Türk–Yabancı Eşlerin Boşanma Protokolünde Çocuk: Velayet, Kişisel İlişki, Seyahat ve Eğitim Düzeni

Çocukla ilgili protokol hükümleri hâkimi bağlar mı?

Önce uygulanacak hukuk belirlenir

Eşlerden birinin Türk, diğerinin yabancı olması, boşanmanın ve çocukla ilgili bütün meselelerin kendiliğinden Türk hukukuna tabi olduğu anlamına gelmez. MÖHUK m.1/2 milletlerarası sözleşmeleri saklı tutar; m.14 boşanmanın sebepleri, hükümleri ve boşanmada velayete ilişkin bağlama kurallarını düzenler. Çocuk bakımından uygulanabilir bir milletlerarası sözleşme varsa onun yetki ve uygulanacak hukuk hükümleri ayrıca değerlendirilir. “Türkiye’de dava açıyoruz, her konuda yalnız Türk hukuku uygulanır” yaklaşımıyla protokol hazırlanmamalıdır.[2][3]

Türk hukukunun uygulandığı anlaşmalı boşanmada TMK m.166/3; evliliğin en az bir yıl sürmesini, tarafların birlikte başvurmasını veya birinin diğerinin davasını kabul etmesini, hâkimin tarafları bizzat dinlemesini ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini gerektirir. Çocukların durumu ve mali sonuçlar yönünden düzenleme uygun bulunmalıdır. Hâkimin gerekli gördüğü değişiklikleri tarafların kabul etmesiyle anlaşmalı boşanmaya karar verilebilir.[1]

İmza, çocuğun yararının yerine geçmez

Çocuğa ilişkin hüküm, ebeveynlerin imzası bulunduğu için otomatik olarak onaylanmaz. Hâkim; yaş, bakım ihtiyacı, okul düzeni, güvenlik, ebeveynlerle ilişkiler ve planın uygulanabilirliğini değerlendirir. TMK m.184/5 de boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmaların hâkim onayı olmadan geçerli olmayacağını belirtir. Protokolde “taraflar gelecekte velayet değişikliği isteyemez” denilmesi, koşullar değiştiğinde çocuğun yararını korumaya yönelik yargısal incelemeyi ortadan kaldırmaz.[1]

Uygulamada yalnız “müşterek çocuk annede kalacaktır” yazılması yetersizdir. Bunun hukuki velayeti mi, günlük ikameti mi, geçici bakım düzenini mi ifade ettiği; diğer ebeveynin hangi karar ve bilgilere katılacağı açıklanmalıdır.

Çocuk başka ülkede yaşıyorsa Türk mahkemesi her konuda yetkili midir?

1996 Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi uygulanıyorsa temel bağlantı çocuğun mutad meskenidir; bu kavram, fiilî ve süreklilik taşıyan yaşam düzeni üzerinden değerlendirilir. Vatandaşlık, nüfus kaydı veya protokole yazılan tek bir adres tek başına bütün yetki sorununu çözmez. Hukuka aykırı götürme veya alıkoymada m.7’nin özel yetki koruması ayrıca önem taşır.[3]

Boşanma mahkemesinin çocuk hakkında karar verme yetkisi

Sözleşme m.10, çocuk başka bir taraf devlette mutad meskene sahip olsa da boşanma mahkemesine belirli koşullarla koruma tedbiri alma imkânı tanır. Mahkemenin kendi hukuku buna izin vermeli; dava başlarken ebeveynlerden biri o devlette mutaden oturmalı ve ebeveynlerden en az biri çocuk hakkında ebeveyn sorumluluğu taşımalıdır. Yetki, ebeveynlerle birlikte ebeveyn sorumluluğu bulunan diğer kişilerce de kabul edilmeli ve çocuğun üstün yararına uygun olmalıdır.[3]

Bu nedenle “taraflar Türk mahkemelerini yetkili seçmiştir” cümlesi, tek başına yeterli bir yetki dayanağı değildir. Dava dosyasında bağlantı noktaları ve kabulün kapsamı gösterilmelidir. Devam eden yabancı yargılama da açıklanmalı; paralel başvurular bakımından m.13 değerlendirilmelidir.[3]

