Tazminat Dosyasında Önce Belirlenmesi Gereken Konular
Sorumluluğun hukukî kaynağı
Talebin haksız fiil, sözleşmeye aykırılık, kusursuz sorumluluk, sigorta sözleşmesi, kamu hizmeti, ceza muhakemesi tedbiri veya özel kanundan doğup doğmadığı belirlenir. Aynı olay birden fazla hukukî sebebi gündeme getirebilir; ancak her sebebin taraf, görev, süre ve ispat sonuçları ayrı değerlendirilmelidir.
Sorumlu kişi ve kuruluşlar
Fiili gerçekleştiren kişi dışında işveren, işleten, malik, yüklenici, üretici, ithalatçı, sağlık kuruluşu, sigorta şirketi veya kamu idaresi sorumlu olabilir. Birden fazla sorumlunun bulunduğu dosyada dış ilişki, birlikte sorumluluk, sigorta limiti ve sorumlular arasındaki rücu ilişkisi ayrıca incelenir.
Zarar ve talep kalemleri
Zararın yalnız mevcut faturalarla sınırlı olup olmadığı; gelecekteki tedavi, bakım, çalışma gücü kaybı, ekonomik geleceğin etkilenmesi, destek kaybı, onarım, değer veya kullanım kaybı ve yoksun kalınan kazanç gibi unsurlar araştırılır. Aynı zararın iki kez talep edilmemesine ve sosyal güvenlik veya sigorta ödemelerinin hesap üzerindeki etkisine dikkat edilir.
Kusur ve illiyet bağı
Kusurun oranı kadar, fiil ile zarar arasındaki uygun illiyet bağı da belirleyicidir. Zarar görenin davranışı, üçüncü kişinin fiili, mevcut hastalık, önceki hasar, mücbir sebep veya zararın artmasına yol açan başka etkenler ayrı ayrı değerlendirilir.
Görevli merci ve başvuru sırası
Uyuşmazlık; asliye hukuk, asliye ticaret, tüketici, iş, aile veya fikri ve sınai haklar mahkemesinde, idari yargıda, Sigorta Tahkim Komisyonunda ya da Tazminat Komisyonunda ele alınabilir. Bazı dosyalarda dava öncesi sigortacıya veya idareye başvuru, dava şartı arabuluculuk ya da başka bir özel usul bulunabilir.
Süreler ve geçici hukukî koruma
Zamanaşımı ve hak düşürücü süre, hukukî sebebe ve olayın özelliklerine göre farklılaşır. Delilin kaybolma ihtimali, malvarlığının devri veya zararın ağırlaşması varsa delil tespiti, ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, ödeme veya avans talebi gibi koruma yollarının şartları değerlendirilir.
Tazminat Davalarında Delil ve İspat
Tazminat davasının sonucu yalnız zarar miktarına değil, olayın oluş biçiminin, sorumluluğun ve illiyet bağının ispatına bağlıdır. Olayın türüne göre aşağıdaki kayıtlar önem taşıyabilir:
- Kaza, olay, kolluk, iş kazası ve idari inceleme tutanakları
- Kamera görüntüleri, fotoğraflar, konum ve zaman kayıtları
- Sağlık dosyası, epikriz, görüntüleme, reçete, kurul ve maluliyet raporları
- Ücret bordroları, vergi kayıtları, banka hareketleri ve mesleki gelir belgeleri
- Destek ilişkisini gösteren düzenli ödeme ve yaşam kayıtları
- Sözleşme, teklif, sipariş, fatura, teslim ve ihtar belgeleri
- Sigorta poliçesi, hasar dosyası, eksper ve aktüerya raporları
- Ürün, makine, araç, yapı veya dijital kayıt üzerinde yapılacak teknik incelemeler
- Tanık anlatımları ve tarafların olay öncesi-sonrası yazışmaları
- Ceza, idari soruşturma, SGK veya başka bir yargılama dosyasındaki deliller
Deliller hukuka uygun biçimde elde edilmeli ve mümkünse asıl kaynaklarıyla korunmalıdır. Özellikle kamera kaydı, ürün, araç, makine veya hasarlı yapı gibi zamanla kaybolabilecek deliller yönünden erken tespit önemlidir.
Sigorta Başvurusu, Tahkim, Arabuluculuk ve Dava Yolu
Doğru başvuru yolu, uyuşmazlığın tarafına ve niteliğine bağlıdır. Trafik sigortası kapsamındaki bir talepte sigortacıya yazılı başvuru gerekebilir. Poliçeden doğan uyuşmazlıkta koşulları varsa Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme yolu değerlendirilebilir. Ticari, iş veya tüketici uyuşmazlığında dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir; iş kazası ve meslek hastalığı taleplerindeki kanuni istisnalar ayrıca dikkate alınır.
Kamu idaresinin işlem veya eyleminden doğan zararda idari başvuru ve tam yargı usulü; koruma tedbirlerinden doğan bazı taleplerde ise mahkeme veya Tazminat Komisyonu yolu uygulanabilir. Yanlış merciye veya yanlış usulle başvuru, süre ve hak kaybı riski doğurabileceğinden görev ve başvuru sırası ilk aşamada belirlenmelidir.
Tazminat Davasında Tek Bir Süre Yoktur
TBK m.72 kapsamındaki haksız fiil taleplerinde kural, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıl ve fiilden itibaren on yıldır. Fiil için daha uzun ceza zamanaşımı öngörülmesi, özel kanunlar, geçiş kuralları ve kesilme ya da durma sebepleri ayrıca incelenir. Sözleşme, trafik, idare ve özel sorumluluk alanlarına bu kural doğrudan genellenemez.
Sigorta tahkiminde ön başvuru ve bekleme
Önce sigorta kuruluşuna başvuru yapılır. Talebin karşılanmadığını gösteren nihai yanıt veya yanıt verilmemesi hâlinde ilgili bekleme süresi değerlendirilir. Komisyonun açıklamasına göre trafik sigortasında on beş gün, diğer branşlarda on beş iş günü ayrımı vardır. Bu süreler tazminat talebinin zamanaşımı süresi değildir. Aynı uyuşmazlığın başka mercide görülmesi ve tahkim kapsamı ayrıca kontrol edilir.
UETS, posta ve KEP aynı şey değildir
UETS, Ulusal Elektronik Tebligat Sistemidir. 7201 sayılı Kanun m.7/a kapsamında elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Hesabı geç açmak süreyi kendiliğinden ertelemez. Posta tebligatında teslim, muhatap, mazbata ve özel tebliğ usulü incelenir. KEP ile gönderilen ihtar veya bildirim UETS tebligatıyla aynı değildir; hukukî etkisi ve tarihi işlemin dayanağına göre belirlenir.
Delil tespiti ne sağlar?
Kaybolabilecek veya sonradan incelenmesi güçleşecek delilin mahkeme aracılığıyla tespiti istenebilir. Bu işlem tek başına tazminata hükmedildiği anlamına gelmez. Tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin koşulları da birbirinden farklıdır.
Talep miktarı henüz belli değilse
Belirsiz alacak davası veya kısmi dava imkânı, zarar ve usul koşullarına göre değerlendirilir. Yanlış dava türü, talep artırımı, faiz ve zamanaşımı bakımından sonuç doğurabilir. Maddi ve manevi taleplerin aynı biçimde artırılabileceği varsayılmamalıdır.