Şirketin SGK borcu, bazı koşullarda ortakların, müdürlerin ve yönetim kurulu üyelerinin kişisel malvarlığından da tahsil edilebilir. Ancak şirketteki bütün kişiler aynı hukuki sebeple ve aynı kapsamda sorumlu değildir. Limited şirket ortaklığı, anonim şirket pay sahipliği, müdürlük, yönetim kurulu üyeliği ve üst düzey yöneticilik ayrı incelenmelidir.
5510 sayılı Kanun’un 88. maddesindeki özel sorumluluk düzenlemesi nedeniyle, vergi borcu hakkında bilinen bazı savunmalar SGK prim borcunda aynı sonucu doğurmaz. Özellikle “önce şirketten tahsil edilmeli”, “imza yetkim yoktu” veya “payımı devrettim” açıklamaları, tek başına her takip dosyasını sonuçlandırmaz. Kişiye ödeme emri tebliğ edilmişse 15 günlük dava süresi ayrıca korunmalıdır.
Şirket borcu neden yöneticinin kişisel borcu hâline gelebilir?
İşveren şirketin prim ödeme yükümlülüğü devam eder. Bunun yanında 5510 m.88, prim ve diğer alacakların haklı sebep olmaksızın süresinde ödenmemesi durumunda belirli yönetici ve temsilcilerin işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumluluğunu düzenler. Bu sorumluluk, yalnızca şirket içindeki sözleşmeden değil, kanundan kaynaklanır.
Müteselsil sorumluluk koşulları oluştuğunda borcun, sorumlu kişiden yalnız ortaklık oranında istenmesi zorunlu değildir. Buna karşılık aynı borç farklı sorumlulardan birden fazla kez tahsil edilemez. Şirketin veya diğer sorumlunun ödemesi, borç hesabında izlenmeli ve kişisel takipte de dikkate alınmalıdır.
İlk inceleme, talep edilen kalemin prim, prime bağlı alacak, idari para cezası veya SGK’nın başka kanun uyarınca tahsil ettiği farklı bir alacak olup olmadığıdır. SGK’nın tahsil ettiği her kamu alacağına aynı kişisel sorumluluk hükmü uygulanmaz. Kurumun 2024/12 sayılı Genelgesi de prim ve prime ilişkin alacaklarla, özel kanunla takip görevi verilen diğer alacakları ayırmaktadır.
Limited şirket ortağı hangi koşullarda sorumludur?
Yalnız ortak sıfatıyla yapılan takipte 6183 m.35 önem taşır. Şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacağı için ortağın sermaye payı oranındaki sorumluluğu değerlendirilir. Bu nedenle şirketin borçlu olması tek başına ortağa yöneltilen bütün tutarı açıklamaz.
Şirket hakkında yapılan malvarlığı araştırması, hacizler, satış işlemleri ve tahsil imkânına ilişkin tespitler incelenmelidir. Kurumun şirketten tahsil koşulunu hangi belgeye dayandırdığı belirlenir. Sadece şirketin faaliyetsiz olduğu veya adresinde bulunamadığı bilgisi, her dosyada aynı ispat gücünü taşımaz.
Ortak aynı zamanda müdürse ne değişir?
Kişinin ortaklık sıfatının yanında müdürlük veya kanuni temsilcilik sıfatı varsa 5510 m.88’deki özel düzenleme gündeme gelir. SGK’nın 2024/12 sayılı Genelgesi, müdür sıfatını taşıyan ortak bakımından bu ayrımı açıkça yapar. Bu durumda savunmayı sadece sermaye payı oranına dayandırmak yetersiz kalabilir.
Örneğin yüzde 10 pay sahibi bir kişinin aynı zamanda ilgili dönemin müdürü olması hâlinde, “ancak borcun yüzde 10’undan sorumluyum” sonucu otomatik çıkarılamaz. Önce takipte dayanılan sıfat ve hüküm belirlenir; görev dönemi, ödenmeyen alacak ve haklı sebep iddiası o hüküm çerçevesinde incelenir.
Anonim şirket pay sahibi ile yönetim kurulu üyesi aynı durumda mıdır?