Boşanma sonrasında aynı yetki süresiz devam etmez

M.10’a dayanan özel yetki, boşanma kararının kesinleşmesi veya yargılamanın başka nedenle sona ermesiyle biter. Buna karşılık önceden alınan koruma tedbirleri, m.14 uyarınca yetkili makam tarafından değiştirilene, yerine başka tedbir konulana veya kaldırılana kadar kendi koşulları içinde etkisini sürdürebilir. Protokolde yıllar sonraki bütün uyuşmazlıkları aynı mahkemeye bağlayan bir ifade, bu ayrımı ortadan kaldırmaz.[3]

Velayet, yaşayacağı yer ve ebeveynlerin karar yetkisi nasıl ayrılmalıdır?

Protokolün çocuk bölümü, birbirinden farklı üç soruyu cevaplamalıdır: Hukuki sorumluluk kimdedir; çocuk günlük yaşamını nerede sürdürecektir; diğer ebeveynle ilişkisi nasıl korunacaktır? Ortak velayet sözcüğünün kullanılması, çocuğun zamanının otomatik olarak yarı yarıya paylaşılacağını veya her gündelik işlem için iki imza gerekeceğini göstermez. Somut hukuki düzenin ve görev dağılımının açıklanması gerekir.[1][3]

Yaşam ülkesi ve adres bilgisi

Çocuğun yaşayacağı ülke ve şehir, okul dönemindeki ana yaşam düzeni ve adres değişikliklerinin nasıl bildirileceği belirlenmelidir. Adresin gizliliğini gerektiren bir koruma kararı varsa, genel bilgi paylaşımı hükmü bu gizliliği ortadan kaldıracak şekilde kurulamaz. Güvenlik ihtiyacına göre bildirim kanalı ve paylaşılacak bilginin sınırı belirlenmelidir.[8]

Günlük kararlarla önemli kararlar

Gündelik yemek, uyku, ödev ve olağan etkinlik düzeni ile okul değiştirme, uzun süreli tedavi veya başka ülkeye yerleşme aynı karar kategorisine konulmamalıdır. TMK m.339–342 çocuğun yararı, yetiştirilmesi, eğitimi ve temsili bakımından temel çerçeveyi oluşturur. Protokol, mevcut velayet düzenini açıklığa kavuşturmalı; kanuna ve mahkeme kararına aykırı bağımsız yetkiler üretmemelidir.[1]

“Her konuda birlikte karar verilir” gibi kapsamı sınırsız bir hüküm yerine, birlikte görüşülecek konular, bilgi gönderilecek kanal ve uyuşmazlık hâlinde başvurulacak usul ayrı yazılabilir. Susmanın otomatik onay sayılması; özellikle kalıcı taşınma, ameliyat ve okul değişikliği gibi önemli konularda ciddi belirsizlik doğurabilir.

Kişisel ilişki takvimi iki ülke arasında nasıl kurulmalıdır?

Tarih, saat ve teslim yeri birlikte yazılmalıdır

“Baba çocuğu uygun zamanlarda görebilir” veya “yaz tatilinin yarısı annede geçer” gibi ifadeler, farklı okul takvimleri ve uçuş koşulları altında uyuşmazlık üretir. Hangi okulun ilan ettiği tatil takviminin esas alınacağı, başlangıç ve bitiş günleri, saat dilimi, teslim yeri ve çocuğa kimin eşlik edeceği belirlenmelidir.

Yurt dışında yaşayan ebeveyn için her hafta sonu görüşme teorik olarak eşitlikçi görünse de yolculuk süresi ve maliyeti nedeniyle uygulanamayabilir. Daha az sayıda fakat yeterli süreli tatil görüşmeleri, çocuğun yaşı ve ihtiyaçlarıyla birlikte değerlendirilebilir. Takvim, ebeveynlerin rahatlığından önce çocuğun sağlık, eğitim ve gelişim düzenine uygun kurulmalıdır.[1]

Video görüşmesi destekleyici biçimde düzenlenmelidir

Görüntülü iletişim; yaşa uygun süre, çocuğun isteği, okul saatleri ve ülkeler arasındaki saat farkı gözetilerek planlanabilir. Ebeveynin bütün gün ulaşılabilir olma veya çocuğun her görüşmeyi kayda alma yükümlülüğü gibi hükümler kurulması uygun bir başlangıç değildir. Video görüşmesi, yüz yüze ilişkinin yapılabilir olduğu her durumda onun yerini otomatik olarak alan bir seçenek şeklinde yazılmamalıdır.

