TCK 227 fuhuş suçunun hukuki niteliği ve korunan değer
Genel ahlaka karşı suçlar içindeki düzenleme
TCK m. 227, Kanun’un genel ahlaka karşı suçlar bölümünde yer alır. Ancak uygulamadaki önem yalnız genel ahlakla sınırlı değildir; kişinin sömürüden korunması ve çocukların özel korunmasıyla da yakından bağlantılıdır. Fuhşa sürüklenen kişinin cezai konumu ile aracılık eden kişinin sorumluluğu aynı şekilde değerlendirilemez.
Çocuk mağdur ve yetişkin yönünden farklı fiil tanımları
Birinci fıkrada çocuğu fuhşa teşvik, yolunu kolaylaştırma, tedarik, barındırma ve aracılık; ikinci fıkrada bir kimseyi fuhşa teşvik, kolaylaştırma, aracılık veya yer temin etme hareketleri düzenlenir. Bu düzenlemelerin kelime farklılıkları, suç vasfı bakımından önemlidir.
İlgili rehber: Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar: TCK 102–105, Suçların Unsurları, Cezalar, Deliller ve Yargıtay İçtihatları.
Çocuğun fuhşuna ilişkin TCK 227/1
Temel ceza ve hazırlık hareketleri
Çocuğun fuhşuna ilişkin fiillerde TCK m. 227/1 dört yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası düzenler. Aynı fıkrada suçun işlenmesine yönelik hazırlık hareketlerinin de tamamlanmış suç gibi cezalandırılması öngörülür; bu özel düzenlemenin kapsamı sınırsız yorumlanamaz.
Çocuğun yaşı ve sömürü koşulları
Mağdurun olay tarihindeki yaşı, fiilin hangi seçimlik harekete girdiği ve kanuni tanıma uygunluk ayrıca ortaya konulmalıdır. Çocuğun sömürüden korunması öncelikli olup soruşturma sırasında kişisel kimlik ve hassas bilgiler korunmalıdır.
Cinsel istismar ile birlikte suç oluşumu
Çocuğun fuhşa sürüklenmesiyle bağlantılı cinsel davranışlar TCK m. 103 yönünden de değerlendirilebilir. Birden fazla fiilin ve failin sorumluluğu, suçların unsurları ve içtima kurallarıyla belirlenir.
Yetişkinler bakımından TCK 227/2 ve seçimlik hareketler
Teşvik, kolaylaştırma, aracılık ve yer temin etme
TCK m. 227/2, yetişkinler açısından kanundaki seçimlik hareketlerden biri gerçekleştiğinde iki yıldan dört yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezası öngörür. Gerçekleşen cinsel ilişki, her suç hareketinin tamamlanması için zorunlu bir unsur değildir.
Kazançtan yararlanma
Fuhşa sürüklenen kişinin kazancından yararlanılarak kısmen veya tamamen geçimin sağlanması, kanun tarafından fuhşa teşvik sayılmıştır. Ancak kişilerin ekonomik ilişkileri ve bu kazancın kaynağı somut delillerle araştırılmalıdır.
İşletme veya mekan sahibi olmak tek başına yeterli değildir
Bir kişinin mekan sahibi olması ya da bir işyerinde bulunması, TCK m. 227’deki fiilin kendiliğinden gerçekleştiğini göstermez. Aracılık, yer temin etme veya kolaylaştırma davranışının somut olarak belirlenmesi gerekir.
TCK 227/3: aracılık amacıyla hazırlanan ürünlerin dağıtılması
Ürün içeriği, amaç ve dağıtma fiili
Üçüncü fıkra, fuhşu kolaylaştırmak veya fuhşa aracılık etmek amacıyla hazırlanmış görüntü, yazı ve sözleri içeren ürünlerin verilmesi, dağıtılması veya yayılmasını düzenler. Bir yıldan üç yıla kadar hapis ve iki yüz günden iki bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür.
Her ilan bu suçun unsurlarını taşımaz
İnternet ilanı veya mesajın suçun maddi unsurlarını gerçekleştirip gerçekleştirmediği içeriği, amacı ve dağıtım koşullarıyla incelenmelidir. İlanın varlığı tek başına bütün faillik ve örgüt ilişkilerini kanıtlamaz.
Cebir, tehdit, hile ve çaresizlikten yararlanma
TCK 227/4 ağırlaştırıcı nedenler
Fuhşa sevk etme veya fuhuş yaptırma sırasında cebir, tehdit, hile ya da çaresizlikten yararlanma koşulları varsa kanundaki artırımlar uygulanabilir. Baskının türü, fiille bağlantısı ve ilgili failin kastı gerekçelendirilmelidir.
