Uçak Yolculuklarında Yolcu Hakları: Rötar, İptal, Fazla Bilet Satışı, Bagaj Kaybı ve Tazminat Rehberi

Uçuşun gecikmesi, iptal edilmesi, fazla bilet satışı nedeniyle uçağa kabul edilmeme veya bagajın kaybolması aynı hukuki olay değildir; her birinin koşulları, ispat araçları, başvuru yolu ve tazminat hesabı farklıdır. Türkiye’de SHY-YOLCU Yönetmeliği özellikle uçuşa kabul edilmeme, iptal, belirli gecikmeler ve hizmet sınıfı değişikliklerinde asgari güvenceleri belirler. Uluslararası taşımadaki bagaj, gecikmeden doğan gerçek zarar ve yolcunun bedensel zararları bakımından Montreal Konvansiyonu ayrıca önemlidir. AB ülkeleriyle bağlantılı uçuşlarda ise uçuşu gerçekleştiren taşıyıcı ve hareket-varış noktalarına göre AB yolcu hakları gündeme gelebilir. Hak kaybını önlemek için olay anında yazılı kayıt tutulmalı, farklı hukuk rejimlerine ait süre ve talepler birbirine karıştırılmamalıdır.

Havayolu yolcusu, yalnızca taşıma şirketinin bilet koşullarına tabi bir müşteri değildir. Uygulanabilir ulusal mevzuat ve uluslararası sözleşmeler, biletteki genel işlem koşullarından bağımsız asgari korumalar sağlar. Bununla birlikte her uyuşmazlığa aynı yönetmeliği uygulamak doğru değildir. Öncelikle uçuşun başlangıç ve bitiş noktaları, uçuşu gerçekten gerçekleştirecek şirket, olayın tarihi, rezervasyonun niteliği ve talebin konusu belirlenmelidir.

Türkiye: SHY-YOLCU ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu

3 Aralık 2011 tarihli SHY-YOLCU Yönetmeliği; uçuşa kabul edilmeme (m.5), iptal (m.6), gecikme (m.7), maktu tazminat (m.8), bilet iadesi veya güzergâh değişikliği (m.9), bakım ve yardım (m.10), hizmet sınıfının değiştirilmesi (m.11) ve özel ihtiyaç sahiplerinin korunması (m.12) konularını düzenler. 10 Aralık 2024 tarihli değişiklik, teknik ve operasyonel nedenlerle geciken uçuşlarda yolcunun son varış yerine üç saat veya daha fazla geç ulaştırılmasını m.8–9 bakımından özel olarak düzenlemiştir. Yönetmeliğin kişi ve uçuş kapsamı m.2’ye göre belirlenir; kural olarak Türk taşıyıcıların Türkiye havaalanlarına/havaalanlarından ve yabancı taşıyıcıların Türkiye havaalanlarından yaptığı ilgili tarifeli ve tarifesiz uçuşlar incelenir. [1] [2]

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu, havayolu taşıma ilişkisine ilişkin genel ve özel hükümleri içerir. İç hatlarda bagaj ve taşıma sorumluluğu değerlendirilirken Kanun’un ilgili hükümleri ve uluslararası kurallara yaptığı atıflar ayrıca incelenmelidir. Şirketin Türk veya yabancı olması ve bir uçuşun Türkiye’ye yalnızca varış yapması, SHY-YOLCU’nun uygulanmasında aynı hukuki sonucu doğurmaz. [15]

Montreal Konvansiyonu: bagaj ve ispatlanan zarar

Türkiye’nin taraf olduğu 1999 Montreal Konvansiyonu, koşulları oluşan uluslararası hava taşımasında kayıtlı bagajın kaybı, hasarı, gecikmesi; yolcu ve bagajın taşınmasındaki gecikmenin yol açtığı zarar ve belirli yolcu yaralanması/ölüm olaylarını düzenler. Konvansiyon m.17, 19, 22, 31 ve 35 bu rehberde özellikle önem taşır. Montreal’deki SDR (Özel Çekme Hakkı) tutarı çoğunlukla gerçek zarar için bir sorumluluk üst sınırıdır; Türk yolcu hakları düzenlemesindeki 100/250/400/600 avroluk maktu tazminat gibi kendiliğinden ödenmez. [4] [5] [14]

Avrupa Birliği: 2026 değişikliğinde yürürlük ve uygulama ayrımı

AB 261/2004 düzenlemesi, genel olarak AB/AEA kapsamındaki havaalanlarından kalkan uçuşlar ile üçüncü ülkeden AB/AEA kapsamındaki bir havaalanına AB taşıyıcısı tarafından gerçekleştirilen uçuşlarda uygulanabilir. Uçuşu fiilen yapan işletme, rezervasyonun bütünlüğü ve üçüncü ülkede elde edilmiş karşılık gelen korumalar ayrıca değerlendirilir. İsviçre ve Birleşik Krallık bakımından ilgili yerel/özel rejimler kontrol edilmelidir. Türk taşıyıcısının Türkiye’den AB’ye uçması, sırf varış noktası AB diye her durumda AB 261 tazminatı doğurmaz; buna karşılık AB’den Türkiye’ye bir Türk taşıyıcısıyla uçuşta AB kuralları gündeme gelebilir. [6] [7]

Avrupa Birliği’nin 2026/2202 sayılı değişiklik Tüzüğü, 2 Ekim 2026 tarihinde yayımlanmıştır. Düzenleme 22 Ekim 2026’da yürürlüğe girecek olmakla birlikte 23 Ekim 2027’den itibaren uygulanacaktır. Yeni metinde, gidiş uçuşuna binmeyen yolcunun dönüşte sırf bu nedenle uçağa kabul edilmemesinin yasaklanması, engelli yolculara ek korumalar, bagaj ve yeniden yönlendirmeye ilişkin açıklıklar bulunmaktadır. 18 Ekim 2026 itibarıyla bunlar yürürlükteki 2004/261 uygulamasının yerine geçmiş haklar gibi ileri sürülmemelidir. [8]

Hangi olayda hangi hak doğabilir?

Bilet fiyatı, ek hizmet ve sözleşme koşulları

Bilet satın alınmadan önce toplam bedel, vergiler, zorunlu ücretler, kabin ve kayıtlı bagaj hakkı, koltuk seçimi, değişiklik ve iptal koşulları anlaşılabilir biçimde gösterilmelidir. Ucuz biletin otomatik olarak ücretsiz bagaj, ücretsiz değişiklik veya istenen anda cayma hakkı verdiği varsayılamaz. Bununla birlikte açıkça açıklanmayan ya da tüketicinin aleyhine dürüstlük kuralına aykırı dengesizlik doğuran standart koşullar, 6502 sayılı Kanun m.5 kapsamında haksız şart denetimine tabi olabilir. Önceden sunulan tarife koşulları, satın alma ekranları ve ödeme dökümü delildir. [16]

Yolcunun kendi isteğiyle vazgeçmesi ile şirketin uçuşu iptal etmesi ayrıdır. İlki bakımından biletin sözleşmesel iade/değişiklik şartları; ikincisinde özel yolcu hakları düzenlemesindeki seçimlik haklar uygulanabilir. Her online bilet için koşulsuz 14 günlük cayma hakkı bulunduğu söylenemez; mesafeli sözleşmelere ilişkin özel istisnalar ayrıca kontrol edilir. Sonradan uçuş programının önemli ölçüde değiştirilmesinde, yolcunun buna rıza verip vermediği ve teklif edilen alternatif ayrı değerlendirilir.

