İkamet İzni Reddi, İptali ve Uzatılmaması: İtiraz ve Dava Rehberi

İkamet izni reddi, iptali ve uzatılmaması ne anlama gelir?

İkamet izni başvurusunun reddi

Ret, yabancının istediği ikamet izninin idare tarafından verilmemesidir. İlk başvuru, farklı bir kalış amacına geçiş veya belirli bir izin türüne başvuru olumsuz sonuçlanabilir. İnceleme; talep edilen izin türünün şartları, sunulan belgeler ve yabancının Türkiye'deki hukuki durumu üzerinden yapılır. Başvuru formunun oluşturulması, harcın ödenmesi veya randevuya gidilmesi, başvurunun mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez. [1, m.21-25][4]

Verilmiş ikamet izninin iptali

İptal işleminde daha önce verilmiş bir izin vardır; idare, kanunda öngörülen bir nedenin oluştuğu veya şartların kaybedildiği gerekçesiyle bu izni sona erdirir. Sahte belge, iznin veriliş amacı dışında kullanılması veya izin türüne özgü koşulların ortadan kalkması bu incelemede gündeme gelebilir. Her izin türü için aynı iptal nedenlerinin geçerli olduğu varsayılamaz. [1, m.33, 36, 40, 45, 47 ve 49]

İdarenin izni iptal etmesi ile mahkemenin işlemi iptal etmesi farklıdır

İdarenin iptali, yabancının ikamet iznini ortadan kaldıran işlemdir. Mahkemenin iptal kararı ise hukuka aykırı bulunan idari işlemi ortadan kaldırır. Bir dilekçede veya karar özetinde yalnız "iptal" sözcüğünün kullanılması bu nedenle yeterli değildir; hangi işlemin, hangi makam tarafından iptal edildiği açıkça belirtilmelidir.

İkamet izninin uzatılmaması

Uzatılmama, süreli ikamet izninin bitiminden sonraki dönem için yapılan talebin kabul edilmemesidir. Önceki yıllarda izin verilmiş olması, sonraki başvurunun otomatik kabulünü sağlamaz. Bununla birlikte önceki izinler, Türkiye'deki yerleşik hayat ve koşullarda değişiklik olup olmadığı, idarenin gerekçeli değerlendirmesinde önem taşır. Uzun dönem ikamet izni ise kanunen süresizdir; süreli izinlerin dönem sonunda uzatılmasıyla aynı rejime tabiymiş gibi anlatılmamalıdır. [1, m.24-25 ve 42]

İdarenin değerlendirmesinin hukuki sınırları

İkamet izinlerinin temel çerçevesi 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile bu Kanunun uygulanmasına ilişkin Yönetmeliktir. Dava süreci bakımından 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uygulanır. Türkiye içinden yapılan ikamet işlemlerinde ret, uzatmama ve iptal kararları valiliklerce alınır. İşlemin hukuka uygunluğu; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden denetlenir. [1, m.25][2, m.2][3]

İdarenin takdir yetkisi, her başvurunun kabul edilmesini gerektirmediği gibi sebepsiz veya denetlenemeyen bir ret yetkisi de vermez. Kararda belirtilen olguların başvurucuyla bağlantısı, dayanak belgelerin yeterliliği ve uygulanan kanun hükmünün olayla ilgisi incelenmelidir. Genel bir ifadenin kullanılması, o ifadenin somut dosyada nasıl gerçekleştiğinin araştırılması ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Aile bağları ve çocuğun yüksek yararı

6458 sayılı Kanun'un 25. maddesi, değerlendirmede yabancının Türkiye'deki aile bağlarının, ikamet süresinin, menşe ülkedeki durumunun ve çocuğun yüksek yararı gibi hususların dikkate alınmasını öngörür. Bu unsurlar kararın dayanağını ve ölçülülüğünü etkileyebilir. Ancak aile bağı bulunduğunun söylenmesi tek başına belirli bir izin türünün bütün şartlarının gerçekleştiğini göstermez. Birlikte yaşam, bakım ilişkisi, çocukların eğitimi ve aile hayatının başka bir ülkede sürdürülmesinin somut güçlükleri belgeyle açıklanmalıdır. [1, m.25][10]

Kamu düzeni veya güvenliği gerekçesi

Kamu düzeni veya güvenliği değerlendirmesinde, kullanılan bilgi ve belgelerin niteliği, başvurucuyla ilişkisi ve savunmaya konu edilebilen somut olgular önemlidir. Dosyada bir tahdit kodunun bulunması hâlinde yalnız kodun adıyla yetinilmemeli; hangi işlemle konulduğu, ne zaman öğrenildiği ve ayrıca dava konusu edilmesinin gerekip gerekmediği incelenmelidir. İkamet reddi, tahdit kaydı ve giriş yasağı her zaman aynı idari işlem değildir. [1, m.7, 9, 33 ve 43-45]

Kanunun kamu düzeni ve güvenliğine ilişkin izin koşullarını ceza mahkûmiyeti şartına bağlamaması nedeniyle, mahkûmiyet bulunmaması tek başına idari işlemin hükümsüz olduğu sonucunu vermez. Bu, idari değerlendirme ile ceza yargılamasının farklı şartlarının birlikte incelenmesini gerektirir. Bununla birlikte, işlemin somut dayanağı, bilginin ilgili kişiyle bağlantısı ve aile hayatına etkisi yargısal denetime elverişli biçimde ortaya konulmalıdır. İsim benzerliği veya kimlik eşleştirme hatası ileri sürülüyorsa, pasaport ve yabancı kimlik numaraları, doğum bilgileri ve ilgili kayıtlar karşılaştırılarak bu itirazın araştırılması istenmelidir. [1, m.7, 15/1-c ve 32/1-b][12]

Akademik değerlendirme: aile üyelerinin durumu neden ayrı incelenmelidir?

Doktrindeki tartışma, aile üyelerinin ikamet durumunun destekleyicinin statüsüne bağlı olmasının doğurduğu sorunlara dikkat çeker. Şule Arslan, Türk hukukunu Avrupa Birliği düzenlemeleriyle karşılaştırdığı çalışmasında, boşanma süreci ve destekleyicinin ülkeden ayrılması gibi durumlarda çocuğun eğitimi ile bakım düzenini koruyan daha açık düzenlemelere ihtiyaç bulunduğunu savunur. Bu görüş, velayet ve fiilî bakım ilişkisinin dosyada neden somutlaştırılması gerektiğini açıklamaya yardımcı olur. Ancak bir kanun değişikliği önerisi, mevcut hukukta çocuğun okul kaydının ebeveyne otomatik ikamet hakkı verdiği anlamına gelmez; Avrupa Birliği kuralları da Türkiye'de doğrudan izin dayanağı olarak gösterilemez. Somut başvuruda 6458 sayılı Kanun'un ilgili izin koşulları, m.25'teki değerlendirme ölçütleri ve şartları varsa insani ikamet hükümleri birlikte incelenir. [18, s.343-346 ve 356][1, m.25, 38/3 ve 46]

İkamet izni başvurusu hangi nedenlerle reddedilebilir?

Başvuruya ve belgelere ilişkin eksiklikler

Başvuru tarihinin yasal kalış süresiyle uyumsuz olması, pasaport geçerliliğinin yetersizliği, başvuru amacını gösteren belgelerin sunulmaması, adresin doğrulanamaması veya gerekli sağlık sigortasının bulunmaması incelemeyi olumsuz etkileyebilir. Bununla birlikte bir belgenin eksikliği ile başvurucunun maddi şartları taşımaması ayrı konulardır. Eksik belgenin tamamlatılması, başvurunun işlemden kaldırılması ve esas yönünden ret birbirine karıştırılmamalıdır. [1, m.21][3, m.22]

Başvuru dosyasındaki pasaport numarası, ad ve soyad, ülkeye giriş bilgisi, adres ve sigorta kaydı arasında tutarlılık bulunmalıdır. Yabancı ülkeden alınan belgelerde, uygulanabilir milletlerarası anlaşmaya ve belge türüne göre apostil veya konsolosluk tasdiki ile Türkçe tercüme gerekebilir. Başvuru türüne göre değişen belge listesi, işlem tarihinde e-İkamet sistemi ve yetkili il göç idaresinin yönlendirmesi üzerinden kontrol edilmelidir. [4][5][6]

Kalış amacının açıklanamaması veya izin amacı dışında kullanım

İkamet izni talebi, yabancının gerçek kalış amacıyla uyumlu olmalıdır. Turizm, öğrenim, aile birliği, tedavi veya taşınmaz sahipliği birbirinin yerine kullanılabilecek soyut etiketler değildir. Sunulan anlatım ile fiilî yaşam, önceki başvurular, eğitim veya çalışma kayıtları arasında çelişki varsa bunun açıklanması gerekir. İzin amacı dışında kullanım iddiası da somut olgular ve ilgili izin türünün kurallarıyla değerlendirilmelidir. [1, m.31-40]

Mali yeterlilik ve sağlık sigortası

Geçimin hangi kaynakla sağlanacağı, kaynağın sürekliliği ve talep edilen kalış süresini karşılayıp karşılamadığı önem taşır. Banka hesap dökümleri, emekli aylığı belgeleri, kira gelirleri, burslar veya uygun destek belgeleri somut duruma göre kullanılabilir. Hesapta belirli bir gün para bulunması ile düzenli geçim kaynağının ortaya konulması aynı değildir. Aile ve uzun dönem izinleri dışındaki başvurularda Yönetmeliğin beyanı esas alan kuralı ile gerektiğinde tamamlayıcı belge istenebilmesi birlikte dikkate alınmalıdır. [3, m.22]

