Pay Devir ve Ortaklıktan Ayrılma Sözleşmelerinde Rekabet Etmeme, Gizlilik ve Müşteri Ayartmama Hükümleri

Bu Hükümler Neden Pay Devir ve Ayrılma Sözleşmelerinde Yer Alır?

Alıcının satın aldığı ekonomik değerin korunması amaçlanır

Şirket payının değeri yalnız bilanço kalemlerinden oluşmaz. Müşteri çevresi, dağıtım ağı, ticari itibar, ekip, özel iş süreçleri ve know-how; satış bedelinin belirlenmesinde önemli olabilir. Satıcı, devirden hemen sonra aynı müşteri çevresini ve işletme bilgisini kullanarak rakip faaliyete başlarsa, alıcı ödediği bedelin ekonomik karşılığından yararlanamayabilir. Ölçülü bir rekabet etmeme yükümlülüğü, devredilen değerin alıcıya geçişini güvence altına almayı hedefler.

Amaç eski ortağı süresiz biçimde piyasadan çıkarmak değildir

Rekabet etmeme hükmünün meşru amacı, alıcıyı her türlü rekabetten korumak veya satıcının ekonomik hayatını ortadan kaldırmak değildir. Yasak; devredilen faaliyet, müşteri çevresi ve know-how ile bağlantılı olmalı; gerekli olan süre, coğrafi alan ve kişi kapsamını aşmamalıdır. “Türkiye’de ve dünyada her türlü ticari faaliyette süresiz çalışamaz” türü hükümler, asıl işlemle makul bağlantı kurmaz ve ekonomik özgürlüğü ölçüsüz sınırlar.

Gizlilik ile rekabet yasağı aynı işlevi görmez

Rekabet etmeme, belirli faaliyetlerin yürütülmesini sınırlar. Gizlilik ise bilginin açıklanmasını, aktarılmasını veya kullanılmasını önlemeyi amaçlar. Eski ortak aynı sektörde faaliyet gösterebilse bile devralınan şirketin gizli formülünü, fiyatlandırma algoritmasını veya müşteri sözleşmesi şartlarını kullanamaz. Buna karşılık kamuya açık veya kolayca erişilebilir bilgiyi yalnız “gizli” olarak adlandırmak koruma sağlamaz.

Önce Hangi Hukuki Rejimin Uygulandığı Belirlenmelidir

Pay satan eski ortak ile işçi rekabet yasağı birbirine karıştırılmamalıdır

TBK m.444-447, hizmet ilişkisi sonrasındaki işçi rekabet yasağına özgü şartlar getirir. Pay satan veya ortaklıktan ayrılan kişinin yükümlülüğü ise pay devir sözleşmesi, ortaklığın tasfiyesi, sözleşme özgürlüğü ve asıl işlemin korunması çerçevesinde değerlendirilebilir. Kişinin aynı zamanda çalışan olması, her sözleşmesel yasağın otomatik olarak işçi rekabet yasağı sayılmasını gerektirmez; hükmün amacı, bedeli ve ekonomik bağlamı incelenmelidir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 27.03.2024 tarihli kararında, adi ortaklığın sona erdirilmesi sırasında ayrılma bedeli ödenen kişiye, iki yıl süreyle yalnız şirketin mevcut müşterilerine hizmet vermeme yükümlülüğü getirilmiştir. Daire, uyuşmazlığı TBK m.444 ve devamı yerine ortaklık fesih sözleşmesi kapsamında değerlendiren kararı onamış; dar müşteri kapsamı, iki yıllık süre ve ayrılma bedeli önem taşımıştır. 4

Şirket yöneticiliği ve ortaklık sıfatından doğan kanuni yasaklar ayrıca değerlendirilir

Pay devri tamamlanana ve yönetim görevi sona erene kadar anonim şirket yönetim kurulu üyesi için TTK m.396, limited şirket müdürü için TTK m.626 ve limited şirket ortağı için TTK m.613 hükümleri uygulanabilir. Sözleşmesel yasak, görev dönemindeki kanuni bağlılık ve rekabet yükümlülüğünün yerine geçmez; dönemler ve yaptırımlar ayrı gösterilmelidir.

