş ayrı bir ret, tahdit veya sınır dışı kararı varsa bunların kendiliğinden kaldırıldığı varsayılmaz. Her kararın hukuki dayanağı ve yeni gelişmeden nasıl etkilendiği belirlenir.
Sonuç
Çalışma izni sona erdiğinde doğru yol, izin türü ve iş ilişkisinden başlayarak kalış dayanağını, itirazı ve olası göç işlemlerini ayrı değerlendirmektir. Otuz günlük itiraz, on günlük ikamet başvurusu, on beş günlük bildirim ve koşullu doksan günlük çalışma devamı farklı amaçlara hizmet eder. Başvuru takviminin karar ve tebligat belgeleri üzerinden kurulması, eski izinle yeni işyerinde çalışılabileceği varsayımından kaynaklanan riski azaltır.
İlgili yazılar: Yabancı öğrencilerde mezuniyet ve kayıt silinmesi; İkamet izni reddi ve sonraki göç işlemlerinde başvuru yolları; Yabancıların çalışma izni: şartlar, belgeler ve süreç; İzinsiz çalışma nedeniyle Ç-117 ve Ç-119 tahdit kodları; Göç davalarında adli yardım, tercüman ve temsil.
Sıkça Sorulan Sorular
İşten ayrılınca çalışma izniyle kalmaya devam edebilir miyim?
İşten ayrılmanın izin kaydına etkisi ve başka kalış hakkınız incelenmelidir. Çalışma izni tek kalış dayanağıysa sona eren iznin ikamet hakkını sürdürdüğü kabul edilemez. Yeni izin başvurusunun takvimi gecikmeden belirlenmelidir.
İşveren değişince aynı kartı kullanabilir miyim?
Süreli bağımlı izin yeni işverene kendiliğinden geçmez. Yeni işyeri ve iş için gerekli başvuru ve izin ayrıca değerlendirilir. Bağımsız veya süresiz izinlerde belgenin kendi kapsamı esas alınır.
İptale itiraz edersem çalışmayı sürdürebilir miyim?
İtiraz tek başına iptal işlemini durdurmaz ve çalışma yetkisi yaratmaz. Süresinde uzatma başvurusuna tanınan koşullu devam imkânı, iptal itirazına doğrudan uygulanamaz.
Doksan günlük çalışma devamı hangi durumda vardır?
Süresinde uzatma başvurusu yapılmışsa, değerlendirme süresince, aynı iş ve işyerinde ve izin sonundan itibaren en çok doksan gün için söz konusu olabilir. Yeni işveren başvurusu bu kuralla aynı değildir.
İkamet başvurusu için on gün ne zaman başlar?
İptal veya sona erme durumu ilgili işlemle birlikte değerlendirilir. Uzatma başvurusunun reddinde Yönetmelik m.21/7, olumsuz kararın tebliğini açıkça başlangıç kabul eder. Tarihler ve karar türü görülmeden tek takvim önerilemez.
Geçici koruma çalışma izninin iptaliyle biter mi?
Kendiliğinden böyle bir sonuç çıkarılamaz. Geçici koruma kapsamında verilen çalışma izni ikamet izni yerine geçmez; çalışma izni ile koruma statüsüne ilişkin işlemler ayrıdır.
Bakanlığa bildirim yapmak SGK çıkışı yerine geçer mi?
Hayır. Bakanlığa bildirim ile sosyal güvenlik işlemleri ayrı yükümlülüklerdir. Her işlemin zamanında tamamlandığını gösteren kayıt saklanmalıdır.
Çalışma izni iptal edilirse ücret alacağım kaybolur mu?
İptal, doğmuş işçilik alacaklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Alacağın türü, iş ilişkisinin özellikleri, başvuru süresi ve gerekli arabuluculuk iş hukuku çerçevesinde ayrıca incelenir.
Kaynakça
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu — TBMM kabul metni, özellikle m.10, 15, 17, 21–23. İlk kabul metnindeki kurum adları ve ceza tutarları güncel veri olarak kullanılmamıştır; ilgili kurallar güncel Bakanlık açıklamalarıyla karşılaştırılmıştır.
- ÇSGB, Çalışma İzni Sıkça Sorulan Sorular, özellikle 2, 4–6, 13, 20–22, 57 ve 59 numaralı açıklamalar.
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, konsolide nüsha, m.4, 22, 27, 53–55; Göç İdaresi, Çalışma İzni SSS.
- YUKK Uygulama Yönetmeliği, m.21/6–7 ve m.25–26.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — resmî metin, m.7, 11, 27, 28, 32.
- ÇSGB, İş Kanunu açıklamaları, iş sözleşmesi ve işçilik haklarının ayrı değerlendirilmesine ilişkin genel çerçeve. Araştırma tarihi: 14 Ekim 2026.