Şirketten Ayrılan Ortağın Rekabet, Gizlilik ve Müşteri Çevresine İlişkin Sorumluluğu

Ayrılıktan Sonra Kanuni Rekabet Yasağı Kendiliğinden Devam Eder mi?

Bir ortağın payını devretmesi veya şirketten çıkmasıyla ortaklık sıfatından kaynaklanan yükümlülükler kural olarak sona erer. Limited şirket müdürünün TTK m.626 kapsamındaki görev temelli rekabet yasağı da müdürlük dönemine bağlıdır. Ayrılıktan sonra rekabetin sınırlandırılması için çoğu olayda pay devir sözleşmesi, ortaklıktan ayrılma protokolü, gizlilik sözleşmesi veya başka geçerli bir sözleşmesel temel gerekir.

Bununla birlikte sözleşme yokluğu, eski ortağa şirket sırlarını kullanma, şirketi kötüleme, belgeleri kopyalama veya müşterileri yanıltıcı yöntemlerle çekme serbestisi vermez. TTK'nın haksız rekabet hükümleri ve sır saklama yükümlülükleri ayrılıktan sonra da somut davranışa uygulanabilir.

Ayrılıktan sonra “rekabet etmek” ile “şirketin sırlarını ve mevcut ilişkilerini dürüstlük kuralına aykırı biçimde kullanmak” birbirinden ayrılmalıdır.

Ayrılan Ortağın Önceki Sıfatı Neden Önemlidir?

Ayrılan kişi aynı anda ortak, müdür, yönetim kurulu üyesi, çalışan veya danışman olabilir. Her sıfat farklı hukuki rejim doğurur.

Örneğin kişinin müdürlükten istifa etmesi ancak pay sahipliğinin devam etmesi veya payı devretmesi fakat iş sözleşmesinin bir süre daha sürmesi mümkündür. Sorumluluk dönemleri ayrı ayrı belirlenmelidir.

Pay Devir veya Ayrılma Sözleşmesindeki Rekabet Yasağı

Geçerli bir menfaat bulunmalıdır

Rekabet sınırlamasının amacı, devralanın ödediği pay bedeliyle birlikte edindiği müşteri çevresi, işletme itibarı ve teknik birikimin hemen eski ortak tarafından boşaltılmasını önlemektir. Yasak, yalnız rakibi ortadan kaldırmak veya kişinin mesleki faaliyetini gereksiz biçimde engellemek amacıyla kurulamaz.

Konu, süre ve coğrafi alan belirli olmalıdır

“Dünyanın hiçbir yerinde hiçbir iş yapamaz” biçimindeki sınırsız hükümler ciddi geçerlilik ve tenkis riski taşır. Sınırlama:

• Şirketin fiilen faaliyet gösterdiği ürün veya hizmetlerle,
• Korunmaya değer müşteri çevresiyle,
• Gerçek faaliyet coğrafyasıyla,
• İşletme değerinin korunması için gerekli süreyle

bağlantılı olmalıdır.

Rekabet hukukundaki yan sınırlama yaklaşımında, müşteri çevresi ve know-how devriyle bağlantılı makul süreler kabul edilebilir; ancak birleşme ve devralma rehberlerindeki süreler her özel hukuk sözleşmesine otomatik olarak uygulanmaz. Somut işlemin kapsamı ayrıca incelenmelidir.

Cezai şart ölçülü olmalıdır

İhlal hâlinde cezai şart kararlaştırılabilir. Cezai şartın tutarı, pay devir bedeli, şirketin korunmaya değer menfaati, ihlalin ağırlığı, süre ve tarafların ekonomik durumu dikkate alınarak belirlenmelidir. Aşırı cezai şartın hâkim tarafından indirilmesi gündeme gelebilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 09.10.2019 tarihli kararında iki yıl ve belirli ilçelerle sınırlı rekabet yasağının ihlali değerlendirilmiş; cezai şart bakımından hakkaniyet indirimi yapılmıştır.

Müşteri Ayartmama Yükümlülüğü

Müşteri ayartmama hükmü, genel rekabet yasağından daha dar bir koruma aracıdır. Eski ortağın bütün sektörde çalışmasını engellemek yerine, şirketin belirli müşterilerini aktif biçimde kendisine veya üçüncü kişiye yönlendirmesini sınırlar.

Müşteri kimdir?