Kontrol devri içeren M&A işlemlerinde rekabet hukuku boyutu güçlenir

Birleşme veya devralma işlemiyle kontrol el değiştiriyorsa, rekabet etmeme ve çalışan/gizlilik sınırlamalarının “yan sınırlama” sayılıp sayılmadığı ayrıca değerlendirilir. Rekabet Kurumunun 2026 güncel Kılavuzu; sınırlamanın işlemle doğrudan ilgili ve gerekli olmasını, aynı sonucu sağlayan daha az sınırlayıcı alternatif bulunmamasını ve süre, konu, coğrafya ile kişi bakımından makul düzeyi aşmamasını arar. Yan sınırlama niteliği taşımayan hükümler 4054 sayılı Kanunun 4, 5 ve 6. maddeleri kapsamında ayrıca incelenebilir. 3

Rekabet Etmeme Hükmünün Kapsamı Nasıl Yazılmalıdır?

Yasaklanan faaliyet açık ve devredilen işle bağlantılı olmalıdır

“Şirketle rekabet edemez” ifadesi tek başına yeterli açıklık sağlamaz. Yasak; devre konu şirketin işlem tarihindeki ürün ve hizmetleri, tamamlanmış geliştirme aşamasındaki faaliyetler, hedef müşteri grubu ve satış kanalları üzerinden tanımlanmalıdır. Satıcının tamamen farklı bir iş kolunda çalışmasını engelleyen genel ifadeler, meşru koruma amacını aşar.

Doğrudan ve dolaylı rekabet biçimleri sınırlı ve anlaşılır sayılmalıdır

Kişinin kendi adına işletme kurması kadar; rakip şirkette yönetici olması, kontrol sağlayan pay edinmesi, danışmanlık vermesi, finansman veya marka kullandırması gibi dolaylı katılım biçimleri de düzenlenebilir. Ancak sıradan portföy yatırımı, pasif azınlık payı veya rekabetle ilgisiz profesyonel hizmetin otomatik ihlal sayılması ölçüsüz olabilir. Dolaylı faaliyet tanımı, kontrol ve etki ölçütüyle sınırlandırılmalıdır.

Coğrafi alan şirketin fiilî ve planlanmış faaliyet alanına dayanmalıdır

Coğrafi sınır; şirketin gerçekten müşteri çevresi oluşturduğu, dağıtım yaptığı veya işlem öncesinde yatırım yaparak girmeye hazırlandığı bölgelerle bağlantılı kurulmalıdır. Devredilen şirket yalnız belirli illerde faaliyet gösterirken dünya çapında yasak konulması güçlü bir gerekçe olmadan savunulamaz. Rekabet Kurumu Kılavuzu da kural olarak işlem öncesindeki faaliyet alanını esas almakta, yeni bölge yatırımı gibi istisnaları somut gerekçeye bağlamaktadır. 3

Süre sabit bir rakam değil, gereklilik ve ölçülülük testidir

Pay devir veya kontrol devri işlemlerinde her olay için değişmez bir kanuni üst süre bulunmadığı varsayımıyla hareket edilmemelidir. Rekabet Kurumu Kılavuzu, üç yılı aşmayan rekabet etmeme yükümlülüklerini genel olarak makul kabul etmekte; müşteri bağımlılığı ve devredilen know-how’ın niteliği somut olarak gerektiriyorsa daha uzun sürenin de mümkün olabileceğini belirtmektedir. Bu, üç yıllık sürenin her sözleşmede otomatik geçerli olduğu veya üç yılın üzerindeki her hükmün geçersiz olduğu anlamına gelmez. 3

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 26.11.2013 tarihli kararında, on beş yıllık yasak bakımından özel bir gerekçe, ayrı ödeme ve ihlal kaynaklı zarar ispatlanamadığı; sınırlamanın piyasaya ve işlem unsurlarına göre açıklanabilir olmadığı değerlendirilmiştir. Karar, uzun süreli hükümlerde gerekçe, işlem değeri ve ihlal ispatının birlikte önem taşıdığını göstermektedir. 5

Yasak kime uygulanıyorsa kişi kapsamı açıkça yazılmalıdır

Satıcı gerçek kişi, satıcının kontrol ettiği şirketler ve belirli temsilciler bakımından sınırlama öngörülebilir. Satıcının hiçbir kontrolü bulunmayan aile üyeleri, bağımsız bayileri, kullanıcıları veya geniş bir kişi çevresini yükümlülüğe bağlayan hükümler; taraf olma, üçüncü kişi aleyhine borç doğurmama ve rekabet hukuku bakımından sorun yaratır. Ekonomik bütünlük ve kontrol ilişkisi açık tanımlanmalıdır.

