Aşağıdaki sorular bireysel başvurunun koşulları, başvuru süresi ve adil yargılanma hakkı konularında genel bir çerçeve sunar. Somut olayda süreler, belgeler ve yürürlükteki düzenlemeler ayrıca değerlendirilir.
6 sorudan 1–6 gösteriliyor
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru için önce bütün kanun yolları tüketilmeli midir?
Kural olarak olağan etkili başvuru yollarının tüketilmesi gerekir; istisnalar somut hak ve işlem bazında incelenir.
İhlal iddiasının derece mahkemelerinde özü itibarıyla ileri sürülmüş olması, kesin kararın öğrenildiği tarih ve AYM'nin kabul edilebilirlik ölçütleri önemlidir. Bireysel başvuru olağan kanun yolunun yeniden tekrarı değildir.
AYM bireysel başvuru süresi kaç gündür?
Kural olarak nihai kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gündür.
Başvuru yollarının tüketilmesi, tebligat veya öğrenme tarihi ve haklı mazeret iddiasının koşulları ayrıca incelenir. Ceza infazı ve cezaevi tebligatları gibi özel durumlarda fiilî öğrenme önem kazanabilir.
AYM her hukuka aykırı mahkeme kararını bozar mı?
Hayır; bireysel başvurunun konusu anayasal temel hak ihlalidir.
Delillerin takdirindeki sıradan farklılıklar değil, gerekçeli karar hakkı, silahların eşitliği, mahkemeye erişim veya keyfilik gibi anayasal ölçütler değerlendirilir. İhlal ve sonuçların giderimi için yeniden yargılama veya tazminat kararı verilebilir.
İfade alınmadan mahkûmiyet kurulması adil yargılanma hakkını etkiler mi?
Savunma olanağının fiilen sağlanıp sağlanmadığına göre ciddi hak ihlali sorunu doğabilir.
Sanığın çağrılma biçimi, yokluğunda yargılama şartları, müdafi yardımı ve mahkemenin savunmayı alma çabası incelenir. Her usul eksikliği değil, yargılamanın bütünü üzerindeki gerçek etkisi somutlaştırılmalıdır.
AİHM'e bireysel başvuru süresi ne kadardır?
Kural olarak iç hukuk yollarındaki nihai karardan itibaren dört aydır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.35 uyarınca AİHM başvurusu, tüketilmesi gereken etkili iç hukuk yollarındaki nihai kararın ardından dört aylık süre içinde yapılmalıdır. Sürenin başlangıcı; kararın niteliği, başvurucu veya vekilinin kararı öğrenmesi/tebliğ ve somut başvuru yoluna göre değerlendirilir. Başvurunun şekil şartları ve Mahkeme İçtüzüğü ayrıca eksiksiz yerine getirilmelidir.
AİHM'e başvurmadan önce iç hukuk yollarının tüketilmesi gerekir mi?
Kural olarak evet; başvurucunun etkili ve erişilebilir iç hukuk yollarını tüketmesi ve Sözleşme ihlali iddiasını ulusal makamlar önünde özü itibarıyla ileri sürmesi gerekir.
AİHM ikincil nitelikte bir denetim mekanizmasıdır. Bu nedenle etkili iç hukuk yollarının tüketilmesi temel kabul edilebilirlik şartlarındandır. Türkiye bakımından somut hak ihlaline göre Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru da tüketilmesi gereken yol olabilir. Etkisiz veya erişilemez başvuru yollarına ilişkin istisnalar AİHM içtihadına göre somut olay bazında değerlendirilir.