Sözleşmede aşağıdaki gruplar birbirinden ayrılmalıdır:

• Ayrılık tarihinde aktif sözleşmesi bulunan müşteriler.
• Son belirli dönem içinde işlem yapılan müşteriler.
• Teklif verilmiş potansiyel müşteriler.
• Eski ortağın şirkete bizzat kazandırdığı müşteriler.
• Kamuya açık pazarda kendiliğinden başvuran müşteriler.

“Şirketin bütün mevcut ve gelecekteki müşterileri” gibi belirsiz tanımlar, uygulamada ispat ve geçerlilik sorunu doğurur.

Aktif yönlendirme ile müşterinin serbest tercihi

Eski ortağın müşteriye özel teklif göndererek, şirketi kötüleyerek, yenileme tarihini gizli kayıtlardan öğrenerek veya şirket adına yürüyen işi kendi işletmesine taşıyarak müşteri kazanması aktif yönlendirme sayılabilir. Buna karşılık müşterinin kamuya açık reklamı görerek kendi iradesiyle başvurması aynı şekilde değerlendirilemez.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 05.09.2024 tarihli kararında, eski çalışanların veya ortağın aynı sektörde işletme kurması ve eski müşterilerle çalışmasının tek başına haksız rekabet oluşturmadığı; kullanılan ticari sır ile müşteri kazanımı arasındaki ilişkinin somut biçimde ispatlanması gerektiği vurgulanmıştır.

Gizlilik Yükümlülüğü Ayrılıktan Sonra Devam Eder mi?

Şirket sırlarının korunması, niteliği gereği ayrılıktan sonra da devam edebilir. Pay devri sözleşmesinde özel bir gizlilik hükmü bulunması korumayı güçlendirir; ancak haksız rekabet ve ticari sır koruması yalnız sözleşmeye bağlı değildir.

Ticari sır sayılabilecek bilgiler

• Müşteri ihtiyacı, satın alma geçmişi ve özel fiyatlar.
• Maliyet, iskonto, kârlılık ve teklif algoritmaları.
• Tedarikçi koşulları ve satın alma stratejisi.
• Üretim reçetesi, kaynak kodu, teknik çizim ve iş akışı.
• Henüz duyurulmamış yatırım, ihale ve ürün planları.
• Personel ücretleri ve stratejik organizasyon verileri.

Genel mesleki bilgi, kişinin hafızasında kalan tecrübe ve kamuya açık sektör verileri kural olarak şirket sırrı sayılmaz. Şirket, gizli tuttuğunu ileri sürdüğü bilgiyi kendisi de makul güvenlik tedbirleriyle korumalıdır.

Kişisel Veriler ve Müşteri Kayıtları

Eski ortağın müşteri listesini kendi cihazına aktarması, e-posta rehberini dışa aktarması veya CRM kayıtlarını yeni şirketine taşıması, ticari sır tartışmasının yanında KVKK bakımından da veri işleme ve aktarım sorunu doğurur.

Şirket ayrılış sürecinde:

1. Kullanıcı hesaplarını zamanında kapatmalı.
2. Erişim ve indirme loglarını korumalı.
3. Şirket cihazlarını ve yedekleri teslim almalı.
4. Kişisel cihazlarda şirket verisi bulunup bulunmadığını hukuka uygun yöntemle kontrol etmeli.
5. Saklama ve silme tutanağı düzenlemeli.
6. Veri ihlali şüphesi varsa KVKK bildirim yükümlülüklerini değerlendirmelidir.

Delil toplamak amacıyla sınırsız cihaz incelemesi yapmak da hukuka aykırı olabilir. İnceleme amaçla sınırlı, ölçülü ve uzman desteğiyle yürütülmelidir.

Haksız Rekabet Ne Zaman Gündeme Gelir?

Ayrılan ortağın davranışı aşağıdaki örneklerde TTK m.54–55 kapsamında incelenebilir:

• Şirket hakkında gerçek dışı ve itibar zedeleyici açıklama yapmak.
• Şirkete ait teklif, belge veya iş ürünlerini sahiplenmek.
• Şirketin unvanı, markası veya web görünümüyle karışıklık yaratmak.
• Çalışanları sözleşmelerini ihlale yöneltmek.
• Gizli müşteri verilerini kullanarak hedefli teklif vermek.
• Devam eden şirket sözleşmesini kendi adına devralmak için müşteriyi yanıltmak.
• Şirketin teknik veya ticari sırlarını izinsiz kullanmak ya da ifşa etmek.