Check-in, kapı kapanışı ve seyahat belgeleri

Onaylı rezervasyonun bulunması tek başına her koşulda uçağa kabul güvencesi oluşturmaz. Yolcunun check-in ve biniş işlemlerini kendisine bildirilen zamanda tamamlaması; geçerli pasaport, kimlik, vize/oturum izni ve hedef ülkenin şartlarını sağlaması beklenir. SHY-YOLCU m.2, belirli koşullarda bildirilmiş check-in saatini veya saat bildirilmemişse ilan edilen kalkıştan en geç 45 dakika önce başvuruyu esas alır. Kapıya varış ve kapının fiilen kapanış saati ayrıca belgelendirilmelidir. Geçerli emniyet/güvenlik veya yetersiz seyahat belgesi gerekçesiyle uçağa alınmama, overbooking gibi değerlendirilmez. [1]

Giriş koşullarının havayolu veya acente tarafından yanlış ya da eksik aktarılması ayrı sözleşmesel sorumluluk doğurabilir; ancak ilgili ülkeye kabul hakkını havayolunun açıklaması tek başına yaratmaz. Sağlık, hamilelik, tıbbi cihaz ve refakatçi gereksinimi bulunan yolcular, işletmenin yayımlanmış emniyet koşullarını önceden kontrol etmeli ve gerekli yardım talebini belgeli iletmelidir.

Gidiş uçuşuna binmemek dönüş biletini iptal ettirir mi? (No-show)

Bazı hava taşıyıcıları, gidiş ve dönüş kuponlarının sırayla kullanılmasını öngörür; gidişi kullanmayan yolcunun dönüş biletini sistemden kaldırabilir. Türkiye bakımından bu uygulamanın her durumda otomatik olarak hukuka aykırı olduğu veya her yolcuya maktu SHY-YOLCU tazminatı verdiği sonucuna ulaşılamaz. Biletleme anında açık bilgilendirme yapılıp yapılmadığı, hükmün müzakere edilip edilmediği, seyahatin tek sözleşmeyle düzenlenip düzenlenmediği ve tüketici aleyhine orantısız dengesizlik oluşup oluşmadığı TKHK m.5 ve TMK m.2 bakımından incelenir. [16]

Dönüş seyahatini kullanmak isteyen yolcu, gidişi kaçırdığını öğrendiği anda havayoluna yazılı bildirim yapmalı, dönüş kuponunun açık tutulmasını istemeli ve verilen cevabı saklamalıdır. İzin almadan yeni uçuş satın alındığında, bu bedelin otomatik ödeneceği varsayılamaz; sözleşmeye aykırılık, zarar, uygun illiyet bağı ve makul zarar azaltma adımları değerlendirilir. AB’nin no-show yasağını içeren 2026/2202 sayılı yeni düzenlemesi 23 Ekim 2027’de uygulanmaya başlayacaktır. [8]

Daha erken uçuşa ücretsiz geçme hakkı var mı?

Havalimanına erken gelen yolcunun, aynı gün önceki uçuşta boş koltuk görmesi tek başına ücretsiz erken sefer hakkı doğurmaz. Esnek bilet, havayolunun güncel tarife koşulları, sadakat programı veya açık onayı ile mümkün olabilir. Şirketin iptal veya gecikme nedeniyle yapmak zorunda olduğu yeniden yönlendirme ise bu gönüllü erken uçuş değişikliğinden farklıdır.

Bekleme sırasında ücretsiz yardım hangi gecikmede başlar?

SHY-YOLCU m.7/1’e göre yardım yükümlülüğünün başlamasında beklenen hareket gecikmesi ve uçuş mesafesi dikkate alınır. İç hatlarda ve 1.500 km’ye kadar uçuşlarda 2 saat, 1.500–3.500 km aralığında 3 saat, 3.500 km’yi aşan uçuşlarda 4 saat eşiği söz konusudur. Eşik oluştuğunda m.10’daki bakım ve bilgilendirme hizmetleri işletme tarafından teklif edilmelidir. Bu eşikler otomatik maktu tazminat eşikleriyle karıştırılmamalıdır. [1]

SHY-YOLCU m.10 uyarınca iki–üç saatlik beklemede makul sıcak-soğuk içecek; üç–beş saatte içecek ile günün zamanına göre kahvaltı veya yemek; beş saat ve üzerindeyse bunlara ek içecek ve hafif ara öğün sağlanması düzenlenmiştir. Gerektiğinde otel ve havaalanı–otel transferi ile iki ücretsiz telefon, faks veya e-posta iletişimi teklif edilmelidir. Havalimanındaki yiyecek pahalı diye yolcunun makul ve belgeli giderleri kendiliğinden reddedilemez; öte yandan ölçüsüz harcamanın tümünün ödenmesi garanti değildir. [1]

Son varışa en az üç saat geç ulaşma ve maktu tazminat

10 Aralık 2024 değişikliğiyle, teknik ve operasyonel nedenlerle meydana gelen bir gecikmenin yolcunun planlanan son varış yerine üç saat veya daha fazla geç ulaşmasına neden olması hâlinde, SHY-YOLCU m.7/3 gereğince m.8 ve m.9 yükümlülükleri gündeme gelir. Kalkıştaki gecikme üç saati bulsa da son varışa iki saat geç varılmışsa sırf kalkış saatinden hareketle otomatik maktu tazminat sonucuna gidilmez; m.10’daki hizmet hakkı ayrıca değerlendirilir. [2]

Bu değişiklik geçmişteki uyuşmazlıklara ilişkin yargı içtihatlarından ayrılır. Örneğin Yargıtay 11. HD, 27.01.2022, 2021/3736 E., 2022/704 K. sayılı kararda, o tarihteki düzenlemeye göre sırf beş saatlik gecikmenin iptal sayılarak m.8 tazminatı doğurmadığı değerlendirilmiştir. Bu karar 2024’te açıkça eklenen m.7/3’ü hükümsüz kılamaz; olay tarihleri ayrılmalıdır. [12]

Beş saat veya daha fazla rötar: bilet iadesi ve geri dönüş

Tehirin en az beş saate ulaşması durumunda SHY-YOLCU m.7/1, m.9/1-a’daki geri ödeme seçeneğini gündeme getirir. Yolcu seyahatin artık anlamını kaybettiğini belirtip kapsamına göre kullanılmamış kısmın, bağlantılı seyahatin amacının kaybolduğu durumlarda kullanılmış kısmın iadesini ve gerektiğinde ilk hareket noktasına ücretsiz dönüşü isteyebilir. Yolcunun uçuşa devam etmeyi seçmesi ile biletten vazgeçerek iade istemesi aynı talep değildir; verilen seçim yazılı tutulmalıdır. İade bakımından m.9’da en geç yedi günlük süre yer almaktadır. [1]

Olağanüstü hâl nedeniyle bütün haklar ortadan kalkar mı?