Anonim şirket pay sahibi, yalnız pay sahibi olması nedeniyle şirketin SGK prim borcundan doğrudan sorumlu tutulmaz. Şirkete karşı sermaye koyma borcu ile Kuruma karşı kişisel prim borcu farklıdır. Kişi ayrıca yönetim kurulu üyesi, kanuni temsilci veya kapsam içindeki üst düzey yönetici ise bu ikinci sıfatın etkisi araştırılır.
Ödenmemiş sermaye taahhüdü bulunması ayrı bir ihtimaldir. Şirketin pay sahibinden olan sermaye alacağına yönelik 6183 m.79 kapsamında üçüncü kişiye haciz bildirisi gönderilmesi gündeme gelebilir. Böyle bir bildiride tartışma, pay sahibinin şirketin bütün prim borcundan sorumluluğu değil, şirkete karşı mevcut borcunun kapsamıdır.
Temsil ve imza yetkisi bulunmayan yönetim kurulu üyesi
5510 m.88, yönetim kurulu üyelerini özel olarak sorumluluk kapsamına alır. Bu nedenle imza sirkülerinde yetkili görünmemek, yönetim kurulu üyesi için tek başına yeterli savunma değildir. SGK uygulamasında, ilgili primin ödenmesi gereken dönemde üyelik ve ödeme yükümlülüğü birlikte incelenir.
Bununla birlikte borcun hangi döneme ait olduğu, kişinin üyeliğinin başlangıç ve bitiş tarihleri ve uygulanacak kanun göz ardı edilemez. 5510 öncesindeki dönemler için verilen bir kararın, kanun değişikliği değerlendirilmeden sonraki prim borcuna uygulanması hatalı olabilir. Yönetim kurulu üyesi olmayan bir çalışan veya danışman da yalnız unvan benzerliğiyle aynı sorumluluk grubuna yerleştirilemez.
| Kişinin sıfatı | İncelemenin temel dayanağı | Öncelikli belge |
|---|---|---|
| Yalnız limited şirket ortağı | 6183 m.35, pay ve tahsil koşulları | Pay kayıtları ve şirket takip dosyası |
| Limited şirket müdürü | 5510 m.88 kapsamında görev ve alacak türü | Müdürlük kararı ve görev tarihleri |
| Yalnız anonim şirket pay sahibi | Pay sahipliğinden doğrudan prim sorumluluğu bulunmaması | Pay kaydı, varsa sermaye borcu |
| Yönetim kurulu üyesi | 5510 m.88 ve dönem ilişkisi | Seçim, görevden alma veya istifa belgeleri |
| Diğer üst düzey yönetici | Gerçek görev, yetki ve sorumluluk alanı | İş sözleşmesi, yetki belgeleri, organizasyon kayıtları |
SGK önce şirketin malvarlığını tüketmek zorunda mıdır?
5510 m.88 kapsamındaki yönetici veya temsilci sorumluluğunda, şirketin bütün mallarının önce satılması ve tahsil imkânsızlığının sonuna kadar beklenmesi genel bir ön şart olarak ileri sürülemez. Kanundaki birlikte sorumluluk nedeniyle şirket ve kapsam içindeki kişiler hakkında takip yürütülebilir.
Buna karşılık yalnız limited şirket ortaklığına dayanan 6183 m.35 takibindeki tahsil koşulları önemini korur. Bu ayrım, ödeme emrinin gerekçesini okumayı zorunlu kılar. İdare kişinin birden fazla sıfatına dayanıyorsa her sıfat yönünden koşullar ayrıca tartışılmalıdır; bir sorumluluk sebebinin çürütülmesi diğerinin de kendiliğinden ortadan kalktığını göstermez.
Görev dönemi ve primin ödeme tarihi nasıl eşleştirilir?
Sorumluluk incelemesinde çalışma ayı, prim tahakkuku ve yasal ödeme zamanı ayrı sütunlarda gösterilmelidir. Bir ayda yapılan çalışma için primin sonraki ay ödenmesi gerektiğinde, yönetim değişikliğinin bu aralıktaki yeri sonucu etkileyebilir. Sadece ödeme emrinin yıllar sonra düzenlendiği tarihe bakılarak eski yöneticinin sorumluluğu reddedilemez.