Bir defalık takvim değişikliği ile kalıcı düzenleme değişikliği de ayrılmalıdır. E-posta ile kabul edilen tek bir tatil değişikliğinin, bütün gelecek tatilleri veya mahkeme kararını kendiliğinden değiştirdiği varsayılmamalıdır.

Pasaport izni, tatil seyahati ve kalıcı taşınma aynı şey midir?

Pasaport başvurusunun kendi kuralları vardır

Türk pasaportu başvurusu bakımından, velayetin tek ebeveyne verildiği boşanma sonrasında Dışişleri Bakanlığının konsolosluk bilgilendirmesi velayet sahibi kişinin muvafakatını yeterli görür. Devam eden davada ise geçici velayet kararı bulunup bulunmamasına göre başvuru düzeni değişir. Bu açıklama, ortak velayete veya çocuğun yabancı pasaportuna aynı biçimde genellenmemeli; somut karar ve ilgili belge kuralları incelenmelidir.[6]

Protokolde pasaportu kimin muhafaza edeceği, gerektiğinde ne zaman teslim edeceği, yenileme işlemlerine nasıl katılacağı ve işlem masrafları yazılabilir. Ancak “pasaport diğer ebeveyne teslim edilir” hükmü, tek başına çocuğun başka ülkede süresiz tutulmasına izin anlamına gelmez.

Seyahat rızasının kapsamı belirli olmalıdır

Belirli bir gezi için ülke, tarih aralığı, refakatçi, iletişim ve dönüş düzeni açıklanabilir. Pasaport çıkarmaya ilişkin muvafakat ile seyahat veya kalıcı taşınma bakımından gerekli rıza ve kararlar birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Gidilecek ve aktarma yapılacak ülkenin, konsolosluğun ve taşıyıcının güncel belge şartları ayrıca doğrulanmalıdır; bir Türk boşanma protokolü bütün sınır makamlarını aynı şekilde bağlayan evrensel seyahat belgesi değildir.

Temsili örnek: Çocuğun üç haftalık yaz tatili için diğer ebeveynin yaşadığı ülkeye gitmesi kabul edilmiştir. Dönüşten önce “orada okula kaydettirdim, artık kalacak” denilmesi, başlangıçtaki tatil rızasının kapsamını aşabilir. Olayın koşullarına göre 1980 Lahey Sözleşmesi bakımından hukuka aykırı alıkoyma tartışması doğabilir. Çocuğun götürülmesinden veya tutulmasından önceki mutad mesken hukuku ve fiilen kullanılan velayet hakları incelenir; her gecikme otomatik olarak kaçırma sayılmaz.[4]

Yerleşme planında ek sorular cevaplanmalıdır

Kalıcı taşınma düşünülüyorsa yeni okul, barınma, sağlık güvencesi, ikamet izni, ulaşım maliyeti ve diğer ebeveynle ilişki bütün hâlinde ele alınmalıdır. Yerleşmeye rıza hangi ülke ve koşulları kapsar; plan gerçekleşmezse ne yapılır; hangi kararın değişmesi gerekir? Bu sorular cevaplanmadan yazılan süresiz ve ülkesiz izinler uygulama riskini artırır.

Okul, sağlık ve bilgi paylaşımı nasıl düzenlenmelidir?

Eğitimde karar ve masraf ayrı başlıklardır

Okul seçimine katılım, okul ücretini ödeme ve okuldan bilgi alma farklı konulardır. Protokol; eğitim dili, mevcut okulun devamı, okul değişikliği hakkında önceden bilgi verme, karne ve önemli bildirimlerin paylaşılması gibi hususları somutlaştırabilir. Özel okul ödemesinin kabulü, gelecekteki her ücret artışının veya bütün ek kursların sınırsız kabulü olarak kalmamalıdır.