Hayır. Uçuşu etkileyen uçuşa elverişsiz meteoroloji, hava sahasının kapanması, emniyet tehdidi ve diğer olağanüstü olaylar taşıyıcının maktu tazminat sorumluluğunu bazı koşullarda kaldırabilir; ancak yolcuya bilgi verilmesi, gerekli bakım ve uygun iade/güzergâh seçenekleri otomatik olarak ortadan kalkmaz. Taşıyıcı sebebi, olayın ilgili seferi nasıl etkilediğini ve alınabilecek makul önlemleri somutlaştırmalıdır. Bir uçak arızası için tek kelimelik “teknik” açıklaması veya her grevin aynı koşullarda “mücbir sebep” ilan edilmesi yeterli bir hukuki inceleme değildir. [1] [9]

Olay kayıtları, METAR/TAF meteoroloji belgeleri, NOTAM, slot/ATC kayıtları, planlanan-yapılan uçuş çizelgesi, havayolunun duyuruları ve yolcuya gönderdiği bildirimler tartışılabilir. Yolcu bu teknik kayıtların tamamını kendisi elde edemeyebilir; somut uyuşmazlıkta taşıyıcıdan sunulması veya ilgili mercilerden celbi talep edilebilir.

Uçakta veya apronda beklemek

Biniş tamamlandıktan sonra uçağın apronda beklemesi de son varış süresini etkileyebilir. Türkiye için uçakta saatlerce bekleyen herkesin belirli dakika sonunda uçağı terk edebileceği biçiminde genel ve koşulsuz bir hüküm ileri sürülmemelidir; havacılık emniyeti ve operasyon gereklilikleri ayrıca önem taşır. Yolcunun sağlık gereksinimi, su/temel ihtiyaçlar, bilgilendirme ve makul önlem alma yükümlülükleri somut olayda değerlendirilir. AB’nin 2027’de uygulanacak yeni kuralları, uçakta bekleme ve inme haklarını daha ayrıntılı düzenlemektedir; henüz uygulanabilir hüküm gibi sunulmamalıdır. [8]

Yolcuya sunulması gereken üç ayrı hak grubu

Uçuş iptalinde havayolu tarafından ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken haklar vardır: (i) bilet bedelinin iadesi veya alternatif güzergâhla taşıma, (ii) bekleme süresindeki bakım ve yardım, (iii) koşulları oluşuyorsa maktu tazminat. Bunların biri diğerinin yerine otomatik geçmez. Yolcu biletini iade almak yerine benzer koşullarda en erken uygun uçuşla gitmeyi veya boş yer bulunmasına bağlı olarak kendisinin tercih ettiği ileri tarihte uçmayı seçebilir. Alternatifin başka havaalanına olması durumunda uygun transfer bedeli taşıyıcının yükümlülüğünde olabilir. [1]

Havayolu, yolcuyu iptalden haberdar etmeli ve alternatif ulaşım hakkında bilgi vermelidir. Yolcunun bildirim aldığı tarih, kanuni tazminat istisnasını doğrudan etkiler. “Bir hafta önce e-posta gönderdik” savunmasında e-postanın varlığı, yolcunun önceden verdiği iletişim bilgileri ve iletim kayıtları incelenir. İptal bildiriminin yapıldığına ve zamanına ilişkin ispat yükünün taşıyıcıya ait olduğu m.6’da açıkça düzenlenmiştir. [1] [3]

14 gün ve 7 gün eşikleri nasıl uygulanır?

Bildirim süreleri ve tazminat istisnaları

SHY-YOLCU m.6/2 kapsamında en az 14 gün önce haberdar edilen yolcunun maktu tazminat hakkı, bildirim zamanına ilişkin istisna nedeniyle doğmayabilir; ancak bilet iadesi veya yeniden yönlendirme hakları ayrıca değerlendirilir. 7–14 gün kala bildirimde, en çok iki saat erken hareket ve en çok dört saat geç varış sağlayan uygun alternatifin teklif edilmesi; 7 günden kısa süre kala bildirimde, en çok bir saat erken hareket ve en çok iki saat geç varış sağlayan alternatifin teklif edilmesi tazminat istisnası bakımından önemlidir. Bu istisnalardan bağımsız olarak olağanüstü hâl ve ispatı ayrıca incelenir. [1]

Alternatif uçuşun diğer yolcu haklarına etkisi

İptalden sonra yolcuya daha geç bir uçuş teklif edilmesi, tazminat hakkının kendiliğinden düşmesi anlamına gelmez. İptal edildiği iddia edilen seferin aslında uçuş numarası değişerek gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği de önem taşıyabilir: gerçek iptal, tarife değişikliği ve gecikme farklı koşullarla değerlendirilir.

Her uçağa alınmama olayı overbooking değildir

Kapasite fazlası bilet satışı, uçağın fiili kapasitesine oranla daha fazla rezervasyon yapılması sonucunda tüm yolcular geldiğinde koltuk yetersizliği doğurabilir. SHY-YOLCU m.5, taşıyıcının önce belirli menfaatler karşılığında rezervasyondan gönüllü feragat edecek yolcuları aramasını öngörür. Yeterli gönüllü bulunmadığında geçerli bileti ve gerekli giriş koşullarını taşıyan yolcunun istemi dışında uçağa kabul edilmemesi üzerine m.8, 9 ve 10'daki yükümlülükler doğabilir. [1]

Sağlık/emniyet/güvenlik yönünden geçerli engel, eksik pasaport/vize, geç check-in, kişinin emniyeti tehlikeye atan davranışı veya uçağa biniş kapısına zamanında gitmemesi aynı kategoriye girmez. Yolcu, uçuşa neden kabul edilmediğinin tutanağa yazılmasını istemelidir. “Uçak dolu” cevabıyla “pasaport geçerli değil” açıklamasının birbirinden tamamen farklı sonuçları vardır. [1]

Gönüllü feragat ile zorla dışarıda bırakılma birbirinden ayrılmalıdır

Yolcu gönüllü olarak daha sonraki sefere geçmeyi kabul ederse, teklif edilen avantaj (kupon, nakit, koltuk, otel) ve m.9'daki haklarla ilişkisi açıkça yazılı olmalıdır. İşletmenin standart talep formu imzalatması, ilgili bütün kanuni haklardan otomatik ve geçerli feragat ettirdiği anlamına gelmez. Zorla uçağa alınmayan yolcunun standart tazminat talebi için somut ekonomik zararı aynı şekilde kanıtlaması gerekmez; hak, SHY-YOLCU’nun koşullarıyla doğar. [1]

Olay anında rezervasyon kodu, e-bilet, boarding pass, check-in zaman kaydı, kapı görevlisinin açıklaması, varsa “involuntary denied boarding” yazısı, alternatif bilet ve harcamalar saklanmalıdır. Havayolu, ücretsiz kupon teklif ediyorsa nakdî kanuni tazminat ve seyahat seçeneklerinin ayrıca değerlendirilmesini engellememelidir.