Güven ve hizmet ilişkisinin kötüye kullanılması
Kanundaki akrabalık, bakım/gözetim, kamu görevi ve hizmet ilişkisine dayalı ağırlaştırıcı nedenler m. 227/5’te düzenlenmiştir. Yalnız fiili tanıyor olmak veya aynı yerde çalışmak, her nitelikli hali kendiliğinden oluşturmaz.
Örgüt faaliyeti ve tüzel kişi
Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenme halinde m. 227/6, tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirleri bakımından m. 227/7 ayrıca değerlendirilebilir. Her bir sanığın örgütsel konumu ve maddi fiili ayrı ayrı tespit edilmelidir.
İnsan ticareti (TCK 80) ile fuhuş (TCK 227) ayrımı
TCK 80 farklı bir suç tipidir
TCK m. 80, belirli sömürü amaçlarıyla ve kanunda sayılan araç fiillerle insanın tedariki, nakli, barındırılması veya diğer hareketleri düzenler. Çocuklar bakımından özel düzenleme vardır. TCK m. 227’nin bütün fiilleri kendiliğinden insan ticaretine dönüşmez.
Sınır aşan fiiller ve Türkiye’de kovuşturma
Sınır ötesi hareket, yabancılık unsuru ve fiilin işlendiği yer bakımından TCK m. 8–13 hükümleri değerlendirilebilir. TCK m. 13/1-g fuhuş suçunu belirli yurt dışı fiiller bakımından ayrıca sayar; her uluslararası olayda otomatik Türk mahkemesi yetkisi olduğu sonucu çıkarılmaz.
Yargıtay kararlarında hareket unsurunun denetimi
Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 2011/2977
15.11.2011 tarihli 2011/2604 E., 2011/2977 K. sayılı kararda m. 227/2’deki seçimlik hareketlerden birinin gerçekleşmesi bakımından cinsel ilişkinin gerçekleşmesinin zorunlu olmadığı vurgulanmıştır. Karar, teşvik ve aracılık suçunun tamamlanma koşullarını göstermektedir.
Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 2020/1559
16.01.2020 tarihli 2019/898 E., 2020/1559 K. sayılı kararın erişilen pasajları, çocuğun fuhşunda m. 227/1’deki seçimlik hareketlerin sayımı ve yetişkinler bakımından farklı sözcüklerle düzenlenen hareketlerin ayrımını içermektedir. Suç vasfı bu ayrım üzerinden incelenmelidir.
Lehe ve aleyhe yaklaşımlar neden birlikte incelenmelidir?
Bir olayda yer temin edilmesi veya aracılık eylemi somut delille sabit görülürken başka bir olayda yalnız mekanın varlığının yeterli bulunmaması, zorunlu olarak içtihat çelişkisi değildir. Belirleyici fiil ve ispat düzeyi karşılaştırılmalıdır.
Deliller, mağdurun korunması ve adil yargılama
Görüşmeler, para hareketleri ve dijital kayıtlar
Aracı kişilerin iletişimleri, para transferleri, yer ve konaklama kayıtları, kamera veya platform verileri hukuka uygun biçimde elde edilmelidir. Tekil para hareketinden doğrudan fuhşa aracılık sonucu çıkarılmamalı; hareketin niteliği ve bağlamı araştırılmalıdır.
Fuhşa sürüklenen kişinin mağdur olarak korunması
Fuhşa sürüklenen kişinin güvenliği, gizliliği ve varsa psikolojik destek gereksinimi ilgili mevzuat uyarınca değerlendirilmelidir. Çocuk mağdurlar hakkında kimlik, sağlık ve özel hayat verilerinin yayımlanmaması esastır.
İddianamedeki her fail için ayrı isnat
Çok sanıklı soruşturmalarda her şüpheli bakımından hangi seçimlik hareketin yapıldığı, eylemin zamanı ve kast ortaya konulmalıdır. Aynı işyerinde bulunmak, bütün sanıkların eşit sorumluluğunun kanıtı sayılamaz.
Şikâyet, zamanaşımı ve başvuru yolları
Re’sen soruşturma ve somut koşullar
TCK m. 227’deki suçların takibi, ilgili kanuni düzenleme kapsamında değerlendirilir; suç tarihi, yetkili yargı çevresi ve varsa yabancılık unsuru ayrıca incelenir. Şikâyet beyanı ile suçun resen soruşturulması birbirine karıştırılmaz.
