HUKUK SÖZLÜĞÜ
Üretken yapay zekâ
Üretken yapay zekâ, büyük veri kümeleriyle eğitilmiş modeller aracılığıyla kullanıcının isteğine göre yeni metin, görüntü, ses, video veya yazılım kodu üreten yapay zekâ sistemleridir. Türk mevzuatında bu kavramın yasal tanımı yoktur. Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü de ayrı bir tanım vermez; büyük üretken modelleri genel amaçlı yapay zekâ modellerinin tipik örneği sayar ve yapay olarak üretilen içeriğin işaretlenmesini öngörür.
Kapsam
AB Yapay Zekâ Tüzüğü “üretken yapay zekâ” adıyla bir tanım içermez. Tüzük, büyük miktarda veriyle eğitilebilen, önemli ölçüde genellik gösteren ve çok farklı görevleri yerine getirebilen modelleri genel amaçlı yapay zekâ modeli (m. 3/63), böyle bir modele dayanan ve çeşitli amaçlara hizmet edebilen sistemleri genel amaçlı yapay zekâ sistemi (m. 3/66) olarak tanımlar; gerekçesinde büyük üretken modelleri bunun tipik örneği sayar. Yapay ses, görüntü, video veya metin içeriği üreten sistemlerin sağlayıcıları, çıktıların makinece okunabilir biçimde işaretlenmesini ve yapay olarak üretildiğinin tespit edilebilmesini sağlamakla; var olan kişi, yer veya olayları gerçekmiş gibi gösteren derin sahte (deepfake) içerik üreten sistemleri kullananlar ise içeriğin yapay olarak üretildiğini açıklamakla yükümlüdür (m. 3/60, 50/2, 50/4). Türkiye'de Kişisel Verileri Koruma Kurumu, “Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi”ni yayımlamıştır.
Uygulamadaki önemi
Üretken yapay zekâ araçlarına girilen istemler ve yüklenen belgeler kişisel veri, ticari sır veya sır saklama yükümlülüğüne tabi bilgi içerebilir; kişisel veri söz konusuysa 6698 sayılı Kanunun ilke ve işleme şartları, hizmet yurt dışından sunuluyorsa yurt dışına aktarım kuralları (m. 9) da gündeme gelebilir. Üretilen içerik bakımından, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu eseri sahibinin hususiyetini taşıyan fikir ve sanat ürünü, eser sahibini de eseri meydana getiren kişi olarak tanımlar (m. 1/B); yapay zekâ çıktılarına özgü bir hüküm bulunmadığından bu çıktıların eser olarak korunup korunmayacağı ve hak sahipliği tartışmalıdır. Bu araçlar gerçeğe aykırı ama inandırıcı içerik de üretebildiğinden, hukukî metinlerde ve kaynak gösterimlerinde çıktıların doğrulanması gerekir.
Karıştırılan kavramlar
Üretken yapay zekâ, yapay zekânın bir alt türüdür; sınıflandırma, tahmin veya puanlama yapan sistemler de yapay zekâ olabilir, ancak yeni içerik üretmez. AB Tüzüğündeki “genel amaçlı yapay zekâ modeli” ile üretken yapay zekâ da birebir örtüşmez: model, sistemin bir bileşenidir ve her genel amaçlı model içerik üretmek için kullanılmayabilir. Derin sahte içerik ise üretken yapay zekânın belirli bir çıktı türüdür; kavramın kendisi değildir.
Kaynaklar ve kapsam
- Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) — Yapay Zekâ Tüzüğü (AB) 2024/1689 — konsolide metin (27.07.2026) · m. 3/60, 3/63, 3/66, 50(erişim: 24 Eylül 2026)
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu — Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi · Rehber(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu · m. 1/B(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.