2026 itibarıyla SHY-YOLCU tutarları

İç hat ve dış hatlarda maktu tazminat tutarları

Yönetmelik m.8'e atıf yapılan şartların oluşması hâlinde öngörülen standart tazminat tutarları şöyledir:

Ödeme kuru ve tazminatın azaltılması

Türk lirası karşılığı hesaplanırken ödeme günündeki TCMB döviz satış kuru esas alınır. Mesafe hesaplamasında büyük çember yöntemi kullanılır. Yolcu uygun bir alternatif uçuşla planlanan varışından mesafeye göre en çok 2/3/4 saat geç ulaştırılıyorsa, m.8/3 koşulları altında tazminatın %50 azaltılması gündeme gelebilir. Bu, her gecikmede otomatik indirim veya bilet ücretinden yapılan indirim değildir; uygulanma koşulları somut olarak incelenir. [2]

Tazminat, iade ve bakım birbirine mahsup edilir mi?

Maktu tazminat, hukuki şartlar gerçekleştiğinde gecikme/iptal/uçağa alınmama olayına bağlı standart ödemedir. Bilet iadesi, kullanılmamış taşıma edimi veya artık seyahat amacına hizmet etmeyen yolculuk bölümünün sözleşme kapsamına göre bedelinin geri verilmesidir. Bakım hizmeti ise beklerken yiyecek-içecek, gerekli konaklama, transfer ve iletişim sağlanmasıdır. Birinin karşılanması diğerinin varlığını her durumda sona erdirmez. Buna karşılık aynı zarar için iki ayrı tazminat mekanizmasından çifte tahsil yapılması da kabul edilemez; aynı menfaatin ne ölçüde telafi edildiği incelenir. [1] [6]

Nakit mi kupon mu? Yolcunun kabulü neden önemli?

SHY-YOLCU m.8/4 ve m.9/1-a’da öngörülen ödeme yöntemleri içinde nakit, banka havalesi ve benzerleri yer alır; seyahat fişi veya farklı hizmet karşılığı ödeme için yolcunun imzalı mutabakatı aranır. Bir ekranda varsayılan işaretlenmiş seyahat kredisi veya istem dışı kupon sunulması, tarafların rızası ve somut düzenleme araştırılmadan kanuni yükümlülüğün ifası sayılamaz. Bilet iadesinin alıcının fiilen ödediği bedel ve ödeme yöntemiyle ilişkisi ayrı denetlenir. [1]

Aktarmalı yolculukta temel soru, seyahatin tek rezervasyon/tek taşıma sözleşmesi kapsamında mı, yoksa birbirinden bağımsız biletlerle mi yapıldığıdır. Tek sözleşmeye bağlı bağlantılı uçuşun ilk bacağındaki gecikme, son varışa ulaşma zamanını değiştirebilir; m.7/3’teki üç saat değerlendirmesinde son varış kavramı önemlidir. Bağımsız alınmış ikinci biletin kaçırılması durumunda ise ilk taşıyıcının bütün zincir masraflarından otomatik sorumlu olduğu ileri sürülemez; öngörülebilir zarar ve nedensellik ayrıca incelenir. [1] [6]

İptalde veya kanuni güzergâh değişikliği hakkı doğduğunda yolcu, benzer taşıma şartlarında en erken uygun alternatifin sunulmasını talep edebilir. Yalnız şirketin kendi uçuşunun teklif edilmesi, daha erken makul seçeneklerin göz ardı edilip edilmediği bakımından değerlendirilebilir. Yolcunun tek başına aldığı aşırı pahalı alternatif biletin tamamının geri alınması garanti değildir: şirketin önceki teklifleri, talebin aciliyeti, makul giderler ve deliller önemlidir.

Aynı şehre hizmet veren başka havaalanına iniş teklif edilirse, SHY-YOLCU m.9/3 uyarınca rezervasyonun yapıldığı havaalanına veya yolcunun kabul ettiği yakın başka noktaya transfer masrafının taşıyıcı tarafından karşılanması gerekir. Havalimanları arasındaki mesafe ve transferin gece yapılması gerçek harcama bakımından önem taşıyabilir. [1]

Havayolunun yolcuyu satın aldığı sınıftan daha üst sınıfa geçirmesi için ek ücret istemesi mümkün değildir. Yolcu daha düşük hizmet sınıfına yerleştirilirse SHY-YOLCU m.11 gereğince bilet ücretleri arasındaki farkın iadesine ek olarak, mesafeye göre bilet ücretinin %30, %50 veya %75’inin yedi gün içinde ödenmesi gündeme gelir. Bu oranlar sırasıyla 1.500 km'ye kadar; 1.500–3.500 km arası; 3.500 km üzeri uçuşlar için düzenlenmiştir. İşletme, sadece “ekonomi ile business arasındaki farkı ödedik” açıklamasıyla m.11’deki diğer yükümlülüğü tartışmadan dosyayı kapatamaz. [1]

Yolcu, satın alınan hizmet sınıfını gösteren bilet/fatura, check-in ekran görüntüsü, verilen yeni koltuk kartı ve fiilen sağlanan kabin sınıfını belgelemelidir. Havayolunun biletin satın alınma tarihindeki fiyatları kullanması ve indirim oranını doğru baza uygulaması gerekir. Sınıf düşürmede hesap ile uçuş iptalindeki maktu avro tazminatı farklıdır.

Bagaj gelmediğinde ilk işlem: PIR düzenlenmesi

Kayıtlı valiz teslim bandında bulunmadığında havalimanından ayrılmadan önce ilgili kayıp eşya/taşıyıcı kontuarında Property Irregularity Report (PIR) veya eşdeğer düzensizlik raporu düzenlettirilmesi ispat açısından çok önemlidir. Bagaj etiketi, boarding pass, bilet, valizin fotoğrafı, varsa içerik listesi, takip numarası ve uçuş kodu muhafaza edilmelidir. PIR her durumda Montreal Konvansiyonu m.31’deki yazılı şikâyet süresinin yerine geçeceği varsayılarak hareket edilmemelidir; taşıyıcıya ayrıca süresinde yazılı ihbar güvenli yaklaşımdır. [5]

Bagaj kaç gün sonra kayıp kabul edilir?