Çocuğun bir ülkede eğitime devam ederken diğer ülkedeki ebeveynle görüşmesi planlanıyorsa, devamsızlık ve sınav takvimi hesaba katılmalıdır. Çocuğun dil ve kültür bağını destekleme amacı, çocuğa yaşına ve programına uygun olmayan ek yük getiren katı yükümlülüklere dönüşmemelidir. Eğitim kararının ölçüsü çocuğun gelişimi ve yetenekleridir.[1]

Sağlıkta acil durum ile planlı işlem ayrılmalıdır

Düzenli tedavi, ilaç bilgisi, sağlık sigortası ve planlı önemli müdahalelerde nasıl haberleşileceği açıklanabilir. Acil tıbbi yardımın, diğer ülkedeki ebeveynden e-posta yanıtı gelene kadar bekletileceğini öngören bir hüküm kurulamaz. Çocuğun korunması ve gerekli tıbbi işlemlerin tabi olduğu hukuk gözetilir; diğer ebeveyne uygun zamanda bilgi verilmesi planlanır.

Bilgi paylaşımı sınırsız hesap erişimi demek değildir. Sağlık ve okul sistemlerine erişim, çocuğun mahremiyeti ve ilgili kurumların kuralları dikkate alınarak düzenlenmelidir. Ebeveynler arasındaki bilgilendirme taahhüdü, kurumların bilgi verme yetkisini kendiliğinden genişletmez.

Nafaka, bakım ve seyahat giderleri nasıl paylaşılmalıdır?

TMK m.182, velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasını düzenler. Protokolde düzenli nafaka ile ayrıca karşılanacak okul, sağlık ve seyahat giderleri ayrılmalıdır. Çocuğun başka ülkeye gitmesi nedeniyle ortaya çıkan ek masraflar görünür hâle getirilmeden kurulan takvim uygulanamaz duruma gelebilir.[1]

Ödeme tutarı, para birimi, ödeme günü, hesap, transfer masrafları, belgelendirme ve artış yöntemi belirli olmalıdır. Olağanüstü gider sayılacak kalemler, önceden görüşme gerektiren harcamalar ve acil giderler ayrı ele alınabilir. “Bütün masraflar yarı yarıya” hükmü; kapsamı, karar usulünü ve ödeme zamanını açıklamıyorsa çatışmayı yalnız sonraya erteler.

Çocukla görüşme, ödenmeyen nafakanın yaptırımı olarak durdurulacak bir araç şeklinde düzenlenmemelidir. Aynı şekilde kişisel ilişki uyuşmazlığı, çocuğun bakım giderlerine katılmama gerekçesi olarak yazılamaz; her talep kendi hukuki yolunda değerlendirilir.[1]

1996 Lahey Sözleşmesi nafaka yükümlülüklerini kapsam dışında bırakır. Bu nedenle protokolün velayet kısmı için belirlenen uluslararası uygulama yolu, nafaka kısmına otomatik olarak taşınamaz. İlgili ülkeler ve talep türüne göre nafakaya ilişkin sözleşme ve iç hukuk ayrıca incelenmelidir.[3][5]

Çocuğun görüşü ve şiddet riski protokole nasıl yansıtılır?

Çocuk, anlaşmanın konusu olduğu kadar hak sahibidir

TMK m.339 uyarınca çocuğun olgunluğu ölçüsünde görüşü dikkate alınmalıdır. Bu, çocuğun anne veya babasını seçmeye zorlanması ya da bütün sorumluluğun ona yüklenmesi anlamına gelmez. Yaşına uygun şekilde öğrenilen ihtiyaçları; okul, yolculuk, görüşme süresi ve iletişim planında değerlendirilmelidir.[1]

Temsili örnek: Ergenlik dönemindeki çocuk, yazın tamamını diğer ülkede geçirmek yerine sınav hazırlığını ve arkadaş çevresini de koruyan bölünmüş tatil düzeni istemektedir. Ebeveynlerin yıllar önce kabul ettiği takvim tek başına yeterli cevap değildir. Yeni eğitim ihtiyacı, yolculuk yükü ve aile ilişkileri birlikte incelenerek güncelleme talebi değerlendirilebilir.[1]

