Zorla Çalıştırma ve Angarya Yasağı: İnsan Ticareti, Emek Sömürüsü ve Başvuru Yolları

İnsan ticareti ve ağır emek sömürüsünde ilk ihtiyaç bazen alacağın hesaplanması değil, kişinin güvenliğinin sağlanmasıdır. Şiddet veya yakın tehlikede 112; insan ticaretiyle ilgili bildirim ve yönlendirme bakımından YİMER 157 kullanılabilir. Kolluk veya savcılık başvurusu, koruma ve destek talebi ile işçilik alacakları için başvuru birbirinden farklı işlevler taşır. Birinin kullanılması diğerinin gereksiz olduğu anlamına gelmez. 3 4

Zorla çalıştırma, angarya ve kötü çalışma koşulları nasıl ayrılır?

İrade ve yaptırım tehdidi birlikte incelenir

Anayasa’nın 18. maddesi zorla çalıştırmayı ve angaryayı yasaklar. AİHS’nin 4. maddesi kölelik, kulluk ve zorla veya zorunlu çalıştırma bakımından koruma sağlar. Değerlendirmede işin kişinin serbest iradesine dayanıp dayanmadığı ve işi reddetmesi veya bırakması hâlinde hangi tehditle karşılaşacağı önemlidir. Tehdit yalnız fiziksel şiddet veya resmî ceza değildir; somut koşullarda ağır ekonomik baskı, ihbar tehdidi veya belgelerin alıkonulması da rol oynayabilir. 1 2

Başlangıçta işe gönüllü girmek, sonradan ortaya çıkan zorlamayı meşru hâle getirmez. İşverenin vaat ettiği işin farklı çıkması, borcun sürekli büyütülmesi, ücretin ayrılmayı engellemek için tutulması ve kişinin hareketlerinin denetlenmesi birlikte değerlendirilmelidir. Öte yandan sözleşmeden doğan her borç veya işten ayrılmanın her mali sonucu zorla çalıştırma sayılmaz. Baskının niteliği ve ağırlığı somutlaştırılmalıdır.

Bir kişinin ekonomik ihtiyacı nedeniyle güç bir işi kabul etmesiyle, bu ihtiyaçtan yararlanılarak fiilen ayrılmasının engellenmesi aynı değildir. Başvuruda “istemiyordum” açıklaması tek başına yeterli olmayabilir. Kişinin ayrılmak istediğinde neyle karşılaştığı, kime başvurabildiği, kimliğini ve ücretini alıp alamadığı, dışarıyla iletişim kurabilip kuramadığı araştırılmalıdır.

Ücret ödenmesi ihlali her zaman dışlamaz

Zorla çalıştırma için mutlaka hiç ücret ödenmemiş olması gerekmez. Bir miktar ödeme yapılırken şiddet veya ağır baskı altında çalışma sürdürülebilir. Buna karşılık ücretin düşük veya geç ödenmesi de tek başına zorla çalıştırmanın bütün unsurlarını oluşturmaz. Ücret alacağı, mülkiyet hakkı, iş sağlığı ve güvenliği ile zorla çalıştırma birbirine temas etse de farklı incelemelerdir. 2 5

Bu ayrım başvurunun gücünü artırır. Yalnız ödeme eksikliği varsa işçilik veya kamu görevi kaynaklı alacak yolu doğru merkez olabilir. Ödeme eksikliğine tehdit, kapatma veya belgelerin alıkonulması eşlik ediyorsa ceza ve koruma boyutu ayrıca ele alınmalıdır. Ağır olayın yalnız bordro uyuşmazlığı gibi görülmesi de sıradan alacağın kanıtsız biçimde insan ticareti diye sunulması da hatalıdır.

İnsan ticareti hangi durumlarda gündeme gelir?

