Yurt Dışı Diploma Denkliğinin Reddi: Tanıma, Örgün Eğitim ve Ülkede Kalış Süresi

Üniversitenin tanınması ile diploma denkliği arasındaki fark

Tanıma, yurt dışındaki yükseköğretim kurumunun ve programının akademik derece verme yetkisinin kabulüyle ilgilidir. Denklik ise belirli bir diplomanın Türkiye’deki ilgili eğitim düzeyine ve kazanımlara eşdeğerliğinin incelenmesidir. YÖK’ün denklik belirleme yetkisinin kanuni dayanaklarından biri 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 7. maddesinin (p) bendidir.

Bu ayrım, öğrencinin kayıt öncesinde aldığı bir bilgilendirme yazısının nasıl yorumlanacağını da etkiler. Kurumun tanındığına ilişkin cevap, kişinin daha sonra tamamlayacağı eğitimin bütün şartları karşılayacağına dair koşulsuz bir idari taahhüt değildir. Eğitimin örgün veya uzaktan oluşu, ders ve uygulama içeriği, transfer edilen krediler ve fiilî devam koşulları ayrı değerlendirmelere konu olabilir.

Bu nedenle denklik tartışması ile avukatlık veya başka bir mesleğe kabul koşulları tek bir işlem gibi ele alınmamalıdır. İncelenen AYM kararı, yurt dışı diplomasına denklik verilmemesi hakkındadır; mesleğe kabulün bütün koşullarını karara bağlamamıştır.

Özcan Zengin başvurusundaki olaylar

Başvurucu, Anadolu Üniversitesi Adalet Meslek Yüksekokulunu bitirdikten sonra Kosova’da bulunan Iliria Kraliyet Üniversitesindeki hukuk eğitimini değerlendirmiştir. Kayıttan önce YÖK’e yaptığı başvuruya verilen cevapta üniversitenin tanındığı, denklik işlemlerinin ise ilgili yönetmelik hükümlerine göre yapılacağı belirtilmiştir. Başvurucu 2015 yılında kayıt yaptırmış, 2018 yılında mezun olmuş ve diploması için denklik istemiştir.

YÖK, başvurucunun öğrenim gördüğü ülkede kaldığı sürenin örgün hukuk eğitimi bakımından yeterli olmadığı gerekçesiyle talebi reddetmiştir. Yargılama sırasında ülkede toplam 69 gün bulunulduğu değerlendirilmiştir. İdare mahkemesi, örgün eğitimin gerektirdiği devam bakımından ciddi eksiklik bulunduğu sonucuna varmış; kanun yolu incelemesinde de işlem ortadan kaldırılmamıştır. (AYM, Özcan Zengin, §§ 8–18, 83–90.)

Başvurucu, üniversitesinde devam zorunluluğu bulunmadığını, Türkiye’de de hukuk fakültelerinin uygulamalarının farklılaştığını ve kalış süresi koşulunun öngörülemez olduğunu ileri sürmüştür. AYM’nin incelemesi, bu itirazlarla örgün eğitimin niteliği ve diploma değerlendirmesinin amacı arasındaki ilişki üzerinde yoğunlaşmıştır.

Hangi yönetmelik uygulanmıştır?

Kararın 84. paragrafında önemli bir zaman ayrımı yapılmıştır. İlk derece mahkemesi 5/12/2017 tarihli Yönetmelik’e atıf yapmış olsa da AYM, başvurucunun denklik işlemleri yönünden tabi olduğu düzenlemenin 6/11/2010 tarihli Yönetmelik olduğunu açıkça belirtmiştir. Makaledeki karar değerlendirmesi bu tarihsel çerçeveye dayanır.

Bugün yürürlükteki düzenlemeyi geçmiş olayın doğrudan dayanağı gibi sunmak doğru olmaz. Aynı şekilde, eski düzenleme dönemindeki bir belirsizlik tespitinin bugün aynen sürdüğünü varsaymak da doğru değildir. Güncel bir dosyada kayıt tarihi, başvuru tarihi, eğitim türü ve geçiş hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

Örgün eğitimde ülkede kalış süresi neden önemlidir?

AYM, örgün eğitimde kural olarak ders ve uygulamalara fiziksel devamın önemini vurgulamıştır. Yabancı üniversitenin kendi öğrencileri için devam zorunluluğu aramaması, Türk makamlarının denklik incelemesinde eğitimin nasıl tamamlandığını değerlendirme yetkisini kendiliğinden kaldırmaz.

