Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yoluyla Takip
Çek, bono veya poliçeye dayalı alacaklar, kanuni koşullar varsa kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip edilebilir. Bu yol genel haciz takibinden farklı ödeme emri, süre ve itiraz sistemine sahiptir.
Takip öncesinde:
- Senedin kambiyo vasfı
- Alacaklının yetkili hamil olup olmadığı
- Borçlunun senet altındaki sıfatı
- Senedin aslının ve gerekli kayıtların bulunması
- Vade, ibraz, protesto ve zamanaşımı
- Yetkili icra dairesi
- Asıl alacak, faiz, komisyon ve gider kalemleri
- Rehin veya başka teminatların takibe etkisi
- Konkordato, iflas veya yeniden yapılandırma durumu
incelenir. Takibin başlatılması, senetten doğan bütün hukukî ve cezai başvuruların sürelerini kendiliğinden korumaz.
Kambiyo Takibine İtiraz ve Şikâyetler
Kambiyo takibinde ödeme emrine karşı başvuru süreleri çok kısadır. Tebligatın usulü, öğrenme tarihi, başvurunun icra mahkemesine mi yoksa başka bir mahkemeye mi yapılacağı ve takibi durdurup durdurmayacağı derhâl belirlenmelidir.
Başlıca başvuru nedenleri:
- Borca itiraz
- İmzaya itiraz
- Yetki itirazı
- Kısmi ödeme veya itfa
- İmhal veya alacağın ertelendiği iddiası
- Zamanaşımı
- Senedin kambiyo vasfı taşımaması
- Alacaklının yetkili hamil olmaması
- Vadenin gelmemesi veya takip hakkının doğmaması
- İbraz ve protesto eksiklikleri
- Takip talebi ile ödeme emri arasındaki uyumsuzluk
- Usulsüz tebligat
- Faiz ve fer’î alacaklara itiraz
İcra mahkemesindeki itiraz veya şikâyet ile genel mahkemede açılacak menfi tespit davası aynı hukukî yol değildir. Başvurunun kapsamı, ispat yöntemi, süreleri ve takibe etkisi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
İhtiyati Haciz ve Diğer Geçici Hukukî Korumalar
Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş para alacaklarında İİK m.257 koşullarıyla ihtiyati haciz istenebilir. Henüz vadesi gelmemiş alacaklarda ise kanunda belirtilen özel koşullar aranır. Borçlu bakımından ise sahtecilik, bedelsizlik, ödeme veya açık hukuka aykırılık iddiasında takibin ya da ödemenin etkilerini sınırlamaya yönelik kanuni koruma yolları değerlendirilebilir.
Bu kapsamda:
- İhtiyati haciz koşulları ve yetkili mahkeme
- Muaccel veya kanundaki koşullarla henüz muaccel olmayan alacak
- Senedin ve alacağın yaklaşık ispatı
- Teminat ve kararın uygulanması
- İhtiyati hacze itiraz
- Haksız ihtiyati hacizden doğan zarar
- Menfi tespit davasında geçici koruma
- Zayi nedeniyle iptal davasında ödeme yasağı
- Sahte veya tahrif edilmiş senedin muhafazası
- Delil tespiti ve banka kayıtlarının korunması
ele alınır. İhtiyati haciz ile ihtiyati tedbir aynı hukukî koruma değildir; talebin para alacağına mı, senedin kullanımına mı yoksa belirli bir hukukî ilişkinin korunmasına mı yönelik olduğu belirlenmelidir.
Zamanaşımı, İbraz, Protesto ve Şikâyet Süreleri
Çek, bono ve poliçede süreler; belgenin türüne, vade biçimine, borçlunun sıfatına, ibraz veya protesto işlemine ve başvurulan hukukî yola göre değişir. Çeke dayalı müracaat hakkı, bonoda düzenleyen veya cirantaya başvuru, poliçede kabul eden ve diğer sorumlular, menfi tespit, istirdat, iptal ve karşılıksız çek şikâyeti aynı süreye tabi değildir.
Bu nedenle her dosyada ayrı süre çizelgesi hazırlanmalıdır:
- Düzenleme ve vade tarihi
- Ödeme için ibraz süresi
- Protesto veya eş değer tespit tarihi
- İhbar süreleri
- Kambiyo takip ve müracaat zamanaşımı
- Ödeme emrinin tebliği ve itiraz süresi
- Menfi tespit ve istirdat bakımından ilgili süreler
- Zayi ve ödeme yasağı bakımından aciliyet
- Karşılıksız çek şikâyeti ve kanun yolu süreleri
- Temel ilişkiden doğan alacağın zamanaşımı
Senedin kambiyo hukukuna özgü zamanaşımına uğraması, temel ilişkiden doğan bütün hakların da aynı anda ve kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmeyebilir. Temel ilişki, sebepsiz zenginleşme ve delil başlangıcı gibi ihtimaller ayrıca değerlendirilmelidir.
Ödeme Emrinde Beş Gün ile On Günü Ayırın
Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda borca, imzaya ve yetkiye itiraz ile kambiyo vasfı ve takip hakkına ilişkin özel şikâyetlerde kural olarak tebliğden itibaren beş günlük başvuru süresi vardır. Ödeme süresi ise on gündür. Her şikâyet sebebi aynı süreye tabi değildir; genel şikâyet ve süresiz şikâyet ihtimalleri ayrıca incelenir.
İtiraz nereye yapılır, takibi durdurur mu?
Bu yoldaki borca ve imzaya itiraz icra mahkemesine yapılır. İtiraz, satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz. Gerekli koşullar varsa mahkemeden geçici durdurma istenir. Genel haciz yolundaki icra dairesine itiraz usulü burada doğrudan uygulanmaz.
UETS ve tebliğ kaydını saklayın
UETS, Ulusal Elektronik Tebligat Sistemidir. Elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Okumamak veya SMS görmemek süreyi kendiliğinden ertelemez. Posta tebligatında zarf, mazbata ve teslim usulü; KEP bildirimlerinde işlemin kendi hukukî dayanağı incelenir. KEP, UETS ile aynı sistem değildir.
Kambiyo zamanaşımı tek bir süre değildir
Bonoyu düzenleyene ve poliçeyi kabul edene karşı kambiyo istemlerinde kural olarak vadeden itibaren üç yıl söz konusudur. Hamilin cirantalara ve düzenleyene poliçeden doğan müracaatında bir yıl; cirantaların birbirlerine ve düzenleyene başvurusunda altı aylık sürelerin başlangıçları ayrıca belirlenir. Bonoya uygulanacak hükümler, tarafın sıfatı ve protesto koşulları birlikte incelenir. Çekte hamilin müracaatı bakımından ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıllık süre, temel ilişkideki süreyle özdeş değildir.
Protesto ve ihbarı sona bırakmayın
Belirli günde veya düzenlenme ya da görülmeden belirli süre sonra ödenecek poliçede ödememe protestosu, ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde düzenlenir. Bonoda uygulanabilir hükümler ve muhatap olunan sorumlu ayrıca değerlendirilir. Görüldüğünde ödeme, protestosuzluk kaydı, ihbar ve mücbir sebep hükümleri farklı sonuç doğurabilir.
Bu açıklamalar otomatik süre hesabı değildir. Tebliğ usulü, tatil, kesilme, durma ve geçiş hükümleri dosyanın tarihleriyle değerlendirilir.