İstinaf, temyiz ve hukuki sonuçlar
Suç vasfı, nitelikli hallerin ispatı, uygulanan artırımlar, ceza hesabı ve koruma tedbirlerinin gerekçesi kanun yolu denetimine konu olabilir. Her kararın temyize açık olduğu peşinen söylenemez.
Çocuk ve yetişkin mağdura ilişkin TCK m. 227 sistematiği
Çocuğa yönelik fuhuş suçunun özel hazırlık hareketleri
TCK m. 227/1 çocuğu fuhşa teşvik, bu yolun kolaylaştırılması, bu amaçla tedarik veya barındırma ve çocuğun fuhşuna aracılık fiillerini ayrıca düzenler. Çocuğa ilişkin suçun işlenmesine yönelik hazırlık hareketlerinin tamamlanmış suç gibi cezalandırılması, yetişkin mağdura ilişkin her fiile genişletilemez. Bu özel düzenleme, kanunilik ilkesi uyarınca dar ve dikkatli yorumlanmalıdır. Çocuğun rızası, kanunda gösterilen sömürü hareketlerini kendiliğinden hukuka uygun hale getirmez.
Yetişkinler bakımından fiilin kanunda açıkça gösterilmesi
TCK m. 227/2'de fuhşa teşvik, kolaylaştırma, aracılık ve yer temini fiilleri düzenlenmektedir. Bir işletmenin faaliyet göstermesi, konaklama sağlanması veya kişiler arasında olağan iletişim bulunması, bunlardan birinin somut olarak gerçekleştiğini tek başına ispatlamaz. Özellikle aracılık iddiasında kişinin bilerek hangi bağlantıyı kurduğu, yer temininde mekanın hangi amaçla sağlandığı ve kastın varlığı incelenmelidir.
Yargıtay kararlarında suçun tamamlanması ve maddi unsur
Cinsel ilişkinin gerçekleşmesi her durumda şart değildir
Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 15.11.2011, E.2011/2604, K.2011/2977 sayılı kararın erişilen gerekçesinde yetişkin bakımından fuhşa aracılık ve yer temini gibi kanuni hareketlerin tamamlanması için cinsel ilişkinin fiilen gerçekleşmesinin zorunlu olmadığı vurgulanmıştır. Bu sonuç, aracılık ya da yer temini hareketinin gerçekten ispat edilmiş olması şartını ortadan kaldırmaz. Kanuni hareketin varlığı ile fiilen gerçekleşen cinsel eylem iki ayrı olgudur.
Çocuklara özgü hareketlerin kapsamı
Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 16.01.2020, E.2019/898, K.2020/1559 sayılı kararın erişilen bölümlerinde çocuğun fuhuşuna ilişkin hareketler ve yetişkinlere ilişkin hüküm arasındaki farklılık değerlendirilmiştir. Çocuğun taşınması veya yer temini gibi davranışların hangi kanuni seçimlik hareketin kapsamına girdiği ayrıca gerekçelendirilmelidir; genel kavramlar çocuğa ilişkin suçun sınırlarını belirsiz biçimde genişletmek için kullanılmamalıdır.
Fiil unsurunun bulunmamasının beraat üzerindeki etkisi
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 19.09.2022, E.2020/18170, K.2022/17190 sayılı karara ilişkin erişilen karşıoy gerekçesi, olayda teşvik, kolaylaştırma, aracılık ya da yer temini fiillerinin ispatlanmadığı görüşünü içermektedir. Karşıoy, kararın çoğunluk hükmü olarak sunulmamalıdır. Bu ayrım, aynı olayda farklı yargısal değerlendirmeler yapılmasının mahiyetini açıklamak bakımından önemlidir.
TCK m. 80 insan ticareti, TCK m. 227 ve diğer suçların sınırları
Sömürü amacı ve insan ticareti suçunun ayrı unsurları
TCK m. 80'de insan ticareti ayrı suç olarak düzenlenir. Bir kişinin sömürü amacıyla belirli yöntemlerle temin, taşınma veya barındırılması ile TCK m. 227'deki fuhşa ilişkin seçimlik hareketler aynı maddi unsurdan oluşmaz. Cebir, tehdit, hile, nüfuzun kötüye kullanılması ve çaresizlikten yararlanma gibi unsurlar somut dosyada ayrıştırılmalıdır. Mağdurun rızasının kanuni etkisi, suç tipinin kendine özgü hükümlerinden ayrı düşünülemez.
