Şirketin faaliyetini bırakması veya ticaret sicilinden silinmesi, geçmiş vergi borçlarının kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Buna karşılık “şirket kapandı” gerekçesiyle her ortağa ve eski müdüre bütün borcun yüklenmesi de doğru değildir. Tasfiye halindeki şirket, tasfiyesi tamamlanan şirket ve yalnızca vergi kaydı kapatılan şirket farklı hukuki durumlardır. Sorumluluk; kişinin sıfatına, borcun dönemine ve işlemin dayandığı kanun hükmüne göre belirlenir.
Bu ayrım özellikle şirket kapandıktan sonra gelen vergi ve ceza ihbarnameleriyle ödeme emirlerinde önemlidir. Bir belgede doğrudan vergi tarh edilmiş olabilir; diğerinde daha önce doğmuş ve tahsil edilebilir hale gelmiş alacağın kişiden ödenmesi istenebilir. Savunma ve süre hesabı belgenin türüne göre yapılmalıdır.
Şirketin kapanması ile tasfiye ve sicilden silinme aynı şey mi?
Faaliyetin bırakılması tüzel kişiliği her zaman sona erdirmez
İşyerinin boşaltılması, banka hesabının kapatılması veya vergi dairesinde işi bırakma işlemi yapılması, ticaret şirketinin tüzel kişiliğinin sona erdiğini tek başına göstermez. Vergi kaydı ile ticaret sicili kaydı ayrı incelenmelidir. Bir şirket fiilen çalışmıyor olsa da sicilde mevcut olabilir; bu durumda temsil ve tebligat soruları devam eder.
Tasfiyeye giren şirket de tasfiye amacıyla sınırlı olarak tüzel kişiliğini korur. Bu aşamada şirket adına yapılması gereken işlemler ile tasfiye memurunun şahsi sorumluluğunu doğuran işlemler karıştırılmamalıdır. Bir belgenin tasfiye memuruna tebliğ edilmesi, belgedeki borcun mutlaka onun şahsi borcu olduğu anlamına gelmez. Muhatabın şirket mi kişi mi olduğu ayrıca okunmalıdır.
Sicilden silinmenin sebebi araştırılmalıdır
Normal tasfiye sonunda terkin, re’sen sicilden silinme, birleşme veya başka sona erme halleri aynı kurala tabiymiş gibi ele alınamaz. Terkinin dayanağı, tarihi ve varsa şirketin ihyasına ilişkin karar dosyaya alınmalıdır. İhya ihtiyacı, her vergi takibinde otomatik bir ön şart olarak kabul edilemez; uyuşmazlığın konusu ve uygulanacak özel düzenleme belirleyicidir.
Tasfiye devam ederken vergi ödevlerini kim yerine getirir?
Tasfiye memuru, tasfiye sürecinde şirketin vergi ve tahsil yükümlülükleri bakımından önemli görevler üstlenir. Beyannameler, defter ve belgelerin saklanması, tebligatların izlenmesi ve kamu borçlarının gözetilmesi bu kapsamda değerlendirilir. 6183 sayılı Kanun m.32, kamu alacaklarının ödenmesine ve Kanun’un uygulanmasına ilişkin görevlerin tasfiye memurlarına veya tasfiyeyi yürütenlere geçmesini düzenler.
6183 m.33 uyarınca tasfiyenin başladığının üç gün içinde ilgili tahsil dairelerine bildirilmesi gerekir. Ayrıca kamu alacakları ödenmeden veya bunlar için pay ayrılmadan tasfiye sonucu elde edilen değerlerin dağıtılması sorumluluk doğurabilir. Bu yükümlülük, “şirketin kasası zaten kapanacak” düşüncesiyle ihmal edilemez.
Kurumlar Vergisi Kanunu m.17/7’de de tahakkuk etmiş vergiler, tasfiye beyannamelerinden doğan vergiler ve itirazlı tarhiyatlar için karşılık ayrılmasıyla ilgili özel düzenleme vardır. Vergi davasının sürmesi, dağıtım sırasında uyuşmazlık konusu alacağın hiç dikkate alınmayacağı anlamına gelmez. Tasfiye bilançosu ile devam eden vergi dosyaları birlikte değerlendirilmelidir.
Sicilden silinmiş şirket için vergi kimin adına tarh edilir?
Vergi Usul Kanunu m.10’daki özel düzenleme, tasfiye edilerek tüzel kişiliği ticaret sicilinden silinmiş mükellefleri ele alır. Tasfiye öncesi dönemlere ilişkin vergi tarhiyatı ve ceza kesme işlemleri kanuni temsilcilerden; tasfiye dönemine ilişkin olanlar tasfiye memurlarından herhangi biri adına, müteselsil sorumluluk çerçevesinde yapılabilir. Bunun uygulanması için kişinin ilgili sıfatı ve dönemi doğru belirlenmelidir.
