Türkiye'de Havalimanı Transferi ve Tur Otobüsü Kazaları: Yabancı Turistin Hakları, Taşıyıcı, Otel, Acente ve Sigorta Şirketinin Sorumluluğu

Havalimanı transferi veya tur otobüsü kazası hangi hukuki uyuşmazlıkları doğurur?

Transferin hukuki niteliği kazanın sonucunu etkiler

Havalimanı–otel ulaşımı yalnızca bir araç yolculuğu olmayabilir. Turist ulaşımı ayrı bedelle satın almış, konaklama rezervasyonuna dahil etmiş, paket tur kapsamında edinmiş veya otelin ücretsiz servisinden yararlanmış olabilir. Bu ayrım taşıma sözleşmesinin tarafını, hizmetin kimin adına üstlenildiğini ve seyahat acentesinin hangi işlemi taahhüt ettiğini belirler. Faturada veya rezervasyon belgesinde bir şirketin adının bulunması tek başına onun araç işleteni ya da taşıyıcı olduğunu göstermez; ancak sözleşmesel sorumluluğun tespiti bakımından önemli delildir.

Aynı olayda birbirinden farklı talepler ileri sürülebilir

Yaralanma, geçici veya kalıcı iş göremezlik, bakım ihtiyacı, yolculuğun yarım kalması, bagajın zarar görmesi, ek konaklama ve tedavi giderleri farklı zarar kalemleridir. Bir yandan taksirle yaralama veya ölüm varsa ceza soruşturması yürütülür; diğer yandan hukuk mahkemesinde veya mevzuatın izin verdiği sigorta uyuşmazlığı yolunda parasal talepler gündeme gelir. Ceza dosyasının varlığı her özel hukuk talebini kendiliğinden durdurmaz.

Kaza sonrasında ilk yapılması gereken işlemler

Acil müdahale ve resmi kayıt önceliklidir

Önce acil sağlık hizmetine ulaşılmalı; tıbben gerekli muayene, görüntüleme ve tedavi geciktirilmemelidir. Olayın kolluğa bildirimi ve trafik kazası tespit sürecinde araç plakaları, sürücüler, tanıklar, polis veya jandarma kayıtları, konum ve saat belirlenmelidir. Yaralı sayısı, olayın niteliği veya ihtilaflı koşullar nedeniyle resmi trafik tutanağı gerekebileceğinden, yalnız sigortacılar arasında düzenlenen maddi hasarlı kaza tutanağıyla yetinilmemelidir.

Delil kaybı yaşanmadan hangi kayıtlar korunmalıdır?

• Rezervasyon teyidi, transfer kuponu, paket tur sözleşmesi, ödeme dekontu ve otel yazışmaları.
• Araç plakası, sürücünün kimliği, taşıma yetki belgesi ve mümkünse poliçe bilgileri.
• Kaza yeri fotoğrafı, diğer yolcuların bilgileri, konum verileri ve güvenlik kamerası görüntülerinin muhafazası talepleri.
• Ambulans çağrısı, 112 kayıtları, acil servis triyajı, epikriz, radyoloji, ameliyat ve reçete belgeleri.
• Turistin yurt dışına dönüşü sonrası tedavi kayıtları, istirahat raporları, gelir belgeleri ve işveren açıklamaları.

Görüntü ve dijital kayıtların otomatik silinme ihtimali nedeniyle muhafaza talebinin mümkün olan en erken aşamada, ilgili kuruma veya veri sorumlusuna yazılı biçimde iletilmesi önemlidir. Delilin elde edilmesi, kişisel verilerin korunması ve soruşturma gizliliği kurallarına uygun olmalıdır.

İlgili yazı: Türkiye'de Yabancı Turistten Hastanede Yüksek Tedavi Ücreti Talep Edilmesi: Acil Müdahale, Fatura, Seyahat Sigortası ve Bedel İadesi.

Sürücü ve araç işleteni hangi şartlarda sorumludur?

Sürücünün fiilinden doğan sorumluluk

Trafik kurallarına aykırı sürüş, hız, dikkatsizlik, hatalı sollama, takip mesafesi ihlali, yorgunluk, teknik uyarıların görmezden gelinmesi ve öngörülebilir tehlikeye karşı uygun tedbirin alınmaması; kusur araştırmasında değerlendirilir. Sürücü bakımından TBK m.49 ve somut şartlara göre ilgili ceza hükümleri gündeme gelebilir. Kusur yalnız ilk trafik tutanağındaki oranla kesinleşmez; teknik bilirkişi incelemesiyle açıklığa kavuşturulabilir.

Araç işleteninin tehlike sorumluluğu

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85, motorlu aracın işletilmesinin bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına sebep olması halinde işleten ve kanundaki koşullarla bağlı teşebbüs sahibi bakımından sorumluluk öngörür. Araç sahibi ile işleten her zaman aynı kişi değildir. Fiili tasarruf, ekonomik yararlanma, aracın hangi teşebbüs hesabına ve tehlikesine işletildiği araştırılır. İstisna ve kurtuluş koşulları ayrıca KTK m.86 çerçevesinde değerlendirilir; işletme ile illiyet bağının kesildiği savunması soyut bırakılmamalıdır.