Sömürü amacı ve kullanılan yöntemler

TCK 80; zorla çalıştırmak, hizmet ettirmek, fuhuş yaptırmak, esarete tabi kılmak veya organ verilmesini sağlamak amaçlarıyla, maddede belirtilen tehdit, baskı, cebir, aldatma ya da nüfuz veya çaresizlikten yararlanma gibi yöntemlerle gerçekleştirilen tedarik, kaçırma, taşıma, sevk veya barındırma fiillerini düzenler. Suçun unsurları somut olayda ayrı ayrı araştırılır. Yalnız işverenin kötü davranmasıyla bütün bu unsurların oluştuğu kabul edilemez. 6

İnsan ticaretinin mutlaka uluslararası sınır geçişi içermesi gerekmez. Kişinin ülke içinde taşınması veya sömürü amacıyla barındırılması da ilgili unsurlar gerçekleştiğinde değerlendirmeye girebilir. İnsan ticareti ile göçmen kaçakçılığı aynı suç değildir. Göç hareketinin bulunması her olayı insan ticareti yapmadığı gibi kişinin vatandaş olması da mağdur olmasını engellemez.

TCK 80’deki amaç ve yöntemler gerçekleştiğinde mağdurun görünürdeki rızası belirleyici olmayabilir. On sekiz yaşını doldurmayan kişiler bakımından kanun, belirtilen amaçlarla gerçekleştirilen fiillerde araç yöntemlere ilişkin özel koruma getirir. Çocuğun “kabul ettim” demesi, yetişkinlerde aranan değerlendirmeyle aynı şekilde ele alınamaz. Çocuğun güvenliği ve üstün yararı, başvuru ve delil toplama sürecinin merkezinde tutulmalıdır. 6

Hangi belirtiler birlikte değerlendirilmelidir?

Kimlik veya pasaportun verilmemesi, ücretin sürekli tutulması, açıklanamayan borçlar, işyerinden çıkışın engellenmesi, tehdit, iletişim kontrolü ve barınmanın işe bağımlı hâle getirilmesi uyarıcı olabilir. Tek belirti tek başına kesin suç kanıtı değildir; belirtilerin birleşimi ve kişinin gerçek seçenekleri değerlendirilir. Dil bilmemek, düzensiz göç statüsü, engellilik veya çocukluk bu seçenekleri daraltabilir.

Mağdurun hemen kaçmaması veya ilk görüşmede bütün olayı anlatmaması, iddianın kendiliğinden asılsız olduğunu göstermez. Korku, ekonomik bağımlılık ve faile bağlı barınma koşulları anlatımı etkileyebilir. Bununla birlikte soruşturmada olayın tutarlılığı, tarihleri ve dış kayıtlarla desteklenmesi önemlidir. Güvenli ve gerektiğinde tercümanlı görüşme, hem kişinin korunmasına hem olguların doğru anlaşılmasına hizmet eder.

Devletin koruma ve soruşturma yükümlülükleri nelerdir?

Devletin yükümlülüğü yalnız kendisinin zorla çalıştırmamasıyla sınırlı değildir. AİHS 4 kapsamında uygun hukuk ve uygulama çerçevesi oluşturmak, somut riskler karşısında makul koruyucu tedbirleri değerlendirmek ve savunulabilir iddiaları etkili biçimde soruşturmak da önem taşır. Özel işverenin veya aracının fiili, kamu makamlarının sorumluluğunun hiçbir şekilde doğmayacağı anlamına gelmez. 2

Koruma ihtiyacının anlaşılması için her olayda kesinleşmiş ceza mahkûmiyetini beklemek uygun değildir. Yetkililere ulaşan ciddi belirtiler, mağdurun tanımlanması ve güvenliğinin değerlendirilmesini gerektirebilir. Soruşturmanın etkili olması sonuçta mutlaka mahkûmiyet çıkması demek değildir; olayın ciddiyetine uygun, özenli ve gerçekçi araştırma yapılması gerekir.

Bu alanda iş müfettişi tespiti, sağlık kaydı, kolluk gözlemi, göç idaresi değerlendirmesi ve tanık anlatımı farklı parçaları aydınlatabilir. Kurumlar arasındaki bilgi akışı kişinin güvenliğini ve gizliliğini gözetmelidir. Mağdurun çalışma veya ikamet statüsündeki sorunlar, ağır sömürü iddiasının araştırılmaması için genel gerekçe hâline getirilmemelidir.

AİHM kararları hangi ölçütleri ortaya koyuyor?