Sağlık sigortasının kapsamı ve süresi, başvurulan izin türüyle uyumlu olmalıdır. Sosyal güvenlik hakkı, ikili anlaşma, genel sağlık sigortası veya mevzuattaki özel istisnalar bulunan dosyalarda yalnız özel poliçe yokluğundan hareket edilmemelidir. Her başvurucu için aynı sigorta belgesinin ve aynı mali yeterlilik ölçütünün zorunlu olduğu söylenemez. [4][5]

Adres, yanlış beyan ve sahte belge

Fiilen oturulmayan adresin bildirilmesi, gerçeğe aykırı kira sözleşmesi veya sahte gelir belgesi kullanılması yalnız ret riskini doğurmaz; somut olaya göre idari ve cezai sonuçları da olabilir. Adresin kayıt durumu, kullanımın gerçekliği, birlikte oturulan kişiler ve başvurulan il bakımından güncel uygulama kontrol edilmelidir. Bir taşınmazın belirli bir bölgede bulunması veya adres kaydının yapılmış olması, diğer izin şartlarının gerçekleştiği anlamına gelmez. [1, m.54][6]

İdareye daha önce verilen yanlış bilginin fark edilmesi hâlinde, yeni ve çelişkili bir belgeyle dosya tamamlanmaya çalışılmamalıdır. Hatanın kaynağı ve düzeltme yöntemi açıklanmalı; önceki kayıtlar ile yeni beyan arasındaki fark belgelendirilmelidir. Bu yaklaşım hem başvurunun güvenilirliği hem de ilerideki yargısal inceleme için önemlidir.

İzin türüne göre ret ve iptal incelemesi

Kısa dönem ikamet izni

Kısa dönem izinlerde 6458 sayılı Kanun'un 31. maddesindeki kalış gerekçesi ile 32. maddesindeki şartlar birlikte değerlendirilir. Şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması, iznin amacı dışında kullanılması ya da geçerli sınır dışı veya giriş yasağı kararı bulunması, 33. madde kapsamında önem taşır. Başvuru yapılırken seçilen bent ile dosyanın gerçek içeriğinin uyumlu olması gerekir. [1, m.31-33]

Turizm amaçlı başvurular ve uzatma talepleri

Turizm amaçlı başvuruda kalış planı, konaklama ve geçim kaynağı, talep edilen süreyle birlikte açıklanmalıdır. Bir önceki dönemin izni veya kira sözleşmesi, sonraki dönemde turizm amacının sürdüğünü tek başına ispatlamaz. Buna karşılık ret kararının yalnız genel ifadeler içermesi hâlinde, dosyadaki belgelerin değerlendirilip değerlendirilmediği ve ileri sürülen eksikliklerin somutlaştırılıp somutlaştırılmadığı araştırılabilir. Aşağıda ele alınan Antalya kararları bu incelemenin dosyaya özgü bir örneğidir. [9]

Taşınmaz sahipliği ve ticari bağlantı

Türkiye'de taşınmaz sahibi olmak veya şirketle bağlantılı bulunmak, kendiliğinden her tür ikamet iznine hak kazandırmaz. Taşınmazın niteliği, başvurulan gerekçe, hak sahipliği ve ilgili uygulama şartları; ticari başvurularda ise gerçek faaliyet, iş planı ve bağlantıyı gösteren belgeler incelenir. İkamet izni ile çalışma izni de aynı izin değildir; ikamet kartının bulunması tek başına çalışma hakkı sağladığı şeklinde yorumlanmamalıdır. [1, m.27 ve 31][4]

Aile ikamet izni

Aile ikametinde destekleyicinin ve başvurucunun şartları ayrı ayrı değerlendirilir. Aile ilişkisini gösteren belgeler, birlikte yaşama veya yaşama niyeti, destekleyicinin gelir ve barınma koşulları ile gerekli sigorta kapsamı dosyada yer almalıdır. Kanundaki istisnalar saklı kalmak üzere destekleyici için toplam gelirin asgari ücretten az olmaması ve ailede kişi başına asgari ücretin üçte birinden az olmayacak gelir bulunması ölçütü önemlidir; güncel tutar işlem tarihindeki asgari ücrete göre hesaplanır. [1, m.34-36]

Evliliğin gerçekliği ve aile ilişkisinin sona ermesi

Evliliğin sırf izin almak amacıyla yapıldığına ilişkin makul şüphe varsa idare araştırma yapabilir. Araştırmanın somut verilere dayanması gerekir. Boşanma, ölüm veya aile şartlarının değişmesi durumunda ise mevcut izin ile başka bir izin türüne geçiş imkânı ayrıca değerlendirilir. Aile içi şiddet veya çocukların durumu gibi olguların hukuki önemi, genel bir "evlilik bitti, bütün haklar bitti" yaklaşımıyla göz ardı edilemez. [1, m.34-37][11]

Öğrenci ikamet izni

Öğrencilik şartlarının karşılanmaması veya ortadan kalkması, öğrenimin sürdürülemeyeceği yönünde kanıtların ortaya çıkması, iznin başka amaçla kullanılması ve geçerli sınır dışı veya giriş yasağı kararı öğrenci izni bakımından önem taşır. Kayıt dondurma, okul değişikliği, mezuniyet ve ilişik kesme aynı hukuki sonucu doğurmayabilir. Üniversite kayıtları ile e-İkamet bilgileri birlikte incelenmelidir. [1, m.38-40]

Güncel resmî açıklamada, yükseköğretim öğrencilerinin çevrim içi başvurudan sonra belgelerini üniversitelerinin uluslararası öğrenci ofisine teslim etmesi öngörülmektedir. Eksik belge bildirimi ve teslim kanalı bu süreçle uyumlu takip edilmelidir. Öğrenci dosyasında üniversiteyle yapılan yazışmaların saklanması, eksikliğin kimden veya hangi aşamadan kaynaklandığının belirlenmesine yardımcı olur. [5]

Uzun dönem ikamet izni

Uzun dönem izin için kural olarak kesintisiz en az sekiz yıllık ikamet ve Kanun'un 43. maddesindeki diğer şartlar aranır; kanuni özel düzenlemeler saklıdır. Bu izin süresizdir. İptal bakımından kamu düzeni veya güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturma ile sağlık, eğitim ve yabancının kendi ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışındaki bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında bulunma özel önem taşır. Her izin türünün yurt dışında kalmaya ilişkin hükümleri kendi çerçevesinde incelenmeli; başka bir izin türüne ait süre uzun dönem izne uygulanmamalıdır. [1, m.42-45]

İnsani ikamet ve insan ticareti mağduru ikamet izni

Bu izinler, kendi kanuni amaç ve koşullarına dayanır. İnsani ikamet, her ret kararından sonra kendiliğinden kullanılabilecek genel bir alternatif değildir. Çocuğun yüksek yararı, ülkeden ayrılmanın mümkün veya makul olmaması, acil ya da olağanüstü koşullar gibi kanundaki hâller somut olarak incelenir. İnsan ticareti mağduru izninde ise mağduriyet ve koruma ihtiyacı esas alınır. Bu iki izin türünün verilmesi, uzatılması veya iptali sıradan turizm başvurusunun şartlarıyla açıklanamaz. [1, m.46-49]

Başvuru aşamasında ret riskini azaltan dosya hazırlığı

Zamanında başvuru ve tutarlı belge sunumu

Uzatma başvurusu, mevcut ikamet süresinin dolmasına 60 gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılmalıdır. Pasaport veya pasaport yerine geçen belgenin, talep edilen ikamet süresinden en az 60 gün daha uzun geçerli olması kuralı ayrıca kontrol edilmelidir. Sistemden başvuru oluşturulması, randevuya katılım ve evrak teslimi farklı aşamalardır; her aşamanın kaydı saklanmalıdır. [1, m.21 ve 24][4]

Süresinde uzatma başvurusu yapan yabancıya verilen başvuru belgesi, mevcut iznin süresi dolmuş olsa da başvuru hakkında karar verilinceye kadar Türkiye'de kalmasına imkân tanır. Bu, başvuru değerlendirilirken geçerli olan ayrı bir düzenlemedir. Uzatma talebi reddedildikten sonraki kalış ve çıkış durumu, ret kararı ve diğer yasal dayanaklar üzerinden yeniden değerlendirilir. [1, m.24/2]

Dosya, başvuru amacını açıklayan kısa ve tutarlı bir anlatım ile bu anlatımı destekleyen belgelerden oluşmalıdır. Çok sayıda belge sunmak tek başına yeterli değildir. Her belgenin hangi şartı ispatladığı anlaşılmalı; eski tarihli, çelişkili veya başka kişiye ait kayıtlar açıklamasız bırakılmamalıdır. Çevrim içi form, pasaport, mali belgeler ve adres bilgileri arasında son kontrol yapılması yararlıdır.