Taşıyıcının sözleşmeye dayalı sorumluluğu

TTK m.914 çerçevesinde yolcuyu güvenle ulaştırma borcu

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.914, taşıyıcının yolcuyu sağlıklı biçimde varış yerine ulaştırma ve gerekli önlemleri alma yükümlülüğünü düzenler. Yolcu kazasında taşıyıcının sorumluluğu incelenirken sözleşmenin varlığı, olayın taşıma faaliyetiyle ilişkisi, kazanın nedenleri ve en yüksek özenin gösterilmesi halinde dahi kaçınılamayacak bir olay bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Bu sözleşmesel temeli KTK'daki işleten sorumluluğuyla birleştirmek mümkündür; ancak her hükmün unsuru ve ispat yükü ayrı kalır.

TTK m.854: Taşıyıcının sorumluluğunu önceden kaldıran bilet ve sözleşme hükümleri

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.854, Kanunun taşıyıcıya, taşıma işleri komisyoncusuna ve faaliyetleri devlet iznine bağlı taşıma işletmelerine yüklediği sorumluluğu önceden kaldıran veya hafifleten sözleşme hükümlerini geçersiz sayar. Söz konusu sınırlamanın transfer kuponu, otobüs bileti, rezervasyon koşulu, elektronik onay ekranı, genel işlem şartı veya tarife içinde bulunması sonucu değiştirmez. Bu nedenle turistin kaza öncesinde onayladığı “taşıyıcı hiçbir bedensel zarardan sorumlu değildir” benzeri kayda dayanılması, başlı başına yeterli sorumsuzluk savunması oluşturmaz.

Kaza öncesinde sorumluluktan kurtulma kaydı ile kaza sonrasında somut bir alacak üzerinde yapılan sulh veya ibra aynı işlem değildir. Olay sonrasında imzalanan ödeme ve ibra belgesinin kapsamı, kişinin bilgilendirilip bilgilendirilmediği, gerçek ödeme, irade sakatlığı ve özellikle KTK m.111'deki özel hükümler ayrıca incelenir. Turistin yabancı dilde hazırlanmış bir belgeyi imzalaması, kendiliğinden bütün taleplerinden usulüne uygun biçimde feragat ettiği anlamına gelmez. Delil olarak belgenin iki dildeki metni, teslim ve tercüme kayıtları, imza tarihi ve ödemenin banka kaydı muhafaza edilmelidir.

Ücretsiz servis ve alt yüklenici ayrımı

Hizmetin yolcuya ayrıca fatura edilmemesi, ulaşımın konaklama sözleşmesinin asli veya yardımcı edimi olabileceği gerçeğini değiştirmez. Bununla birlikte ticari taşıma sözleşmesinin bulunup bulunmadığı, taşıyıcının kim olduğu ve hangi özel hükmün uygulanacağı somut ilişkiden çıkarılmalıdır. Otelin transferi dışarıdaki bağımsız şirkete yaptırması da otelin her durumda sorumluluktan çıktığı veya her durumda sorumlu kaldığı anlamına gelmez; TBK m.112, 116 ve ilgili tüketici hükümleri ayrıca incelenir.

Otel işletmesi ve seyahat acentesi her kazada sorumlu mudur?

Otelin sözleşmeyle üstlendiği hizmet belirleyicidir

Otelin transferi kendi personeli veya aracıyla gerçekleştirmesi, güvenli taşıma organizasyonu taahhüt etmesi ya da transfer şirketinin seçim ve denetiminde kendisine yüklenebilen özen borcunu ihlal etmesi sorumluluk bakımından önem taşır. Yalnız otele varışın planlanmış olması, kazaya karışan başka şirketin bütün eylemlerini doğrudan otele yüklemeye yeterli değildir.

Paket tur düzenleyicisi ve aracısı

Transfer, bir paket tur hizmetine dahilse 6502 sayılı Kanun m.51 ve Paket Tur Sözleşmeleri Yönetmeliği çerçevesinde düzenleyici ve aracının ifa sorumluluğu değerlendirilir. Bağımsız hizmet sağlayıcısının davranışının paket turu gereği gibi ifa etmeme sonucunu doğurması halinde sorumluluk iddiası mümkündür. Buna karşılık sözleşme kapsamına dahil olmayan bağımsız bir transferin yalnız acenteden satın alınmış olması aynı sonuca otomatik götürmez; acentenin sıfatı, verdiği bilgi, satış koşulları ve üstlendiği edimler ispatlanmalıdır.

Paket tur sorumluluğunda hizmet kusuru, acentenin sıfatı ve güvence ayrımı

6502 sayılı Kanun m.51 uyarınca paket tur düzenleyicisinin ve aracısının sorumluluğu değerlendirilirken, transferin paket kapsamındaki asli veya bağlantılı hizmetlerden biri olup olmadığı sözleşme, bilgilendirme formu, rezervasyon ve transfer belgeleriyle ortaya konmalıdır. Paket Tur Sözleşmeleri Yönetmeliği kapsamında düzenleyici ve aracı bakımından gereği gibi ifa etmeme nedeniyle tazminat talepleri, bağımsız taşımacının trafik hukuku sorumluluğundan ayrı bir hukuki temel oluşturabilir. Buna karşılık yalnızca bilet veya ulaşım bağlantısı sağlayan acentenin sözleşmede üstlenmediği bütün sonuçlardan otomatik sorumlu tutulması mümkün değildir.

