Hukuk Sözlüğü

Dava, bir hakkın korunması veya bir uyuşmazlığın çözülmesi için mahkemeden hukukî koruma istenmesi ve bu istemle başlayan yargılamadır. Hukuk yargılamasında dava, dava dilekçesinin mahkemeye kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Talebin niteliğine göre eda, tespit veya inşaî dava açılabilir; mahkemenin esasa girebilmesi için yargı yolu, görev, taraf ehliyeti ve hukukî yarar gibi dava şartlarının bulunması gerekir.

Dava ehliyeti, kişinin bir hukuk davasını kendi adına yürütebilme ve usul işlemlerini geçerli biçimde yapabilme yeteneğidir. Medenî hukuktaki fiil ehliyetiyle bağlantılıdır. Dava ehliyeti bulunmayan kişiler, davada kanunî temsilcileri aracılığıyla hareket eder.

Dava şartı, mahkemenin uyuşmazlığın esasını inceleyebilmesi için bulunması gereken usulî koşuldur. Mahkeme dava şartlarını yargılamanın her aşamasında kendiliğinden inceler. Eksiklik giderilebilir nitelikteyse tamamlanması için kesin süre verilir; giderilmez veya giderilemezse dava, esas hakkında karar verilmeksizin usulden reddedilir.

Davada ileri sürülen iddia veya istemin kapsamının artırılmasıdır.

Bir hukuk davasında davacı veya davalı olabilme ehliyetidir.

Delil, bir davada taraflar arasında tartışmalı olan bir olgunun (vakıanın) doğru olup olmadığı konusunda hâkimi ikna etmeye yarayan ispat aracıdır. Hukuk yargılamasında senet ve diğer belgeler, yemin, tanık, bilirkişi incelemesi ve keşif başlıca delillerdir; kanun belirli bir delili zorunlu tutmadıkça başka delillere de başvurulabilir. Hukuka aykırı olarak elde edilen deliller, mahkemece bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz.

Aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olduğunun ileri sürülmesidir.

Dilekçe, bir kişinin mahkemeye, icra dairesine veya bir idari makama talebini, itirazını ya da şikâyetini yazılı olarak bildirdiği belgedir. Yazılı yargılama usulünde dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri iddia ile savunmanın çerçevesini belirler; basit yargılama usulünde ise cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilemez. Dilekçede bulunması gereken unsurlar ilgili kanunda sayılır; eksik, yanlış mercie ya da süresinden sonra verilen dilekçe hak kaybına yol açabilir.

Yazılı yargılama usulünde davalının, davacının cevaba cevap dilekçesine karşı sunduğu ikinci cevap dilekçesidir.