Müşteri Ayartmama Hükmü Nasıl Tasarlanmalıdır?

Müşteri ayartmama, bütün müşteri ilişkilerini donduran mutlak yasak olmamalıdır

Müşteri ayartmama hükmü; eski ortağın müşteriye aktif biçimde ulaşmasını, teklif vermesini, sözleşmesini bozmaya yöneltmesini veya şirket bilgilerini kullanarak ilişkiyi kendisine aktarmasını sınırlandırabilir. Müşterinin hiçbir yönlendirme olmadan kendiliğinden başvurması, kamuya açık genel reklamı görmesi veya serbest ihale yoluyla tedarikçi seçmesi aynı şekilde değerlendirilmemelidir. “Aktif talep yaratma” ile “kendiliğinden gelen talebi kabul” ayrımı sözleşmede düzenlenebilir.

Korunan müşteri çevresi belirlenebilir olmalıdır

Yasak kapsamı; kapanış tarihinde mevcut müşteriler, son belirli dönemde sözleşme veya teklif ilişkisi bulunan kişiler, satıcının görev nedeniyle temas ettiği müşteriler ve somut potansiyel müşteriler şeklinde tanımlanabilir. Yıllar önce tek sefer alışveriş yapan veya satıcının hiç bilmediği tüm müşteri veri tabanını kapsayan belirsiz hüküm, gereklilik testini zayıflatır.

Müşteri listesi sözleşme eki yapılırken veri ve sır güvenliği korunmalıdır

Korunan müşterilerin ek listede gösterilmesi ispat kolaylığı sağlayabilir. Ancak listenin kişisel veri ve ticari sır içermesi hâlinde erişim, saklama, kullanım amacı, güncelleme ve imha düzeni kurulmalıdır. Liste yalnız gerektiği ölçüde paylaşılmalı; sözleşme ekinin geniş bir dağıtım listesine gönderilmesi, korunmak istenen sırrı bizzat ifşa edebilir.

Çalışan Ayartmama ve Ekip Transferi Hükümleri

Her işe alım ayartma sayılmaz

Eski ortağın şirket çalışanına doğrudan teklif vermesi, toplu ekip geçişini planlaması veya çalışanı sözleşmesini ihlale yöneltmesi ile; çalışanın bağımsız başvurusu üzerine işe alınması farklıdır. Hüküm, aktif temas, hedeflenen çalışan grubu, süre ve istisnalar bakımından açık kurulmalıdır.

Anahtar çalışan tanımı ve genel ilan istisnası kullanılabilir

Tüm mevcut ve gelecekteki çalışanları kapsamak yerine, devredilen işin devamlılığı için kritik görevler veya satıcının doğrudan çalıştığı ekip tanımlanabilir. Herkese açık ilanlara yapılan bağımsız başvurular, işe alım ajansının genel taraması veya işverenin önceden sona erdirdiği iş ilişkileri için istisna öngörülebilir.

Rekabet Kurumu çalışan istihdam etmeme yükümlülüğünü tamamlayıcı sınırlama olarak değerlendirir

2026 Kılavuzu, satıcının devre konu teşebbüsün çalışanlarını istihdam etmemesi yükümlülüğünü rekabet etmeme yasağına benzer veya onu tamamlayıcı nitelikte kabul eder. Bu nedenle süre, kapsam, kişi ve gereklilik ölçütleri çalışan ayartmama hükmü bakımından da değerlendirilmelidir. 3

Gizlilik ve Ticari Sır Hükmü Nasıl Kurulmalıdır?

Gizli bilgi kategorileri somutlaştırılmalıdır

Sözleşmede “şirkete ilişkin her şey gizlidir” denilmesi, bilgi kategorilerinin ve istisnaların açıklanmasının yerini tutmaz. Finansal modeller, fiyatlama, müşteri sözleşmeleri, teknik çizimler, yazılım kaynak kodu, üretim formülü, tedarik şartları, personel verisi, strateji ve know-how ayrı gruplar hâlinde tanımlanabilir.

