Kuruluş modelinin seçilmesi ve hukukî yapılandırma
- Planlanan faaliyetin dernek, vakıf, kooperatif, şirket, iktisadi işletme veya başka bir tüzel yapı altında yürütülmesinin hukukî sonuçlarının karşılaştırılması
- Kurucuların amacı, yönetim modeli, gelir kaynakları, malvarlığı, üyelik veya ortaklık düzeni ve uzun vadeli devamlılık bakımından kuruluş haritasının hazırlanması
- Ana tüzel kişilik ile iktisadi işletme, iştirak, şube, temsilcilik, federasyon, birlik veya diğer bağlı yapıların ilişkisinin düzenlenmesi
- Kurucu, yönetici ve temsilcilerin yetki ve sorumluluklarının kuruluş belgelerinde açıkça belirlenmesi
- Faaliyetin kamu yararı, vergi, bağış, yardım toplama, yabancı fon, izin ve denetim boyutlarının kuruluş öncesinde değerlendirilmesi
Dernek kuruluşu ve dernek tüzüğünün hazırlanması
- Derneğin adı, amacı, faaliyet konuları, merkezi, üyelik koşulları, organları, gelirleri, borçlanması, şube yapısı ve sona erme hükümlerini içeren tüzüğün hazırlanması
- Kuruluş bildirimi ve eklerinin kurucuların gerçek veya tüzel kişi sıfatlarına göre düzenlenmesi
- Yabancı uyruklu kurucular veya yabancı tüzel kişiler bulunan yapılarda özel koşul ve izinlerin değerlendirilmesi
- Kuruluş belgelerindeki eksikliklerin giderilmesi ve idari makamlarla yürütülecek işlemlerin takibi
- Mevcut dernek tüzüğünün faaliyet modeli, güncel mevzuat ve kurumsal ihtiyaçlar doğrultusunda değiştirilmesi
Dernek şubesi, temsilcilik, federasyon ve konfederasyon işlemleri
- Dernek şubesi ve temsilciliğinin kuruluş, görev, yetki, bütçe ve merkezle ilişkisinin düzenlenmesi
- Şube genel kurulu ve yönetim organlarının oluşumu ile merkez-şube yetki uyuşmazlıklarının çözümü
- Federasyon ve konfederasyon kuruluş belgeleri, üye kuruluş ilişkileri ve üst kuruluş yönetişimi
- Şube veya temsilciliğin kapanması, birleştirilmesi ya da yetkisinin sona erdirilmesi işlemleri
- Yurt içi ve yurt dışı organizasyon ağlarının tüzük, sözleşme ve temsil hükümleri bakımından incelenmesi
Dernek üyeliği ve üyelikten doğan uyuşmazlıklar
- Üyeliğe kabul koşulları, başvurunun reddi, üyelik hakları ve yükümlülüklerinin tüzükte düzenlenmesi
- Üyelikten çıkma, çıkarılma veya üyeliğin kendiliğinden sona ermesine ilişkin kararların hukukî incelenmesi
- Savunma hakkı, gerekçe, yetkili organ, karar ve bildirim süreçlerinin değerlendirilmesi
- Üyelik aidatı, borç, oy hakkı, bilgi alma ve kayıt inceleme uyuşmazlıkları
- Üyelik kararlarının geçersizliği, iptali, tedbir ve bağlantılı tazminat taleplerine ilişkin dava süreçleri
Dernek genel kurulu, yönetim ve denetim organları
- Olağan ve olağanüstü genel kurul çağrısı, gündem, hazirun, toplantı ve karar yeter sayılarının hukukî kontrolü
- Toplantı tutanağı, seçim, ibra, bütçe, tüzük değişikliği, taşınmaz işlemi ve fesih kararlarının hazırlanması
- Yönetim ve denetim kurulu kararları, görev dağılımı, temsil yetkisi ve imza düzeninin oluşturulması
- Organ üyelerinin seçilme yeterliği, görevden alınması, istifası ve organ eksikliğinin giderilmesi
- Genel kurul veya organ kararlarının yokluğu, kesin hükümsüzlüğü ya da iptaline ilişkin dava ve geçici hukukî koruma süreçleri
DERBİS, UETS, bildirimler, defter ve kayıt düzeni
- Dernekler Bilgi Sistemi (DERBİS) yetkilendirme ve elektronik işlem süreçlerine hukukî destek
- Genel kurul sonuçları, organ değişiklikleri, üye hareketleri, yerleşim yeri ve taşınmaz bildirimlerinin kontrolü
- Yıllık dernek beyannamesi ile faaliyet ve mali bilgilerin hukukî tutarlılık yönünden incelenmesi
- Elektronik tebligat, tebliğ tarihi, kurum içi sorumlu ve yanıt süreçlerinin düzenlenmesi
- Karar, üye, evrak, demirbaş, işletme hesabı veya bilanço esaslı defterler ile alındı belgelerinin mevzuata uygunluğu
Tüzük ile Fiilî İşleyiş Birlikte İncelenir
Örnek tüzük, kurucuların bütün ihtiyaçlarını kendiliğinden çözmez. Faaliyet amacı, gelir modeli, üyeliğe kabul, oy hakkı, şubeler ve temsil düzeni birbirini tamamlamalıdır. Kuruluş belgesindeki yetki ile uygulamadaki imza ve banka yetkileri karşılaştırılmalıdır.
Üyenin hakları ile yönetimin yetkileri
Üyelikten çıkarma kararı, tüzükteki sebep, yetkili organ, usul ve bildirim yönünden incelenir. Genel kurul kararının iptali ile yokluk veya kesin hükümsüzlük iddiası aynı değildir. Hangi yolun izleneceği, dava hakkı ve süre somut karar üzerinden belirlenir.
Genel kurul hazırlığında kontrol sırası
Çağrı ve gündem, oy kullanacak üyeler, toplantı ve karar yeter sayıları, tutanaklar ve sonuç bildirimleri birlikte hazırlanır. Üyelik kaydı ile hazirun listesindeki farklılıklar toplantıdan önce açıklığa kavuşturulur.
Bildirimlerin sürekliliği
DERBİS kayıtları, yetkili kullanıcılar ve bildirim takvimi yönetim değiştiğinde devredilmelidir. Sisteme veri girmek, kararın hukuka uygunluğunu tek başına sağlamaz. Görevli kişinin yokluğunda takibi sürdürecek yedek kontrol düzeni kurulmalıdır.