Güvenlik sorunu “iletişim eksikliği” ifadesiyle geçiştirilemez

Şiddet, tehdit veya ihmal iddiasında güvenli teslim, refakat, adres gizliliği ve gerektiğinde kişisel ilişkinin sınırlandırılması ayrı değerlendirilmelidir. 6284 sayılı Kanun m.5, mevcut kişisel ilişkiye refakatçi eşliği, sınırlama veya kaldırma gibi tedbirlere imkân tanır. Protokol, yürürlükteki koruma kararlarına uygun olmalıdır; tarafların anlaşması güvenlik incelemesinin yerine geçmez.[8]

AİHM’in I.M. ve Diğerleri/İtalya kararında, görüşmelerin öngörülen koruma koşullarına uygun yürütülmemesi ve bildirilen risklerin gereğince değerlendirilmemesi önem taşımıştır. Mahkeme, çocuklar ve anne bakımından aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Protokol hazırlanırken bundan çıkarılabilecek uygulama dersi, “görüşmeler güvenli yapılacaktır” ifadesinin yanında güvenliği sağlayacak somut düzenin de kurulmasıdır.[7]

İki dilli protokol ve yabancı ülkede uygulama nasıl ele alınmalıdır?

Hukuki anlamın iki metinde aynı olması gerekir

“Custody”, “parental responsibility”, “residence” ve “contact” gibi terimler her hukuk düzeninde aynı kapsamı taşımayabilir. Hangi yetki ve yükümlülüğün kabul edildiği açıklanmalı; yalnız kelime karşılığı üzerinden tercüme yapılmamalıdır. İki dilde tarih, saat, para birimi ve ülke adları da birbiriyle karşılaştırılmalıdır.[5]

Tarafın metni anladığı, serbestçe kabul ettiği ve gerekiyorsa usulüne uygun dil desteğinin sağlandığı bir süreç kurulmalıdır. Hangi dil metninin ne amaçla kullanılacağı belirtilse bile bu kayıt, diğer ülkenin resmî tercüme veya usul şartlarını ortadan kaldırmaz.

Özel anlaşma ile uygulanabilir karar birbirinden farklıdır

Ebeveynlerin imzaladığı özel protokol, sırf imzalandığı için 1996 Lahey Sözleşmesi uyarınca tanınan bir makam tedbiri hâline gelmez. Yetkili makamın nasıl karar vereceği ve bu kararın diğer ülkedeki etkisi incelenmelidir. Sözleşmenin tanıma mekanizması ile fiilî icra için gereken işlemler birbirinden ayrılır; kararın hangi hükümlerinin icra edilebilir olduğu belirlenir.[3][5]

Apostil veya tercüme, kararın içeriğini kendiliğinden başka ülkede uygulanabilir kılmaz. Ayrıca 1996 Sözleşmesi kapsamında iletilen veya verilen belgeler yönünden m.43’te tasdikten muafiyet bulunması, her dosyada otomatik apostil istenmemesi gerektiğini gösterir. Belgenin hangi hukuki yolla kullanılacağı önce belirlenmelidir.[3]

Protokol imzalanmadan önce diğer ülkede gerekli makam başvurusu, karar örneği, tercüme ve varsa icra edilebilirlik işlemleri planlanırsa, anlaşmanın yalnız bir ülkede işleyen bir metin olarak kalması önlenebilir.

Belirsiz hükümler nasıl daha açık yazılabilir?

Aşağıdaki metinler temsili düzenleme örnekleridir. Somut dosyaya uygunluğu, velayet kararının kapsamı ve ilgili ülke hukuku incelenmeden kullanılmamalıdır. Belirtilen tarihler veya bildirim yöntemleri kanuni zorunlu süre değildir.

Örnek 1: Tatil takvimi

“Yaz tatili döneminin belirlenmesinde çocuğun kayıtlı olduğu okulun resmî takvimi esas alınır. Diğer ebeveynle geçirilecek dönem, okulun açılışından önce çocuğun dinlenmesi ve hazırlık yapmasına imkân verecek şekilde ekte gün ve saatleriyle gösterilir. Başlangıç ve bitiş saatleri, teslimin yapılacağı yerin yerel saatine göredir.”

Bu hükümde ayrıca dönem uzunluğu, tarih seçme sırası ve teslim yeri doldurulmalıdır. Yalnız “ekte gösterilir” yazılıp ekin hazırlanmaması belirsizliği çözmez.