Kamuya açık ve bağımsız geliştirilen bilgiler kapsam dışında bırakılmalıdır

Kamuya açık hâle gelen, hukuka uygun biçimde üçüncü kişiden alınan, alıcının gizli bilgisine başvurmadan bağımsız geliştirilen veya açıklanması kanunen ya da yetkili makam kararıyla gereken bilgiler için istisna düzeni kurulmalıdır. Zorunlu açıklamada mümkünse ön bildirim, yalnız gerekli kısmın açıklanması ve koruyucu tedbir talebi öngörülebilir.

Gizlilik süresi bilginin niteliğine göre ayrıştırılabilir

Müşteri fiyatı veya dönemsel iş planı belirli sürede güncelliğini yitirebilir; temel formül, kaynak kodu veya know-how ise sır niteliğini daha uzun süre koruyabilir. Rekabet Kurumu Kılavuzu, know-how’a ilişkin gizliliğin bilgi gizli kaldığı sürece asli unsur olarak değerlendirilebileceğini belirtmektedir. Süresiz gizlilik ifadesi, her bilgi kategorisine mekanik biçimde uygulanmamalıdır. 3

İade, silme, yedek ve kanuni saklama düzeni birlikte kurulmalıdır

Kapanış veya ayrılma tarihinde fiziksel ve dijital belgelerin iadesi, kişisel cihazdaki kopyaların silinmesi, bulut ve yedeklerdeki verinin erişime kapatılması ve kanunen saklanması gereken tek arşiv kopyasının sınırları belirlenmelidir. “Bütün veriler silinecektir” hükmü, vergi, ticaret, dava savunması veya kişisel veri mevzuatındaki saklama yükümlülükleriyle çelişebilir.

Karşı Edim, Satış Bedeli ve Sözleşme Dengesi

Pay devir sözleşmesinde karşı edim her durumda kurucu geçerlilik şartı değildir

İşçi rekabet yasağındaki koruma mantığı ile pay satışı aynı değildir. Satıcı, pay bedeli karşılığında müşteri çevresi ve know-how dâhil işletme değerini devrediyorsa rekabet etmeme hükmü satışın ekonomik dengesinin parçası olabilir. Bununla birlikte yasak için ayrı ödeme yapılması, geçerliliğin her durumda zorunlu unsuru olarak genellenemez.

Ayrı bedel veya fiyat tahsisi, orantılılık ve ispatı güçlendirebilir

Sözleşmede satış bedelinin hangi kısmının paylar, marka, müşteri çevresi, know-how, geçiş hizmeti veya rekabet etmeme yükümlülüğüyle ilişkili olduğunun açıklanması; uzun veya yoğun bir sınırlamanın ticari gerekçesini ve ihlal hâlindeki zarar hesabını güçlendirebilir. Ancak yapay bedel tahsisi vergi ve muhasebe sonuçları doğurabileceğinden mali uzmanlarla birlikte değerlendirilmelidir.

Ortaklık fesih sözleşmesindeki ayrılma bedeli somut olayda önem taşıyabilir

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 27.03.2024 tarihli kararında, ortaklıktan ayrılan kişiye 85.000 TL ayrılma bedeli ödenmiş; iki yıl süreyle belirli mevcut müşterilere hizmet vermeme ve ihlalde 25.000 USD cezai şart kararlaştırılmıştır. Kararda, ödemenin yapılması ve yasağın dar müşteri çevresine bağlanması, sözleşmenin çalışma özgürlüğünü ölçüsüz sınırlamadığı değerlendirmesinde etkili olmuştur. 4

Cezai Şart ve Diğer Yaptırımlar Nasıl Düzenlenmelidir?

İhlal ve ceza koşulunun doğduğu olay açık yazılmalıdır

Cezai şart; rekabet etmeme, müşteri ayartmama, çalışan ayartmama veya gizlilik ihlallerinden hangisine bağlandığını, tek fiil ve devam eden ihlal ayrımını, her müşteri için ayrı ceza uygulanıp uygulanmayacağını, para birimini, ödeme zamanını ve faizi açıklamalıdır. Belirsiz “her aykırılıkta” ifadesi, aynı davranış için sınırsız ceza talebi tartışmasına yol açabilir.