Buna karşılık salt yeni iş kurmak, önceki sektörde çalışmak veya eski müşterinin serbest tercihiyle iş yapmak, ilave haksız yöntem kanıtlanmadan sorumluluk için yeterli değildir.

Rekabet Yasağının Geçersiz veya Aşırı Olduğu İddiası

Eski ortak şu savunmaları ileri sürebilir:

• Sözleşmede rekabet yasağı bulunmadığı.
• Yasak süresinin, bölgesinin veya konusunun ölçüsüz olduğu.
• Yasaklanan faaliyetin şirketin gerçek faaliyet alanına girmediği.
• Müşterinin kendiliğinden başvurduğu.
• Kullanıldığı iddia edilen bilginin kamuya açık veya genel mesleki bilgi olduğu.
• Şirketin bilgiyi gizli tutmak için tedbir almadığı.
• İhlal ile zarar arasında nedensellik bulunmadığı.
• Cezai şartın fahiş olduğu.
• Davayı açan kişinin değil, şirketin hak sahibi olduğu.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 18.11.2019 tarihli kararında, ayrılma protokolünde aynı alanda faaliyet göstermeme taahhüdü bulunmaması ve somut haksız rekabet delilinin gösterilememesi nedeniyle talep reddedilmiştir.

İhlal Nasıl İspatlanır?

Sözleşme ve kararlar

Pay devir sözleşmesi, ortaklıktan ayrılma protokolü, gizlilik sözleşmesi, yönetim kurulu veya genel kurul kararları ve görev tanımları öncelikle incelenmelidir.

Zaman çizelgesi

Aşağıdaki tarihler karşılaştırılmalıdır:

• Pay devri ve görevden ayrılma tarihi.
• Yeni şirketin kuruluşu ve alan adı kaydı.
• Veri indirme veya e-posta yönlendirme tarihi.
• İlk müşteri teması ve teklif tarihi.
• Eski şirket sözleşmesinin sona erme veya yenilenme tarihi.
• Personel geçişleri ve cihaz teslim tarihleri.

Teknik ve ticari deliller

E-posta başlıkları, CRM logları, dosya metadata bilgileri, bulut erişimleri, teklif benzerlikleri, telefon kayıtları, web arşivleri, banka ve fatura kayıtları, müşteri açıklamaları ve noter tespitleri birlikte değerlendirilebilir.

Kayıp ciro tek başına ihlali kanıtlamaz. Pazar daralması, fiyat değişimi, hizmet kalitesi ve müşterinin bağımsız tercihi gibi alternatif sebepler ayrıştırılmalıdır.

Şirketin Başvurabileceği Hukuki Yollar

Sözleşmeye dayalı talepler

Geçerli rekabet, müşteri ayartmama veya gizlilik hükmü ihlal edilmişse cezai şart, aynen ifa, ihlalin durdurulması ve aşan zarar talep edilebilir. Sözleşmenin kapsamı ve talep hakkının hangi tarafa ait olduğu açık olmalıdır.

Haksız rekabet talepleri

Haksız rekabetin tespiti, men'i, sonuçlarının ortadan kaldırılması, düzeltme, maddi–manevi tazminat ve elde edilen menfaatin devri seçenekleri değerlendirilebilir. Süreler gecikmeden kontrol edilmelidir.

İhtiyati tedbir ve delil tespiti

Müşteri verisinin kullanılmaya devam etmesi, ticari sırların yayılması veya karıştırıcı dijital görünüm nedeniyle telafisi güç zarar doğacaksa ölçülü ihtiyati tedbir istenebilir. Tedbir talebi rakibin bütün faaliyetini durduracak kadar belirsiz olmamalıdır.

Kişisel veri ve fikrî mülkiyet başvuruları

Olayın niteliğine göre KVKK Kuruluna bildirim/başvuru, marka–telif hakkı talepleri veya ceza hukuku yolları ayrıca gündeme gelebilir.

Ayrılış Protokolünde Bulunması Gereken Hükümler

Şirketin Ayrılık Günü Kontrol Listesi

• Ticaret sicili ve imza yetkisi değişiklikleri tamamlandı mı?
• Banka, e-posta, CRM, ERP ve bulut erişimleri kapatıldı mı?
• Cihaz, anahtar, kart, dosya ve yedekler teslim edildi mi?
• Gizlilik ve veri silme teyidi alındı mı?
• Devam eden müşteri teklifleri ve sözleşmeler paylaştırıldı mı?
• Alan adı, sosyal medya ve telefon hatlarının kontrolü şirkette mi?
• Personel ve müşterilere doğru, ölçülü bilgilendirme yapıldı mı?
• Rekabet ve müşteri ayartmama süresi takvime işlendi mi?