Montreal Konvansiyonu m.17/3’e göre taşıyıcının bagaj kaybını kabul etmesi veya kayıtlı bagajın ulaşması gereken tarihten itibaren 21 gün sonunda gelmemesi halinde yolcu taşıma sözleşmesinden doğan ilgili haklarını ileri sürebilir. Bu, 21 gün boyunca hiç işlem yapılmayacağı anlamına gelmez. Daha önce yapılan gerekli giyim/hijyen harcamaları bagaj gecikmesi bakımından ayrıca belgelenebilir. [5]

Hasar ve gecikmede yazılı bildirim süreleri

Montreal Konvansiyonu m.31’e göre kayıtlı bagajın hasarında teslimden itibaren en geç yedi gün, geç tesliminde bagajın yolcuya sunulduğu tarihten itibaren en geç 21 gün içinde taşıyıcıya yazılı şikâyet yapılması önem taşır. Eşyanın 21 gün kayıp sayılmasına ilişkin m.17/3 ile geç gelen bagaja ilişkin 21 günlük yazılı ihbar süresi birbirinden ayrı kurallardır. Bildirimde mümkünse hava yolu kayıt sistemi, e-posta ve teslim alındı kanıtı birlikte kullanılmalıdır. [5]

1.519 SDR nedir? Maktu tazminat değildir

Uluslararası taşımada Montreal Konvansiyonu m.22/2 kapsamında 28 Aralık 2024 tarihinden itibaren bagajın kaybı, hasarı veya gecikmesinde sorumluluk üst sınırı kural olarak yolcu başına 1.519 SDR’dir. Bu tutar valiz başına değil, yolcu başına uygulanır ve otomatik tazminat değildir. Gerçek zarar, ürünün değeri, makullük, ispat, özel değer beyanı ve diğer istisnalar ayrı incelenir. SDR, IMF’nin Özel Çekme Hakkı hesap birimidir; ödemeye ilişkin dönüşümde uygulanabilir tarih ve resmî kur yönteminin somut mevzuata göre belirlenmesi gerekir. [4]

Yargıtay 11. HD, 27.06.2018, 2016/12411 E., 2018/4854 K. sayılı kararda, bagajı günlerce geciken yolcunun gündelik ihtiyaçları nedeniyle aldığı kıyafetlerin maddi zarar teşkil edebileceği, ancak eşyaların yolcunun malvarlığında kalması nedeniyle somut olayda hakkaniyet indirimi de yapılarak gerçek zarar hesabına gidilmesi gerektiği açıklanmıştır. Bu karar, hakların yalnız ücret makbuzu ekleyerek istenmesinden daha ayrıntılı bir hesap incelemesi gerektirdiğini gösterir. Karardaki olay tarihine ait SDR limiti güncel 1.519 SDR yerine kullanılamaz. [11]

Değerli eşya, bagaj içeriği ve özel beyan

Bagajın içine değerli mücevher, önemli çalışma belgeleri, pahalı elektronik cihaz veya hayati ilaç koymak riskli olabilir. Taşıyıcıların özel taşıma ve yasaklı eşya kuralları ayrıca değerlendirilmelidir. Montreal m.22/2 kapsamında taşıyıcıya teslim aşamasında özel değer beyanı ve gereken ek ödeme söz konusu olduğunda sorumluluk sınırı farklılaşabilir. Yolcunun sonradan tek taraflı yüksek bir değer listesi hazırlaması, içeriğin ve bedelin kanıtlandığı anlamına gelmez.

Hasar halinde tamir faturası, bedel ve eşyanın yaşı; kayıpta satın alma belgesi, görsel, banka işlemi ve bagaj tartım kayıtları; gecikmede ise destinasyon ve yolculuk amacına uygun makul acil giderler önemlidir. Kullanılmış eşyaya her durumda sıfır yeni ürün bedeli ödeneceği varsayılamaz. Eşyaya dair fotoğraf veya fatura bulunmaması talebi imkânsız kılmaz; ancak ispatı güçleştirir. [5] [11]

Kabin bagajı, el bagajı ve kişisel eşya

Kabin bagajına ilişkin ücret ve ebat şartları tarife, güvenlik kuralları ve uygulanabilir hukuk kapsamında değerlendirilir. Kayıtlı bagajın zararından doğan sorumluluk rejimi ile kabindeki eşyanın zarar görmesi aynı değildir; Montreal m.17/2 kapsamında kayıtsız bagaj bakımından taşıyıcının veya çalışanlarının kusurunun varlığı önem kazanabilir. AB'nin 2027'de uygulanacak 2026/2202 düzenlemesindeki kişisel eşya ve kabin bagajı hükümleri, bugün tüm Türkiye uçuşlarında ücretsiz kabin valizi hakkı varmış gibi anlatılmamalıdır. [5] [8]

Erişilebilirlik ve yardım

Türkiye’de SHT-ENGELSİZ Talimatı, engelli veya hareket kabiliyeti kısıtlı yolcuların ayrımcılığa karşı korunması ve yardım hizmetlerine ilişkin esasları düzenler. Geçerli bileti bulunan bir kişinin yalnız engelliliği nedeniyle uçağa alınmaması kural olarak kabul edilemez; havacılık emniyetine ilişkin gerçek ve gerekçeli istisnalar bulunabilir. Yardım talebinin önceden bildirilmesi, tekerlekli sandalye/mobilite cihazı bilgileri ve uçağa erişimin mümkün olup olmadığı önem taşır. [10]

Havalimanına erişim, biniş/iniş yardımı, refakat gereksinimi, engelli aracının taşıma koşulları ve gecikme halinde yardımın kesilmemesi ayrı değerlendirilmelidir. Hareket kabiliyeti kısıtlı kişiler, refakatçileri ve tek başına seyahat eden çocuklar bakım ve yardımda özel ilgi görmelidir (SHY-YOLCU m.10/3). Tekerlekli sandalye veya tıbbi cihaz zararlarında olağan valizden farklı somut zararlar doğabileceğinden sözleşme, poliçe ve hukuk rejimi birlikte incelenmelidir. [1] [10]

Bebek, çocuk ve tek başına seyahat

Bebek ve çocuk biletleme tarifeleri, koltuk tahsisi, refakat, kimlik ve yaş koşulları hava yolu taşıyıcısının duyuruları ve uygulanan hukukla belirlenir. Ebeveynle çocuğun ayrılmaması, gözetim, özel yemek ve gerekli bakım konuları özellikle uçuş iptalinde veya gecikmede değerlendirilmelidir. Ebeveynler, çocuk için ayrı bilet/koltuk satın alınıp alınmadığını ve asgari hakların kapsamını incelemelidir. AB’de 2027'den itibaren uygulanacak ailelerin beraber oturtulmasına ilişkin yeni hükümleri Türkiye’de bugün mutlak ücretsiz koltuk seçimi hakkı şeklinde ileri sürmek doğru değildir. [8]

Hamilelik, sağlık sorunu ve tıbbi yolculuk

Hamile yolcuların uçuşa kabulü, gebelik haftası ve havayolunun emniyet kurallarıyla bağlantılı sağlık raporu şartlarını içerebilir. Kronik hastalık, oksijen, ilaç ve başka tıbbi yardım ihtiyacı bulunan yolcu bunu gereken kanaldan önceden bildirmeli, raporu kişisel veri güvenliği gözeterek sağlamalıdır. Bir taşıyıcının emniyet amaçlı ve kanuna uygun şartı ile keyfî engelleme arasında hukuki ayrım yapılmalıdır. Tıbbi randevunun kaçırılması nedeniyle ileri sürülen maddi ve manevi zarar için somut belge ve illiyet ilişkisinin değerlendirilmesi gerekir. [10] [13]

