HUKUK SÖZLÜĞÜ
Yapay zekâ
Yapay zekâ, aldığı verilerden çıkarım yaparak tahmin, içerik, öneri veya karar gibi çıktılar üreten ve belirli ölçüde özerk çalışabilen bilgisayar sistemlerini anlatan genel bir kavramdır. Türk mevzuatında yapay zekânın genel bir yasal tanımı yoktur. En çok başvurulan resmî tanım, Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü (AB) 2024/1689 m. 3/1'deki yapay zekâ sistemi tanımıdır; bu Tüzük Türkiye'de kendiliğinden bağlayıcı değildir.
Kapsam
Türkiye'de yapay zekâyı genel olarak tanımlayan ya da düzenleyen yürürlükte bir kanun bulunmamaktadır; yapay zekâ kullanımı kişisel verilerin korunması, fikrî mülkiyet, tüketici, sözleşme ve sorumluluk hukukunun genel kurallarıyla değerlendirilir. Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü yapay zekâ sistemini; değişen özerklik düzeylerinde çalışacak şekilde tasarlanan, kullanıma sunulduktan sonra uyum gösterebilen ve açık ya da örtük hedefler için aldığı girdilerden tahmin, içerik, öneri veya karar gibi çıktıları nasıl üreteceğini çıkarım yoluyla belirleyen makine tabanlı sistem olarak tanımlar (m. 3/1). Tüzüğün gerekçesine göre yalnızca gerçek kişilerce önceden belirlenmiş kurallarla işlemleri otomatik yürüten sistemler bu tanıma girmez; ayırt edici özellik çıkarım yeteneğidir. Kamu tarafında, Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi (2021–2025) ile ilgili 2021/18 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi 20 Ağustos 2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Uygulamadaki önemi
Yapay zekâ sistemi kişisel veri işliyorsa 6698 sayılı Kanunun ilke ve işleme şartları uygulanır; ilgili kişi, verilerinin münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilmesi sonucunda aleyhine bir sonuç ortaya çıkmasına itiraz edebilir (m. 11/1-g). AB Tüzüğü, Birlik dışında yerleşik olsalar da Birlik pazarına yapay zekâ sistemi sunan sağlayıcılara ve çıktısı Birlik'te kullanılan sistemlerin sağlayıcı ve uygulayıcılarına da uygulanabilir (m. 2/1); bu nedenle AB'ye ürün veya hizmet sunan Türk şirketlerini de etkileyebilir. Tüzük yükümlülükleri risk düzeyine göre belirler ve aşamalı olarak uygulanır; uygulama tarihleri sonraki değişikliklerle güncellendiğinden yürürlükteki konsolide metin esas alınmalıdır.
Karıştırılan kavramlar
Yapay zekâ ile algoritma aynı değildir: algoritma bir sonuca ulaşmak için izlenen adımlar dizisidir ve her yazılımda bulunur; AB tanımı ise çıkarım yapabilen sistemleri esas alır. Üretken yapay zekâ, yapay zekânın yeni metin, görüntü veya ses üreten bir alt türüdür. Otomatik karar verme ve profilleme ise yapay zekâ ile yapılabilen, ancak yapay zekâ kullanılmadan da gerçekleşebilen veri işleme faaliyetleridir.
Kaynaklar ve kapsam
- Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (EUR-Lex) — Yapay Zekâ Tüzüğü (AB) 2024/1689 — konsolide metin (27.07.2026) · m. 2/1, 3/1(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu · m. 11/1-g(erişim: 24 Eylül 2026)
- Resmî Gazete — Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi (2021-2025) ile İlgili 2021/18 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi · 20.08.2021 tarihli Resmî Gazete(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.