Örgüt faaliyeti, tüzel kişiler ve faillerin bireysel sorumluluğu
Birden fazla kişinin bulunması tek başına suç örgütü bulunduğunu göstermez. Örgüt faaliyeti ve TCK m. 227'deki artırıcı nedenler varsa bunların her birinin unsurları ayrıca ispatlanmalıdır. Tüzel kişi hakkında güvenlik tedbiri gündeme geldiğinde bunun kanuni koşulları, gerçek kişi failin ceza sorumluluğunun yerine geçmez.
Mağdurun korunması, soruşturma ve hukuki sorumluluk
Çocuk mağdur, ifade ve sosyal destek
Çocuk mağdur bakımından ÇİM/AGO ve CMK m. 236'da düzenlenen özel beyan usulleri olayın niteliğine göre değerlendirilebilir. Çocuğun tekrar örselenmesini önleyen yöntemler, savunmanın delili çelişmeli yargılama içinde sınama hakkıyla dengelenmelidir. Mağdurun kimliği, sağlık bilgileri ve özel yaşamına ilişkin kayıtlar kamusal yayında açıklanmamalıdır.
Dosya delilleri, para kayıtları ve dijital aracılık
Hesap hareketleri, mesajlar, konaklama kayıtları, tanık anlatımları ve diğer somut veriler incelenebilir. Banka işleminin tek başına fuhşa aracılığı ispatladığı veya bir otel kaydının otomatik suç delili oluşturduğu kabul edilemez. İşlemlerin hangi seçimlik hareketi ve kastı desteklediği gerekçeli olarak açıklanmalıdır.
Tazminat ve diğer başvuru yolları
Ceza soruşturmasından bağımsız olarak mağdurun kişilik hakkı, maddi veya manevi zarar ve destek ihtiyacı bakımından hukuki yollar gündeme gelebilir. TBK m. 49 ve 58 çerçevesindeki talepte zarar, hukuka aykırılık ve nedensellik somut olarak değerlendirilir.
Fuhuş suçunda hazırlık hareketleri, çocuk mağdur ve suçun tamamlanması
Çocuklara özgü tamamlanmış suç kabulü
TCK m. 227/1, çocuğu fuhşa teşvik, fuhşun yolunu kolaylaştırma, bu maksatla tedarik etme veya barındırma ve çocuğun fuhşuna aracılık etme hareketlerini düzenler. Kanun bu suçun işlenişine yönelik hazırlık hareketlerinin de tamamlanmış suç gibi cezalandırılacağını açıkça belirtir. Böylece çocuğa yönelik fuhşun teşviki bakımından cinsel ilişkinin gerçekleşmesini zorunlu sonucun parçası saymak doğru değildir. Hazırlık hareketinin cezalandırılması, herhangi bir şüpheli davranışın somut bağlantı olmaksızın suç sayılabilmesi anlamına gelmez. Hazırlığın hangi fuhuş hareketine yönelik olduğu ve failin kastı delillerle belirlenmelidir.
Yetişkinlere ilişkin ikinci fıkradan ayrım
TCK m. 227/2'de bir kimseyi fuhşa teşvik etmek, fuhşu kolaylaştırmak, aracılık etmek veya yer temin etmek farklı bir hareket grubu oluşturur. Çocuklara ilişkin birinci fıkranın kendine özgü hazırlık hareketi rejimi bu fıkraya kendiliğinden taşınamaz. Yargıtay 18. Ceza Dairesinin 16.01.2020 tarihli, E.2019/898, K.2020/1559 sayılı kararında, çocukların fuhşuna ilişkin seçimlik hareketlerin yetişkinlere ilişkin fıkradan ayrılması ve kanuni tanımın kapsamı incelenmiştir. Yargıtay 14. Ceza Dairesinin 15.11.2011 tarihli, E.2011/2604, K.2011/2977 sayılı kararının erişilen kısmında ise yetişkine yönelik fuhşa aracılık/yer temini için fiilen cinsel ilişkinin gerçekleşmesinin zorunlu olmadığı belirtilmektedir. Farklı fıkralara ilişkin kararlar birbirine karıştırılmamalıdır.