1618 sayılı Kanun kapsamında paket tur sözleşmesinin gereği gibi ifa edilmemesine ilişkin sigorta/güvence yükümlülüğü, motorlu araç zorunlu trafik sigortası, koltuk ferdi kaza sigortası veya şahsi seyahat sağlık sigortasıyla aynı teminat değildir. Özellikle yaralanma sonucu tatilin devam edememesi ile bedensel zarar arasında farklı hukuki sebepler bulunabilir; aynı tutar iki ayrı kaynaktan mükerrer tahsil edilemez. Düzenleyici–aracı ayrımı, kusur ve sigorta poliçelerinin fiilen mevcut kapsamı tespit edilmeden sonuçlandırılmamalıdır.

Sigortacılar ve sigorta türleri nasıl ayrılır?

Zorunlu mali sorumluluk sigortası ve teminat sınırları

Araç işleteninin 2918 sayılı Kanun çerçevesindeki zorunlu mali sorumluluk sigortası, kanun ve poliçe genel şartları dahilinde belirli zararları karşılar. Zorunlu trafik sigortası her zarar kalemini sınırsız karşılayan bir güvence değildir. Maddi ve bedensel zarar teminatlarının güncel olay tarihindeki kapsamı, kişi ve olay başına limitleri, doğrudan talep ve poliçe istisnaları ayrı kontrol edilir. Manevi tazminat bakımından zorunlu poliçenin teminatı ile varsa ihtiyari mali sorumluluk poliçesinin kapsamı birbirine karıştırılmamalıdır.

Eski 4925 sayılı Kanun hükümlerine dayanma hatası

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun eski 17–25. maddeleri, 6704 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle 2016 yılında mülga edilmiştir. Bu sebeple eski "zorunlu karayolu taşımacılık mali sorumluluk sigortası" rejimindeki ihbar, öncelik ve süre hükümleri güncel hukuk gibi sunulamaz. Mevcut poliçenin gerçekten yürürlükte olup olmadığı, zorunlu koltuk ferdi kaza veya ihtiyari sigorta adıyla düzenlenmiş farklı teminatların niteliği ayrı ayrı belgelenmelidir.

Zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası ile ihtiyari poliçeler

Ticari yolcu taşımalarında, aracın türü, taşımanın yetki belgesi ve poliçenin düzenlendiği dönem bakımından zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir. Bu sigortada teminatın kazaya bağlı ölüm ve sakatlık gibi olaylar yönünden hangi koşullarda doğduğu; sürücünün kusuruna bağlı zorunlu mali sorumluluk sigortasının teminatıyla otomatik eşitlenmemelidir. Ferdi kaza sigortası, trafik sigortası, ihtiyari mali sorumluluk ve paket tur güvencesi için ayrı ayrı poliçe–hak sahibi–riziko–limit tablosu kurulmalıdır.

Sigortasız veya faili tespit edilemeyen kazalarda Güvence Hesabı

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.14 kapsamındaki Güvence Hesabı, mevzuatta belirlenen zorunlu sigortalar bakımından, kimliği tespit edilemeyen sorumluların yol açtığı bedensel zararlar veya kaza tarihinde geçerli sigortası bulunmayanların bedensel zarara yol açması gibi sınırlı hallerde başvuru imkânı sağlayabilir. Bu yol, trafik kazasındaki bütün masraflar, mal hasarı ve manevi tazminat için genel ve sınırsız bir ödeme kurumu değildir. Araç, trafik kazasının meydana gelişi, sigortasızlık veya tespit edilememe olgusu, sağlık/ölüm belgeleri ve ödeme yetkisini gösteren kayıtlar başvuruya göre değerlendirilmelidir. İşletenin veya sürücünün bulunması, Güvence Hesabının hukuki niteliğini ve başvuru koşullarını değiştirmez; hangi risk için başvurulduğu açık yazılmalıdır.

Sigortacıya ön başvuru

KTK m.97 gereğince zorunlu mali sorumluluk sigortası sınırları içindeki talepler bakımından dava açılmadan önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuru gerekir. Sigortacının başvurudan itibaren en geç 15 gün içinde cevap vermemesi veya cevabın talebi karşılamaması halinde dava ya da 5684 sayılı Kanun çerçevesindeki sigorta tahkimi gündeme gelir. Başvuru koşulları, eksik belge itirazları ve hangi davalı yönünden geçerli olduğu birbirine karıştırılmamalıdır.

Sigortaya başvurudaki 15 gün ile ödemedeki sekiz iş gününün farkı

KTK m.97'deki 15 günlük süre, gerekli yazılı başvurudan sonra sigortacının yanıt vermemesi veya uyuşmazlığın devam etmesi halinde dava/tahkim yolunun açılmasıyla ilgilidir. KTK m.99'daki sekiz iş günlük ödeme süresi ise zarar ve sigorta teminatına ilişkin kanunda aranan belgelerin sigortacıya iletilmesi üzerinden değerlendirilir. Birincisi, sigortacının her tazminatı 15. günde koşulsuz ödemesi gerektiği; ikincisi, eksik başvuruya rağmen sekiz iş gününde kesin ödeme zorunluluğu bulunduğu anlamına gelmez.

Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuruda zorunlu trafik sigortası ile diğer sigorta branşlarının ön başvuru koşulları ayrı belirlenmelidir. Sigorta Tahkim Komisyonunun güncel başvuru açıklamaları, zorunlu trafik sigortasında 15 günlük; diğer uygun sigorta uyuşmazlıklarında 15 iş günlük değerlendirme rejimiyle birlikte incelenir. Tahkime başvuru, tüm işleten, sürücü, otel ve acente taleplerinin aynı tahkim dosyasında karara bağlanacağı anlamına gelmez.