Siliadin ve Chowdury kararları

Siliadin/Fransa, B. No: 73316/01, 26/7/2005 kararında ev içi hizmette sömürülen genç kişinin durumu ele alınmıştır. AİHM, kulluk ve zorla çalıştırmaya karşı etkili ceza hukuku koruması bakımından ihlal saptamıştır. Olayı yalnız özel kişiler arasındaki ücretsiz çalışma anlaşması olarak görmek, kişinin bağımlılığı ve gerçek ayrılma imkânı üzerindeki baskıyı gözden kaçırır. 2; 15, §§ 117–120, 148–149

Chowdury ve diğerleri/Yunanistan, B. No: 21884/15, 30/3/2017 kararında tarım işçilerinin ücret alamama, ağır koşullar ve silahlı gözetim altındaki çalışması incelenmiştir. AİHM insan ticareti ve zorla çalıştırma bağlamında devletin yükümlülüklerini değerlendirmiş ve ihlal bulmuştur. Başlangıçta çalışmayı kabul etmek veya işyerinden fiziksel olarak uzaklaşma ihtimalinin bulunması, olayın bütünündeki zorlama ve kırılganlığı ortadan kaldırmamıştır. 2 16

Bu kararlar bütün düşük ücretli işleri aynı kategoriye sokmaz. Özgün katkıları, görünürdeki sözleşmenin arkasındaki gerçek koşulları araştırmayı gerektirmeleridir. Türk hukukundaki başvuruda da iş sözleşmesinin imzası kadar çalışma düzeni, tehditler, borç ilişkisi, gözetim ve çıkış imkânları anlatılmalıdır.

Rantsev kararının kurumlar bakımından önemi

Rantsev/Kıbrıs ve Rusya, B. No: 25965/04, 7/1/2010 kararı insan ticaretinin AİHS 4 kapsamıyla ilişkisini ve devletlerin koruma ile araştırma yükümlülüklerini açıklayan önemli kararlardandır. İki devletin sorumluluğu aynı fiil ve aynı gerekçeyle kurulmamıştır. Kararı “her kurum her sonuçtan sorumludur” biçiminde genellemek yerine, hangi makamın hangi riskten haberdar olduğu ve hangi tedbiri alabileceği belirlenmelidir. Kıbrıs yönünden pratik koruma eksikliği; Rusya yönünden insan ticareti iddiasını araştırma yükümlülüğündeki eksiklik ayrılmıştır. 2; 17, hüküm, bent 8–11

Başvurucu bakımından bunun karşılığı, önceki bildirimlerin tarih ve içeriğini saklamaktır. Bir kuruma yalnız ücret sorunu bildirilmişken sonradan o kurumun bilinmeyen şiddet riskini görmezden geldiği ileri sürülmesiyle, açık tehdit ve kapatma bildirimine rağmen işlem yapılmaması farklıdır. Kurumun bilgisi, yetkisi ve makul hareket imkânı somutlaştırılmalıdır.

AYM kararlarında ücret ve mesleki yükümlülük ayrımı

Atilla İnan: vekâlet ücreti uyuşmazlığı

Atilla İnan, B. No: 2012/615, 21/11/2013 kararında Sayıştay yargılamasıyla bağlantılı vekâlet ücreti meselesi ele alınmıştır. Zorla çalıştırma iddiası açıkça dayanaktan yoksun bulunarak kabul edilemez sayılmıştır. Karar, her vekâlet ücreti uyuşmazlığının anayasal angarya niteliğinde olmadığını gösterir. Başvurucunun kendi hakkıyla müvekkilinin hakkını ayırması da önemlidir; kararın farklı şikâyetlere ilişkin sonuçları birbirine karıştırılmamalıdır. 7

Yasemin Balcı: angarya yönünden ret, mülkiyet yönünden ihlal

Yasemin Balcı [GK], B. No: 2014/8881, 25/7/2017 kararında adli tıp uzmanının otopsi hizmetleri ve ödenen ücret incelenmiştir. AYM çoğunluğu, zorla çalıştırma ve angarya yasağının ihlal edilmediğine; mülkiyet hakkının ise ihlal edildiğine karar vermiştir. Çalışmaya uygun ücret beklentisi ve ücretin belirlenme biçimi mülkiyet incelemesinde önem taşımıştır. 5

Kararda angarya yönünden karşıoylar bulunmaktadır. Bunların gerekçeleri hukuki tartışma için değerlidir; ancak çoğunluğun hükmüymüş gibi “AYM angarya ihlali buldu” denemez. Uygulamada başvurucu, ağır ücret dengesizliği iddiasını yalnız 18. maddeye bağlamak yerine, uygun alacak yolu ve mülkiyet güvencesini de değerlendirmelidir. Bir hak yönünden ret, başka hak yönünden incelemenin gereksiz olduğu anlamına gelmez.

