HUKUK SÖZLÜĞÜ
Ayıplı ifa
Ayıplı ifa, teslim edilen malın, yapılan işin veya sunulan hizmetin sözleşmede kararlaştırılan ya da objektif olarak taşıması gereken özellikleri taşımamasıdır. Ayıbın türü, sözleşme ilişkisi, tarafların sıfatı, inceleme ve bildirim yükümlülükleri ile seçimlik haklar uygulanacak kanuna göre değişir.
Hukukî anlamı
Ayıp maddî, hukukî veya ekonomik nitelikte olabilir; açık veya gizli şekilde ortaya çıkabilir. Satış, eser, kira ve tüketici işlemlerinde farklı hükümler uygulanır. Tüketici hukukunda sözleşmeye uygunluk ölçütleri ve ispat kolaylıkları özel olarak düzenlenmiştir.
Alıcının veya iş sahibinin sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım, ayıpsız benzeriyle değiştirme veya tazminat hakları sözleşme türüne ve koşullara göre gündeme gelebilir. İnceleme, ihbar ve zamanaşımı bakımından ticari satış, adi satış ve tüketici işlemi ayrımı önemlidir.
Satışta TBK m. 219-231; eser sözleşmesinde m. 474-478; tüketici mal ve hizmetlerinde ise 6502 sayılı Kanun m. 8-16 uygulanır. Her rejimde aynı seçimlik haklar aynı koşullarla doğmaz. Örneğin eser sözleşmesindeki giderim hakları ile tüketicinin ayıplı maldaki dört seçimlik hakkı özdeş kabul edilemez.
Tüketiciye teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıbın teslimde mevcut olduğu kabul edilir; bu karine malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz (6502 m. 10). Ticari satışların inceleme ve bildirim kuralları ise TTK m. 23/1-c kapsamında ayrıca ele alınır. Bu süre ve yükümlülükler tüketiciye otomatik olarak uygulanamaz.
Temel unsurlar ve uygulama ölçütleri
- Sözleşmeye uygunluk esas alınır.
- Açık ve gizli ayıp ayrımı yapılır.
- Seçimlik haklar sözleşme türüne göre değişir.
- İnceleme, bildirim ve süre kuralları ayrıca kontrol edilir.
Uygulamadaki önemi
Ayıp fark edildiğinde ürün veya eserin mevcut hâli korunmalı; fotoğraf, video, servis kaydı, teslim belgesi, fatura ve yazışmalar toplanmalıdır. Onarım veya müdahale öncesinde delil tespiti gerekebilir.
Karıştırılan kavramlar
- Ayıplı ifada edim yerine getirilmiştir fakat gereği gibi değildir; hiç ifa etmeme ve temerrüt farklı sonuçlara tabidir.
- Tüketici işlemindeki ayıp hükümleri ile tacirler arasındaki ticari satış hükümleri aynı değildir.
Uygulama örneği
Yeni teslim edilen bağımsız bölümde projeye aykırı imalat ve su yalıtımı eksikliği bulunması, sözleşme, teknik proje, teslim tutanağı ve uzman incelemesiyle ayıplı ifa yönünden değerlendirilebilir.
Sık sorulan sorular
Ayıp ortaya çıkınca ilk ne yapılmalıdır?
Mevcut durum değiştirilmeden belgelenmeli, satıcı veya yükleniciye uygun bildirim yapılmalı ve uygulanacak süreler gecikmeden kontrol edilmelidir.
Her ayıpta sözleşmeden dönülebilir mi?
Hayır. Ayıbın önemi, giderilebilirliği, seçilen hak ve ölçülülük kanun ve sözleşme hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu · m. 219-231, 474-478(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Ticaret Bakanlığı Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğü — 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun · m. 8-16(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Ticaret Bakanlığı Aydın Ticaret İl Müdürlüğü — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu · m. 23/1-c(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.