İş Sözleşmesinin Feshi ve İşten Ayrılma Süreçleri
Fesih işlemi, iş ilişkisinin en fazla uyuşmazlık doğuran aşamalarından biridir. Fesih nedeninin doğru nitelendirilmesi; savunma alınması, yazılı bildirim, bildirim süresi, haklı veya geçerli neden, son çare ilkesi, eşit işlem yükümlülüğü ve feshe bağlı ödemeler yönünden ayrı ayrı incelenmelidir.
Bu alandaki çalışmalar:
- İşveren tarafından haklı nedenle derhal fesih
- İşçi tarafından haklı nedenle fesih
- İş güvencesi kapsamındaki geçerli nedenle fesih
- Performans veya davranış nedeniyle fesih
- İşletmesel karar, küçülme, yeniden yapılanma ve pozisyonun kaldırılması
- İşçinin sağlık durumu, devamsızlığı veya zorlayıcı nedenler
- Ücretin ödenmemesi veya çalışma koşullarının uygulanmaması nedeniyle fesih
- İstifa iradesinin geçerliliği
- İkale sözleşmesi ve makul yarar incelemesi
- Emeklilik, askerlik ve evlilik nedeniyle sona erme
- Belirli süreli sözleşmenin sona ermesi
- Toplu işçi çıkarma ve kurum bildirimleri
- Fesih bildiriminin hazırlanması ve tebliği
- Fesih sonrası ücret, tazminat ve izin hesabı
- İbraname, sulh ve teslim belgelerinin hukukî denetimi
başlıklarını kapsar. Fesih işlemi yalnız sonuç bildirimi değildir; feshe götüren olayların, tutanakların, performans ölçütlerinin ve işyerindeki benzer uygulamaların önceden ve tutarlı biçimde kayıt altına alınması gerekir.
Kıdem, İhbar ve Feshe Bağlı Tazminat Davaları
Kıdem veya ihbar tazminatına hak kazanılıp kazanılmadığı yalnız çalışma süresine göre belirlenmez. İş sözleşmesini kimin, hangi nedenle ve hangi tarihte sona erdirdiği; çalışma süresinin kesintili olup olmadığı, işyeri devri, alt işveren değişikliği, ücretin gerçek tutarı ve düzenli menfaatlerin tazminata esas ücrete etkisi birlikte incelenir.
Bu kapsamda:
- Kıdem tazminatı
- İhbar tazminatı
- Kötü niyet tazminatı
- İş güvencesi tazminatı ve boşta geçen süre ücreti
- Sendikal tazminat
- Ayrımcılık tazminatı
- İş arama izni ücreti
- Haksız feshe bağlı maddi zarar talepleri
- Tazminata esas giydirilmiş ücretin belirlenmesi
- Hizmet süresi ve işverenler arasındaki sorumluluk
- Mahsup, ödeme, ibra ve takas savunmaları
- Faiz türü ve faiz başlangıcı
değerlendirilir. Tazminat hesabı, yalnız bordrodaki çıplak ücret üzerinden yapılmayabilir; düzenli ve para ile ölçülebilen menfaatlerin niteliği somut olay üzerinden belirlenir.
İşe İade Davaları ve İş Güvencesi
İşe iade talebi, her fesihte kendiliğinden uygulanmaz. İşçinin kıdemi, işyerindeki çalışan sayısı, sözleşmenin türü, işveren vekili konumu, fesih bildiriminin içeriği ve başvuru süreleri birlikte incelenir. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren başlayan süreler kısa ve hak düşürücü nitelikte olabileceğinden dosyanın gecikmeden değerlendirilmesi gerekir.
Bu kapsamda:
- İş güvencesi koşullarının incelenmesi
- Fesih nedeninin açık ve kesin olup olmadığı
- Savunma alınması gereken hâller
- Performans ve davranış fesihlerinde ölçütlerin denetlenmesi
- İşletmesel kararın tutarlılık, keyfîlik ve ölçülülük yönünden incelenmesi
- Feshin son çare olması ilkesi
- İşe iade talebiyle zorunlu arabuluculuk
- Feshin geçersizliği ve işe iade davası
- Boşta geçen süre ücreti ve diğer haklar
- İşe başlatmama tazminatı
- İşçinin süresinde başvurusu ve işverenin daveti
- Samimi işe başlatma iradesi ve işe başlama koşulları
- Alt işveren veya birlikte istihdam durumunda sorumluluk
ele alınır. İşe iade kararının alınması sürecin sonu değildir; kesinleşen karar sonrasında işçinin başvurusu, işverenin daveti ve işe başlatmanın gerçek koşulları da ayrıca hukukî sonuç doğurur.
Fesih Öncesi ve Sonrasında Kritik Kontroller
İşe iade için bir ay ve iki hafta
4857 sayılı Kanun m.20 kapsamında işe iade isteyen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılabilir. Bu süreler alacak davasının zamanaşımıyla aynı değildir.
İş güvencesi bakımından kural olarak belirsiz süreli sözleşme, en az altı aylık kıdem ve otuz işçi koşulları; işverenin aynı işkolundaki işyerlerinin hesabı ve işveren vekili istisnası birlikte incelenir. Yer altı işçilerinde altı aylık kıdem şartı aranmaz. Sözleşmeye yalnız yönetici yazılması iş güvencesini kendiliğinden kaldırmaz.
Karardan sonra başvuru ve işe başlatma
Kesinleşen işe iade kararının tebliğinden itibaren işçinin on işgünü içinde işverene başvurması gerekir. İşverenin başvuru üzerine bir ay içinde işe başlatma yükümlülüğü ve davetin gerçek çalışma koşulları değerlendirilir. Davayı kazanmak, sonraki bildirimlerin gereksiz olduğu anlamına gelmez.
İstifa, ikale ve ibra aynı işlem değildir
Haklı fesih nedeniyle ayrılma, olağan istifa ve karşılıklı sona erdirme farklı sonuçlar doğurur. Kıdem için kural olarak en az bir yıl çalışma yanında sona erme nedeni de aranır. Haklı nedenle fesihte ihbar tazminatı doğacağı varsayılmamalıdır. İkale teklifinin kimden geldiği, irade ve makul yarar incelenir.
Türk Borçlar Kanunu m.420 kapsamındaki işçi ibrasında yazılılık, sona ermeden itibaren en az bir ay, alacak türü ve miktarının açıklığı ile banka üzerinden eksiksiz ödeme koşulları birlikte değerlendirilir. Arabuluculuk anlaşmasının özel rejimi ayrıca incelenir; her imza tüm hakların geçerli biçimde sona erdiğini göstermez.
Derhal fesihte her olaya tek süre uygulanmaz
4857 m.26’daki altı işgünü ve bir yıllık süreler, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayalı fesih hakkıyla ilgilidir. Öğrenen yetkili kişi, olay tarihi ve işçinin maddi çıkar sağlaması istisnası değerlendirilir. Bu süreler sağlık veya zorlayıcı neden fesihlerine otomatik uygulanmaz.
Görüşmeye Hazırlık
Çalışma dönemi, sözleşme, fesih veya başvuru belgeleri ile ilgili kayıtları hazırlayın. Eksik belgeleri ve yaklaşan süreyi ilk görüşmede belirtin.
İlk Görüşme Hazırlık Listesi · PDF