“Bu bağlamda kaydolduğu üniversitede devam zorunluluğunun bulunmaması yahut ülkemizdeki birçok hukuk fakültesinde devam zorunluluğu aranmaması başvurucuya talep ettiği diploma denklik işlemlerinde örgün eğitim bakımından devam mecburiyetinden muaf tutulma hakkı vermez.”

Doğrudan alıntı: AYM, Özcan Zengin, B. No: 2020/4244, 23/2/2022, § 85. Kararın tam metni.

Mahkeme ayrıca başvurucuya uygulanan düzenlemenin öğrenim süresince kullanılan pasaportları talep etmesine önem vermiştir. Bu hüküm, eğitim görülen ülkede kalış süresinin incelemeye dâhil edileceğinin öngörülebilir bulunmasında etkili olmuştur. Gerekçe yalnızca bir gün hesabından oluşmamaktadır; eğitim türü, ilgili belgeler ve ulusal eğitim kalitesinin korunması amacı birlikte değerlendirilmiştir. (AYM, §§ 77, 85–89.)

69 gün bütün diplomalar için geçerli sınır mıdır?

Hayır. Karar, “69 günden fazla kalan herkes denklik alır” veya “69 günden az kalan herkesin diploması reddedilir” biçiminde genel bir kural kurmamıştır. Sayı, bu başvurudaki hukuk eğitimi ve başvurucunun seyahat kayıtlarına ait olgudur. Öğrenim süresi, muaf olunan dersler, programın niteliği ve uygulanacak kurallar farklılaştığında değerlendirme de değişebilir.

Kararın 88. paragrafında yeterli gün sayısına ilişkin mevzuat hükmü bulunmadığı belirtilirken, somut olaya uygulanan tarihsel hukuk esas alınmıştır. Bu ifade, güncel mevzuatta süre veya devamla ilgili hiçbir düzenleme bulunmadığı sonucuna dönüştürülemez. Yeni bir işlemde uygulanan kural ve hesap yöntemi ayrıca gösterilmelidir.

Eğitim hakkına müdahale ile ihlal aynı şey midir?

AYM, denklik talebinin reddini eğitim hakkına müdahale olarak kabul etmiştir. Çünkü eğitim hakkının etkili olması, alınan eğitimden menfaat sağlama imkânıyla da ilgilidir. Ancak müdahale tespiti, incelemenin başlangıcıdır. Kanuni dayanak, meşru amaç ve ölçülülük değerlendirmesinin ardından ihlal bulunup bulunmadığı belirlenir. (AYM, §§ 68–82.)

Mahkeme, somut ret işleminin ulusal eğitim kalitesinin korunması amacıyla bağlantılı olduğunu ve başvurucuya yüklenen külfetin dosya koşullarında ölçüsüz olmadığını değerlendirmiştir. Denklik işlemlerinin temel hak denetimine tabi olması ile her ret işleminin anayasaya aykırı sayılması farklı sonuçlardır.

Kararın hükmü ve sınırları

Mahkemenin ölçülülük değerlendirmesi şu cümlede açıkça ifade edilmiştir:

“Başvurucunun diploma denklik talebinin reddine ilişkin kararın ölçülü olduğu sonucuna varılmıştır.”

Doğrudan alıntı: AYM, Özcan Zengin, B. No: 2020/4244, 23/2/2022, § 90. Kararın tam metni.

AYM, Anayasa’nın 42. maddesindeki eğitim hakkının ihlal edilmediğine oybirliğiyle karar vermiştir. Eğitim hakkı şikâyeti kabul edilebilir bulunmuş ve esastan incelenmiştir. Buna karşılık adil yargılanma hakkına ilişkin şikâyet açıkça dayanaktan yoksunluk, mülkiyet hakkına ilişkin şikâyet ise konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur. Bu farklı sonuçların tamamını “bütün haklar yönünden ihlal yok” biçiminde aktarmak usule ilişkin ayrımları siler.

Başvurucunun bazı hâkimlerin YÖK tarafından düzenlenen toplantıya katıldığı yönündeki iddiası da incelenmiştir. AYM somut dosyada bu durumun tek başına tarafsızlığın zedelendiğini göstermediği sonucuna ulaşmıştır. Bu değerlendirme, idare ile yargı arasındaki her ilişkinin sorun yaratmayacağı şeklinde genellenemez; ileri sürülen olgunun niteliği, dosyayla bağlantısı ve nesnel dayanakları önemlidir. (AYM, §§ 43–51.)

