HUKUK SÖZLÜĞÜ
Kesin hüküm
Maddî anlamda kesin hüküm, şeklen kesinleşmiş bir hükmün aynı taraflar arasında aynı dava sebebi ve aynı talep sonucu bakımından doğurduğu bağlayıcılıktır. Aynı davanın daha önce kesin hükme bağlanmamış olması bir dava şartıdır; mahkeme bu engeli kendiliğinden gözetir.
Hukukî anlamı
Maddî anlamda kesin hüküm için önceki ve sonraki davanın tarafları, dava sebebi ve talep sonucu bakımından kanunun aradığı özdeşlik incelenir. Hüküm fıkrası esas olmakla birlikte, hükmün kapsamının belirlenmesinde gerekçe ve zorunlu bağlantılar değerlendirilebilir.
Şeklî kesinleşme, karara karşı olağan kanun yoluna başvuru imkânının kalmamasıdır. Maddî kesin hüküm ise kararda çözülen uyuşmazlığın yeniden yargılama konusu yapılamamasını ifade eder. Her usul kararı maddî anlamda kesin hüküm oluşturmaz.
Dava sebebi değerlendirilirken yalnız kullanılan kanun maddesi veya hukukî adlandırma değil, talebin dayandığı maddî vakıalar esas alınır. Gerekçe, hüküm fıkrasının kapsamını açıklamada rol oynayabilir; gerekçedeki her değerlendirme tek başına bağımsız kesin hüküm oluşturmaz (HMK m. 303).
Temel unsurlar ve uygulama ölçütleri
- Aynı davanın daha önce kesin hükme bağlanmamış olması dava şartıdır.
- Mahkemece kendiliğinden incelenir.
- Taraf, dava sebebi ve talep sonucu özdeşliği aranır.
- Şeklî ve maddî kesinlik ayrılır.
Uygulamadaki önemi
Önceki dava dosyası ve hüküm kapsamı incelenmeden aynı olaya ilişkin yeni dava açılması usulden ret sonucuna yol açabilir. Buna karşılık farklı dönem, yeni vakıa veya farklı talep sonucu kesin hüküm değerlendirmesini değiştirebilir.
Karıştırılan kavramlar
- Derdestlik, aynı davanın hâlen görülüyor olmasını; kesin hüküm ise önceki davanın kesin biçimde sonuçlanmasını ifade eder.
- Kesin delil kavramı ispat hukukuna; kesin hüküm ise önceki yargı kararının bağlayıcılığına ilişkindir.
Uygulama örneği
Aynı taraflar arasında aynı sözleşmeye dayalı aynı alacak talebi kesin hükümle reddedilmişse, aynı vakıa ve talep sonucuyla yeniden dava açılması kesin hüküm engeline takılabilir.
Sık sorulan sorular
Her kesinleşen karar maddî kesin hüküm oluşturur mu?
Hayır. Kararın türü, esasa ilişkin olup olmadığı ve sonraki davayla özdeşlik koşulları incelenir.
Yeni bir olay meydana gelirse kesin hüküm yine engel olur mu?
Önceki hükümden sonra doğan yeni vakıa veya farklı dönem, dava sebebi ve talep sonucunu değiştirebilir; somut inceleme gerekir.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Adalet Bakanlığı Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m. 114/1-i, 115, 303(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.