İlgili yazı: Trafik Kazasında Sigortaya Başvuru: Belgeler, Süreler ve Eksik Ödeme.

Yabancı turistin zararları nasıl hesaplanır?

Tedavi, bakım ve rehabilitasyon

Bedensel zararın kapsamı TBK m.54 çerçevesinde değerlendirilir. İlk tedavi, ameliyat, fizik tedavi, rehabilitasyon, ulaşım, refakatçi ve bakım giderlerinin her biri bakımından tıbbi gereklilik, fatura, nedensellik ve ödenmiş/ödenecek tutarlar ispatlanmalıdır. Türkiye'de trafik kazasına bağlı sağlık hizmetlerinin bedelleri bakımından KTK m.98 ile 26.04.2025 tarihli Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik m.10/4 özel rejim getirir: şartları kapsamındaki hizmetin bedeli SGK'dan tahsil edilir ve hastadan doğrudan istenemez. Yabancı ülkede sonradan yapılan tedavi giderleri ise kendiliğinden bu SGK kapsamına girmez; ilgili sorumludan tazmin edilme veya seyahat sigortası kapsamında ödeme yolları ayrıca değerlendirilir.

Geçici ve sürekli iş göremezlik

Turistin gelirinin yurt dışında elde edilmesi tazminat talebini ortadan kaldırmaz. Gelir bordrosu, vergi kayıtları, iş sözleşmesi, işveren yazısı, sosyal sigorta belgesi ve sağlık raporları birlikte değerlendirilir. Sürekli sakatlık tespitinde Türk yargılamasında uygulanacak rapor standardı, olay tarihi, iş gücü kaybının mesleğe etkisi ve aktüeryal yöntem belirleyicidir. Kaynağı ve doğrulama koşulları belirsiz yabancı rapora tek başına kesin ispat değeri atfedilmemelidir.

Geçici dönem gelir kaybının tespiti

Yaralanmadan sonra çalışılamayan dönem bakımından hekim istirahat raporları, işverenin fiilen kesilen ücret veya prim kayıtları ve varsa sosyal sigorta ödemeleri karşılaştırılır. Yabancı ülkede maaşın belirli bir süre ödenmeye devam etmesi, gerçek ekonomik kayıp ve olası mahsup incelemesinden bağımsız bırakılmamalıdır.

Kalıcı mesleki güç kaybının tespiti

Sürekli iş göremezlik hesabında yalnız tanısal engel oranına bakılmaz; olay tarihinde uygulanacak sağlık değerlendirme ölçütü, kazadan önceki iş, kazanç düzeyi, kalıcı işlev kısıtlılığı ve mesleki etkiler birlikte incelenir. Yabancı ülkedeki rapor ile Türkiye’deki bilirkişi değerlendirmesi çelişirse gerekçeli ve denetlenebilir karşılaştırma gerekir.

Yabancı para ve kur dönüşümü

Giderin yabancı para cinsinden yapılması, alacağın hangi para biriminde istenebileceği ve hangi tarih kurunun uygulanacağı sorularını doğurur. TBK m.99, borcun doğumu ve niteliği, talep sonucu, faiz rejimi ve yabancılık unsuru birlikte değerlendirilir. Kur zararı ayrıca ileri sürülüyorsa aynı zararın mükerrer tahsili önlenir.

Manevi zarar ve aile bireylerinin talepleri

TBK m.56 uyarınca bedensel bütünlük ihlali nedeniyle manevi tazminat gündeme gelebilir. Ağır bedensel zarar veya ölüm halinde yakınların talepleri ayrıca koşullara bağlıdır. Maddi ve manevi tazminatın sigorta teminatı, ispat ve zamanaşımı farklılaşabilir.

31 Temmuz 2026 sonrası TBK m.55: dönemlere göre faiz ve oransal mahsup

7589 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle 6098 sayılı TBK m.55'e eklenen hükümler, çalışma gücünün azalması veya kaybından doğan tazminat ile destekten yoksun kalma tazminatında, zarar görenin veya destek olan kişinin kazancının bilindiği dönem ve kazancının bilinmediği dönem bakımından faiz başlangıcını ayırmıştır.

Kazancın bilindiği dönem

Bilinen kazanç dönemine ilişkin hesaplanan tazminat toplamına, 7589 sayılı Kanun'la getirilen yeni hüküm uyarınca haksız fiilin veya zarar doğuran olayın tarihinden itibaren kanuni faiz işletilmesi öngörülmüştür. Gelir ve çalışma belgesi, hangi dönemin gerçekten bilinen kazançla hesaplandığını gösteren en önemli ispat araçlarındandır.

Kazancın bilinmediği dönem ve ön ödeme

Bilinmeyen kazanç dönemine ilişkin tazminat toplamı yönünden karar tarihinden itibaren kanuni faiz esas alınmıştır. Ayrıca bu tazminatlar için ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedelin, ödeme tarihindeki tazminat miktarı üzerinden oransal mahsup edilmesi düzenlenmiştir. Bu kural, ödenen her tür sigorta tutarının aynı yöntemle ve hiçbir inceleme olmadan mahsup edileceği anlamına gelmez; ödeme amacı, zarar kalemi ve ödeme tarihi gösterilmelidir.