Kararda yeniden yargılama veya başvurucu lehine tazminat hükmü yoktur. Yargılama giderleri başvurucu üzerinde bırakılmıştır. Bu karar, YÖK’ün gelecekteki bütün ret işlemlerini peşinen hukuka uygun kılan bir yetki belgesi de değildir. Her işlemin gerekçesi kendi olayları ve uygulanacak hukuk içinde denetlenir.

Güncel denklik başvurularında hangi belgeler ve kurallar incelenmelidir?

Dosya, öğrenimin nasıl tamamlandığını açıklamalıdır

Bir denklik uyuşmazlığında diploma ve transkript yanında programın öğretim türü, akademik takvim, ders muafiyetleri, transfer edilen krediler ve öğrenim dönemindeki giriş çıkış kayıtları birlikte incelenmelidir. Fiziksel devamla ilgili bir ret varsa hangi dönemlerin hesaba katıldığı ve hangi kayıtların dışarıda bırakıldığı belirlenmelidir. Salt mezuniyet belgesinin varlığı, devam koşulu hakkındaki uyuşmazlığın bütününü cevaplamayabilir.

YÖK’ün kayıt öncesi cevabı, üniversitenin tanıtım belgesi ve aracı kuruluşun beyanı da aynı hukuki değerde değildir. Özellikle bir özel kuruluşun denklik sözü vermesi, kamu makamının bireysel işlemine eşdeğer görülemez. Buradaki öneri, bir sonucu garanti etmek değil; hangi belgenin hangi iddiayı desteklediğini açık biçimde ortaya koymaktır.

Güncel devam düzenlemesi ne söylüyor?

13/10/2026 tarihinde erişilen resmî konsolide metnin 7. maddesinin altıncı fıkrasının (d) bendi, ülkede bulunma süresinin öğrenim kayıtlarıyla denetlenmesini ve devam süresinin belirlenmesinde Türkiye’deki ilgili yükseköğretim mevzuatının esas alınmasını öngörmektedir. Düzenlemede, her bir eğitim ve öğretim dönemi için sürenin yüzde 70’ten az olamayacağı ve eğitim faaliyetleri dışındaki sürelerin hesaba katılmayacağı belirtilmiştir. Türkiye’de ön lisansını tamamlayıp derslerini saydırarak yurt dışında lisans eğitimi alanlar için ayrıca Bilim Alanı Danışma Komisyonunun kazanımlar üzerinden incelemesi düzenlenmiştir.

Bu güncel metin, Özcan Zengin kararındaki 2010 düzenlemesinden ayrıdır. Resmî metnin dipnotunda, 2020 değişikliklerinin mimarlar yönünden iptaline ilişkin yargı kararlarına da işaret edilmektedir. Dolayısıyla dönem hesabı, öğrenim alanı ve geçiş hükümleri dikkate alınmadan bütün mezunlar için tek tip sonuç açıklanamaz. Buradaki yüzde 70 devam ölçütü, tanınmayan bir kurumdan tanınan kuruma geçişte öğrenimin hangi kurumda tamamlandığına ilişkin ayrı yüzde 70 kuralıyla da karıştırılmamalıdır. (Yönetmelik, m. 7/6-a ve d, dipnot 1.)

2026 tarihli değişiklik eski kararla karıştırılmamalıdır

Güncel incelemede 5/12/2017 tarihli ve 30261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmelik’in değişiklikleri dikkate alınmalıdır. 28/2/2026 tarihli ve 33182 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklik, öğrenim görülen program dilinin başvuru sahibinin ana diliyle aynı olması durumunda 4. maddenin birinci fıkrasının (ğ) bendindeki belgenin istenmemesini düzenlemiştir. Aynı değişiklik 9. maddenin ikinci fıkrasında da o hüküm kapsamındaki alanlar için ana dile ilişkin istisna getirmiştir.

Bu güncelleme, öğrenim diliyle ilgili belirli koşullara ilişkindir; örgün eğitimde devamın veya diğer denklik koşullarının tümünü kaldıran bir düzenleme değildir. Başarı sıralaması, eğitim alanı ve geçiş hükümleri gibi farklı konuların aynı istisnaya dâhil olduğu varsayılmamalıdır. Özcan Zengin kararının tarihsel gerekçesiyle güncel başvuru koşulları bu nedenle ayrı başlıklar altında ele alınmalıdır.

