HUKUK SÖZLÜĞÜ
Profilleme
Profilleme, bir kişinin iş performansı, ekonomik durumu, sağlığı, tercihleri, güvenilirliği, davranışı veya konumu gibi özelliklerini değerlendirmek ya da tahmin etmek için kişisel verilerinin otomatik yollarla işlenmesidir. 6698 sayılı Kanunda profillemenin tanımı yoktur; yaygın olarak başvurulan tanım AB Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) m. 4/4'tedir. Türk hukukunda en yakın hüküm, münhasıran otomatik analizle ortaya çıkan aleyhe sonuca itiraz hakkıdır (KVKK m. 11/1-g).
Kapsam
GDPR profillemeyi, kişisel verilerin bir gerçek kişiye ilişkin belirli kişisel yönleri değerlendirmek, özellikle iş performansı, ekonomik durum, sağlık, kişisel tercihler, ilgi alanları, güvenilirlik, davranış, konum veya hareketleri analiz etmek ya da tahmin etmek için kullanıldığı her türlü otomatik işleme olarak tanımlar (m. 4/4). Aynı Tüzük, kişiyi hukuken veya benzer ölçüde önemli biçimde etkileyen ve yalnızca otomatik işlemeye dayanan kararlara tabi olmama hakkı tanır; sözleşme, hukuk düzeni veya açık rıza gibi istisnalar öngörür (m. 22). 6698 sayılı Kanunda profilleme ayrıca düzenlenmemiştir; profilleme bir kişisel veri işleme faaliyeti olduğundan Kanundaki genel ilkeler ve işleme şartları uygulanır, ilgili kişi münhasıran otomatik analiz sonucu aleyhine çıkan sonuca itiraz edebilir (m. 4, 5, 11/1-g). Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinin 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren m. 25/A hükmü, tüketicinin çocuk olduğunun bilindiği veya makul olarak bilinmesinin beklendiği durumlarda kişisel verilere dayalı profilleme yöntemleriyle hedefli reklam yapılmasını yasaklar.
Uygulamadaki önemi
Kredi değerlendirmesi, sigorta fiyatlaması, işe alım, sahtecilik tespiti ve hedefli reklam profillemenin yaygın kullanım alanlarıdır. Profilleme yapan veri sorumlusunun bu amacı aydınlatmada belirli ve açık biçimde göstermesi, dayandığı işleme şartını belirlemesi ve profilleme yoluyla dolaylı olarak özel nitelikli veri (ör. sağlık bilgisi) üretip üretmediğini değerlendirmesi gerekir. AB'de faaliyet gösteren şirketler için AB Yapay Zekâ Tüzüğü, Tüzüğün Ek III'ünde sayılan alanlarda gerçek kişilerin profillemesini yapan yapay zekâ sistemlerini her durumda yüksek riskli sayar (m. 6/3).
Karıştırılan kavramlar
Profilleme ile otomatik karar verme aynı şey değildir: profilleme kişiyi değerlendiren bir işleme faaliyetidir; bu değerlendirmeye dayanarak insan müdahalesi olmadan karar verilmesi ayrı bir aşamadır ve itiraz hakkı özellikle bu sonuç bakımından önem taşır. Profilleme hedefli reklamcılıkla da özdeş değildir; hedefli reklam, profillemenin kullanılabildiği uygulamalardan biridir. Profillemede kullanılan algoritma ise faaliyetin teknik aracıdır.
Kaynaklar ve kapsam
- Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) — Genel Veri Koruma Tüzüğü (AB) 2016/679 (GDPR) · m. 4/4, 22(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu · m. 4, 5, 11/1-g(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği · m. 25/A(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.