Ceza koşulu ile men ve aşkın zarar ilişkisi kurulmalıdır

TBK m.179 uyarınca, aksi kararlaştırılmadıkça alacaklı borcun ifasını veya ceza koşulunu isteyebilir; belirlenen yapıya göre ceza, ifaya eklenebilir. Sözleşmede cezanın ödenmesinin yasağı sona erdirip erdirmediği, men talebinin ve ceza tutarını aşan zararın saklı olup olmadığı açıkça düzenlenmelidir. 2

Aşırı ceza koşulu ve tacir borçlu ayrımı gözden kaçırılmamalıdır

TBK m.182, hâkime aşırı ceza koşulunu kendiliğinden indirme yetkisi tanır. Bununla birlikte TTK m.22’ye göre tacir sıfatını haiz borçlu, TBK m.182/3 kapsamındaki aşırılık iddiasıyla sözleşme cezasının indirilmesini isteyemez. Bu kural; cezanın ahlaka, kişilik hakkına veya emredici hükme aykırılığı, borçlunun tacir olup olmadığı ve somut yaptırımın ekonomik yıkım doğuracak niteliği gibi geçerlilik incelemelerini bütünüyle ortadan kaldırmaz. Cezai şartın yalnız yüksek yazılması, geçersiz bir temel yükümlülüğü geçerli hâle getirmez. 12

Geçersizlik ve Hâkimin Sınırlama Yetkisi

Genel sözleşme özgürlüğü TBK m.26 ve 27 sınırlarına tabidir

Taraflar sözleşmenin içeriğini serbestçe belirleyebilir; ancak emredici hükümler, ahlak, kamu düzeni, kişilik hakları ve imkânsızlık sınır oluşturur. Hükmün yalnız bir kısmı geçersizse, geri kalan sözleşmenin akıbeti TBK m.27/2 çerçevesinde değerlendirilir. Ayrılabilirlik kaydı, mahkemenin kanuni geçersizlik incelemesini ortadan kaldırmaz; fakat tarafların ekonomik amacı bakımından yorum aracı olabilir. 2

Pay devir sözleşmesindeki aşırı genel yasak batıl sayılabilir

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 22.09.2014 tarihli kararında, yer bakımından sınır içermeyen, faaliyet konusunu çok genel tutan ve üç yıl boyunca mesleki faaliyeti önemli ölçüde engelleyen pay devir sözleşmesi hükmünün geçersizliği onanmıştır. Daire, ilk derece mahkemesinin işçi rekabet yasağı maddesine dayanmasını isabetli görmemiş; fakat BK m.19-20, güncel karşılığıyla TBK m.27 ekseninde sonuçta geçersizliği kabul etmiştir. 6

İşçi rekabet yasağındaki hâkim müdahalesi bütün pay devirlerine otomatik uygulanmaz

TBK m.445/2, işçi rekabet yasağında hâkimin aşırı yasağı kapsam veya süre bakımından sınırlayabileceğini düzenler. Pay satan eski ortağın yasağı bakımından bu hükmün doğrudan uygulanacağı varsayılamaz. Hukuki ilişkinin gerçek niteliği, sözleşmenin bölünebilirliği, genel hükümler ve rekabet hukuku birlikte değerlendirilmelidir.

Rekabet Hukuku Bakımından Yan Sınırlama Testi

Pay devrine bağlı kısıtlamalarda yan sınırlama kontrolü

Rekabet Kurumu Kılavuzundaki üç yıllık genel kabul, yalnız rekabet hukuku bakımından yan sınırlama analizinin bir ölçütüdür; özel hukuk geçerliliği, tarafların sıfatı ve sözleşmenin somut kapsamı ayrıca incelenir. Birleşme veya devralma izninin verilmesi, her sözleşme maddesinin özel hukuk bakımından kesin geçerliliğini garanti etmez. 3

İhlal Nasıl İspatlanır?

Ticaret sicili kaydı tek başına fiilî rekabeti göstermeyebilir

Yeni şirket kurulması, pay edinilmesi veya yönetici atanması önemli göstergedir; ancak yasaklanan faaliyetin gerçekten yürütülüp yürütülmediği, hangi tarihte başladığı ve kişinin rolü ayrıca incelenir. Pasif pay sahipliği ile fiilî yönetim, finansman ve müşteri kazanımı birbirinden ayrılmalıdır.