Eksik belge için 30 gün ile değerlendirme için 90 günün ayrılması

Yönetmeliğin 22. maddesine göre eksik veya tamamlayıcı bilgi ve belgeler başvurucuya bildirilir; bildirimin ardından 30 gün içinde tamamlanmazsa başvurunun işlemden kaldırılması öngörülür. İkamet başvurusunun değerlendirilmesindeki 90 günlük süre ise bilgi ve belgelerin eksiksiz biçimde yetkili makama tesliminden başlar. Sürenin uzaması hâlinde başvurucuya bilgi verilmesi öngörülmektedir. Bu iki süre aynı işlem için öngörülmüş iki farklı sonuçlandırma süresi değildir. [3, m.22][4][5]

90 günün geçmesi, kendiliğinden izin verilmiş sayılma sonucunu doğurmaz. Başvurunun hangi aşamada olduğu, ek belge istenip istenmediği ve idarenin susmasının hangi hukuki yola konu edilebileceği ayrı incelenmelidir. Açık bir ret kararına karşı başvuru ile henüz karar verilmemiş başvuruda idarenin sessiz kalmasına karşı yol, aynı hukuki başlangıç noktasına sahip değildir. [2, m.10-11]

Resmî kanallar ve güncel teslim yöntemleri

İkamet başvurularında resmî çevrim içi kanal e-İkamet sistemidir. YİMER 157, başvuru sürecine ilişkin resmî bilgi kaynağıdır. Güncel açıklamalara göre isteyen yabancılar, başvurdukları ildeki noterlikler üzerinden dosya teslimi imkânından yararlanabilir; noterlik yolunun bulunması, bütün başvurular için noter tesliminin zorunlu olduğu anlamına gelmez. Sistemin güncel yönlendirmesi takip edilmelidir. [5][6]

Kanun ve uygulama çerçevesinde yasal temsilci veya avukatla işlem yürütülebilmesi ile yetkisiz aracıların kendilerini idarenin anlaşmalı kuruluşu gibi tanıtması farklıdır. Bir avukatın dosyayı takip etmesi sonuç garantisi vermez; idare gerektiğinde yabancının bizzat hazır bulunmasını isteyebilir. [3, m.21][4]

Ret kararı tebliğ edildiğinde ilk yapılacak işlemler

Ret kararının yalnız sonuç kısmı değil, bütün sayfaları ve ekleri alınmalıdır. Kararı veren makam, karar tarihi ve numarası, uygulanan kanun maddesi, somut gerekçe, başvuru yolu ve tebliğ tarihi belirlenmelidir. 6458 sayılı Kanun'un 25. maddesi, kararın yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğini; başvuru yolları ile diğer hak ve yükümlülükler hakkında bilgilendirmeyi düzenler. [1, m.25]

1. Kararın ilk başvuru reddi, uzatma reddi veya izin iptali olduğunu belirleyin.
2. Fiziksel tebliğ belgesini veya UETS delil kaydını alın ve tarihleri kaydedin.
3. Mevcut vize, vize muafiyeti, ikamet veya çalışma izninin bitiş tarihini tespit edin.
4. Ayrı sınır dışı, giriş yasağı veya idari gözetim kararı bulunup bulunmadığını kontrol edin.
5. Başvuru ve ek belge teslim kanıtlarını tek dosyada toplayın.
6. İdari başvuru, dava ve varsa çıkışla ilgili süreleri ayrı ayrı hesaplayın.
7. Aile, çocuk, eğitim veya sağlık yönünden acil etki varsa bunu destekleyen güncel belgeleri hazırlayın.

UETS kaydı ve elektronik tebligat

Elektronik tebligatta, belgenin UETS hesabına ulaştığı tarih ile hukuken tebliğ edilmiş sayıldığı tarih farklı olabilir. 7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 7/a maddesi uyarınca elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Dava süresi, ilgili usul kurallarına göre bu tebliğ tarihinden hareketle hesaplanır. Belgenin daha geç okunması tek başına süreyi ötelemez. [7]

Resmî açıklamalarda UETS bilgi formunun uzatma başvurularında istendiği belirtilmektedir. Bu nedenle e-posta veya SMS uyarısıyla yetinilmemeli; UETS hesabı ve delil kaydı kontrol edilmelidir. Usulsüz tebligat iddiasında ise fiilî öğrenme, temsil ve tebligat kayıtlarının hukuki etkisi ayrıca değerlendirilir; "tebligat hatalı, hiçbir süre başlamaz" varsayımıyla hareket edilmemelidir. [5][7]

İtiraz, dava ve başvuru süreleri

Tablonun dayanakları 6458 sayılı Kanun'un 21, 24, 53 ve 54. maddeleri; İYUK'un 7, 8 ve 11. maddeleri ile Yönetmeliğin 21 ve 22. maddeleridir. Hafta sonu, resmî tatil, çalışmaya ara verme ve usulsüz tebligat gibi hususlar somut süre hesabında ayrıca değerlendirilir. Sınır dışı davasındaki özel kısa sürenin başka bir işlem için yapılan başvuruyla korunduğu varsayılmamalıdır. [1][2][3]

İdari itiraz nasıl yapılır ve dava süresine etkisi nedir?

İYUK 11 kapsamındaki başvuru

İYUK'un 11. maddesi, idari dava açılmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasının üst makamdan; üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenmesine imkân tanır. Bu başvurunun dava açma süresi içinde yapılması gerekir. İkamet uyuşmazlığında doğrudan dava açılması da kural olarak mümkündür; idari başvuru her dosyada zorunlu bir ön aşama değildir. [2, m.11]

Dilekçede kararın tarih ve numarası, tebliğ tarihi, itiraz edilen gerekçe, düzeltilmesi istenen husus ve dayanak belgeler açıkça gösterilmelidir. Başvurunun yetkili makama ulaştığını gösteren evrak kayıt numarası veya güvenilir teslim kaydı saklanmalıdır. Yalnız sözlü görüşme yapılması, telefonla bilgi istenmesi veya yeniden randevu alınması, bu hukuki başvurunun yerine geçtiği kabul edilerek kullanılmamalıdır.

Süre durur; sıfırdan yeni 60 gün başlamaz

Kanuni koşulları taşıyan ve süresinde yapılan m.11 başvurusu, işlemekte olan dava açma süresini durdurur. Açık ret hâlinde ret cevabının tebliğini izleyen günden; 30 gün cevap verilmemesi hâlinde ise zımni ret süresinin sonunu izleyen günden itibaren kalan dava süresi işler. Başvurudan önce geçmiş olan günler hesaba katılır. Örneğin usulüne uygun başvuruya kadar dava süresinin 20 günü geçmişse, kural olarak kalan 40 günlük bölüm değerlendirilir. Bu varsayımsal örnek, tatil ve tebligat gibi somut değişkenler ayrıca hesaplanmak kaydıyla süre mantığını gösterir. Zımni ret oluştuktan sonraki yazışmaların süreyi yeniden başlattığı varsayılmamalıdır. [2, m.8 ve 11]

CİMER, bilgi talebi ve yeni ikamet başvurusu aynı işlem değildir

Bir başvurunun CİMER veya başka bir kanaldan gönderilmiş olması, tek başına dava süresini durdurduğunu göstermez. İçeriğinin m.11 kapsamındaki istemi taşıyıp taşımadığı, süresi ve yetkili makama yöneltilmesi önemlidir. Yeni ikamet başvurusunun yapılması da önceki ret kararına karşı dava süresini kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle idari itiraz ve yeni başvuru planı ayrı kayıtlarla izlenmelidir.

İdari başvuru Türkiye'de kalış süresini uzatır mı

M.11 başvurusunun dava açma süresine etkisi, yabancının Türkiye'de kalış statüsünden farklıdır. İdari başvurunun yapılması, mevcut vizeyi veya ikamet iznini kendiliğinden uzatmaz. Başvurunun sonucunu beklerken ayrıca çıkış, sınır dışı veya giriş yasağı yönünden bir risk doğup doğmadığı değerlendirilmelidir. [1, m.53-54][2, m.11 ve 27]

İkamet izni reddine karşı iptal davası

Görevli ve yetkili mahkeme

İkamet iznine ilişkin idari işlemin hukuka uygunluğu idare mahkemesinde denetlenir. Yetkili mahkeme, kural olarak işlemi yapan idari merciin bulunduğu yere göre belirlenir. Örneğin Antalya Valiliği tarafından tesis edilen işlem bakımından yetki, işlem ve özel düzenlemeler incelenerek Antalya idare mahkemeleri yönünden değerlendirilir. Her yabancılar hukuku davasının Ankara'da açılacağı söylenemez. Davalı idare de işlemi tesis eden makamın hukuki konumuna göre doğru gösterilmelidir. [1, m.25][2, m.32]

Dava dilekçesinde hangi bilgiler bulunmalıdır

Dilekçe; davacının kimlik ve iletişim bilgilerini, dava konusu işlemi, tebliğ tarihini, olayları, hukuka aykırılık iddialarını, delilleri ve açık talep sonucunu içermelidir. İşlemin iptali isteniyorsa bunun hangi ret veya iptal kararı için talep edildiği kuşkuya yer bırakmamalıdır. Yürütmenin durdurulması istenecekse bunun gerekçesi ayrıca açıklanmalıdır. Pasaport ve yabancı kimlik bilgilerindeki yazım farklılıkları dosyada giderilmelidir. [2, m.3 ve 27]

Ret yazısındaki her gerekçe, başvuru dosyasıyla karşılaştırılmalıdır. "Belgelerim tamdır" şeklindeki genel bir ifade yerine hangi belgenin ne zaman teslim edildiği, idarenin hangi değerlendirmesini çürüttüğü ve varsa eksik incelemenin hangi sonuca yol açtığı gösterilmelidir. Başvurudan sonra ortaya çıkan yeni olguların, eski işlemin hukuka uygunluk denetimiyle ilişkisi ayrıca açıklanmalıdır.