Ali Şanlı: zorunlu hizmet ve eğitim gideri

Ali Şanlı, B. No: 2019/18003, 31/3/2022 kararında zorunlu hizmet süresi tamamlanmadan ayrılan personelden öğrenim gideri istenmesi değerlendirilmiştir. AYM, somut eğitim ve hizmet ilişkisini, kişiye sağlanan avantajları ve yükün ölçüsünü inceleyerek zorla çalıştırma ve angarya yasağının ihlal edilmediğine karar vermiştir. 8

Bu karar, her eğitim gideri veya sözleşme cezasının geçerli olduğu anlamına gelmez. Gerçek eğitim maliyeti, çalışılmış süre, hesaplama yöntemi, öngörülebilirlik ve ayrılmayı fiilen imkânsız kılan yük olup olmadığı önemlidir. Özel sektörün eğitim geri ödeme şartına, kamu personelinin zorunlu hizmet rejimi hiç değişmeden uygulanamaz. İlgili sözleşme ve kanuni düzenleme kendi bağlamında incelenmelidir.

2026 tarihli sosyal çalışma görevlileri kararı

AYM, E.2025/252, K.2026/71, 26/3/2026 kararında, başka kurum çalışanları veya serbest meslek mensupları arasından görevlendirilen sosyal çalışma görevlilerine ayrıca belirli bir ek ödemenin yapılmamasını incelemiştir. Mahkeme, bu kişilere bilirkişilik esaslarına göre ücret ödenmesini esas alarak iptal talebini oybirliğiyle reddetmiştir. Karar 25/5/2026 tarihli, 33264 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. 14

Buradaki belirleyici ayrım, belirli bir ek ödemenin yapılmaması ile hiçbir ücret ödenmeden çalışma arasındaki farktır. Karar bütün kamu görevlilerinin ücretsiz ek işe zorlanabileceği sonucunu doğurmaz. Ücretin hangi rejimde doğduğu, görevlerin hukuki statüsü ve karşılaştırılan kişilerin benzer durumda olup olmadığı incelenmelidir. Başvuruda yalnız ek ödeme kaleminin reddedildiği yazılırsa toplam ücret rejimi gözden kaçabilir; tersine uygulamada ödenmesi gereken bilirkişilik ücretinin hiç ödenmemesi ayrı uyuşmazlıktır. 14, §§ 20–29

Kamu görevi ve olağan vatandaşlık yükümlülükleri

Anayasa’nın 18. maddesi; şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzere hükümlülük veya tutukluluk sürelerindeki çalışmaları, olağanüstü hâllerde istenecek hizmetleri ve ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmalarını zorla çalıştırma sayılmayan alanlar olarak belirtir. AİHS 4/3’te de kapsamı belirleyen düzenlemeler vardır. 1 2

Bu hükümler sınırsız ücretsiz emek yetkisi değildir. Çalışmanın kanuni dayanağı, amacı, şartları ve yükü incelenmelidir. Mesleki görevin önceden biliniyor olması önem taşıyabilir; fakat tek başına her ek yükü meşru kılmaz. Uzun süre, aşırı iş yükü, eşitsiz dağılım ve mesleki avantajlarla orantısız külfet ayrıca değerlendirilmelidir.

Olağanüstü durum gerekçesi de yapılacak hizmetin o ihtiyaca bağlantısını ortadan kaldırmaz. Kamu makamının talebi ile özel bir kişinin kendi yararına iş yaptırması farklıdır. Başvurucu, görevlendirme yazısını, fiilî çalışma günlerini, olağan görev tanımını ve ödeme rejimini birlikte sunmalıdır. Sadece “görevim değildi” açıklaması yerine görevin neden yasal sınırı aştığı gösterilmelidir.

Mağdur nereye ve nasıl başvurmalıdır?