Müşteri ve çalışan hareketleri sözleşmedeki tanımla karşılaştırılmalıdır

Korunan müşteriye verilen teklifler, sözleşme tarihleri, e-posta ve toplantı kayıtları, CRM erişimleri, fatura ve banka hareketleri, yeni işveren kaydı, çalışan geçiş tarihleri ve sosyal medya açıklamaları; ihlal dönemini ortaya koyabilir. Sözleşmede “aktif ayartma” yasaklanmışsa, müşterinin kendiliğinden başvurduğu savunması özellikle araştırılmalıdır.

Ticari sır iddiasında bilgi ve kullanım somutlaştırılmalıdır

Hangi bilginin gizli olduğu, satıcının bu bilgiye nasıl eriştiği, hangi işlemde kullandığı ve şirketin hangi tedbirlerle bilgiyi koruduğu gösterilmelidir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 23.02.2017 tarihli kararında, pay devrinden sonra rekabet yasağı süresi içinde gizli ortaklık ve rekabet faaliyeti iddiası hukuki kanıtlarla ispatlanamadığı için cezai şart talebi reddedilmiştir. 7

Delillerin elde ediliş biçimi ve muhafazası ayrıca önemlidir

Kurumsal e-posta ve sistem logları, şirketin yetki ve politika çerçevesinde korunmalıdır. Kişisel hesaba izinsiz erişim, özel cihazın hukuka aykırı incelenmesi veya eksik ekran görüntüsü kullanılması ispat gücünü zedeler. Noter tespiti, HMK m.400 delil tespiti ve uzman incelemesi; delilin kaybolma riski ve teknik niteliğine göre değerlendirilebilir.

Yargıtay Uygulamasından Çıkan Sözleşme Tasarımı İlkeleri

Seçili kararlar ve sözleşme tasarımına etkileri

Sözleşme Hazırlama Kontrol Listesi

1. Tarafın sıfatı belirlenmeli: satıcı, ayrılan ortak, yönetici, çalışan, danışman ve bağlantılı şirket rolleri ayrı yazılmalıdır.
2. Korunan ekonomik değer açıklanmalı: müşteri çevresi, ticari itibar, marka, know-how, ekip veya dağıtım ağı.
3. Yasaklanan faaliyet; ürün/hizmet, rol, doğrudan ve dolaylı katılım biçimleriyle sınırlı ve anlaşılır tanımlanmalıdır.
4. Coğrafi alan ve süre, şirketin gerçek faaliyeti ile geçiş ihtiyacına bağlanmalı; gerekçe işlem dosyasında korunmalıdır.
5. Müşteri ayartmama hükmünde korunan müşteri grubu, aktif temas, kendiliğinden başvuru ve genel reklam ayrımı yapılmalıdır.
6. Çalışan ayartmama hükmünde kritik çalışan, genel ilan ve bağımsız başvuru istisnaları düzenlenmelidir.
7. Gizli bilgi kategorileri, istisnalar, kullanım amacı, zorunlu açıklama, iade/silme ve kanuni saklama kuralları kurulmalıdır.
8. Bedel veya karşı edimin yasağın ekonomik dengesiyle ilişkisi açıklanmalı; vergi ve muhasebe etkileri ayrıca incelenmelidir.
9. Cezai şartın hangi ihlale, kaç kez ve hangi tutarda uygulanacağı; men, ifa ve aşkın zarar ilişkisi yazılmalıdır.
10. Delil, bildirim, denetim, tedbir, uygulanacak hukuk, görev/yetki veya tahkim ve arabuluculuk hükümleri işlem yapısına göre düzenlenmelidir.
11. Rekabet hukuku bakımından yan sınırlama testi ve gerekiyorsa birleşme-devralma izni ayrıca yapılmalıdır.
12. Hükümler esas sözleşme, pay sahipleri sözleşmesi, iş sözleşmesi ve kapanış belgeleriyle çelişmeyecek şekilde uyumlandırılmalıdır.