Montreal Konvansiyonu m.17, uluslararası taşıma kapsamındaki bir kazanın uçakta veya biniş/iniş işlemleri sırasında meydana gelmesi sonucu yolcunun ölümü veya bedensel yaralanması halinde taşıyıcının sorumluluğuna ilişkin özel kuralları düzenler. Bu alan, sıradan rötar tazminatından hukuken ayrıdır; olayın gerçekten bir havacılık kazası niteliği, kaza yeri, yaralanmanın sebebi, tıbbi kayıtlar, diğer sorumlular ve nedensellik ayrıca değerlendirilir. 28 Aralık 2024'te güncellenen 151.880 SDR tutarı Montreal m.21'deki ilk sorumluluk kademesiyle ilgilidir; bütün ölüm veya yaralanma davalarında mutlak toplam ödeme tavanı olarak kullanılamaz. [4] [5]

Havalimanı tesisindeki kaza, başka yolcunun saldırısı, kaygan zemin veya bağımsız yer hizmeti kusuru, yolcu ve hava taşıyıcısı arasındaki Montreal sözleşmesel taşıma sorumluluğuyla her zaman aynı hukuki rejime tabi değildir. Olay yeri görüntüleri, tanık bilgileri, sağlık müdahale kaydı, tutanaklar, poliçeler ve eğer varsa kolluk tespitleri gecikmeden muhafaza edilmelidir. Hastalık veya stresin tek başına bir “uçak kazası” sayılması doğru değildir; ayrı talep dayanakları incelenir.

Standart tazminatı aşan zararda ne ispatlanır?

Maktu SHY-YOLCU tazminatından ayrı olarak kaçırılan bir uluslararası bağlantı, yeniden satın alınan bilet, kullanılamayan otel, önceden ödenmiş tur bedeli, zaruri taksi ve konaklama masrafları, belirli şartlarda gerçek zarar tartışmasına konu olabilir. Her giderin olayın sonucu olarak doğması, belgelendirilmesi, makul olması ve aynı giderin başka mekanizmadan zaten karşılanmamış olması gerekir. Uçuşun yalnız gecikmiş olması, ileri sürülen ticari kâr kaybının tamamını otomatik olarak şirkete yüklemez. [5] [11]

Montreal Konvansiyonu'nun kapsadığı yolcu gecikmesi zararları bakımından m.19'daki sorumluluk şartları ve m.22/1'de 28 Aralık 2024'ten itibaren geçerli yolcu başına 6.303 SDR üst sınırı göz önünde bulundurulmalıdır. Bu tutar, SHY-YOLCU'nun maktu tazminat tutarı değildir; gerçek zararın ispatı ve ilgili diğer sözleşmesel kurallar ayrıca gerekir. Birden çok hukuki dayanak ileri sürülürken Konvansiyon'un uygulanma alanı, sorumluluğun sınırlandırılması ve mükerrer tahsil yasağı ayrıca değerlendirilmelidir. [4] [5]

Manevi tazminat her gecikmede doğar mı?

Hayır. Normal bir gecikmenin yol açtığı huzursuzluk ile hukuken tazminatı gerektiren kişilik hakkı ihlali, ağır mağduriyet veya öteki özel şartlar ayrılmalıdır. Uygulanabilir hukuk ve Montreal kapsamındaki taleplerin niteliği önemlidir. Yargıtay 11. HD, 05.03.2015, 2014/18302 E., 2015/2987 K. kararında, iptal sonrası bilet ve taksi giderine hükmedilen olayda, manevi zarar için ileri sürülen ek koşulların yeterince ispatlanmadığı sonucuna varılmış; karara karşı oy da yazılmıştır. Bu kararın olay tarihi eski olduğundan SHY-YOLCU’nun 2024 değişikliğine ilişkin bir tazminat kararı gibi gösterilmemesi gerekir. [13]

Seyahat sigortası, kart teminatları ve paket tur

Uçuş aksaklığı sigortası, kredi kartı seyahat güvencesi, paket tur düzenleyicisinin sorumluluğu veya işveren poliçesi, havayolunun kanuni borcundan farklı bir teminattır. Poliçede gecikme süresi, olay istisnası, bagajın akıbeti, hasar ihbar süresi ve belge şartları değişebilir. Aynı zararın birden fazla kaynaktan mükerrer tahsil edilmesi ayrıca önlenmelidir. Paket tur kapsamında uçuş iptalinin bütün turun ifasını nasıl etkilediği, 6502 sayılı Kanun ve paket tur düzenlemeleriyle birlikte değerlendirilir. Genel bir “havayolu kupon verdi; artık paket tur hakkı yok” yaklaşımı hukuken isabetli değildir.

Türkiye–AB uçuşlarına ilişkin örnek uygulama haritası

AB 261/2004 uygulamasında vatandaşlık değil, uçuşun nereden kalktığı, nereye vardığı ve fiilî taşıyıcının AB taşıyıcısı olup olmadığı önemlidir. Örneğin AB'den Türkiye'ye gelen, Türk havayolunun fiilen işlettiği uçuşun AB kuralı kapsamında bulunabilmesi mümkündür. Türkiye'den AB'ye gelen Türk taşıyıcılı uçuşta aynı sonuç otomatik değildir; Türkiye bakımından SHY-YOLCU uygulaması ayrıca incelenir. AB çıkışlı ve AB taşıyıcısıyla bağlantılı seyahatlerde aktarma bütünlüğünün tespiti önemlidir. [6] [7]

Yeni AB 2026/2202 düzenlemesinin 23 Ekim 2027 uygulama tarihi özellikle no-show, koltuk beraberliği, yeni aktarma ve bagaj kuralları açısından önemlidir. Bugünkü yolcuların 2027 hakkına dayanarak otomatik işlem yaptırabileceği ileri sürülmemelidir. Uçuşa uygulanabilen başka bir ülkenin yerel hukuku, Montreal Konvansiyonu ve taşıma sözleşmesi ayrıca araştırılabilir. [8]

İlk başvuru havayoluna yazılı yapılmalıdır

Rötar, iptal, overbooking veya sınıf düşürme uyuşmazlığında ilk aşamada uçuşu icra eden hava taşıma işletmesine başvuru yapılır. Başvuruda rezervasyon/PNR, uçuş numarası ve tarih, gerçek gecikme veya iptal bilgisi, talep edilen hak kalemleri ve deliller ayrı ayrı gösterilir. Şirketin cevap numarası veya dosya/talep referansı alınır. Biletin acenteden alınması, uçuşu gerçekleştiren taşıyıcının özel yolcu hakları sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte acentenin kendi hatasından kaynaklanan biletleme işlemleri ayrıca sözleşmesel yönden değerlendirilir. [3]

SHGM’nin HUD-2023/1 sayılı Genelgesi, havayolunun başvuruya 10 gün içinde cevap vermemesi veya yanıtın yeterli olmaması halinde SHGM'ye başvuru yapılabilmesini düzenlemektedir. SHGM'nin eski şikâyet sayfalarından birinde geçen 6 haftalık ifade ile 2023 Genelgesi arasındaki fark, başvuru yolunun güncel resmî ekranı ve norm türü gözetilerek değerlendirilmelidir. Başvurucunun daha erken harekete geçmesi ispat ve süre güvenliği açısından yararlıdır. [3] [9]

SHGM hangi şikâyetleri ele alır, hangilerini almaz?