Güvenlik, ceza soruşturması ve destek

Yakın tehlike varsa güvenli biçimde acil yardım istenmelidir. İnsan ticareti veya zorla çalıştırma şüphesi savcılık ve kolluğa bildirilebilir. TCK 80 yanında olayın niteliğine göre iş ve çalışma hürriyetinin ihlali, tehdit, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma veya diğer suçlar gündeme gelebilir. Mağdurun doğru suç adını eksiksiz bilmesi beklenmez; olayları açık anlatması esastır. 3 6

Yabancılar bakımından 6458 sayılı Kanun’un 48. maddesi, insan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan kişilere valilikçe otuz günlük ikamet izni verilmesini düzenler. Amaç, etkilerden kurtulma ve yetkililerle iş birliği yapıp yapmamaya karar verebilme süresidir; diğer ikamet izinlerinin şartları aranmaz. Güvenlik, sağlık veya özel durum nedeniyle en fazla altışar aylık uzatmalar mümkün olup toplam süre üç yılı geçemez. Bu koruma, koşulsuz ve süresiz ikamet hakkı olarak sunulmamalıdır. 4

Barınma, sağlık, psikososyal destek, tercüman ve hukuki yardım ihtiyacı yetkili kurumlara bildirilmelidir. Mağdurun güvenli konumu faille paylaşılmamalı; başvurunun ayrıntıları herkese açık ortamlara taşınmamalıdır. Vatandaş mağdurların korunması da önemlidir; yabancılara özgü ikamet düzenlemesi bütün destek sisteminin yalnız yabancılar için bulunduğu anlamına gelmez.

İşçilik alacakları ve kamu görevi kaynaklı talepler

Özel iş ilişkisindeki ücret, fazla çalışma ve tazminat talepleri bakımından görevli yargı ve dava şartı arabuluculuk düzenlemeleri değerlendirilir. İş Mahkemeleri Kanunu kapsamındaki zorunlu arabuluculuk, insan ticareti suçunun soruşturulması için ön koşul değildir. Ceza başvurusunu arabuluculuk sonuçlanana kadar bekletmek zorunluluğu yoktur. 9

İşten ayrılma veya fesih kararı verilmeden önce haklı fesih, ücret alacağı, zamanaşımı ve güvenlik boyutu birlikte incelenmelidir. İşe iade talebi söz konusuysa, şartları bulunan işçi bakımından fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ayda arabulucuya başvuru ve anlaşmama son tutanağından itibaren iki haftada dava süreleri önemlidir. Bu süreler bütün ücret alacaklarının süresi değildir. 10

Kamu personelinin görevlendirme veya ödeme uyuşmazlığında idari başvuru ve idari yargı yolları gündeme gelebilir. Özel hukuk işçisiyle kamu görevlisinin aynı kurumda çalışması, bütün uyuşmazlıklarının aynı mahkemede görüleceği anlamına gelmez. Statü, talebin dayanağı ve işlem türü baştan belirlenmelidir.

Deliller ve anayasal başvuru nasıl hazırlanır?

Delil toplamak için tehlikeli ortama geri dönmek veya faille yüzleşmek zorunlu değildir. Güvenli biçimde mevcut kayıtlar korunmalı; hukuken temin edilmesi gereken kayıtlar yetkili mercilerden istenmelidir. Başkasının hesabına izinsiz erişmek gibi yöntemler yeni sorunlar doğurabilir. Tanıkların güvenliği ve üçüncü kişilerin verileri de gözetilmelidir.

AYM aşamasında özel kişinin fiiliyle devletin anayasal yükümlülüğü arasındaki ilişki açıklanmalıdır. Etkili olağan yollar tüketilmeli; soruşturmanın veya yargılamanın hangi eksikliklerinin ileri sürüldüğü gösterilmelidir. Nihai kararın öğrenilmesinden itibaren otuz günlük süre korunur. Avukatlar UYAP Avukat Portal üzerinden de başvurabilir; kayıt ve eklerin tamamlandığı doğrulanmalıdır. 11 12

Soruşturma kararı ve tazminat talepleri nasıl izlenir?