Sonuç

Şirketten ayrılan ortağın aynı sektörde çalışması otomatik olarak yasak değildir. Hukuki sorumluluk; geçerli ve ölçülü bir sözleşmesel sınırlamanın bulunması veya eski ortağın şirket sırlarını, müşteri verilerini, marka ve iş fırsatlarını dürüstlük kuralına aykırı biçimde kullanması hâlinde doğar.

Şirket bakımından en etkili koruma, ayrılık sonrasında geniş ve ispatı güç iddialar ileri sürmek değil; pay devri veya ayrılma protokolünde rekabet, müşteri, personel, gizlilik, veri ve fikrî hak hükümlerini somut biçimde düzenlemek ve ayrılış günü teknik erişimleri kontrollü kapatmaktır. Eski ortak bakımından ise yasakların kapsamı ile genel mesleki bilgi ve serbest rekabet alanı birbirinden ayrılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Şirketten ayrılan ortak aynı sektörde şirket kurabilir mi?

Geçerli bir sözleşmesel rekabet yasağı veya somut haksız rekabet davranışı yoksa kural olarak aynı sektörde faaliyette bulunabilir. Ancak şirket sırlarını ve verilerini kullanamaz, müşterileri yanıltıcı yöntemlerle yönlendiremez.

Pay devir sözleşmesinde rekabet yasağı kaç yıl olabilir?

Bütün işlemler için geçerli tek bir süre yoktur. Süre; devredilen müşteri çevresi, know-how, faaliyet alanı ve coğrafya ile orantılı olmalıdır. Aşırı uzun veya sınırsız yasaklar geçerlilik ve indirim riski taşır.

Eski müşteriye teklif vermek yasak mıdır?

Her zaman değil. Müşteri ayartmama hükmü, gizli bilgi kullanımı veya yanıltıcı yöntem varsa sorumluluk doğabilir. Müşterinin bağımsız ve kendiliğinden başvurusu farklı değerlendirilir.

Şirket müşteri listesini geri isteyebilir mi?

Şirkete ait veri tabanı, cihaz ve dosyalar iade edilmeli; kopyalar hukuka uygun şekilde silinmelidir. Kişisel verilerin eski ortak tarafından yeni amaçla kullanılması ayrıca KVKK ihlali doğurabilir.

Cezai şart varsa şirket zararını ayrıca ispatlamak zorunda mı?

Cezai şartın talep şartları sözleşmeye göre belirlenir. Aşan zarar isteniyorsa ayrıca ispat gerekebilir. Hâkim aşırı cezai şartta indirim yapabilir.

Eski ortak şirketi kötüleyen açıklama yaparsa ne olur?

Gerçeğe aykırı veya gereksiz yere incitici açıklamalar haksız rekabet oluşturabilir. Tespit, men, düzeltme ve tazminat talepleri gündeme gelebilir.

Rekabet yasağı yoksa gizlilik de sona erer mi?

Hayır. Rekabet yasağı ile sır saklama farklı yükümlülüklerdir. Şirket sırrı niteliğindeki bilgilerin korunması ayrılıktan sonra da devam edebilir.

Davayı ortak mı şirket mi açmalıdır?

Zarar şirket malvarlığında doğmuşsa talep hakkı kural olarak şirkete ait olabilir. Ortağın kişisel zarar iddiası ile şirket zararının ayrılması ve davacı sıfatının doğru belirlenmesi gerekir.

Kaynakça

Mevzuat ve resmî kaynaklar

1. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, özellikle m.54–63, m.396, m.613 ve m.626.

2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle sözleşme, cezai şart ve işçi rekabet yasağına ilişkin m.444–447.

3. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve veri güvenliği rehberleri.

4. Rekabet Kurumu, Birleşme ve Devralmalarda İlgili Teşebbüs, Ciro ve Yan Sınırlamalar Hakkında Kılavuz.

İçtihatlar

5. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2018/5376, K. 2019/6390, T. 09.10.2019.

6. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2019/302, K. 2019/7290, T. 18.11.2019.

7. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/4011, K. 2024/6051, T. 05.09.2024.

8. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2014/15729, K. 2015/1135, T. 02.02.2015.

9. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2016/1891, K. 2017/1053, T. 23.02.2017.