Zaman bakımından uygulama zorunludur: 7589 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince yeni TBK m.55 hükümleri, 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girdikten sonra meydana gelen haksız fiiller ve zarar doğuran olaylar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce gerçekleşen kazalarda önceki hüküm uygulanmaya devam eder. Dolayısıyla aynı tarihte açılan iki davada dahi kaza tarihine bağlı farklı faiz ve mahsup sonuçları doğabilir.

Yabancı resmi sağlık kaydı ile özel işveren belgesinin ispat değeri

HMK m.223 yabancı dilde belgelerin Türkçe tercümesi; m.224 ise yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmi belgelerin usulüne uygun tasdik ve gerektiğinde apostil işlemlerine ilişkin değerlendirme gerektirir. Bir yabancı hastane raporu, resmi sosyal sigorta kaydı ve özel işveren ücret yazısı aynı hukuki belge türü değildir. Kimin düzenlediği, imzası, belge niteliği, ödeme bağlantısı ve doğrulanabilirliği tespit edilmelidir. Apostil, raporun tıbbi kanaatini veya iş göremezlik oranını kendiliğinden doğru kılmaz; belge kökenini ispat ile tıbbi/aktüeryal denetim ayrı aşamalardır.

İlgili yazı: Türkiye'de Kaza Geçiren Yabancı Turistin Ülkesindeki Tedavi, İş Gücü Kaybı ve Tazminat Talepleri.

Kusur, illiyet bağı ve yolcunun davranışı

Emniyet kemeri ve müterafik kusur

Yolcunun emniyet kemerini kullanıp kullanmadığı, kendi davranışının yaralanmanın meydana gelmesi veya ağırlaşmasına etkisi ve araçta güvenli kullanım olanağı değerlendirilmeden otomatik indirim yapılamaz. TBK m.52 kapsamında indirim, somut nedensel katkının ortaya konmasına bağlıdır. Taşıyıcının sürüş kusuru ile yolcunun yaralanmayı artırdığı iddia edilen davranışı birbirinden ayrılır.

Üçüncü kişinin kusuru ve mücbir sebep

Başka sürücünün çarpması, kötü hava koşulları veya yol kusuru taşıyıcı ve işleteni her durumda kurtarmaz. Olayın öngörülebilirliği, kaçınma imkânı, sürücünün kontrolü, aracın teknik durumu ve ilgili özel hükmün kurtuluş şartları birlikte incelenir.

İspatın merkezinde hangi teknik ve tıbbi belgeler bulunur?

Kusur raporunun kapsamı ve denetlenmesi

Kaza tespit tutanağı, ceza dosyası bilirkişi raporu, araç verileri, fren izi, kamera, yol geometrisi ve varsa araç takip kayıtları karşılaştırılmalıdır. Raporun yalnız yüzde kusur bildirmesi yeterli olmayabilir; ihlal edilen kural, olayın kronolojisi ve ihlal ile kaza arasındaki nedensellik açıklanmalıdır. TBK m.74 uyarınca ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesi ile hukuk hâkiminin bağımsızlığı ve kesinleşmiş maddi olgu tespitlerinin etkisi ayrıca değerlendirilir.

Delil tespiti ve sağlık verisinin korunması

Araç ve kaza sahası hâlâ incelenebilir durumdaysa HMK m.400 vd. delil tespiti değerlendirilebilir. Tıbbi kayıtların hukuka uygun celbi, KVKK ve hasta mahremiyeti yönünden uygun sınırlamalara bağlanır. Uluslararası yazışma ve belge sunumunda yabancı resmi belgenin niteliğine göre apostil/tasdik ve tercüme koşulları araştırılır.

Zamanaşımı, görevli mahkeme ve dava öncesi şartlar

Sürelerin yanlış eşitlenmemesi

KTK m.109 motorlu araç kazasından doğan maddi tazminat taleplerinde zararın ve yükümlünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her halde kaza tarihinden itibaren on yıl zamanaşımı ve kanundaki koşullarla daha uzun ceza zamanaşımı olasılığını öngörür. Ancak sözleşmeye dayanan talep, manevi tazminat, sigorta ilişkisi ve özel hükümlere dayalı alacaklarda tek bir süreyi her duruma mekanik uygulamak hatalıdır. Süre başlangıcı, kesilme, durma ve davalının sıfatı ayrıca incelenmelidir.

TTK m.855 ile KTK m.109: Bedensel zarar ve diğer zararlar için farklı zamanaşımı rejimleri

TTK m.855/1 uyarınca, TTK'nın taşıma hükümlerine tabi bir taşıma sırasında yolcunun kazaya bağlı ölmesi veya bedensel bütünlüğünün zarar görmesinden doğan istemler için on yıllık; diğer taşıma zararları için kural olarak bir yıllık zamanaşımı öngörülür. TTK m.855/2, yolcu taşımasında süre başlangıcını yolcunun varma yerine ulaştığı tarihle, ulaşamamışsa ulaşması gereken tarihle ilişkilendirir. Aynı maddenin altıncı fıkrası ise Karayolları Trafik Kanunu'ndaki zamanaşımı hükümlerini açıkça saklı tutar.

Buna karşılık KTK m.109, motorlu araç kazasından doğan maddi zararların tazmini bakımından zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesine bağlı iki yıllık ve her halde kaza tarihinden başlayan on yıllık süreyi; koşulları varsa daha uzun ceza zamanaşımını düzenler. Taşıma sözleşmesine, araç işleteninin sorumluluğuna, bilet/rezervasyon zararına ve sigorta borcuna dayanan taleplerin süreleri aynı kabul edilemez. Birden fazla hukuki sebep ileri sürülmesi halinde her birinin dayanağı, talep konusu, davalı sıfatı, öğrenme ve varış tarihi ve olası özel hüküm ayrı tabloya alınmalıdır.