SGK’nın 2024/12 sayılı Genelgesi, yönetim kurulu üyeliği bakımından primlerin ödenmesi gereken ay ve son gün itibarıyla yapılan değerlendirmeyi açıklar. Bunun yanında eski dönem kanunları, yönetici türü, tahakkuk biçimi ve özel durumlar somut dosyada incelenmelidir. Sonradan yapılan denetimle çıkarılan borcun geçmiş çalışma dönemine ilişkin olması, görev ilişkisini kendiliğinden çözen tek veri değildir.
İstifa ve görevden alma hangi tarihte etkili olur?
İstifa belgesi, şirkete ulaştığı tarih, yetkili organ kararı, ticaret sicili tescili ve ilanı birlikte değerlendirilir. İç ilişkide görevin sona ermesi ile sicil ilanı aynı tarih olmak zorunda değildir. SGK Genelgesi de görevden alma ve istifa bakımından yalnız ilan tarihine dayanılmaması gerektiğini açıklamaktadır.
Ancak geriye dönük düzenlenmiş belge veya fiilî yönetimin devam etmesi iddiası uyuşmazlık doğurabilir. İstifanın hangi kişiye, ne zaman ulaştığı noter bildirimi, teslim kaydı veya güvenilir yazışmayla gösterilmelidir. Görevden ayrıldıktan sonra da banka talimatları ve imzaların sürmesi, açıklanması gereken bir olgudur.
Pay devri geçmiş SGK borcunu ortadan kaldırır mı?
Limited şirket pay devrinde 6183 m.35’in devreden ve devralanın sorumluluğuna ilişkin hükümleri dikkate alınır. Devir tarihi, borcun doğduğu ve ödenmesi gereken zamanlar ile pay oranı birlikte değerlendirilir. Devir sözleşmesinin şekli ve gerekli şirket onayı da önemlidir.
Tarafların sözleşmede “bütün eski borçları alıcı öder” demesi, SGK’nın kanundan kaynaklanan takip yetkisini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Böyle bir hüküm, ödeme yapan kişinin diğer tarafa karşı iç ilişkide ileri sürebileceği talebe dayanak olabilir. Kamu idaresine karşı sorumluluk ile taraflar arasındaki borç paylaşımı ayrı açıklanmalıdır.
Haklı sebep yöneticinin sorumluluğunu kaldırabilir mi?
5510 m.88’in haklı sebep koşulu gerçek bir inceleme alanıdır. Bununla birlikte şirketin zarar etmesi, nakit akışının bozulması veya ortaklar arasındaki anlaşmazlık tek başına bütün sorumluluğu kaldıran genel mazeret değildir. Yöneticinin ödeme imkânını veya yetkisini etkileyen hukuki ve fiilî koşullar, ilgili zaman aralığıyla birlikte ortaya konulmalıdır.
Kayyım atanması, mahkemece getirilen tasarruf sınırlamaları veya yönetim yetkisinin hukuken değişmesi ileri sürülüyorsa kararın tam kapsamı ve yürürlük tarihi incelenir. Konkordato veya iflas sürecinin varlığından, bütün dönemler ve bütün yöneticiler bakımından aynı sonuç çıkarılamaz. “Yetkim yoktu” iddiası, hangi ödeme işleminin hangi sebeple yapılamadığını açıklamalıdır.
Kişisel ödeme emrine karşı hangi savunma dosyası hazırlanmalıdır?
Ödeme emri, tebliğ kaydı, her borç kaleminin dönemi ve vadesi, yönetim ve ortaklık belgeleri, şirket takip dosyası ve ödeme kayıtları birlikte temin edilir. Savunma; sıfatın bulunmaması, yanlış dönem, yanlış pay oranı, ödeme, zamanaşımı veya haklı sebep gibi belirli meseleler üzerinde kurulmalıdır.
