Hangi Mal Rejimi Uygulanır?
Türk Medeni Kanunu’na göre eşler, kanunda düzenlenen mal rejimlerinden birini seçebilir. Eşler geçerli bir mal rejimi sözleşmesi yapmamışsa, 1 Ocak 2002’den itibaren yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Kanunda ayrıca mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimleri de düzenlenmiştir.
1 Ocak 2002’den önce kurulmuş evliliklerde dönem ayrımı önemlidir. Kural olarak 1 Ocak 2002’ye kadar önceki yasal rejim, bu tarihten sonraki dönem bakımından ise eşler başka bir rejim seçmemişse edinilmiş mallara katılma rejimi dikkate alınır. Aynı mal için satın alma tarihi, ödeme dönemleri ve katkı kaynakları farklı rejim dönemlerine yayılmış olabilir. Bu nedenle yalnız evlilik tarihine veya tapu tarihine göre sonuca varılamaz.
Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir; kanuni şekil koşullarına uygun olmalıdır. Sözleşmenin geçerliliği, kapsamı, yürürlük tarihi ve belirli malvarlığı değerleri üzerindeki etkisi tasfiye öncesinde incelenir. Haklı sebeplerin bulunması hâlinde hâkimden mevcut rejimin mal ayrılığına dönüştürülmesi de talep edilebilir.
Mal ayrılığı rejiminin seçilmiş olması, eşler arasında hiçbir mali hakkın veya talebin doğmayacağı anlamına gelmez. Bu rejimde edinilmiş mallara katılmaya dayalı katılma alacağı kural olarak gündeme gelmemekle birlikte; paylı mülkiyetten doğan haklar, bir eşin diğer eşin malına yaptığı katkılar, eşler arasındaki borç ve alacaklar, aile konutuna ilişkin korumalar ile koşulları varsa muvazaa veya inançlı işlem iddiaları ayrıca değerlendirilebilir.
Bu nedenle “mal ayrılığı sözleşmesi varsa hiçbir mal paylaşımı talep edilemez” biçiminde genel bir sonuca varılmamalıdır. Sözleşmenin kapsamı ile malın edinilme şekli, mülkiyet kaydı, katkı ve ödeme hareketleri birlikte incelenmelidir.
Mal Rejimi Ne Zaman Sona Erer?
Mal rejiminin sona erdiği tarih, hangi malların ve ödemelerin tasfiyede dikkate alınacağını belirleyen temel tarihlerden biridir. Boşanma veya evlenmenin iptali hâlinde mal rejimi, mahkeme kararının kesinleşmesi koşuluyla dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Bu tarih, boşanma kararının verildiği veya kesinleştiği tarihle aynı değildir.
Boşanma davası açıldıktan sonra edinilen malvarlığı değerleri, boşanma kararı verilmesi hâlinde kural olarak sona ermiş mal rejiminin dışında kalır. Bununla birlikte bu malların kaynağının daha önceki edinilmiş mallardan gelmesi, önceki borçların ödenmesi veya malvarlığı aktarımı iddiası bulunması farklı bir inceleme gerektirebilir.
Mal rejiminin ölüm, başka bir mal rejiminin kabulü veya mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçiş gibi başka nedenlerle sona ermesi hâllerinde başlangıç tarihi, uygulanacak usul ve mirasla ilişkisi ayrıca belirlenir.
Edinilmiş Mal Nedir?
Edinilmiş mal, eşin mal rejimi devam ederken emeğinin veya başka bir karşılığın sonucu olarak elde ettiği malvarlığı değeridir. Somut olayın özelliklerine göre aşağıdaki değerler edinilmiş mal kapsamında değerlendirilebilir:
- Çalışma karşılığı elde edilen ücret, prim, ikramiye ve mesleki kazançlar,
- Sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarının veya personele yardım amacıyla kurulan kuruluşların yaptığı ödemeler,
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle yapılan ödemelerin mal rejimi dönemine karşılık gelen bölümü,
- Kişisel malların gelirleri; eşlerin geçerli sözleşmeyle aksini kararlaştırdığı hâller saklı olmak üzere kira, faiz, temettü ve benzeri getiriler,
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler,
- Mal rejimi devam ederken karşılığı verilerek edinilen taşınmaz, araç, banka birikimi, yatırım aracı ve diğer malvarlığı değerleri.
Bir malın yalnızca eşlerden biri adına kayıtlı olması, o malı kendiliğinden kişisel mal hâline getirmez. Kanunda aksine düzenleme veya yeterli ispat bulunmadıkça, eşin bütün malları edinilmiş mal kabul edilir. Bununla birlikte edinilmiş mal niteliği, diğer eşin tapuda veya şirkette doğrudan ortak olduğu anlamına gelmez; tasfiye çoğunlukla parasal alacağın hesaplanmasına yol açar.
Kişisel Mal Nedir?
Kişisel mallar, kural olarak mal rejimi tasfiyesinde artık değer hesabına katılmayan malvarlığı değerleridir. Kanuna göre özellikle aşağıdaki değerler kişisel mal niteliğinde olabilir:
- Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan mallar,
- Miras yoluyla elde edilen malvarlığı değerleri,
- Bağış ve diğer karşılıksız kazandırmalar,
- Eşin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar,
- Manevi tazminat alacakları,
- Kişisel malların yerine geçen değerler.
Bir malın kişisel mal olduğu ileri sürülüyorsa edinilme tarihi ve kaynağı ispatlanmalıdır. Evlilikten önceki bir taşınmazın satılıp bedeliyle evlilik sırasında yeni bir taşınmaz alınması, miras parasının ortak hesaba aktarılması veya bağışlanan bedelin krediyle tamamlanması gibi durumlarda ikame, katkı ve para akışının belgelerle izlenmesi gerekir.
Miras kalan veya bağışlanan malın kendisi kural olarak kişisel maldır. Buna karşılık bu maldan mal rejimi sırasında elde edilen kira, faiz veya diğer gelirler, geçerli bir sözleşmeyle aksi kararlaştırılmamışsa edinilmiş mal sayılabilir. Diğer eşin kişisel mala yaptığı karşılıksız katkı da koşulları varsa değer artış payı alacağı doğurabilir.
Mal Rejiminin Belirlenmesinde Çalışma Yaklaşımımız
Tarih ve kaynak incelemesi
Evlilik tarihi, varsa mal rejimi sözleşmesi, malın edinim tarihi ve ödeme kaynağı birlikte incelenir. Miras, bağış ve evlilik öncesi birikim iddiaları ilgili kayıtlarla eşleştirilir.
Dönemlerin ayrılması
Farklı mal rejimi dönemleri ve sona erme tarihi ayrıştırılır. Hangi malın hangi hesaplamaya gireceği, eksik belgeler ve talebin kapsamı görüşmede netleştirilir.
İşin kapsamı, ücret ve giderler ile belge paylaşımı ve bilgilendirme yöntemi görüşmede belirlenir. Temsil, iş kabulü ve gerekli yetkilendirmeye bağlıdır.
Genel bilgilendirmedir. Talebin niteliği, belgeler, güncel mevzuat ve somut olay birlikte değerlendirilmelidir. Başvuru iletilmesi yasal süreleri durdurmaz.
Mal paylaşımı hizmetlerine dönün