Hukuka aykırılık iddiaları nasıl somutlaştırılır

Somut dosyada yetkisiz makam işlemi, tebligat veya usul eksikliği, yanlış maddi olgu, belgelerin değerlendirilmemesi, hatalı kanun uygulaması ya da ölçüsüz sonuç iddiası gündeme gelebilir. Her iddia için ilgili belge, tarih ve karar gerekçesi gösterilmelidir. Aile hayatı veya çocuğun eğitimi ileri sürülüyorsa bunun yalnız duygusal anlatımıyla yetinilmemeli; başvurucunun ayrılması hâlinde doğacak somut etki ortaya konulmalıdır.

İdari işlem dosyasının getirtilmesi

Başvurucunun elindeki evrak, idarenin işlem dosyasının tamamını göstermeyebilir. İnceleme formları, mülakat tutanakları, adres araştırması, kurum yazıları, tahdit kaydının dayanağı ve eksik belge bildirimleri önem taşıyabilir. Dava dilekçesinde hangi kayıtların getirtilmesinin istendiği açıklanabilir. Mahkemenin re'sen araştırma yetkisi bulunması, başvurucunun elindeki delilleri düzenli sunma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. [2, m.20]

Kısa dönem izin davalarında özel usul

6458 sayılı Kanun'un 31. maddesine 2024 yılında eklenen yedinci fıkra, kısa dönem ikamet başvurusunun reddi ve kısa dönem iznin iptaline ilişkin davalarda bazı özel usul kuralları getirmiştir. İdarenin savunmasını vermesi veya savunma süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamaması hâlinde İYUK m.26/3'teki süre iki ay uygulanır; duruşma yapılması mahkemenin takdirindedir. [1, m.31/7][8]

Bu düzenleme, kısa dönem ikamet ret davalarının 7 günde açılacağı veya her davanın İYUK m.20/A anlamında ivedi yargılamaya tabi olduğu sonucunu doğurmaz. Dosyanın daha erken tekemmül edebilmesi nedeniyle temel iddia ve delillerin ilk dilekçede eksiksiz sunulması, adres ve elektronik tebligat takibinin düzenli yürütülmesi önem kazanır.

İkamet izni davasında harç, giderler ve adli yardım

Dava açmanın mali sonuçları nelerdir?

İptal davasında başvuru ve karar harçları, tebligat ve posta giderleri ile dosyanın gerektirdiği diğer yargılama giderleri gündeme gelir. Davanın aleyhe sonuçlanması hâlinde, kanuni istisnalar saklı kalmak üzere, yargılama giderleri ve şartları varsa karşı taraf lehine vekâlet ücreti yükletilebilir; kısmen haklı çıkılması giderlerin paylaşımını etkileyebilir. Mahkemenin hükmettiği karşı vekâlet ücreti, kişinin kendi avukatıyla kararlaştırdığı hukuki yardım ücretinden ayrıdır. Başlangıç bütçesi, başvuru tarihindeki harçlar ve dosyanın gerektirdiği giderler üzerinden belirlenir. Karşı vekâlet ücreti bakımından ise hüküm tarihindeki tarife esas alınır; kişinin kendi avukatıyla ücret sözleşmesi ayrıca değerlendirilir. [2, m.31][15, m.323, 326 ve 330][16]

Yabancılar adli yardımdan yararlanabilir mi?

Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan dava giderlerini karşılayamayan kişi, talebi açıkça dayanaktan yoksun değilse mahkemeden adli yardım isteyebilir; mali durumunu ve talebinin dayanaklarını gösteren belgeler sunmalıdır. HMK m.334/3 yabancılar için ayrıca karşılıklılık şartı arar; uluslararası koruma statüsü sahipleri ve Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahipleri bakımından 6458 sayılı Kanun'daki muafiyetler ayrıca değerlendirilir. Adli yardım kararı, kapsamına göre giderlerden geçici muafiyet ve giderlerin devletçe avans olarak karşılanması gibi imkânlar sağlar; bütün giderlerin kesin olarak silindiği anlamına gelmez. Avukat görevlendirilmesi için baronun adli yardım bürosuna yapılan başvuru ile mahkemeden yargılama giderleri için adli yardım istenmesi ayrı süreçlerdir. [15, m.334-336][1, m.51/1-c ve 88/1][17]

Yürütmenin durdurulması ve Türkiye'de kalış üzerindeki etkisi

Talep ile mahkeme kararı arasındaki fark

İYUK m.27'ye göre dava açılması idari işlemin yürütmesini kendiliğinden durdurmaz. Dilekçede yürütmenin durdurulması istenmiş olması da bu sonucu tek başına sağlamaz. Yürütmenin durdurulmasına idare değil, mahkeme karar verir. Dosyada karar bulunup bulunmadığı, kararın hangi işleme ilişkin olduğu ve idareye bildirilmesi ayrı ayrı takip edilmelidir. [2, m.27]

İki koşul birlikte değerlendirilir

Yürütmenin durdurulmasında, işlemin açıkça hukuka aykırı olması ile uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması koşulları birlikte aranır. Bu nedenle yalnız "mağdur olacağım" denilmesi yeterli bir dosya hazırlığı değildir. Ret gerekçesinin neden açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanmanın ne tür ciddi sonuç doğuracağı, birbirine bağlı fakat ayrı açıklamalarla ortaya konulmalıdır. [2, m.27]

Zararın belgelendirilmesi

Çocuğun okul ve bakım düzeni, devam eden tedavi, engellilik veya bağımlılık ilişkisi, aile bireylerinin fiilen ayrılmasının sonuçları gibi hususlar somut dosyada önem taşıyabilir. Sağlık veya eğitim belgesinin yalnız varlığı değil, başvurucunun ayrılmasıyla bağlantısı açıklanmalıdır. Genel ekonomik kayıp iddiası ile geri dönülmesi güç kişisel veya ailevi etki aynı yoğunlukta değerlendirilmeyebilir.

Karar alındığında hangi işlemler takip edilmelidir

Yürütmenin durdurulması kararı alınırsa kararın idareye tebliği, dosyadaki uygulanma biçimi ve yabancının kayıtlardaki durumu izlenmelidir. Bu karar kendiliğinden yeni bir plastik ikamet kartı düzenlendiği anlamına gelmez. Ayrı bir sınır dışı veya giriş yasağı işlemi varsa, onların hukuki durumu da ayrıca ele alınır. Bir işlemin yürütmesinin durdurulmasından hareketle gelecekte hiçbir sınır dışı kararı verilemeyeceği şeklinde genel bir sonuç çıkarılamaz.

Yürütmenin durdurulması istemi reddedilirse

İdare mahkemesinin yürütmenin durdurulması istemi hakkında verdiği karara karşı, kararın tebliğini izleyen günden itibaren 7 gün içinde bölge idare mahkemesinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. YD isteminin reddi, esas hakkındaki iptal davasının da sona erdiği anlamına gelmez; esas dava ile geçici koruma incelemesi ayrı izlenir. Buradaki 7 günlük süre, sınır dışı etme kararına karşı açılacak davanın 7 günlük süresinden farklı bir kanun yoluna ilişkindir. [2, m.27/7]

Ret kararından sonra Türkiye'de kalma ve çıkış yükümlülüğü

Herkes için aynı 10 günlük hesap yapılamaz

Çıkış yükümlülüğü belirlenirken mevcut vize veya vize muafiyeti, ikamet ya da çalışma izni, ret veya iptal kararının türü ve tebliğ edilen belge incelenir. Yönetmeliğin 22. maddesinin on birinci fıkrası, süresi biten ikamet izni uzatılmayan veya ikamet izni talebi reddedilen yabancıya, harca tabi olmayan ve Türkiye'de en fazla 10 gün kalma imkânı tanıyan belge verilmesini düzenler. Fıkradaki bu açıklama, iznin iptaliyle aynı kapsamda genellenmemelidir. Ayrıca vize veya vize muafiyetiyle gelip ikamet talebi reddedilenlerin, mevcut vize veya muafiyet sürelerini kullanmasına ilişkin özel hüküm vardır. Bu nedenle ret tebliğinin her durumda kalan vize süresini sona erdirdiği söylenemez. [3, m.22/11 ve 52/1-c]

6458 sayılı Kanun'un 54. maddesi, ikamet izni iptal edilenler ile uzatma başvurusu reddedilip 10 gün içinde çıkış yapmayanları ayrı bentlerde ele alır. İşlem türünün yanlış sınıflandırılması hem kalış hem dava stratejisini etkileyebilir. Kararda tanınan süre ve varsa başka yasal kalış dayanağı birlikte değerlendirilmeden seyahat veya kalış kararı verilmemelidir. [1, m.54/1-f ve j]

Sınır dışı kararındaki Türkiye'yi terke davet süresi

Sınır dışı etme kararı verilen bazı yabancılara, kanundaki şartlar altında Türkiye'yi terk etmeleri için 15 günden az ve 30 günden fazla olmamak üzere süre tanınabilir. Her durumda bu sürenin verileceği söylenemez; kanuni istisnalar vardır. Bu süre, ikamet reddi sonrasındaki 10 günlük düzenlemeyle aynı değildir ve sınır dışı kararına karşı 7 günlük dava süresini değiştirmez. [1, m.53 ve 56]

Çıkış yapmak ve yeniden giriş

Türkiye'den çıkış, ülkeye yeniden girişin mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez. Vize koşulları, giriş yasağı, önceki kalış ihlalleri, ödenmemiş yükümlülükler ve sınır kontrolü birlikte değerlendirilir. Bir idari para cezasının veya harcın ödenmesi, mevcut giriş yasağını her durumda kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Seyahat öncesinde ilgili kararların suretlerinin alınması ve giriş koşullarının doğrulanması önemlidir. [1, m.7, 9 ve 15]

Başvuru sürerken kullanılan müracaat belgesi

İkamet başvurusu değerlendirilirken, gerekli şartları taşıyan müracaat belgesi ve harç makbuzuyla çıkış yapılıp 15 gün içinde dönülmesine ilişkin resmî uygulama vardır. Bu imkân, başvurusu reddedilmiş kişiye kendiliğinden aynı şekilde uygulanamaz. Belgenin geçerliliği, başvurunun güncel durumu ve talep edilen izin süresi kontrol edilmelidir. [4][5]

İdare kararın uygulanmasını erteleyebilir mi?