5510 m.88 kapsamındaki takip uyuşmazlığında iş mahkemesi yolu ve ödeme emrine ilişkin 15 günlük süre gözetilir. Dava açılması takip ve tahsili kendiliğinden durdurmadığından, geçici hukuki koruma talebi ayrıca değerlendirilir. Haciz işlemi de mevcutsa onun tarihi, kapsamı ve kaldırılması için gereken yol ayrıca belirlenir.
Borcu ödeyen yönetici şirkete veya diğer sorumlulara dönebilir mi?
Ödeme yapan kişinin rücu veya sözleşmeye dayalı talebi, iç ilişkinin niteliğine göre değerlendirilir. Müteselsil sorumluluğun bulunması, bütün kişilere karşı aynı tutarda ve otomatik bir alacak oluştuğu anlamına gelmez. Ödeme belgesi, hangi borcun kapandığı, görev ve kusur ilişkisi ile taraflar arasındaki anlaşmalar önem taşır.
Şirketten veya başka sorumludan tahsil gerçekleşmişse SGK hesabında mükerrer tahsil olup olmadığı kontrol edilmelidir. Dava sonunda ödeme emri iptal edilirse kişisel takip kaydının düzeltilmesi, varsa haczin kaldırılması ve tahsil edilen tutarın iadesi ayrıca takip edilir. Kararın yalnız şekil veya takip koşuluna dayanması ile temel sorumluluğun esastan reddedilmesi aynı sonucu doğurmayabilir.
Sonuç
Şirketin SGK borcunda doğru savunma, kişinin sıfatını, alacağın türünü ve görev dönemiyle ödeme zamanının ilişkisini belirlemekle başlar. Limited şirket ortağına, müdüre ve anonim şirket yönetim kurulu üyesine aynı gerekçeler uygulanmamalıdır. Pay devri ve istifa kayıtları önemlidir; ancak bunların etkisi somut borç kalemleri üzerinden gösterilmelidir.
İlgili yazılar: SGK Ödeme Emrine İtiraz: 15 Günlük Süre, İptal Davası ve Takibin Durdurulması; Anonim Şirketin Vergi Borcundan Kim Sorumludur? Pay Sahibi, Yönetim Kurulu ve Kanuni Temsilci Ayrımı; Şirket Tasfiyesinde Vergi ve SGK Borçları: Ortak, Müdür ve Tasfiye Memurunun Sorumluluğu; Şirket Müdürü ve Kanuni Temsilcinin Vergi Borcundan Sorumluluğu.
Sıkça Sorulan Sorular
Anonim şirket ortağı SGK borcundan sorumlu mudur?
Yalnız pay sahipliği doğrudan prim sorumluluğu oluşturmaz; ek görev ve ödenmemiş sermaye borcu ayrıca incelenir. “Anonim şirket pay sahibi ile yönetim kurulu üyesi aynı durumda mıdır?” bölümüne bakılmalıdır. İlgili açıklama
Müdür olan limited şirket ortağı yalnız payı oranında mı sorumludur?
Müdürlük sıfatıyla 5510 m.88 uygulanıyorsa sorumluluk yalnız pay oranına indirgenemez. “Ortak aynı zamanda müdürse ne değişir?” bölümündeki ayrım önemlidir. İlgili açıklama
İmza yetkisi olmayan yönetim kurulu üyesi sorumluluktan kurtulur mu?
İmza yetkisinin bulunmaması tek başına yeterli değildir. “Temsil ve imza yetkisi bulunmayan yönetim kurulu üyesi” bölümünde dönem ve kanun ayrımı açıklanmıştır. İlgili açıklama
Pay devri sözleşmesi SGK’yı bağlar mı?
İç borç paylaşımı, Kurumun kanuni takip yetkisini otomatik olarak kaldırmaz. “Pay devri geçmiş SGK borcunu ortadan kaldırır mı?” bölümüne bakılabilir. İlgili açıklama
Kaynakça
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m.88, 93 ve 101
- 6183 sayılı Kanun, m.35, mükerrer m.35, m.58 ve m.79
- SGK, 14.08.2024 tarihli 2024/12 sayılı Genelge, 10–11. bölümler; TÜRMOB tarafından yayımlanan Kurum metni
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, özellikle m.329, 365, 367, 370–373, 595 ve 623