Örnek 2: Seyahatin sınırı

“Bu düzenlemedeki tatil seyahati, çocuğun başka bir ülkede kalıcı olarak yerleşmesine veya dönüş tarihinden sonra alıkonulmasına rıza olarak yorumlanamaz. Kalıcı taşınma planı, mevcut kararlar ve uygulanacak hukuk uyarınca gerekli rıza ve yargısal işlemler ayrıca değerlendirilerek ele alınır.”

Bu ifade, hukuken gerekli diğer şartların yerine geçtiğini iddia etmez; verilen iznin amacını netleştirir.

Örnek 3: Önemli bilgi paylaşımı

“Okul değişikliği önerisi, planlı önemli sağlık işlemi ve uzun süreli yurt dışı seyahat planı; mevcut velayet düzeni gözetilerek, değerlendirmeye elverişli belgeleriyle belirlenen yazılı iletişim kanalından paylaşılır. Acil sağlık ve güvenlik ihtiyacında gerekli yardım geciktirilmez; diğer ebeveyne, çocuğun güvenliği ve yürürlükteki gizlilik kararları gözetilerek bilgi verilir.”

Yanıt süresi, acil olmayan konulara ilişkin çözüm yöntemi ve hukuken kimin karar vereceği dosyaya göre ayrıca tamamlanmalıdır.

Protokol imzalanmadan önce hangi belgeler birlikte incelenmelidir?

Çocuğun kimlik ve vatandaşlık belgeleri; güncel ve önceki velayet, kişisel ilişki ve koruma kararları; okul takvimi; yaşam ülkesi ve taşınma planı; pasaport ve ikamet belgeleri; devam eden yabancı davalar ile iade başvuruları birlikte değerlendirilmelidir. Belgelerin yalnız tercümesi değil, kararın geçerlilik, kesinlik ve uygulama durumu da ilgili hukuki yola göre kontrol edilmelidir.

Çalışma sırası önemlidir: Önce yetki ve uygulanacak hukuk belirlenir; sonra çocuğun ihtiyaçlarına göre plan kurulur; ardından hükümlerin mahkeme kararına nasıl yansıyacağı ve diğer ülkede nasıl uygulanacağı incelenir. En son aşamada dil, tarih, ekler ve belge gereklilikleri eşleştirilir. Bu sıra, iyi yazılmış fakat uygulanamayan bir protokol hazırlanması riskini azaltır.

Çocuk büyüdüğünde, okul veya ülke değiştiğinde planın nasıl gözden geçirileceği de konuşulmalıdır. Taraflar iletişim ve değerlendirme yöntemi belirleyebilir; ancak bu yöntem acil tedbir talebini veya çocuğun yararı gerektiriyorsa yetkili makama başvurmayı engellememelidir.[1][3]

Sonuç

Türk–yabancı eşlerin boşanma protokolünde çocukla ilgili başarılı bir düzenleme, velayet başlığının altına birkaç genel cümle eklenerek kurulamaz. Yaşam ülkesi, önemli kararlar, görüşme takvimi, seyahat sınırları, eğitim, sağlık ve giderler birbiriyle uyumlu olmalıdır. Planın çocuğun güvenliğini ve gelişimini koruması kadar, yetkili makam tarafından değerlendirilmesi ve gerektiğinde diğer ülkede uygulanabilmesi de önem taşır.

Açık takvimler ve ölçülü bilgi paylaşımı hükümleri uyuşmazlık alanlarını azaltabilir. Bununla birlikte hiçbir protokol çocuğun gelecekteki ihtiyaçlarını değişmez hâle getirmez; yeni koşullarda çocuğun yararına uygun düzenleme yapılabilmesi korunmalıdır.[1][3]

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancı eşle anlaşmalı boşanma protokolü Türkçe olmak zorunda mı?

Türkiye’deki yargılama ve sunulacak belgeler bakımından usul kuralları uygulanır. Tarafın metni anlaması ayrıca sağlanmalıdır. İki dilli metin hazırlanabilir; fakat diğer dildeki nüsha, gerekli resmî tercüme ve mahkemedeki dil desteği işlemlerinin otomatik yerine geçmez.