Özellikle yabancı turistin Türkiye'den ayrılması, tedavisinin aylar sonra tamamlanması veya kalıcı sakatlık oranının sonradan kesinleşmesi, bütün zamanaşımı başlangıçlarını otomatik ileri taşımaz. Zamanaşımının durması veya kesilmesine ilişkin işlem yapılacaksa dava, icra, sigortaya müracaat ve sulh görüşmelerinin hangi alacak ve hangi muhatap bakımından hukuki sonuç doğurduğu ayrıca incelenmelidir. Böylece geçici tedavi zararının, kalıcı iş gücü kaybının ve paket tur ediminden doğan ayrı alacağın tek bir süre hesabında kaybolması önlenir.

Görevli ve yetkili yargı yeri

Taşıma sözleşmesi, tüketici işlemi, haksız fiil veya sigorta sözleşmesine dayalı talepler bakımından asliye ticaret, tüketici veya genel mahkemelerin görevi farklılaşabilir; özel kanun ve güncel içtihatlar somut hukuki nitelendirmeyle uygulanır. KTK m.110'daki yetki düzeni, HMK, TKHK ve yabancılık unsurunda MÖHUK hükümleriyle birlikte değerlendirilir. Dava şartı arabuluculuk yükümlülüğünün mevcut olup olmadığı, talebin niteliği ve tarafların sıfatına göre ayrıca kontrol edilmelidir.

7589 sayılı Kanun sonrasında kısmi dava ve talep artırımı

31 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanun'un 19. maddesi HMK m.107'yi yürürlükten kaldırmıştır. Ancak aynı Kanun'un geçici 1. maddesinin onuncu fıkrasına göre yürürlükten kaldırılmadan önce açılmış davalarda eski m.107 uygulanmaya devam eder. Bu nedenle 2026 sonrasında açılan bir dosyada, sırf zarar hesabının bilirkişi gerektirmesi sebebiyle eski belirsiz alacak davası usulüne doğrudan dayanılmamalıdır.

Yeni HMK m.109/4 uyarınca, alacağın yalnız bir kısmının dava edildiği hallerde talep konusu aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, tahkikat sona erinceye kadar iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın artırılabilir; düzenleme artırılan kısım bakımından zamanaşımının dava tarihi itibarıyla kesilmiş sayılmasını da öngörür. Dava açılış tarihi, tahkikatın sona erip ermediği, artırılacak talebin kalemi, harç ve manevi tazminat yönünden ayrı değerlendirme yapılmadan bu hüküm sınırsız talep artırma olanağı olarak görülmemelidir. Bu usul hükmünün zaman bakımından uygulaması da yürürlük ve geçiş hükümleri uyarınca belirlenir.

Yurt dışındaki turist Türkiye'de dava açabilir mi?

Turist ülkesine dönmüşse vekil tayini, yurt dışı noterlik/konsolosluk belgeleri, tercüme ve yabancı belge sunumu üzerinden süreç takip edilebilir. Türkiye'de meydana gelen kaza tek başına her talebe Türk hukukunun uygulanacağını veya her mahkemenin yetkili olacağını kanıtlamaz. Haksız fiilde MÖHUK m.34 ve ilgili diğer hükümler; sözleşmesel bağlantılarda MÖHUK m.24 ve emredici koruma normları somut ilişkiye göre değerlendirilir. Tedavinin yabancı ülkede sürdürülmesi, yabancı gelir belgesi ve yabancı mirasçılar bakımından ek ispat gereklilikleri doğurabilir.

MÖHUK m.48: Yabancı davacının teminat yükümlülüğü ve karşılıklılık muafiyeti

Türkiye'de hukuk davası açan, davaya katılan veya icra takibi başlatan yabancı gerçek ve tüzel kişiler bakımından 5718 sayılı MÖHUK m.48, yargılama veya takip giderleriyle karşı tarafın muhtemel zararları için mahkemece belirlenecek teminatı gündeme getirir. Ancak bu yükümlülük koşulsuz ve bütün yabancı turistlere aynı şekilde uygulanacak bir ödeme değildir. MÖHUK m.48/2 gereğince karşılıklılık esasına dayanan muafiyet değerlendirilir; Türkiye'nin taraf olduğu uygulanabilir iki veya çok taraflı adli yardım/teminat muafiyeti sözleşmeleri de ayrıca araştırılmalıdır. Mahkemenin teminat kararı, miktarı ve varsa süre sonuçları somut dosyada açıklığa kavuşturulmalıdır.

Teminat incelemesinde turistin vatandaşlığı, devletinin Türkiye ile anlaşmaları, varsa birden çok vatandaşlığı, dava/katılma sıfatı ve talebin niteliği belgeyle belirlenmelidir. Teminat ihtimali, yabancı kişinin Türkiye'de dava açamayacağı veya kesin olarak teminat yatıracağı anlamına gelmez. Dava bütçesinde olası teminat ayrı gösterilmeli; bu usul meselesi, tazminatın esası veya zarar hesabıyla karıştırılmamalıdır.