6458 sayılı Kanun m.25 ve Yönetmelik m.22/18, Türkiye içinden yapılan işlemlerde aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durum ve çocuğun yüksek yararı dikkate alınarak ret, uzatmama veya iptal kararının icrasının ertelenmesine imkân tanır. Erteleme kapsamındaki yabancıya Türkiye'de bir ay kalma hakkı sağlayan, harca tabi olmayan belge verilir. Ay sonunda valilik yeniden değerlendirme yapar; kalmayı gerektiren durum sürüyorsa belge birer aylık sürelerle uzatılabilir ve uzatılan kalış süresinin harcı alınır. Bu yol, somut idari değerlendirme ve belge düzenlenmesini gerektirir; mahkemeden yürütmenin durdurulması isteminden ayrı ele alınmalıdır. [1, m.25][3, m.22/18]

Sınır dışı, giriş yasağı ve idari gözetim kararları

Sınır dışı kararına karşı ayrı dava

Ayrıca sınır dışı etme kararı tebliğ edilmişse 6458 sayılı Kanun m.53/3 uyarınca 7 gün içinde idare mahkemesine başvuru gündeme gelir. Mahkemeye başvuran kişi, başvurusunu kararı veren makama da bildirir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve yargı yoluna başvurulmuşsa yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmeme güvencesi bu özel düzenlemeden doğar. İkamet reddi davası için aynı etki otomatik olarak varsayılamaz. [1, m.53/3]

2024 değişikliği sonrasında sınır dışı davalarında da savunmanın verilmesi veya süresinin geçmesiyle dosyanın tekemmülü, bazı tebligat durumları ve duruşmanın mahkemenin takdirinde olması düzenlenmiştir. Kanundaki 15 günlük karar süresi; dosyanın tekemmülünden veya gereken ara karar ya da duruşma işlemlerinin tamamlanmasından itibaren hesaplanır. Bu süreyi, dava açıldığı tarihten başlayan koşulsuz bir sonuçlanma garantisi gibi sunmak doğru değildir. Mahkemenin bu konuda verdiği karar kanunda kesin olarak düzenlenmiştir. [1, m.53/3][8]

Giriş yasağı ve tahdit kaydı

Giriş yasağı, ikamet reddinden ayrı bir işlem olabilir. Hangi makam tarafından, hangi gerekçeyle ve hangi süre için konulduğu belirlenmelidir. Yasağın kaldırılması veya belirli şartlarla giriş olanağı ile yargısal başvuru ayrı değerlendirilir. Aile hayatı, çocukların durumu ve Türkiye'yle bağlar bu işlem bakımından da önem taşıyabilir; ancak bunların varlığı tek başına bütün giriş engellerini ortadan kaldırmaz. [1, m.9][12]

İdari gözetim

Yabancının geri gönderme merkezinde tutulmasına ilişkin idari gözetim, ikamet reddi veya sınır dışı kararıyla aynı hukuki işlem değildir. İdari gözetime karşı sulh ceza hâkimine başvuru ve idari gözetim dışındaki alternatif yükümlülükler kendi hükümleri çerçevesinde incelenir. Yalnız ikamet davası açılmış olması, bu ayrı özgürlük kısıtlamasına ilişkin başvuruların yerine geçmez. Geri göndermeme ilkesi ve sınır dışı edilemeyecek kişilere ilişkin korumalar da somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir. [1, m.4, 55, 57 ve 57/A]

Ret veya iptal sonrasında yeniden ikamet başvurusu

Altı ay içinde yeni talep gerekçesi

Yönetmeliğin 21. maddesinin onuncu fıkrasına göre, başvurusu reddedilen veya izni iptal edilen yabancıların 6 ay içinde yeniden başvurusunda yeni bir ikamet izni talep gerekçesi sunmaları istenir. Buradaki ifade "mutlaka farklı izin türü" değildir. Yeni gerekçenin gerçek, belgelenebilir ve başvurulan kanuni çerçeveye uygun olması gerekir. Aynı anlatımı farklı kelimelerle tekrar etmek veya formdaki seçeneği değiştirmek tek başına yeni gerekçe oluşturmaz. [3, m.21/10]

Örneğin sonradan ortaya çıkan gerçek bir aile ilişkisi, eğitim veya başka bir kanuni kalış nedeni yeni başvuruda incelenebilir. Bunların izin şartlarını karşılayıp karşılamadığı ve başvurunun hangi usulle yapılabileceği ayrıca değerlendirilir. Altı ayın geçmesi de önceki ret nedenlerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz ve yeni başvurunun kabulünü garanti etmez.

Yeni başvuru ile iptal davasının birlikte değerlendirilmesi

Önceki işlemin hukuka aykırı olduğu iddiası ile yeni bir hukuki veya fiilî duruma dayanarak izin istemek farklı amaçlar taşır. Bir yandan yeni başvuru hazırlanırken diğer yandan önceki ret kararının dava süresi korunmalıdır. Yeni başvurunun kabulü, önceki işlemden doğan bütün uyuşmazlıkların kendiliğinden sona erdiği anlamına da gelmeyebilir; davanın konusu ve devamındaki hukuki yarar somut dosyada incelenir.

Başka izin türüne geçiş ve gerçek kalış amacı

Mevcut iznin dayanağı sona ermiş veya yeni bir kalış amacı doğmuşsa geçiş hükümleri gündeme gelebilir. Öğrencilik, aile birliği, tedavi veya iş ilişkisi gibi olguların tarihleri önemlidir. Gerçeğe aykırı bir kalış amacı oluşturmak yerine mevcut durumun hangi izin türüne uyduğu belirlenmeli; gerekli belgeler ve başvuru zamanı buna göre planlanmalıdır. [3, m.26]

Ret tarihinde mevcut olup başvuru dosyasında ortaya konulamayan bir olgu ile ret kararından sonra gerçekten doğan yeni bir olgu birbirinden ayrılmalıdır. Birincisi önceki işlemin delil ve inceleme yönünden değerlendirilmesini, ikincisi ise yeni başvurunun koşullarını etkileyebilir. Bu ayrım, yeni belgenin her durumda yeni bir kalış gerekçesi sayıldığı anlamına gelmez. [2, m.2][3, m.21/10]

Dava kazanıldığında veya reddedildiğinde ne olur?

İptal kararının uygulanması

Mahkemenin ret işlemini iptal etmesi, idarenin kararın gerekçesine uygun işlem yapmasını gerektirir. İYUK m.28'in ikamet uyuşmazlıklarına uygulanan genel kuralı uyarınca, esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararların gereği gecikmeksizin yerine getirilir; süre kararın idareye tebliğinden itibaren 30 günü geçemez. Kararın uygulanması için her durumda kesinleşmenin bekleneceği söylenemez. [2, m.28][13]

İptal kararının gerekçesi belirleyicidir. Mahkeme eksik inceleme, yanlış maddi kabul veya usul hatası saptamış olabilir; idarenin yapacağı yeni değerlendirme bu gerekçeye uygun olmalıdır. İptal hükmünün verilmesi, her olayda mahkemenin belirli süreli yeni bir ikamet kartını doğrudan düzenlediği anlamına gelmez. Kararın idareye ulaştığı tarih ve sonraki işlemler belgeleriyle takip edilmelidir.

Davanın reddi ve kanun yolu

Davanın reddinde kararın gerekçesi, tebliğ tarihi ve açık kanun yolu incelenir. İkamet izni reddi, iptali veya uzatılmamasına ilişkin idare mahkemesi kararlarına karşı, özel bir kesinlik hükmü bulunmadıkça, kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesinde istinaf yoluna başvurulabilir. Sınır dışı davalarında ise 6458 sayılı Kanun'un 53. maddesindeki özel kesinlik düzenlemesi geçerlidir. Başka bir dosyadaki kararın eski kanun yolu açıklaması kopyalanmamalıdır. [1, m.53][2, m.8 ve 45]

2026 değişikliğinde 6458 sayılı Kanun davaları

31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun, bazı uyuşmazlıklarda bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar vermesi üzerine temyiz imkânı getirmiştir. Ancak İYUK m.46/2-d, 6458 sayılı Kanun'un uygulanmasından kaynaklanan davaları bu yeni imkânın dışında bırakır. Bu nedenle sırf istinaf merciinin kararı kaldırıp yeniden karar vermesi, ikamet uyuşmazlığında Danıştaya temyiz hakkı doğurmaz. Somut kararın kanun yolu, İYUK m.45-46 ve geçiş hükümleri birlikte incelenerek belirlenir. [2, m.45-46][14] Geçiş hükmü, yeni düzenlemeyi yürürlükten sonra verilen bölge idare mahkemesi kararlarına bağlar; yalnız davanın açılış tarihine bakılarak kanun yolu belirlenmemelidir. [14]

Ret kararından sonra yalnız başvuru metnini uzatmak yeterli olmayabilir. Mahkemenin hangi olguyu ispatlanmamış gördüğü, hangi hukuki iddiayı neden kabul etmediği ve gerçekten yeni bir koşul bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir. Bireysel başvuru gibi yollar da kendi kabul edilebilirlik şartlarına ve sürelerine tabidir; sıradan bir ek itiraz dilekçesi gibi kullanılamaz.