İnsan ticareti suçu şikâyete bağlı değildir. Bu nedenle mağdurun başlangıçta resmî şikâyet vermemesi, yetkililerin öğrendiği ciddi belirtileri araştırma yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte mağdurun güvenli biçimde olayları ve taleplerini bildirmesi, araştırmanın yönünü belirlemeye yardımcı olur. Başka suçlar yönünden şikâyet şartı bulunabileceği için bütün fiillerin aynı usule tabi olduğu düşünülmemelidir. 6

Savcılığın kovuşturmaya yer olmadığı kararında, mağdurun anlattığı baskı araçları ve istenen araştırmaların yapılıp yapılmadığı incelenmelidir. CMK 173 uyarınca suçtan zarar görenin itiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. İtirazda yalnız önceki dilekçeyi tekrarlamak yerine araştırılmayan tanık, ödeme kaydı, barınma düzeni veya tehdit olgusu gösterilmelidir. Ceza soruşturmasında sonuç alınamaması, farklı koşullara bağlı ücret veya tazminat talebini her durumda ortadan kaldırmaz. 13

Örneğin pasaportunun işverende tutulduğunu, ücret alamadığını ve ayrılırsa ihbar edilmekle tehdit edildiğini söyleyen yabancı işçinin olayında; işveren belgeleri güvenli saklama amacıyla aldığını ve işçinin istediğinde ayrılabildiğini savunabilir. Bu varsayımsal uyuşmazlıkta belgenin iadesinin gerçekten istenip istenmediği, verilen cevap, işçinin dışarı çıkma imkânı ve ücretin ayrılmayla ilişkilendirilmesi araştırılır. Tek bir sözleşme veya tek bir mesaj bütün olayı açıklamayabilir.

Mali taleplerde çalışma dönemi, ücret anlaşması, yapılan ödeme ve gerçek zarar ayrı hesaplanmalıdır. Bedensel veya ruhsal zarar iddiası uygun sağlık kayıtlarıyla desteklenebilir. Ceza davası, ücret alacağının tahsili ve anayasal giderim aynı amaçla yürütülmez. Her dosyada istenen sonuç açık olmalı; bir merciden o merciin yetkisi dışındaki bütün sonuçları tek kararda vermesi beklenmemelidir.

Temsil, başvuru biçimi ve giderler

Mağdurun güvenli iletişim adresi, dili ve temsil ihtiyacı başvuru başlangıcında belirlenmelidir. Çocuk veya kendini ifade etmekte güçlük çeken kişi bakımından gerekli temsil ve destek mekanizmaları ayrıca işletilir. Ceza soruşturmasındaki mağdur sıfatı ile alacak davasındaki işçi veya kamu personeli sıfatı farklı işlemlere yol açar. Dilekçede fail olduğu ileri sürülen kişiyle, tazminat talebinin yöneltildiği kişi veya idare doğru ayrılmalıdır.

AYM bireysel başvurusu, başvuru formu ve gerekli eklerle hazırlanır. Nihai karar, öğrenme kaydı ve olağan başvuruların sonuçları düzenli biçimde sunulmalı; formun yerine eklerdeki uzun dilekçelere genel gönderme yapılmamalıdır. Başvuru harca tabidir; ödeme gücü bulunmayanlar koşulları varsa adli yardım isteyebilir. Harç ve giderlerle avukatlık ücret sözleşmesi ayrı kalemlerdir. Başvuru tarihindeki tutar ve ödeme belgesi kontrol edilmeli; önceki yılın tarifesi kullanılmamalıdır. Harç ödenmesi veya adli yardım istenmesi, eksik formu, süresi geçmiş başvuruyu ya da tüketilmemiş yolu kendiliğinden düzeltmez. 11

Sonuç

Zorla çalıştırma ve angarya değerlendirmesi, ücret miktarından daha geniş bir inceleme gerektirir. Kişinin gerçek iradesi, baskı araçları, ayrılma imkânı ve kamu makamlarının tepkisi birlikte ele alınmalıdır. Güvenlik ve koruma ihtiyacı, ceza soruşturması ve mali talepler uygun mercilerde birbirini tamamlayabilir. Bu genel rehber, somut olayda suç niteliği, görev ve süre bakımından yapılacak hukuki incelemenin yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Ücretin ödenmemesi her zaman angarya mıdır?

Hayır. Ücret alacağı ile zorla ve karşılıksız çalışma farklı değerlendirmeler gerektirir. Baskı, irade ve ayrılma imkânı somutlaştırılmalıdır.

Ücret alan kişi zorla çalıştırılmış olabilir mi?

Evet. Bir miktar ödeme yapılması, tehdit veya ağır baskı altında çalıştırmayı kendiliğinden hukuka uygun kılmaz.