Doğrulanmış içtihat ışığında sorumluluğun değerlendirilmesi

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 05.09.2024 tarihli kararı

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 05.09.2024, E.2023/3817, K.2024/6056 sayılı kararında yolcu taşıma sözleşmesinden doğan, otobüs kazasına bağlı bedensel zarar, iş göremezlik ve konaklama/seminer gideri talepleri incelenmiştir. Somut dosyada daha önce kesinleşen maddi olgular, kusur ve sağlık raporları değerlendirilmiş; davalı tarafın temyiz itirazları bozmaya yeterli görülmeyerek bölge adliye mahkemesi kararı onanmıştır. Kararın öğretici yönü, yolcunun sözleşmesel menfaatleri ile tıbbi iş gücü kaybı ve olaydan doğan ek giderlerinin aynı zarar hesabında, tahsilde tekerrüre yol açmadan tartışılabilmesidir. Bu karar, her transfer kazasında aynı zarar kaleminin aynı miktarda kabul edileceği anlamına gelmez.

Uygulamaya yansıması

Kaza dosyası oluşturulurken yalnız sürücüye ilişkin trafik kusurunu değil; taşıma sözleşmesi, kazanç kaybı belgesi, ek yolculuk masrafı ve önceki tahsilatları da ayrı başlıklar altında sunmak gerekir. Sigortacıya, işletene ve taşıyıcıya karşı hangi alacağın hangi hukuki temele dayandığı açık tutulmalıdır.

Olaydan sonra uygulanabilir başvuru yol haritası

1. Acil tedaviyi sağla; kaza ve tıbbi olayın tarih-saat zincirini kayda geçir.
2. Araç, sürücü, işleten, taşıyıcı, tur/otel/acentenin sözleşmesel rollerini tespit et.
3. Türkiye ve yurt dışındaki sağlık, gelir, iş göremezlik ve gider belgelerini topla.
4. Sigorta poliçelerini ve teminat sınırlarını temin et; KTK m.97 başvurusunu ilgili sigortacı bakımından değerlendir.
5. Gerekirse delil tespiti, savcılık başvurusu ve zamanaşımı koruma işlemlerini ayrı planla.
6. Tahsil edilmiş sigorta ödemelerini mahsup ederek görevli mahkeme, hukuki sebep ve talep sonucunu belirle.

Sorumlu kişi ve başvuru yolu eşleştirme tablosu

Birden fazla sorumluluk temeli bulunması, her muhatabın bütün kalemlerden aynı ölçüde sorumlu olduğu sonucunu doğurmaz. Aynı zarar yönünden tahsilde tekerrür bulunmayacak şekilde talep ve mahsup yönetimi yapılmalıdır.

Sonuç

Yabancı turistin transfer veya tur otobüsü kazasından doğan haklarını etkili biçimde ileri sürebilmesi; sorumlu kişilerin doğru hukuki sıfatlarla belirlenmesine, zararın ve illiyet bağının somut delillerle ortaya konulmasına, delillerin hukuka uygun biçimde elde edilip muhafaza edilmesine ve ilgili yargılama usulüne uygun şekilde dosyaya sunulmasına bağlıdır. Sürücü kusuru, araç işleteni, taşıyıcı, otel, seyahat acentesi ve sigortacı bakımından farklı sorumluluk hükümleri söz konusudur. Eski 4925 sayılı Kanun hükümlerine dayanılmamalı; 2918 ve 6102 sayılı kanunların güncel hükümleri, paket tur ilişkisi, gerçek poliçe ve yabancılık unsuru birlikte incelenmelidir. Turistin ülkesine dönmesi, hak arama yollarını kendiliğinden sona erdirmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Ücretsiz otel servisi kazasında tazminat istenebilir mi?

Evet, olayın koşullarına göre mümkündür. Hizmetin ücretsiz olması işletenin KTK sorumluluğunu kendiliğinden kaldırmaz; otelin sözleşmesel sorumluluğu ise verdiği taahhüt ve organizasyon rolüyle değerlendirilir.

Tur şirketi araç sahibi değilse yine sorumlu olabilir mi?

Evet, özellikle paket tur veya taahhüt edilmiş taşıma hizmetinde sözleşmesel sorumluluk gündeme gelebilir. Ancak sırf satışa aracılık eden kişinin her olayda otomatik sorumlu olduğu kabul edilemez.

Kazadan sonra ülkemize döndüysek dava açma hakkımız kaybolur mu?

Hayır. Yetki, uygulanacak hukuk, vekalet ve delil koşulları incelenerek Türkiye'deki başvuru yolları kullanılabilir.

Sigorta şirketine başvurmadan dava açabilir miyiz?

Zorunlu trafik sigortası sınırındaki talepler bakımından KTK m.97 uyarınca yazılı ön başvuru zorunludur. Başka davalılar ve ayrı hukuki sebepler için aynı sonuç otomatik değildir.

Sigorta başvurusuna kaç gün içinde cevap verilmelidir?

KTK m.97'de 15 gün öngörülmüştür. Sigortacının cevap vermemesi veya uyuşmazlığın sürmesi halinde dava veya şartları varsa sigorta tahkimi değerlendirilebilir.

Türkiye'de trafik kazası tedavisi için hastane yabancı turistten ücret isteyebilir mi?

26.04.2025 tarihli Yönetmelik m.10/4, trafik kazasına bağlı kapsam içindeki sağlık hizmeti bedelinin SGK'dan tahsil edileceğini ve kişinin kendisinden talep edilemeyeceğini düzenler. Yurt dışındaki sonraki tedavilerin sorumluluk ve finansmanı ayrıca incelenir.