İnsan ticaretiyle bağlantı, failin konumu ve ayrı delil soruları
TCK m. 80 ile m. 227 aynı suç değildir
İnsan ticareti suçunda mağdurun temini, taşınması, sevki veya barındırılması gibi hareketler ve sömürü amacı ile kanunun aradığı diğer unsurlar önem taşır. Fuhuş suçunda ise TCK m. 227'nin belirlediği teşvik, kolaylaştırma, tedarik, barındırma, aracılık ve yer temini hareketleri ayrı düzenlenmiştir. Tek bir olayda iki suçun birlikte ileri sürülmesi halinde hangi maddi fiilin hangi kanuni unsuru karşıladığı, cebir/tehdit/hilenin yeri ve suçların içtimaı gerekçelendirilmelidir. Bir kişinin aynı mekanda bulunması, tek başına insan ticareti ya da fuhşa aracılık kastını kanıtlamaz.
Cebir, tehdit, hile ve çaresizlikten yararlanmanın ispatı
TCK m. 227/4'teki ağırlaştırıcı nedenler yönünden mağdurun iradesini etkileyen somut davranışlar, ilişkinin ekonomik ve sosyal koşulları, iletişimler, barındırma ve para aktarımı kayıtları incelenmelidir. Yalnız mağdurun ekonomik güçlük içinde bulunması, failin bundan bilerek yararlandığının otomatik kanıtı sayılamaz; buna karşılık görünür fiziksel zor kullanma bulunmaması da istismar iddiasını kendiliğinden çürütmez.
Tüzel kişi, örgüt faaliyeti ve suçtan elde edilen menfaat
TCK m. 227/5–7 kapsamında ailevi veya mesleki nüfuzun kötüye kullanılması, örgüt faaliyeti ve tüzel kişilere uygulanabilecek güvenlik tedbirleri farklı koşullara bağlıdır. Her işletme çalışanının örgüt üyesi veya bütün kurum gelirinin suçtan elde edilmiş değer sayılması doğru değildir. Banka, rezervasyon, iletişim ve işletme kayıtları somut failin rolünü belirlemek için kullanılabilir; hukuki sorumluluk kişi ve fiil düzeyinde kurulmalıdır.
Koruma ve etkin soruşturmanın birlikte yürütülmesi
Özellikle çocuklar bakımından kimliğin gizliliği, uzman destekli beyan, güvenli barınma ve ilgili sosyal hizmet tedbirleri önemlidir. Soruşturma, mağdurun tekrar örselenmesini engellerken failin kimliğini ve her suç unsurunu denetlenebilir delillerle ortaya koymalıdır. TCK m. 227 kapsamındaki soruşturma, mağdura karşı başka suçlar bakımından gerekli incelemeyi otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Sonuç
TCK 227’de çocuğun fuhşuna yönelik özel koruma, yetişkinlerdeki teşvik/aracılık fiilleri, cebir ve nüfuzun kötüye kullanılması ile insan ticareti arasındaki sınırlar aynılaştırılamaz. Her failin somut eylemi ve gerçekleşen seçimlik hareket belirlenmeden sağlıklı suç vasfı ve ceza hesabı kurulamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğun fuhşuna aracılık suçunun cezası nedir?
TCK m. 227/1’de dört–on yıl hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası öngörülür.
Yetişkinde fuhşa aracılık için cinsel ilişkinin gerçekleşmesi şart mı?
TCK m. 227/2’deki seçimlik hareketlerden birinin gerçekleşmesi yeterli olabilir; ayrıca ilişkinin tamamlanması her durumda zorunlu değildir.
Yalnız mekan sahibi olmak suç oluşturur mu?
Hayır; failin kanundaki aracılık, kolaylaştırma veya yer temin etme hareketini gerçekleştirdiği somut olarak gösterilmelidir.
Fuhuş ve insan ticareti aynı suç mudur?
Hayır; TCK m. 80 ile 227 farklı hareket ve unsurlar içerir.
Çocuğun fuhşuna yönelik hazırlık hareketleri cezalandırılır mı?
TCK m. 227/1 özel olarak bu suçun işlenmesine yönelik hazırlık hareketlerinin tamamlanmış suç gibi cezalandırılmasını düzenler.
Kaynakça
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (özellikle ilgili maddeler), Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat. mevzuat.adalet.gov.tr
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, ilgili usul ve delil hükümleri. mevzuat.adalet.gov.tr
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (konuya uygulandığı ölçüde). mevzuat.gov.tr
- Yargıtay 14. CD, E. 2011/2604, K. 2011/2977, 15.11.2011
- Yargıtay 18. CD, E. 2019/898, K. 2020/1559, 16.01.2020