Ret kararına karşı yargı yolu ve süreler

Denklik talebinin reddi, idari işlemin iptali istemiyle idari yargıya taşınabilir. 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre özel bir süre bulunmayan hâllerde genel dava açma süresi, yazılı bildirimi izleyen günden başlayan altmış gündür. İşlemin kaldırılması veya değiştirilmesi için 11. madde kapsamında ve dava süresi içinde yapılan başvuru, sürenin işlemesini durdurur. Otuz gün cevap verilmemesi hâlinde zımni ret oluşur ve önceden geçen günler hesaba katılarak kalan süre işler.

Bir işlemin eğitim alanına ilişkin olması, tek başına bütün uyuşmazlıkların merkezî sınavlara özgü yargılama usulüne tabi olduğu anlamına gelmez. Denklik reddi, sınava çağrı ve sınav sonucu farklı işlemler olabilir; dava konusu ve uygulanacak özel hüküm ayrıca belirlenmelidir. Dava açılması işlemi kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için 27. maddedeki koşullar birlikte değerlendirilir.

Olağan yolların tüketilmesinden sonra AYM’ye başvurulacaksa, 6216 sayılı Kanun’daki başvuru koşulları ve kural olarak otuz günlük bireysel başvuru süresi gözetilmelidir. AYM, bir üst denklik komisyonu gibi yeniden akademik değerlendirme yapmaz; ileri sürülen temel hak ihlalini denetler.

Sonuç

Yurt dışı diploma denkliğinde kurumun tanınması gerekli değerlendirmelerden biridir; bireysel diplomanın bütün koşulları karşıladığını tek başına göstermez. Özcan Zengin kararında örgün eğitim, fiilî devam, öngörülebilirlik ve eğitim kalitesinin korunması birlikte değerlendirilmiş, somut ret işlemi nedeniyle eğitim hakkının ihlal edilmediğine hükmedilmiştir. Yeni bir uyuşmazlıkta ise tarihsel karardaki 69 gün üzerinden otomatik sonuç kurulamaz; uygulanacak düzenleme, öğrenim kayıtları ve idarenin somut gerekçesi incelenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

YÖK tarafından tanınan üniversitenin diploması kesin denklik alır mı?

Hayır. Kurum ve programın tanınması ile kişinin diplomasına denklik verilmesi ayrı değerlendirmelerdir. Tanıma ve denklik farkı bölümünde açıklanmıştır.

Üniversitede devam zorunluluğu yoksa ülkede kalış süresi önemsiz midir?

Özcan Zengin kararında bu savunma, örgün eğitim bakımından devam koşulundan muafiyet sağlamamıştır. Programın niteliği ve denklik hukukunun koşulları ayrıca incelenir. Örgün eğitim ve devam bölümüne bakınız.

Karar her öğrenci için 69 günlük bir ölçüt mü belirliyor?

Hayır. 69 gün somut dosyadaki olgudur; genel asgari süre veya denklik garantisi değildir. Gün sayısının anlamı bölümünde bu sınır ele alınmıştır.

2026 değişikliğiyle bütün dil belgeleri kaldırıldı mı?

Hayır. Değişiklik, ilgili maddeler kapsamında program dili veya alan ile başvuru sahibinin ana dilinin aynı olduğu duruma ilişkin istisna getirmiştir. 2026 güncellemesi bölümündeki kapsam dikkate alınmalıdır.

AYM bu başvuruda tazminata veya yeniden yargılamaya karar verdi mi?

Hayır. Eğitim hakkının ihlal edilmediğine hükmedilmiş ve giderler başvurucu üzerinde bırakılmıştır. Hüküm ve sınırlar bölümüne bakınız.

Kaynakça

AYM, Özcan Zengin, B. No: 2020/4244, 23/2/2022; özellikle §§ 8–18, 43–57, 68–91 ve hüküm. Resmî karar bağlantısı. Tam metin ayrıca De Jure karar kaydı üzerinden doğrulanmıştır.

AYM, Nitelikli Haklar Karar Özetleri, basılı sayfa numarasıyla s. 137–138. Kaynak kitap. Alıntıların kaynağı kararın tam metnidir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 13 ve 42. AYM resmî metni.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, m. 3 ve 7/p. Resmî mevzuat metni.

Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği, RG 5/12/2017, 30261; m. 3, 4, 7/6 ve 9. Resmî konsolide metin. Tarihsel olayda uygulanan 6/11/2010 tarihli düzenleme, AYM kararının ilgili hukuk bölümü ve § 84 üzerinden değerlendirilmiştir.

Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, RG 28/2/2026, 33182, m. 1–2. Resmî Gazete metni.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 7, 11 ve 27. Resmî mevzuat metni.

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, m. 45 ve 47. AYM resmî metni.