Aynı düzenlemede limited şirket ortaklarının tasfiye öncesi dönemlerle ilgili bu kapsamda doğan kamu alacakları bakımından sermaye payları oranında sorumluluğu öngörülür. Tasfiye memurunun bu fıkra kapsamındaki sorumluluğu ise tasfiye sonucu dağıtılan tutarla sınırlıdır. Bu sınır, kişinin bütün kanunlardan kaynaklanabilecek her sorumluluğuna otomatik olarak uygulanamaz.
Bu düzenlemenin önceki mevzuattaki yeriyle güncel dayanağı da karıştırılmamalıdır. Eski kaynaklarda Kurumlar Vergisi Kanunu m.17/9’a yapılan atıflar görülebilir. 2018’de yapılan değişiklik sonrasında konu VUK m.10’da düzenlenmiştir. Eski dönemli bir işlem incelenirken yürürlük tarihi ayrıca dikkate alınmalıdır.
Ortak, eski müdür ve tasfiye memuru nasıl ayrılır?
Limited şirket ortağı
Ortaklık sıfatıyla sorumlulukta sermaye payı ve ilgili dönem belirlenir. VUK m.10’daki tasfiye sonrası özel düzenleme ile 6183 m.35 uyarınca limited şirket ortağının tahsil sorumluluğu birbirinin yerine gerekçesiz kullanılmamalıdır. Pay devirleri, ortaklık tarihleri ve borcun hangi döneme ait olduğu dosyada gösterilmelidir.
Eski müdür veya kanuni temsilci
Tasfiye, kanuni temsilcinin tasfiyeye girişten önceki dönemlere ilişkin sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak eski müdürün yalnızca bir zamanlar sicilde yer almış olması, bütün yılların bütün borçlarından sorumlu tutulması için yeterli bir açıklama değildir. Temsil yetkisi, görev dönemi, vergi ödevleri ve dayanılan sorumluluk hükmünün şartları incelenmelidir. VUK m.10 ile 6183 mükerrer m.35’in kapsamı ve uygulanma koşulları ayrı değerlendirilir.
Tasfiye memuru
Tasfiye memurunun sorumluluğu tek bir kurala indirgenemez. VUK m.10’daki özel tarhiyat düzenlemesi, 6183 m.33’teki dağıtım yasağına aykırılık ve KVK m.17/7’deki karşılık ayırma yükümlülüğü farklı hukuki temellere sahiptir. İdarenin hangi hükme dayandığı, hangi fiili ileri sürdüğü ve tutarı nasıl hesapladığı belirlenmelidir.
| Kişinin konumu | Temel inceleme | Başlıca belge |
|---|---|---|
| Limited şirket ortağı | Pay oranı ve sorumluluk dönemi | Pay devir belgeleri, sicil kayıtları |
| Eski müdür/temsilci | Görev, yetki, dönem ve kanuni şartlar | Atama/istifa kararları, imza ve temsil kayıtları |
| Tasfiye memuru | Tasfiye dönemi, dağıtım ve ayrılan karşılık | Tasfiye bilançosu, banka hareketleri |
| Anonim şirket pay sahibi | Sırf pay sahipliğinden ayrı bir sorumluluk sebebi var mı? | Yönetim/temsil ve dağıtım kayıtları |
Anonim şirket pay sahibi sırf pay sahibi olduğu için limited şirket ortağına ilişkin hükme tabi tutulamaz. Bununla birlikte yönetim veya temsil görevi, tasfiye sırasında kendisine yapılan dağıtım ve özel kanuni düzenlemeler ayrı sorumluluk sebepleri oluşturabilir. Kişinin birden fazla sıfatı varsa her biri ayrı incelenir.
Tasfiye artığı dağıtılmışsa hangi sınırlar uygulanır?
6183 m.33’te kamu alacakları gözetilmeden yapılan dağıtım veya tasarruf nedeniyle tasfiye memurları ve tasfiyeyi yürütenler bakımından şahsi ve müteselsil sorumluluk öngörülür; sorumluluk yapılan tasarrufların ifade ettiği para miktarını geçemez. VUK m.10’daki özel fıkrada ise tasfiye sonucu dağıtılan tutara bağlı sınır bulunur. Benzer görünen bu ifadeler, dayanakları ve şartları farklı olduğu için ayrı hesaplanmalıdır.