SHGM'nin resmî açıklamasına göre uçuşa kabul edilmeme, iptal, tehir/gecikme ve alt/üst sınıfa yerleştirme konularındaki SHY-YOLCU başvuruları ilgili sistemde incelenir. Bagaj kaybı veya yolcunun uçuş aksaması olmaksızın kendi isteğiyle bilet iptali, vergi iadesi ya da biletleme hatası aynı yolcu hakları idarî sürecinde değerlendirilmez. Bu tür taleplerde taşıyıcıyla yazılı uyuşmazlık, tüketici hukuku veya Montreal kapsamında yargısal başvuru ayrı yürütülür. [3] [9]

Güncel SHGM yolcu hakları yönlendirmesi için kdmerp.shgm.gov.tr üzerinden resmî sayfa kullanılabilir. Başvuru sırasında kimlik, iletişim, uçuş evrakı, havayoluna yapılmış şikâyet ve cevabı hazırlanmalıdır. Vekille başvuru özel usul ve temsil belgelerini gerektirebilir. SHGM'deki idarî inceleme her uyuşmazlıkta alacağı tahsil eden özel hukuk ilamının yerine geçmez; dava açma ve süre işlemleri ayrı takip edilmelidir. [3] [9]

Tüketici hakem heyeti ve tüketici mahkemesi

2026 yılı hakem heyeti parasal sınırı

Tüketici işlemi niteliğindeki bir havayolu taşıma uyuşmazlığında, 6502 sayılı Kanun hükümleri ve uyuşmazlığın değeri uyarınca tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi gündeme gelebilir. 2026 yılında değeri 186.000 TL'nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetleri görevlidir; eşik ve üzeri taleplerde ise şartları varsa dava şartı arabuluculuk ve tüketici mahkemesi yolu değerlendirilir. Bu parasal eşik her yıl değişebilir ve 2027 talebine otomatik aktarılmamalıdır. [16] [17]

Mahkeme, arabuluculuk ve görev ayrımı

Seyahatin ticari/mesleki amaçla yapıldığı durumlarda tarafların tüketici sıfatı, sözleşmenin tarafı ve görevli mahkeme ayrıca incelenir. SHGM’ye başvuru, hakem heyeti, arabuluculuk ve yargı yollarının hepsinin birbirinin yerine geçen veya her durumda sıralı zorunlu aşamalar olduğu söylenemez. Başvuru konusu, paralel süreçlerin uygunluğu ve idarî incelemenin yargılama nedeniyle durması ayrı değerlendirilir. [3]

Bagajda 2 yıllık Montreal dava süresi ve diğer süreler

Montreal Konvansiyonu m.35 kapsamında tazminat istemiyle dava açma hakkı; varış, varması gereken tarih veya taşımanın durdurulduğu tarihe göre iki yıl içinde kullanılmadığında sona erebilir. Bu özel süre, SHY-YOLCU'daki bütün maktu tazminat talepleri için tek ve evrensel iki yıllık zamanaşımıdır şeklinde genellenemez. Bu taleplerde uygulanacak özel ulusal süre, talebin hukuki niteliği, dava konusu olayın tarihi ve kanunlar ihtilafı kuralları ayrı araştırılmalıdır. Havayoluna şikâyet veya SHGM başvurusu yapılmasının her durumda dava hakkını koruyup bütün süreleri durdurduğu da varsayılamaz. [5]

İşlem–hak–belge eşleştirmesi

Olay sırasında ilk istek, yazılı kayıt ve kanuni seçeneklerin açıkça sunulması olmalıdır. Görevlinin sözlü olarak “hak yok”, “mücbir sebep” veya “sadece kupon” demesi yazılı ve gerekçeli bir incelemeyi ortadan kaldırmaz. Aşağıdaki uygulama sırası hak kaybı riskini azaltır:

1. Uçuş numarasını, PNR'yi, orijinal rezervasyon ve biniş kartını muhafaza edin; değiştirilen uçuşun yeni kartını da saklayın.
2. İptal, rötar veya uçağa alınmama nedenini ve gerçek kalkış/varış saatini yazılı isteyin; pano ve telefon ekranı görüntülerini kaydedin.
3. İade mi, en erken uygun güzergâh mı, ileri tarih mi istediğinizi açıkça belirtin; seçimden önce şirketin bütün önerilerini not alın.
4. İkram, iletişim, konaklama ve transfer yardımını isteyin; sağlanmazsa makul harcamaların faturasını saklayın.
5. Bagaj uyuşmazlığında havalimanını terk etmeden PIR kaydı oluşturun ve Montreal m.31'deki yazılı bildirim sürelerini ayrıca takip edin.
6. Şirketin başvuru numarasıyla yazılı talep gönderin; hangi tutarın maktu tazminat, hangi tutarın iade, hangisinin gerçek zarar olduğunu ayırın.
7. Somut hukuk rejimine uygun SHGM veya tüketici yargısı yolunu belirleyin; arabuluculuk, sınır, süre ve görev şartlarını ayrıca denetleyin.
8. Ödeme yapıldığında hangi talebe mahsup edildiğini ve imzalanan ibranamenin kapsamını kontrol edin.

“Uçak üç saat rötar yaptı, herkes her durumda 600 avro alır.” Yanlış. İç/dış hat, mesafe, gerçek son varış gecikmesi, teknik/operasyonel neden, istisnalar ve m.8/3 indirimi ayrı incelenir. İç hatlarda m.8'in tutarı 100 avrodur.

“Meteoroloji nedeniyle iptalde taşıyıcı hiçbir şey yapmak zorunda değildir.” Yanlış. Maktu tazminattan muafiyet, bilgi verme, bakım ve m.9'daki seçimlik hakları her durumda ortadan kaldırmaz.

“Bagaj için herkes otomatik 1.519 SDR alır.” Yanlış. Bu tutar somut uluslararası taşımada kural olarak yolcu başına üst sınırdır; gerçek zarar ispatı esastır.

“PIR yaptırdım; artık başka yazılı bildirim veya dava süresi yok.” Yanlış. PIR olay kaydıdır; Montreal m.31 yazılı ihbar ve m.35 dava süreleri ayrı takip edilir.

“Yeni AB no-show yasağı 2026'da bütün uçuşlara uygulanır.” Yanlış. 2026/2202 sayılı değişiklik 23 Ekim 2027'den itibaren uygulanır; Türkiye’deki sözleşmesel no-show tartışması ise mevcut tüketici hukuku kurallarına göre incelenir.