İşe gönüllü başlamak sonraki sömürüyü kabul etmek midir?

Hayır. Sonradan ortaya çıkan tehdit, borç baskısı, kimlik alıkoyma veya ayrılmayı engelleme ayrıca incelenir.

İnsan ticareti için sınır geçmek gerekir mi?

Gerekmez. Kanundaki unsurlar gerçekleştiğinde ülke içindeki tedarik, sevk veya barındırma da ilgili suç kapsamında değerlendirilebilir.

İşçilik arabuluculuğu bitmeden savcılığa gidilebilir mi?

Evet. İşçilik alacağına ilişkin arabuluculuk, insan ticareti veya başka bir suçun soruşturulmasının ön şartı değildir.

Kimliğin işverende kalması tek başına insan ticareti kanıtı mıdır?

Tek başına kesin sonuca yetmeyebilir. Kimliğin istenince verilip verilmediği, neden tutulduğu ve diğer baskı belirtileri birlikte araştırılır.

Yasemin Balcı kararında angarya ihlali bulundu mu?

Çoğunluk angarya ve zorla çalıştırma yönünden ihlal olmadığına, mülkiyet hakkı yönünden ihlal bulunduğuna karar verdi. Karşıoylar çoğunluk hükmüyle karıştırılmamalıdır.

İnsan ticareti mağduru yabancı için özel ikamet imkânı var mı?

Evet. 6458 sayılı Kanun’da otuz günlük başlangıç izni ve koşullu uzatma düzenlenmiştir. Değerlendirme, yetkili makam tarafından kişinin somut durumuna göre yapılır.

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 18, 35, 36, 49, 55 ve 148. Resmî metin.

2. AİHM Yazı İşleri Müdürlüğü, AİHS 4. madde rehberi, 28/2/2026 güncellemesi; özellikle zorla çalıştırma, insan ticareti ve pozitif yükümlülük bölümleri. Rehberde Siliadin/Fransa (73316/01, 26/7/2005), Rantsev/Kıbrıs ve Rusya (25965/04, 7/1/2010), Chowdury ve diğerleri/Yunanistan (21884/15, 30/3/2017) kararları. Resmî rehber.

3. Adalet Bakanlığı, İnsan Ticareti mağdur bilgilendirmesi; Göç İdaresi Başkanlığı, YİMER. Mağdur bilgilendirme, YİMER resmî sayfası.

4. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, özellikle m. 48–49. Resmî metin.

5. AYM, Yasemin Balcı [GK], B. No: 2014/8881, 25/7/2017, özellikle §§ 61–80, 87–98 ve hüküm. Resmî karar.

6. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, özellikle m. 80 ve 117. Resmî metin.

7. AYM, Atilla İnan, B. No: 2012/615, 21/11/2013, zorla çalıştırma incelemesi ve hüküm. Resmî karar.

8. AYM, Ali Şanlı, B. No: 2019/18003, 31/3/2022, özellikle §§ 55–78. Resmî karar.

9. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, özellikle m. 3. Resmî metin.

10. 4857 sayılı İş Kanunu, özellikle m. 20, 24, 32 ve 34. Resmî metin.

11. 6216 sayılı Kanun, m. 45–50. Resmî metin.

12. AYM, Bireysel Başvurular UYAP Avukat Portalı Üzerinden Alınmaya Başlandı, 1/10/2025. Resmî duyuru.

13. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 172–173. Resmî metin.

14. AYM, E.2025/252, K.2026/71, 26/3/2026; RG 25/5/2026, 33264; özellikle §§ 20–29 ve hüküm. Resmî karar.

15. AİHM, Siliadin/Fransa, B. No: 73316/01, 26/7/2005, §§ 117–120, 148–149 ve hüküm. HUDOC tam karar.

16. AİHM, Chowdury ve diğerleri/Yunanistan, B. No: 21884/15, 30/3/2017. HUDOC’ta yayımlanan Mülteci-Der Türkçe çevirisi; Mahkemenin resmî çevirisi değildir. Karar çevirisi.

17. AİHM, Rantsev/Kıbrıs ve Rusya, B. No: 25965/04, 7/1/2010, özellikle §§ 284–309 ve hüküm. HUDOC tam karar.