Yargı kararları dosya hazırlığı açısından ne gösteriyor?

Antalya 1. İdare Mahkemesinin 6 Nisan 2023 tarihli kararları

Büromuzun önceki yayınında yer verilen Antalya 1. İdare Mahkemesinin 6 Nisan 2023 tarihli E.2022/1572, K.2023/469 ve E.2022/1573, K.2023/470 sayılı kararları, turizm amaçlı kısa dönem ikamet izninin uzatılmamasına ilişkindir. Mahkeme, bu dosyalarda kalış amacı ve mali yeterlilik yönünden ileri sürülen ret nedenlerini destekleyen yeterli somut tespit ve belgenin ortaya konulmamasını değerlendirerek işlemleri iptal etmiştir. [9]

Mahkeme; başvuru dosyası ve mali belgelerin yanında mülakat kaydı, ek belge bildirimi ve ret gerekçesinin hangi somut tespitlere dayandığı üzerinde durmuştur. E.2022/1573 sayılı dosyada, birlikte başvuru yapan eşe ait E.2022/1572 sayılı dosyayla bağlantılı inceleme yapılmıştır. Her iki karar da ret işlemlerinin esas yönünden iptaline ilişkindir.

Yayımlanan örneklerde kesinleşme şerhi veya istinaf sonucu bulunmadığından kararlar kesinleşmiş içtihat olarak sunulmamaktadır. Kararların gösterdiği nokta, ret gerekçesinin somut başvuru dosyasıyla karşılaştırılması gereğidir. Her başvuruda mutlaka mülakat yapılması veya her ret öncesinde her türlü eksikliğin tamamlatılması gerektiği şeklinde sınırsız bir sonuç çıkarılamaz.

Danıştayın aile ikametine ilişkin somut araştırma yaklaşımı

Danıştay 10. Dairesinin 10 Haziran 2021 tarihli E.2016/2192, K.2021/3234 sayılı kararında, anlaşmalı evlilik iddiasına dayanan aile ikamet reddi incelenmiştir. Danıştay, idarenin şüphesini somutlaştıracak yeterli araştırma ve belgelerin bulunmamasını değerlendirerek iptal kararını gerekçeyle onamıştır. Karar, birlikte yaşam ve adres araştırmasının olayın bütün koşullarıyla değerlendirilmesinin önemini gösterir. [11]

Bu yaklaşım, adres araştırmasının hiçbir önem taşımadığı anlamına gelmez. Başvurucunun başka yerde bulunmasına ilişkin açıklama, yaşam düzeni ve mülakat kayıtları birlikte ele alınır. Dosyada hangi iddianın hangi belgeyle doğrulandığı veya çürütüldüğü açık olmalıdır.

Anayasa Mahkemesi kararlarında somut etki ve ölçülülük

Anayasa Mahkemesinin Betoul Faıkoglu, B. No: 2020/37084, 11 Aralık 2024 kararında, uzun dönem ikamet talebinin reddinin başvurucunun hayatı üzerindeki somut etkileri incelenmiştir. Yetişkin başvurucunun anne ve babasına bağımlılığını yeterince ortaya koyamadığı değerlendirilmiş; şikâyet özel hayata saygı hakkı kapsamında ele alınmıştır. İleri sürülen eğitim engelinin ve mağduriyetin de somutlaştırılmaması karşısında bu şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulunarak kabul edilemez sayılmıştır. Karar, aile ve eğitimle ilgili iddiaların somut olay ve belgelerle açıklanmasının önemini göstermektedir. [10]

Bılal Padalı Chasanoglou, B. No: 2021/14332, 28 Ocak 2026 kararında ise konu ikamet reddi değil, Türkiye'ye giriş yasağıdır. AYM, aile hayatı ile kamusal menfaat arasındaki dengeleme ve yargısal gerekçeyi yetersiz bularak oyçokluğuyla ihlal ve yeniden yargılama sonucuna ulaşmıştır. Yeniden yargılama, alttaki davanın mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez. Karar, ikamet uyuşmazlığına ayrıca bir giriş yasağının eşlik ettiği dosyalarda, bu işlemin aile hayatına etkilerinin de kendi gerekçesi ve başvuru yolu içinde değerlendirilmesi bakımından önemlidir. [12]

Dosyaya özgü delil ve savunma hazırlığı

Hukuki hazırlık, bütün dosyalarda aynı dilekçenin kullanılmasından çok, ret gerekçesinin dayandığı olguların tespitine dayanır. Aşağıdaki eşleştirme, hangi belgenin hangi tartışmayı aydınlatabileceğini gösteren pratik bir çalışma çerçevesidir; bütün belgelerin her başvuruda zorunlu olduğu anlamına gelmez.

Kronoloji ve belge düzeni

Ülkeye giriş, önceki izinler, başvuru, randevu, belge teslimi, ek belge bildirimi, ret ve tebligat tarihleri tek bir kronolojiye işlenmelidir. Belgeler tarih sırasına konulmalı; her iddiada ilgili ek numarasına atıf yapılmalıdır. Böylece başvurucunun anlatımı ile idarenin dosyası arasındaki farklar görünür hâle gelir. Pasaport ve sağlık gibi hassas kayıtlar güvenli kanaldan paylaşılmalı, gerekli olmayan kişisel veriler gelişigüzel yayılmamalıdır.

Varsayımsal durumlarda yaklaşım

Gelir belgesi teslim edildiği hâlde yetersizlik gerekçesi

Başvurucu banka ve gelir belgelerini sunduğunu, idare ise mali yeterliliğin kanıtlanmadığını söylüyorsa önce teslim kanıtı ve belgenin içeriği karşılaştırılır. Hesabın başvurucuya ait olup olmadığı, dönem ve para kaynağı ile talep edilen kalış süresi arasındaki ilişki incelenir. Dosyanın sonucu, yalnız "banka dökümü var" denilerek belirlenemez.

Aile Türkiye'de kalırken bir eşin başvurusunun reddi

Eşlerin ve çocukların statüleri ayrı ayrı kaydedilir; ortak yaşam, bakım yükümlülüğü ve ayrılığın etkisi belgelenir. Diğer eşin izninin bulunması ret işlemini otomatik kaldırmaz. Bununla birlikte aile bağlarının karar sürecinde gereği gibi değerlendirilip değerlendirilmediği, hem esas hem geçici hukuki koruma bakımından incelenebilir.

Öğrencilik kaydı değiştiği için ortaya çıkan uyuşmazlık

Okul değişikliği, kayıt dondurma veya mezuniyet hâlinde ilgili tarih ve bildirimin yapılıp yapılmadığı belirlenir. Sorun yalnız sistem kaydındaki gecikmeyse kayıt düzeltilmesine ilişkin kanıtlar; öğrenim gerçekten sona ermişse uygun yeni kalış amacı ve başvuru koşulları ele alınır. Bu örnekler değerlendirme yöntemini açıklamak içindir; belirli bir dava sonucunu öngörmez.

İdarenin güçlü karşı savunmaları nasıl değerlendirilir

İdare, yalnız bir belgenin eksik olduğunu değil, başvurulan izin türünün maddi şartlarının gerçekleşmediğini ileri sürebilir. Bu durumda eksik belgeyi sonradan sunmak tek başına yeterli cevap olmayabilir. Örneğin gerçek kalış amacının başvuruda seçilen gerekçeyle uyuşmadığı savunuluyorsa, başvurucu yaşam ve faaliyet kayıtlarıyla bu uyuşmazlığı açıklamalıdır. Önceden izin verilmiş olması da sonraki dönemde bütün şartların sürdüğünü tek başına göstermez. [1, m.25, 32-33, 35-36 ve 39-40]

İdarenin diğer bir savunması, ileri sürülen aile, eğitim veya sağlık etkisinin yeterince somutlaştırılmadığı olabilir. Bu iddiaya cevap, yalnız ilişkinin varlığını gösteren belgeyle sınırlı kalmamalı; ret kararının kişi ve aile bakımından doğuracağı sonuç, bakım veya bağımlılık ilişkisi ve varsa başka ülkede birlikte yaşamın somut güçlükleri açıklanmalıdır. Buna karşılık dosyada gerçek ve yeterli ret sebebi bulunduğu hâlde yalnız genel ölçülülük ifadeleri kullanılması, izin şartlarının yerine geçmez. [1, m.25][10][12]

Başvurudan sonra ortaya çıkan yeni bir durum da dikkatle ayrılmalıdır. Yeni olgu, ileriye dönük başka bir izin talebini destekleyebilir; fakat önceki işlemin tesis edildiği tarihte neden hukuka aykırı olduğunu tek başına ispatlamayabilir. Bu nedenle eski kararın iptali için ileri sürülen nedenlerle yeni başvurunun dayanağı ayrı açıklanmalı ve her iki süreç kendi süreleri içinde takip edilmelidir. [2, m.2 ve 7][3, m.21/10]

Hak kaybına neden olabilen uygulama hataları

• Ret kararını almadan yalnız SMS veya ekran görüntüsü üzerinden hukuki işlem planlamak.
• 60 günlük dava süresini, Türkiye'de kalınabilecek süre sanmak.
• Yürütmenin durdurulması talebini, mahkeme kararı verilmiş gibi değerlendirmek.
• İkamet davasının ayrıca tebliğ edilen sınır dışı kararına karşı da açılmış sayılacağını düşünmek.
• İdari başvurudan sonra yeniden tam 60 günlük süre başladığını varsaymak.
• Yeni ikamet başvurusunun eski ret kararının dava süresini durdurduğunu kabul etmek.
• Altı ay kuralını, her durumda farklı izin türüne geçme zorunluluğu veya mutlak giriş yasağı gibi yorumlamak.
• Önceki olumlu izinleri, taşınmazı veya evliliği tek başına kabul güvencesi saymak.
• Adres ve UETS değişikliklerini takip etmemek; dava sırasında ulaşılabilir adresi güncel tutmamak.
• Başka dosyadaki kararın sonucunu ve eski usul açıklamasını kendi dosyasına doğrudan uygulamak.