Türk mahkemesinde boşanmak çocuğun velayetinde de yetki için yeterli midir?

Tek başına yeterli değildir. Çocuğun mutad meskeni, uygulanabilir sözleşme ve 1996 Lahey Sözleşmesi m.10’daki koşullar incelenmelidir.[2][3]

Ortak velayet kabul edilirse çocuk iki ülkede eşit süre mi yaşar?

Otomatik olarak böyle bir sonuç doğmaz. Hukuki sorumluluk, ana yaşam düzeni ve zaman paylaşımı ayrı ele alınmalı; plan çocuğun eğitimine, yaşına ve ihtiyaçlarına uygun olmalıdır.[1][3]

Pasaport için verilen muvafakat çocuğun yurt dışında yerleşmesine izin sayılır mı?

Pasaport başvurusu izni, belirli seyahate rıza ve kalıcı taşınma aynı hukuki işlem değildir. Belgenin kapsamı ve ilgili velayet hakları ayrıca değerlendirilir.[4][6]

Protokole “yurt dışına çıkamaz” yazılması her durumda uygulanır mı?

Böyle bir hükmün kapsamı, amacı, çocuğun yararı, mevcut kararlar ve uygulanacak hukuk birlikte değerlendirilir. Genel bir ifade, yetkili makamın incelemesinin veya gerektiğinde alınacak tedbirin yerine geçmez.[1][3]

Diğer ebeveyn nafaka ödemiyorsa görüşmeler durdurulabilir mi?

Nafaka alacağı ile kişisel ilişki ayrı hukuki konulardır. Ödeme uyuşmazlığı protokolle otomatik görüşme yasağına dönüştürülmemelidir; her mesele uygun hukuki yolda ele alınır.[1]

Çocuk başka ülkede okula başlayınca eski protokol geçersiz mi olur?

Kendiliğinden böyle bir sonuç çıkmaz. Mevcut kararın etkisi ve yetkili makamın değişiklik yapma imkânı incelenir. Tek taraflı okul kaydı da önceden verilmiş seyahat izninin kapsamını otomatik olarak genişletmez.[1][3][4]

Protokoldeki bütün hükümler başka ülkede aynı yolla mı uygulanır?

Hayır. Velayet ve kişisel ilişki ile nafaka hükümleri farklı uluslararası kurallara tabi olabilir. 1996 Lahey Sözleşmesi nafaka yükümlülüklerini kapsam dışında bırakır.[3][5]

Protokol sonradan değiştirilebilir mi?

Çocuğun yararı gerektiriyorsa değişen koşullar yetkili makam önünde değerlendirilebilir. Tarafların yazışarak yaptığı her değişiklik mahkeme kararını kendiliğinden değiştirmez; gerekli usul izlenmelidir.[1][3]

Kaynakça

1 — 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, m.166/3, 169, 182–184, 323–324 ve 339–342. Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metni.

2 — 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, m.1, 14 ve 40. Mevzuat Bilgi Sistemi — güncel kanun metni.

3 — 1996 Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi, özellikle m.3–5, 7, 10, 13–16, 23–28 ve 43. HCCH — resmî sözleşme metni.

4 — 1980 Lahey Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Sözleşme, özellikle m.3–5, 13, 16, 19 ve 21. HCCH — resmî sözleşme metni.

5 — HCCH, Practitioners’ Tool: Cross-Border Recognition and Enforcement of Agreements Reached in the Course of Family Matters Involving Children, 2022; özellikle terimler, anlaşmanın hukuki etkisi ve sınır ötesi uygulanabilirliği bölümleri. Yayımlanmış nihai rehber.

6 — T.C. Dışişleri Bakanlığı, Konsolosluk İşlemleri Sıkça Sorulan Sorular, Pasaport: muvafakat, boşanma ve devam eden boşanma davasında başvuru başlıkları. Resmî bilgilendirme.

7 — AİHM, I.M. et autres c. Italie (I.M. ve Diğerleri/İtalya), B. No: 25426/20, 10.11.2022, özellikle §§104–141; kesinleşme 10.02.2023. HUDOC — karar kaydı; resmî tam metin.

8 — 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, özellikle m.5 ve 8. Mevzuat Bilgi Sistemi — kanun metni.