KVK m.17/7, belirli vergilerin asıl ve zamlarının tasfiye sırasında kendisine iktisadi kıymet aktarılan veya tasfiye kalanı paylaştırılan ortaklardan aranabilmesine de ilişkin hükümler içerir. Bu nedenle yalnızca nakit dağıtımına bakmak yeterli olmayabilir; taşınmaz devri, mal teslimi ve ortak hesaplarının kapatılması da incelenmelidir. Hangi kalemin hangi tutarla hesaba katıldığı açıklanmalıdır.
Şirket kapandıktan sonra ihbarname veya ödeme emri gelirse ne yapılmalı?
Öncelikle belgenin muhatabı, tebliğ tarihi, vergi dönemi ve kanuni dayanağı belirlenir. Vergi ve ceza ihbarnamesinde genel vergi davası süresi ile 6183 m.58 kapsamındaki ödeme emrine karşı on beş günlük özel süre birbirine karıştırılmamalıdır. İdareye yapılan sıradan bir açıklama başvurusunun dava süresini durdurduğu varsayılmamalıdır.
Savunma dosyasında şirketin tasfiyeye giriş ve terkin tarihleri, kişinin göreve başlama ve ayrılma tarihleri, borcun doğduğu dönem, tahakkuk ve tahsil kayıtları bir zaman çizelgesine yerleştirilmelidir. İdareden sorumluluk tutarının hesabı, dağıtım kayıtları ve dayanılan tahsil araştırmasının açıklanması istenebilir. Belgelerin idareden henüz gelmemesi, dava süresinin kaçırılmasını haklı kılan güvenli bir bekleme nedeni değildir.
Temsili olarak, tasfiye öncesi yıla ait vergi nedeniyle yalnızca tasfiye döneminde görev yapan kişiye işlem yöneltilmişse dönem ve sıfat ayrımı araştırılır. Buna karşılık aynı kişi önce müdür, sonra tasfiye memuru olmuşsa yalnızca son unvana dayanarak önceki görev dönemi göz ardı edilemez. Sonuç, kişinin gerçek görevleri ve işlemin hukuki dayanağına bağlıdır.
Sonuç
Şirketin kapanması vergi borcunu otomatik silmez; kişisel sorumluluk da yalnız kapanma bilgisine dayanılarak kurulamaz. Sağlıklı inceleme, şirketin hukuki durumunu, kişinin sıfatını, borcun dönemini ve idarenin dayandığı hükmü birlikte ele alır. İhbarname ile ödeme emrinin ayrılması ve dağıtım kayıtlarının incelenmesi savunmanın temelidir.
İlgili yazılar: Limited Şirket Ortağının Vergi Borcundan Sorumluluğu: Pay Devri ve Ödeme Emrine İtiraz; Şirket Müdürü ve Kanuni Temsilcinin Vergi Borcundan Sorumluluğu; Şirket Tasfiyesinde Vergi ve SGK Borçları: Ortak, Müdür ve Tasfiye Memurunun Sorumluluğu; Anonim Şirketin Vergi Borcundan Kim Sorumludur? Pay Sahibi, Yönetim Kurulu ve Kanuni Temsilci Ayrımı.
Sıkça Sorulan Sorular
Vergi kaydı kapanınca şirketin borcu silinir mi?
Hayır. “Şirketin kapanması ile tasfiye ve sicilden silinme aynı şey mi?” bölümünde açıklandığı gibi vergi kaydı ve tüzel kişiliğin sona ermesi ayrı işlemlerdir; geçmiş borçlar ayrıca değerlendirilir. İlgili açıklama
Tasfiye sonrası tarhiyat şirket adına mı yapılır?
Tasfiye edilerek sicilden silinme halinde VUK m.10’daki özel muhatap düzeni önemlidir. “Sicilden silinmiş şirket için vergi kimin adına tarh edilir?” bölümündeki dönem ve sıfat ayrımı uygulanır. İlgili açıklama
Tasfiye memuru bütün borçlardan sınırsız mı sorumludur?
Hayır. “Tasfiye artığı dağıtılmışsa hangi sınırlar uygulanır?” bölümünde açıklandığı üzere farklı kanuni dayanakların ayrı şartları ve tutar sınırları vardır. İlgili açıklama
Ödeme emrine cevap vermek için otuz günüm var mı?
6183 m.58 kapsamındaki ödeme emrine karşı dava süresi on beş gündür. “Şirket kapandıktan sonra ihbarname veya ödeme emri gelirse ne yapılmalı?” bölümünde belgenin türüne göre süre ayrımı açıklanmıştır. İlgili açıklama