Hukuki değerlendirme ve dosyanın takibi

İkamet uyuşmazlığında hukuki çalışmanın kapsamı; karar ve tebligatın incelenmesi, sürelerin hesaplanması, başvuru dosyasının değerlendirilmesi, idari başvuru veya dava yolunun belirlenmesi ve gerekli hâllerde yürütmenin durdurulması talebinin hazırlanmasını içerir. Ayrıca sınır dışı, giriş yasağı veya idari gözetim kararı varsa bunlar kendi başvuru yollarıyla ele alınır. Sürecin devamında mahkeme kararları, idari işlem ve tebligatlar birlikte takip edilir.

İlk değerlendirme için kararın tamamı, tebliğ kaydı ve mevcut kalış durumunu gösteren belgeler önemlidir. Her dosyanın sonucu, kendi olgularına, delillerine ve hukuki değerlendirmesine bağlıdır. Başvuru hazırlığının ardından yalnız ilk karar değil, ara kararlar, kanun yolu ve kararın uygulanması da düzenli biçimde izlenmelidir.

İlgili yazılar: İkamet izni başvurusu ve süreci hakkında genel bilgiler; Sınır dışı edilme ve deport kararı; Tahdit kodu ve giriş yasağının kaldırılması; Aile ve öğrenci ikamet izinleri arasında geçiş; Uzun dönem ikamet izni nedir ve nasıl alınır?; İnsani ikamet izni ve sınır dışı dosyasında yasal kalış; Sınır dışı kararında tebligat ve yedi günlük süre; Vize ve ikamet ihlalinde giriş yasağı; Yabancı öğrencilerde mezuniyet ve kayıt silinmesi; Çalışma izninin iptali veya sona ermesi; Aile içi şiddete uğrayan yabancılar.

Sonuç

İkamet izni reddi, iptali veya uzatılmamasıyla karşılaşıldığında doğru başlangıç, işlem türünü ve tebliğ tarihini belirlemektir. Ardından mevcut yasal kalış durumu, dava süresi, varsa idari başvuru ve eşlik eden sınır dışı ya da giriş yasağı kararları ayrı ayrı değerlendirilmelidir. İtirazın veya davanın etkisi, karar verilmiş gibi varsayılamaz.

Dosyanın güçlü biçimde hazırlanması; başvuru amacının tutarlı açıklanmasına, ret gerekçesinin somut delillerle karşılaştırılmasına, aile ve çocuk üzerindeki etkilerin belgelenmesine ve bütün sürelerin düzenli izlenmesine bağlıdır. Yeni başvuru olanağı ile önceki işlemin yargısal denetimi birlikte planlanmalı; mahkeme kararının ardından uygulanma süreci de takip edilmelidir.

Sık sorulan sorular

İkamet izni reddine karşı kaç gün içinde dava açılır?

İkamet izni reddi, iptali ve uzatılmamasına karşı genel dava açma süresi 60 gündür. Süre kural olarak yazılı bildirimi izleyen günden başlar. Tebligatın şekli, süresinde idari başvuru ve ilgili usul kuralları somut dosyada ayrıca incelenir. [2, m.7-8 ve 11] Ayrıntı: Süreler ve başlangıçları

Sınır dışı kararında da 60 günlük süre uygulanır mı?

Hayır. 6458 sayılı Kanun m.53/3 sınır dışı etme kararına karşı 7 günlük özel dava süresi öngörür. Bu işlem için ayrı tebligat ve dava takibi gerekir; mahkemeye başvuru kararı veren makama da bildirilir. [1] Ayrıntı: Ayrı sınır dışı davası

Dava açınca Türkiye'de kalabilir miyim?

İkamet reddine karşı dava açılması tek başına yeni bir yasal kalış hakkı vermez ve işlemin yürütmesini durdurmaz. Mevcut vize veya izinler, mahkeme kararı ve varsa ayrı sınır dışı işlemi birlikte değerlendirilmelidir. [1][2, m.27] Ayrıntı: Davanın kalışa etkisi

Yürütmenin durdurulmasını istemek yeterli midir?

Talep edilmesi ile mahkemece kabul edilmesi farklıdır. Yürütmenin durdurulması için mahkemenin karar vermesi gerekir; açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar şartları birlikte değerlendirilir. [2, m.27] Ayrıntı: Yürütmenin durdurulması

Retten sonra herkes 10 gün içinde çıkmak zorunda mıdır?

Tek bir kural bütün durumlara uygulanamaz. Karar türü, tebliğ edilen belge, mevcut vize veya muafiyet süresi ve diğer yasal kalış dayanakları incelenir. Yönetmelikte vize/muafiyet süresini kullanmaya ilişkin hüküm ile 10 günlük belge düzenlemesi birlikte değerlendirilmelidir. [3, m.22/11 ve 52/1-c] Ayrıntı: Kalış ve çıkış yükümlülüğü

İdari itiraz zorunlu mudur?

İkamet uyuşmazlığında kural olarak doğrudan iptal davası açılabilir. İYUK m.11 başvurusu her dosyada zorunlu bir ön şart değildir. Hangi yolun izleneceği süre, kalış durumu ve dosyanın ihtiyacı dikkate alınarak belirlenir. [2, m.11] Ayrıntı: İdari başvuru yolu

İdari başvuru dava süresini nasıl etkiler?

Kanuni koşulları karşılayan ve süresinde yapılan başvuru dava süresini durdurur. Açık ret cevabının tebliğini veya 30 günlük cevapsızlık süresinin bitimini izleyen günden itibaren, daha önce geçmiş günler hesaba katılarak kalan süre işler. Baştan yeni bir 60 günlük süre doğmaz; zımni ret sonrası yazışmaların süreyi yenilediği varsayılmamalıdır. [2, m.8 ve 11] Ayrıntı: Sürenin durması

CİMER'e yazınca dava süresi korunmuş olur mu?

Başvurunun kanalı tek başına yeterli değildir. Dilekçenin içeriği, süresi ve yetkili makama yöneltilmesi incelenmelidir. Bilgi talebi veya genel şikâyetin mutlaka İYUK m.11 başvurusu sayılacağı varsayılmamalıdır. Ayrıntı: Başvurunun niteliği

Retten sonra 6 ay boyunca hiçbir başvuru yapılamaz mı?

Yönetmelik, ret veya iptalden sonraki 6 ay içinde yapılan başvuruda yeni bir ikamet izni talep gerekçesi sunulmasını ister. Bu hüküm bütün yeni başvuruların mutlak biçimde yasaklandığı anlamına gelmez. Gerekçe gerçek ve belgelendirilebilir olmalıdır. [3, m.21/10] Ayrıntı: Yeniden başvuru

Yeni gerekçe mutlaka farklı izin türü anlamına mı gelir?

Hayır. Mevzuatın kullandığı kavram yeni talep gerekçesidir. Aynı izin türü içinde farklı ve gerçek bir kanuni kalış gerekçesi bulunup bulunmadığı somut olarak değerlendirilir. Önceki başvurudaki bir eksikliğin giderilmesi, tek başına yeni bir kalış gerekçesi doğduğu anlamına gelmez; formda yalnız isim veya seçenek değiştirmek de yeterli değildir. Yeni başvurunun usul şartları ve yabancının mevcut kalış statüsü ayrıca incelenir. [3, m.21/10] Ayrıntı: Yeni talep gerekçesi

Yeni başvuru eski ret kararının dava süresini durdurur mu?

Yeni ikamet başvurusu, önceki ret kararına karşı dava süresini kendiliğinden durdurmaz. Önceki işleme karşı hukuki başvuru ile yeni izin talebi ayrı takip edilmelidir. [2, m.7 ve 11] Ayrıntı: Eski dava ve yeni başvuru

İkamet başvurusu 30 günde mi 90 günde mi sonuçlanır?

Eksiksiz bilgi ve belgelerin tesliminden başlayan sonuçlandırma süresi en geç 90 gündür. Yönetmelikteki 30 gün, bildirilen eksik veya tamamlayıcı belgelerin sunulmasıyla ilgilidir. 90 günün geçmesi otomatik izin anlamına gelmez. [3, m.22][5] Ayrıntı: 30 gün ile 90 gün ayrımı

Eksik belge nedeniyle başvuru işlemden kaldırılırsa ne yapılır?

