HUKUK SÖZLÜĞÜ
Dava ehliyeti
Dava ehliyeti, kişinin bir hukuk davasını kendi adına yürütebilme ve usul işlemlerini geçerli biçimde yapabilme yeteneğidir. Medenî hukuktaki fiil ehliyetiyle bağlantılıdır. Dava ehliyeti bulunmayan kişiler, davada kanunî temsilcileri aracılığıyla hareket eder.
Hukukî anlamı
Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişiler kural olarak dava ehliyetine sahiptir. Küçükler ve kısıtlılar bakımından kanunî temsil kuralları uygulanır; ancak ayırt etme gücüne sahip kişinin bizzat kullanabildiği kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin istisnalar saklıdır. Tüzel kişilerin dava ehliyeti, yetkili organları tarafından kullanılır.
Dava ehliyeti dava şartıdır. Giderilebilir ehliyet veya temsil eksikliğinde, uygulanacak özel temsil hükümleri de gözetilerek eksikliğin tamamlanması için kesin süre verilir (HMK m. 54, 115). Ancak temsilcinin yetkisi, menfaat çatışması, vesayet makamı izni veya özel izin gereksinimi ayrıca kontrol edilmelidir.
Tüzel kişinin yetkili organı aracılığıyla hareket etmesi onun dava ehliyetinden yoksun olduğu anlamına gelmez. Kanun ve kuruluş belgelerine göre gerekli organlara sahip tüzel kişi fiil ehliyetini kazanır; iradesini organları aracılığıyla açıklar (TMK m. 49-50).
Temel unsurlar ve uygulama ölçütleri
- Fiil ehliyetiyle bağlantılıdır.
- Dava şartıdır.
- Dava ehliyeti bulunmayan kişi, kanunî temsilcisi aracılığıyla usul işlemi yapar.
- Tüzel kişiler yetkili organları aracılığıyla hareket eder.
Uygulamadaki önemi
Ehliyet veya temsil sorunu bulunan kişi adına yapılan işlemlerin geçerliliği tartışmalı hâle gelebilir. Özellikle küçükler, kısıtlılar, miras ortaklığı ve şirketlerde yetkili temsilci dikkatle belirlenmelidir.
Karıştırılan kavramlar
- Taraf ehliyeti taraf olabilme; dava ehliyeti usul işlemlerini yürütebilme yeteneğidir.
- Avukatla temsil, dava ehliyetinden farklıdır; dava ehliyeti bulunan kişi de vekil aracılığıyla takip yapabilir.
Uygulama örneği
Kısıtlı kişi adına açılacak davada vasi tarafından işlem yapılması ve uyuşmazlığın niteliğine göre vesayet makamından izin alınması gerekebilir.
Sık sorulan sorular
Dava ehliyeti olmayan kişi dava açamaz mı?
Hak arama imkânı ortadan kalkmaz; dava kanunî temsilci aracılığıyla yürütülür.
Şirket adına kim dava işlemi yapar?
Şirketin türüne, esas sözleşmesine ve güncel temsil kayıtlarına göre yetkili organ veya temsilci belirlenir.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Adalet Bakanlığı Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m. 51-54, 114-115(erişim: 24 Eylül 2026)
- Türkiye Büyük Millet Meclisi — 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu · m. 9-16, 49-50(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.