Yabancı ülkedeki maaş kaybı talep edilebilir mi?

Evet, hukuki ve tıbbi nedensellik ile miktar ispatlanabildiği ölçüde. Bordro, vergi ve işveren kayıtlarının güvenilirliği önemlidir.

Yolcu emniyet kemeri takmadıysa tazminat hakkı tamamen kaybolur mu?

Hayır. Müterafik kusur iddiası, kemer kullanımının somut yaralanmaya katkısı ve diğer koşullar incelenerek değerlendirilir; otomatik hak kaybı veya sabit indirim yoktur.

Hangi mahkemeye dava açılır?

Talebin taşıma, trafik, tüketici, haksız fiil veya sigorta hukuku niteliği ile yabancılık unsuru belirlendikten sonra görev ve yetki değerlendirilir. Her dosya için tek bir mahkeme türü söylenemez.

Zamanaşımı her durumda iki yıl mıdır?

Hayır. KTK m.109 belirli maddi tazminat talepleri için iki yıllık öğrenme ve on yıllık üst sınır öngörür. Talebin hukuki sebebi, ceza zamanaşımı ve diğer özel kurallar ayrıca kontrol edilmelidir.

Sigortasız veya faili bulunamayan araç kazasında kime başvurulur?

Sigortacılık Kanunu m.14'te sayılan sınırlı bedensel zarar hallerinde Güvence Hesabına başvuru değerlendirilebilir. Bu başvuru, bütün mal hasarları veya manevi zararlar için sınırsız bir teminat değildir; olayın Hesabın risk kapsamına girip girmediği araştırılmalıdır.

31 Temmuz 2026'dan önceki trafik kazasında yeni TBK m.55 faiz kuralı uygulanır mı?

Hayır. 7589 sayılı Kanun'un geçici 1/9 hükmü, yeni faiz ve oransal mahsup kurallarını yürürlük sonrasındaki zarar doğuran olaylarla sınırlar. Önceki tarihli olaylarda önceki hüküm uygulanır; dava tarihinin sonradan olması tek başına sonucu değiştirmez.

2026'dan sonra belirsiz alacak davası açılabilir mi?

HMK m.107, 31 Temmuz 2026 itibarıyla yürürlükten kaldırılmıştır; önce açılmış davalarda geçiş hükmü gereğince eski madde korunur. Yeni açılacak dosyalarda HMK m.109/4 ve diğer usuli imkânlar, talep sonucuna ve somut koşullara göre değerlendirilmelidir.

Transfer biletindeki sorumsuzluk kaydı tazminat hakkımı kaldırır mı?

Önceden sorumluluğu kaldıran veya azaltan kayıtlar, taşımanın TTK hükümlerine tabi olduğu ölçüde TTK m.854 uyarınca geçersizdir. Kaza sonrasında imzalanan ödeme, ibra veya sulh ise tarih, içerik, irade ve KTK m.111 yönünden ayrıca incelenir.

Yolcu taşımacılığında zamanaşımı yalnız iki yıl mıdır?

Hayır. Hangi hukuki sebebe ve hangi zarar türüne dayanıldığına göre TTK m.855'in on yıl/bir yıl rejimi ile KTK m.109 ve diğer özel hükümler farklı sonuçlar doğurabilir. Olay tarihi ve süre başlangıcı somut olarak belirlenmelidir.

Yabancı turistin Türkiye'deki tazminat davası için teminat yatırması zorunlu mudur?

MÖHUK m.48'in uygulanma koşulları bulunduğunda teminat gündeme gelebilir; karşılıklılık ve uygulanabilir uluslararası anlaşmalar kapsamında muafiyet ayrıca incelenmelidir. Yabancı olmak tek başına davanın dinlenemeyeceği anlamına gelmez.

Kaynakça

1. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, özellikle m.85–86, 90, 97–99, 109–110. uab.gov.tr
2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.850, 914. ito.org.tr
3. 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu; 6704 sayılı Kanun ile mülga 17–25. maddelerinin tarihsel ayrımı. lexpera.com.tr
4. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, m.51 ve Paket Tur Sözleşmeleri Yönetmeliği, Ticaret Bakanlığı. ticaret.gov.tr
5. 26.04.2025 tarihli ve 32882 sayılı Resmî Gazete, Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik, m.10. resmigazete.gov.tr
6. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 05.09.2024, E.2023/3817, K.2024/6056, tam metin. app.dejure.ai
7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.49, 52, 54, 56, 112, 116; 5718 sayılı MÖHUK, m.24, 34; 6100 sayılı HMK, m.400 vd.
8. 7589 sayılı Kanun, 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete, özellikle m.18–20, m.26 ve geçici m.1/9–10. resmigazete.gov.tr
9. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.14 ve Güvence Hesabı, başvuru kapsamı ve şartları. guvencehesabi.org.tr
10. Sigorta Tahkim Komisyonu, başvuru ve sigortacı değerlendirme süreleri. sigortatahkim.org.tr
11. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, yabancı belgeler ve tasdik koşulları, m.223–224. mevzuat.adalet.gov.tr
12. Ticaret Bakanlığı, Paket Tur Sözleşmeleri Hakkında Bilgilendirme. tuketici.ticaret.gov.tr
13. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, özellikle m.854–855 (sorumluluğun önceden kaldırılması yasağı; taşıma zamanaşımı). ito.org.tr
14. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, m.48 (yabancı davacının teminatı ve karşılıklılık). mevzuat.adalet.gov.tr