Uyuşmazlık Hâlinde İzlenecek Yol

Önce sözleşme, statü ve ihlal dönemi eşleştirilir

Sözleşmenin imza ve kapanış tarihi, pay devrinin tamamlanması, yönetim görevinin sona ermesi, iş ilişkisinin bitişi ve yasak döneminin başlangıcı ayrı ayrı belirlenmelidir. İhlalin hangi hükme ve hangi sıfata dayandığı açıklanmadan cezai şart, haksız rekabet ve yönetici sorumluluğu taleplerinin birlikte ileri sürülmesi usul ve ispat karmaşası yaratabilir.

Tedbir ve delil tespiti, devam eden ihlale göre planlanır

Müşteri temasları veya gizli bilgi kullanımı sürüyorsa; devam eden faaliyet, veri kullanımı ve reklamların durdurulması için ihtiyati tedbir değerlendirilebilir. Dijital kayıtların silinme veya değişme riski varsa delil tespiti ve uzman incelemesi önem kazanır. Tedbir talebi, bütün ekonomik faaliyeti ölçüsüz biçimde durduracak kadar geniş kurulmamalıdır.

Arabuluculuk ve görev incelemesi talep yapısına göre yapılır

Cezai şart ve tazminat gibi para talepleri ticari dava niteliğindeyse dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. Sözleşmenin tarafı aynı zamanda çalışan ise uyuşmazlığın ortaklık veya iş ilişkisinden mi doğduğu görev bakımından belirleyicidir. Pay devir, ortaklık feshi ve iş sözleşmesi hükümleri tek dosyada bulunsa dahi her talebin hukuki sebebi ayrı değerlendirilmelidir.

Sonuç

Pay devir ve ortaklıktan ayrılma sözleşmelerindeki rekabet etmeme, gizlilik ve müşteri ayartmama hükümlerinin gücü, yasağın mümkün olduğunca geniş yazılmasından değil; devredilen ekonomik değerle bağlantısının, kapsamının ve uygulanma yönteminin somutlaştırılmasından doğar. Geçerli bir düzenleme; kişinin gerçek sıfatını, yasaklanan faaliyet ve müşteri çevresini, süreyi, coğrafyayı, gizli bilgiyi, karşı edimi ve yaptırımı birbirinden ayırır. İşçi rekabet yasağındaki kurallar, pay satan veya ortaklıktan ayrılan kişiye otomatik uygulanmaz; buna karşılık genel geçerlilik sınırları, kişilik hakları ve rekabet hukuku göz ardı edilemez. Çok geniş veya belirsiz yasaklar, yüksek cezai şartla güçlenmek yerine geçersizlik riski kazanır. Sözleşmenin hazırlanması sırasında yapılacak ölçülülük ve delil planlaması, uyuşmazlık çıktıktan sonra yalnız “rekabet etti” iddiasına dayanmaktan çok daha etkili bir koruma sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Payını satan eski ortak için rekabet yasağı konulabilir mi?

Evet. Devredilen müşteri çevresi, ticari itibar veya know-how’ın alıcıya geçişini korumak amacıyla ölçülü bir rekabet etmeme yükümlülüğü düzenlenebilir. Süre, faaliyet, coğrafya ve kişi kapsamı asıl işlemle bağlantılı olmalıdır.

Pay devir sözleşmesindeki rekabet yasağı en fazla iki yıl mı olabilir?

Hayır. İki yıllık genel üst sınır TBK m.445’te işçi rekabet yasağına ilişkindir. Pay devri ve ortaklıktan ayrılma sözleşmeleri farklı hukuki temele dayanabilir. Rekabet hukuku Kılavuzu belirli devralmalarda üç yılı aşmayan süreleri genel olarak makul görür; ancak bu da her olay için otomatik özel hukuk geçerlilik kuralı değildir.

Üç yılı aşan rekabet yasağı her zaman geçersiz midir?

Hayır; fakat gerekçelendirme yükü güçlenir. Müşteri bağımlılığı ve devredilen know-how’ın niteliği daha uzun süreyi gerekli kılabilir. Buna karşılık geniş faaliyet ve coğrafya ile birleşen uzun süre, geçersizlik ve rekabet hukuku riski doğurabilir.

Coğrafi alan yazılmadan rekabet yasağı geçerli olur mu?