“Tazminat için sadece SHGM'ye yazmak yeterlidir.” Yanlış. İdarî denetim, tazminat talebinin özel hukuk icrası ve Montreal bagaj davaları farklı sürece tabi olabilir.

Havayolu yolcu haklarında sonuç, tek bir “rötar saati” veya “valiz bedeli” hesabından ibaret değildir. Uçuşun hukuki kapsamı, olayın nedeni, yolcunun seçtiği alternatif, fiili son varış zamanı, zarar kalemleri ve başvuru süreleri birlikte değerlendirilmelidir. Bir iptal nedeniyle iade hakkı, gecikme nedeniyle hizmet hakkı ve belirli koşullarda maktu tazminat aynı dosyada ayrı hukuki dayanaklara sahip olabilir; kaybolan bagajın karşılığı ise çoğu zaman ispatlanan gerçek zarar ve Montreal rejiminin sınırlarıyla belirlenir. Özellikle 2024 Türk Yönetmelik değişikliği ile 2027'de uygulamaya başlayacak AB değişikliği arasında zaman ayrımının doğru kurulması gerekir. Belgeleri ve zaman kayıtlarını ilk aşamada koruyan, talebin niteliğine uygun makama başvuran yolcu, uyuşmazlığının hukuki incelemesine daha sağlam bir temel sağlar.

Uçağın üç saat geç kalkması otomatik tazminat hakkı doğurur mu?

Hayır. Türkiye’de SHY-YOLCU m.7/3'te teknik/operasyonel nedenlerle son varışa üç saat veya daha fazla gecikme düzenlenmiştir. Kalkış ve son varış saatleri ile olayın nedeni ayrıca incelenir. Maktu tazminat şartları gerçekleşmese de bakım hakkı doğabilir.

Uçuş iptal edildiğinde bilet iadesi yerine başka uçuş isteyebilir miyim?

Evet. SHY-YOLCU m.9 şartları altında iade, en erken fırsatta benzer şartlarda güzergâh değişikliği veya boş koltuğa bağlı uygun ileri tarihte uçuş seçenekleri değerlendirilir. Başka havaalanına yönlendirmede transfer ayrıca önemlidir.

Overbooking nedeniyle uçağa alınmadıysam ne istemeliyim?

İstem dışı uçağa kabul edilmeme koşulları varsa m.8 maktu tazminatı ile m.9 iade/güzergâh ve m.10 hizmet haklarını ayrı ayrı isteyebilirsiniz. Önce gönüllü aranıp aranmadığını ve reddin gerçek nedenini yazılı kayda alın.

Uçuş iptalini 15 gün önce bildirirlerse hiç hakkım kalmaz mı?

Hayır. Uygun ön bildirim maktu tazminat istisnasına yol açabilir; bilet iadesi veya güzergâh değişikliği hakkının ayrıca değerlendirilmesini engellemez.

Beş saat rötarda bilet paramı geri alabilir miyim?

SHY-YOLCU m.7/1 kapsamında en az beş saatlik tehirde m.9/1-a'daki geri ödeme ve koşulları oluşuyorsa ilk noktaya dönüş düzenlemesi gündeme gelir. Seyahatten vazgeçme ve devam etme tercihleri yazılı belirlenmelidir.

Havayolu otel sağlamazsa kendim rezervasyon yapabilir miyim?

Zorunlu konaklama hakkının oluştuğu olayda önce taşıyıcıdan hizmet talep edilmeli; sağlanmazsa makul ve gerekli masraflar belgelenmelidir. Lüks veya ölçüsüz harcamanın tamamının tazmini garanti değildir.

Bagajım 21 gün gelmezse 1.519 SDR otomatik ödenir mi?

Hayır. 21 günlük süre Montreal m.17/3 açısından bagaj kaybına ilişkin hakların ileri sürülebilmesiyle ilgilidir. 1.519 SDR kural olarak yolcu başına azami sorumluluk sınırıdır; gerçek zarar ispatı esastır.

Hasarlı bagaj için kaç gün içinde şikâyet edilmelidir?

Montreal m.31 kapsamında kayıtlı bagajın hasarında teslimden itibaren en geç yedi gün içinde yazılı şikâyet önemlidir. Havalimanında derhal tutanak oluşturmak ayrıca tavsiye edilir.

Geç gelen valiz nedeniyle aldığım kıyafetlerin bedelini isteyebilir miyim?

Olayın koşullarına göre makul acil ihtiyaç giderleri gerçek zarar olarak ileri sürülebilir; fatura, bagajın geciktiği günler ve seyahat amacı dikkate alınır. Satın alınan ürünlerin yolcuda kalması hakkaniyet hesabını etkileyebilir.

Gidiş uçuşunu kullanmadığım için dönüşün iptal edilmesi hukuka uygun mu?

Türk hukukunda sözleşme ve tüketiciye bildirim, haksız şart ve dürüstlük kuralı çerçevesinde somut inceleme gerekir. AB 2026/2202’deki özel yasağın uygulaması 23 Ekim 2027’de başlayacaktır.

Şirket hava koşullarını gerekçe gösterirse ikram ve otel vermekten kurtulur mu?

Hayır. Olağanüstü hâl savunması bazı olaylarda maktu tazminatı etkileyebilir; hizmet, bilgilendirme, iade ve yeniden yönlendirme hakları ayrıca değerlendirilir.

SHGM üzerinden kayıp bagaj şikâyeti yapabilir miyim?

SHGM'nin SHY-YOLCU şikâyet sistemi bagaj uyuşmazlıklarını bu kapsamda değerlendirmemektedir. Bagaj için taşıyıcıya ihbar ve uygulanabilir tüketici/mahkeme yolu ayrıca izlenmelidir.

2026'da tüketici hakem heyeti sınırı nedir?

2026 için 186.000 TL'nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetleri görevlidir. Uyuşmazlığın tüketici işlemi olup olmadığı ve özel uluslararası hukuk kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.

AB'den Türkiye'ye Türk havayoluyla uçarken AB yolcu hakları var mı?

Genel olarak AB'den kalkan uçuşlarda fiilî taşıyıcının Türk olması, AB 261/2004 kapsamını kendiliğinden dışlamaz. Buna karşılık Türkiye'den AB'ye yapılan Türk taşıyıcılı uçuşta AB tüzüğünün doğrudan uygulanması aynı değildir.

Maktu tazminat aldım; başka zararım için dava açamaz mıyım?

Diğer haklar kategorik olarak ortadan kalkmaz. Ancak ek zarar, olayla nedensellik, gerçek belge, uygulanabilir Montreal/ulusal sınırlar ve çifte tahsilin önlenmesi koşullarıyla değerlendirilir.

Yolcu hakları için başvuru yapmam dava süresini durdurur mu?

Bütün rejimler için genel bir durdurma varsayımı doğru değildir. Montreal m.35 kapsamındaki iki yıllık özel dava süresi, SHY-YOLCU maktu tazminatı ve tüketici hukukundaki sürelerden ayrı incelenmelidir.