Eksikliğin nasıl bildirildiği, verilen süre, belgenin teslim edilip edilmediği ve işlemin niteliği araştırılır. İşlemden kaldırma ile esastan ret ayrılarak, somut kararın hukuki sonucu ve uygun başvuru yolu belirlenir. [3, m.22] Ayrıntı: Eksik belge bildirimi

Ev sahibi olmak ikamet iznini garanti eder mi?

Hayır. Taşınmaz sahipliği belirli bir kısa dönem başvuru gerekçesi olabilir; ilgili izin şartları, başvuru usulü ve güncel uygulama birlikte aranır. Tapu tek başına bütün koşulların gerçekleştiğini göstermez. [1, m.31-33] Ayrıntı: İzin türüne göre koşullar

Türk vatandaşıyla evlilik ret kararını kendiliğinden kaldırır mı?

Evlilik, aile ikametinde değerlendirilen temel olgulardan biridir; ancak aile izninin diğer şartları ve evliliğin gerçekliği de incelenir. Sonradan yapılan evlilik önceki ret işlemini otomatik olarak ortadan kaldırmaz. [1, m.34-37] Ayrıntı: Aile ikameti

Çocuğun Türkiye'de okuması nasıl değerlendirilir?

Çocuğun yüksek yararı, eğitim ve bakım düzeni somut dosyada önemlidir. Okul kaydıyla birlikte kararın çocuğun yaşamına etkisi, bakım ilişkisi ve ayrılığın sonuçları açıklanmalıdır. Tek başına okul kaydı her izin türünün şartlarını karşılamaz. [1, m.25] Ayrıntı: Çocuğun yüksek yararı

Öğrenci belgesi bulunması ret kararını engeller mi?

Öğrenci belgesi önemli olmakla birlikte, aktif öğrenim durumu ve öğrenci izninin diğer şartları da incelenir. Okul değişikliği veya kayıt sorununda üniversite kayıtları ve yapılan bildirimler birlikte değerlendirilmelidir. [1, m.38-40][5] Ayrıntı: Öğrenci izni

Uzun dönem ikamet izni her yıl uzatılır mı?

Hayır. Uzun dönem ikamet izni kanunen süresizdir. Bu izin bakımından verilme ve iptal şartları incelenir; süreli ikamet izinlerinin dönem sonunda uzatılmasıyla aynı rejime tabi değildir. [1, m.42-45] Ayrıntı: Uzun dönem izin

İkamet kartım varsa ayrıca çalışma izni gerekir mi?

İkamet izni tek başına genel bir çalışma hakkı sağlamaz. Çalışma bakımından ilgili izin veya muafiyet rejimi incelenmelidir. Buna karşılık kanuni koşulları taşıyan çalışma izninin ikamet izni yerine geçmesi ayrı bir düzenlemedir. [1, m.27][4] Ayrıntı: İkamet ile çalışma izni ayrımı

Ret kararından sonra yurt dışından dava takip edilebilir mi?

Yurt dışına çıkılması, usulüne uygun temsil ve tebligat düzeni kurularak davanın takibini kural olarak engellemez. Vekâletnamenin düzenlenme biçimi, tercüme ve tasdik ihtiyacı ile güncel adres ve elektronik tebligat kayıtları dosyaya göre belirlenir. Çıkış, yeniden giriş hakkını kendiliğinden sağlamaz. Ayrıntı: Yurt dışına çıkış ve takip

İptal davası ne kadar sürer?

Her dosya için geçerli kesin bir sonuçlanma süresi söylenemez. Mahkemenin iş yükü, işlem dosyasının getirtilmesi, ara kararlar ve ilgili özel usul hükümleri süreci etkiler. Kısa dönem izin davalarındaki özel tekemmül kuralı da belirli tarihte sonuç garantisi değildir. [1, m.31/7][2] Ayrıntı: Dava süreci ve özel usul

Dava kazanılırsa otomatik ikamet kartı çıkar mı?

Mahkeme kararının gerekçesi ve hükmü esas alınarak idare tarafından işlem yapılması gerekir. İptal kararı her olayda doğrudan belirli süreli kart düzenlenmesi anlamına gelmez; kararın idareye tebliği ve uygulanması takip edilmelidir. [2, m.28] Ayrıntı: Mahkeme kararının uygulanması

Eski olumlu bir mahkeme kararı benim dosyamı da kazandırır mı?

Emsal karar, benzer hukuki sorunun değerlendirilmesine yardımcı olur. Ancak başvuru türü, belge durumu, işlem tarihi ve gerekçe farklı olabilir. Kararın kesinleşme durumu ve güncel mevzuatla ilişkisi incelenmeden aynı sonucun doğacağı söylenemez. Ayrıntı: Karar örneklerinin sınırları

İlk inceleme için hangi belgeler hazırlanmalıdır?

Kararın tamamı, tebliğ veya UETS kaydı, pasaport, mevcut ve önceki ikamet kartları, başvuru formu, teslim kanıtları ve ret gerekçesiyle ilgili belgeler hazırlanmalıdır. Ayrı sınır dışı, giriş yasağı veya idari gözetim kararı varsa bunlar da dosyaya eklenmelidir. Ayrıntı: Delil ve belge hazırlığı

Kaynakça

Mevzuat ve kaynak kontrol tarihi: 28 Ekim 2026. Madde atıfları ilgili düzenlemenin somut dosyaya uygulanacak güncel metniyle birlikte değerlendirilmelidir. Aşağıdaki kararlar, belirtilen uyuşmazlık ve gerekçe sınırları içinde kullanılmıştır.

1. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu. Özellikle m.4, 7, 9, 19-27, 30-49, 51, 53-57/A ve 88. Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat; ayrıca Mevzuat Bilgi Sistemi.
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu. Özellikle m.2-3, 7-11, 20, 26-32 ve 45-46.
3. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik. 17.03.2016 tarihli, 29656 sayılı Resmî Gazete; özellikle m.21, 22, 26 ve 52. Uygulamada sonraki mevzuat değişiklikleriyle birlikte okunmalıdır.
4. Göç İdaresi Başkanlığı, İkamet Genel Bilgiler. Başvuru, uzatma, sağlık sigortası, müracaat belgesi ve sonuçlandırma açıklamaları.
5. YİMER, Sıkça Sorulan Sorular. İkamet başvurusu, 90 günlük değerlendirme, UETS, öğrenci ofisi ve noter üzerinden teslim açıklamaları.
6. Göç İdaresi Başkanlığı e-İkamet. Resmî başvuru ve güncel belge yönlendirmeleri.
7. 7201 sayılı Tebligat Kanunu, m.7/a ve 32; elektronik tebligatın zamanı bakımından ayrıca UYAP resmî içtihat metni.
8. 7533 sayılı Kanun, m.35-36. 6458 sayılı Kanun m.31/7 ve m.53/3 değişiklikleri; TBMM kabul metni.
9. Antalya 1. İdare Mahkemesi, 06.04.2023, E.2022/1572, K.2023/469 ve E.2022/1573, K.2023/470. Büromuzun önceki yayınında bulunan iki karara ait toplam sekiz sayfalık görüntü 28 Ekim 2026 tarihinde incelenmiştir. Yukarıdaki değerlendirme bu örneklerin anonim olay ve gerekçe özetine dayanmaktadır. İncelenen örneklerde kesinleşme şerhi veya istinaf sonucu bulunmamaktadır.
10. AYM, Betoul Faıkoglu, B. No: 2020/37084, 11.12.2024, özellikle §§23-33. Kabul edilemezlik kararı.
11. Danıştay 10. Daire, 10.06.2021, E.2016/2192, K.2021/3234. Aile ikamet talebinin reddi ve somut araştırma.
12. AYM, Bılal Padalı Chasanoglou, B. No: 2021/14332, 28.01.2026, özellikle §§11-23. Giriş yasağı, aile hayatı ve yeniden yargılama.
13. İYUK m.28, kararların sonuçları. 2026 değişikliğinin kapsamı için 7588 sayılı Kanun, m.7 birlikte kontrol edilmiştir.
14. TBMM / 7589 sayılı Kanun. 16 Temmuz 2026 kabul tarihli Kanun'un 5 ve 6. maddeleri ile geçici 1. maddesinin üçüncü fıkrası; 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete. İYUK m.45-46 değişikliği ve 6458 sayılı Kanundan kaynaklanan davaların yeni temyiz imkânı dışında tutulması. TBMM kabul metni.
15. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu. Özellikle m.323, 326, 330, 334-336 ve 447/2; İYUK m.31 ile birlikte.
16. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu. Özellikle m.163-164 ve 168; sözleşmeyle belirlenen hukuki yardım ücreti, karşı vekâlet ücreti ve tarifenin zamanı. Adalet Bakanlığı resmî PDF metni.
17. Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü, Adli Yardım Hakkında Sıkça Sorulan Sorular. Mahkeme ve baro adli yardımı, mali durum belgeleri ve geçici gider muafiyeti açıklamaları; güncel HMK hükümleriyle birlikte değerlendirilmiştir.
18. Şule Arslan, "Yabancıların ve Aile Üyelerinin Türkiye'de İkamet Hakkının Korunması: Avrupa Birliği Düzenlemeleri Işığında Bir Değerlendirme", Public and Private International Law Bulletin, 45(2), 2025, s.331–359; özellikle s.343–346 ve 356. Tam metin. DergiPark çevrim içi yayım tarihi: 5 Şubat 2026.