Somut sözleşme ve işlem bağlamı değerlendirilir; ancak coğrafi sınırın hiç belirlenmemesi veya şirketin fiilî alanından çok geniş tutulması geçerlilik riskini artırır. Faaliyet alanı dijital veya uluslararasıysa sınır, müşteri ve pazar tanımıyla gerekçelendirilmelidir.

Müşterinin kendiliğinden eski ortağa gelmesi yasak ihlali midir?

Sözleşmenin lafzına bağlıdır. Aktif müşteri ayartma ile müşterinin bağımsız başvurusu farklı düzenlenebilir. Mutlak “hiçbir hizmet veremez” hükmü, müşteri özgürlüğü ve ölçülülük bakımından daha güçlü gerekçe gerektirir.

Gizlilik yükümlülüğü süresiz olabilir mi?

Know-how veya gerçek ticari sır, sır niteliğini koruduğu sürece uzun süreli koruma görebilir. Bununla birlikte kamuya açık, güncelliğini yitirmiş veya bağımsız geliştirilen bilgi süresiz gizlilik kapsamına alınmamalıdır. Bilgi kategorilerine göre farklı süreler kullanılabilir.

Rekabet yasağı için ayrıca ödeme yapılması zorunlu mudur?

Pay devir veya ortaklıktan ayrılma ilişkisinde her durumda ayrı ödeme kurucu geçerlilik şartı değildir. Ancak satış bedeli veya ayrılma ödemesinin yasağın ekonomik dengesiyle bağlantısının açıklanması, ölçülülük ve ispat bakımından önem taşıyabilir.

Cezai şart çok yüksekse mahkeme indirir mi?

TBK m.182’de aşırı cezanın indirilmesi düzenlenmiştir. Ancak tacir borçlu bakımından TTK m.22, salt aşırılık iddiasıyla indirim istemini sınırlar. Temel hükmün geçersizliği, kişilik hakkı, ahlak ve ekonomik yıkım tartışmaları ayrıca değerlendirilir.

Rekabet yasağını ihlal eden kişiye hem cezai şart hem tazminat istenebilir mi?

Sözleşme düzenine bağlıdır. Ceza koşulunun ifaya ek olup olmadığı, cezanın ödenmesinin yasağı sona erdirip erdirmediği ve ceza tutarını aşan zararın saklı tutulup tutulmadığı açık yazılmalıdır. Aynı zarar için mükerrer tahsil yapılamaz.

Rekabet yasağı ihlalinde ispat için hangi belgeler önemlidir?

Ticaret sicili ve pay kayıtları, yeni şirket sözleşmeleri, müşteri teklifleri, e-posta ve CRM kayıtları, çalışan geçişleri, faturalar, banka hareketleri, reklamlar ve tanık beyanları birlikte değerlendirilebilir. Sözleşme maddesi tek başına fiilî ihlali kanıtlamaz.

Kaynakça

1. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.4, 5/A, 22, 54-63, 369, 396, 553, 613, 626. Kaynak

2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.26-27, 179-182, 444-447. Kaynak

3. Rekabet Kurumu, Birleşme ve Devralmalarda İlgili Teşebbüs, Ciro ve Yan Sınırlamalar Hakkında Kılavuz — 2026 güncellemesi, par.45-58. Kaynak

4. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2022/5740, K.2024/2501, T.27.03.2024 — Ortaklık fesih sözleşmesinde iki yıl, belirli müşteriler, ayrılma bedeli ve cezai şart. Kaynak

5. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2012/4951, K.2013/21449, T.26.11.2013 — On beş yıllık pay devir rekabet yasağı, gereklilik ve ispat. Kaynak

6. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2014/7043, K.2014/14263, T.22.09.2014 — Coğrafi ve faaliyet kapsamı belirsiz/geniş yasağın geçersizliği. Kaynak

7. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2016/1891, K.2017/1053, T.23.02.2017 — Pay devri rekabet yasağında fiilî ihlalin hukuki kanıtlarla ispatı. Kaynak

8. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2014/18853, K.2015/5738, T.24.04.2015 — Pay devri sonrası rekabet, sır saklama, çalışan ayartma ve distribütörlük iddiaları. Künye doğrulandı; doğrudan bağlantı kaydı bulunmamaktadır.