Bono ve Senet Uyuşmazlıkları
Bono, düzenleyenin belirli bir bedeli lehtara veya onun emrine ödeme taahhüdünü içeren kambiyo senedidir. Uygulamada “senet” olarak anılan her belge bono niteliğinde değildir. Bononun zorunlu unsurları, düzenleyenin imzası, vade ve ödeme kayıtları, lehtar, düzenleme tarihi ve yeri ile kanundaki tamamlayıcı hükümler birlikte incelenmelidir.
Bono uyuşmazlıklarında:
- Bononun kambiyo vasfı ve zorunlu unsurları
- Düzenleyenin ve aval verenin sorumluluğu
- Lehtar ve ciro yoluyla hak kazanan hamilin sıfatı
- Vade türü ve ödeme tarihi
- Protesto ve müracaat hakkı
- Teminat senedi ve bedelsizlik iddiası
- Açık bononun anlaşmaya aykırı doldurulması
- Mal veya hizmet teslim edilmemesine bağlı savunmalar
- Ödünç, satış, eser ve hizmet ilişkisine dayalı senetler
- Sahte imza, imza inkârı ve yetkisiz temsil
- Tüketici işlemlerinde düzenlenen senetlerin özel koşulları
- Kambiyo takibi, menfi tespit, istirdat ve iptal davaları
değerlendirilir. Temel sözleşmedeki borcun sona ermesi veya hiç doğmaması, bonodan doğan talebe karşı her kişiye aynı kapsamda ileri sürülebilecek bir savunma olmayabilir. Hamilin senedi hangi hukukî ilişki içinde ve hangi koşullarda edindiği ayrıca önem taşır.
Teminat Senedi, Bedelsizlik ve Açık Senet Uyuşmazlıkları
Bir çek veya bononun belirli bir sözleşmenin ifasını güvence altına almak amacıyla verilmesi, belge üzerindeki kambiyo taahhüdünü her durumda kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Teminat amacı; senet metni, sözleşme, teslim tutanağı, ödeme planı, yazışma ve senedin veriliş koşullarıyla somutlaştırılmalıdır.
Başlıca uyuşmazlıklar:
- Belirli bir sözleşmeye bağlı teminat senedi
- Borç doğmadan veya ifa tamamlanmadan senedin takibe konulması
- Temel borcun ödenmesine rağmen senedin iade edilmemesi
- Mal veya hizmet hiç verilmediği hâlde senedin kullanılması
- Kısmi ödeme veya mahsup sonrası senet bedeli uyuşmazlığı
- Açık senedin anlaşmaya aykırı doldurulması
- Bedel, vade, lehtar veya düzenleme tarihinin sonradan eklenmesi
- Hatır amacıyla düzenlenen senetler
- Cezai şart veya teminat bedelinin ölçülmesi
- Senedin üçüncü kişiye devredilmesi ve kişisel defilerin ileri sürülmesi
“Teminat senedi” veya “bedelsiz senet” savunması yalnız soyut beyanla değil, senedin hangi hukukî ilişki için ve hangi koşullarla verildiğini gösteren belgelerle kurulmalıdır.
Tüketici İşlemlerinde Düzenlenen Senetler
Tüketici işlemlerinde düzenlenen kıymetli evrak bakımından tüketiciyi koruyan özel hükümler bulunmaktadır. Taksitli işlem kapsamında düzenlenen senetlerin her bir taksit için ayrı ve nama yazılı olması gibi koşullar, senedin geçerliliğini ve kimlere karşı ileri sürülebileceğini etkileyebilir.
İncelemede:
- İşlemin gerçekten tüketici işlemi olup olmadığı
- Tarafların tüketici, satıcı, sağlayıcı veya kredi veren sıfatı
- Senedin her taksit için ayrı düzenlenip düzenlenmediği
- Nama veya emre yazılı düzenlenme biçimi
- Senedin üçüncü kişiye devri
- Tüketicinin temel sözleşmeden doğan savunmaları
- Görevli tüketici mahkemesi ve dava şartı arabuluculuk
- Tüketici işlemiyle kambiyo takibi arasındaki ilişki
değerlendirilir. Taraflardan birinin şirket veya tacir olması, işlemin tüketici işlemi niteliğini tek başına ortadan kaldırmaz.
“Teminat İçin Verdim” Demek Tek Başına Yeterli Olmayabilir
Senedin hangi borcu güvenceye aldığı, hangi şartla kullanılacağı ve iade koşulu sözleşme ve teslim kayıtlarıyla gösterilmelidir. Soyut teminat veya bedelsizlik beyanının takibi durdurduğu varsayılmamalıdır. Senedin üçüncü kişiye devri, ileri sürülebilecek savunmaları etkileyebilir.
Ödemeyi belirli senetle ilişkilendirin
Dekont, makbuz, mutabakat ve senet iade tutanağını birlikte saklayın. Genel açıklamalı havale, her durumda belirli bir bononun ödendiğini kanıtlamayabilir. Kısmi ödemede kalan tutar ve faiz ayrıca incelenir.
Tüketici senedinde özel koruma
6502 sayılı Kanun m.4/5 uyarınca tüketicinin işlemleri nedeniyle kıymetli evrak yalnız nama yazılı ve her taksit için ayrı ayrı düzenlenebilir; aykırı senetler tüketici yönünden geçersizdir. İşlemin amacı, devir biçimi ve doğru başvuru yolu ayrıca belirlenmelidir.
Açık senet ve sonradan doldurma
Belgedeki sonradan tamamlanan alanların varlığı tek başına her durumda sahtecilik sonucu doğurmaz. Verilen yetki, doldurma anlaşması, senedin edinilme koşulları ve teknik inceleme birlikte değerlendirilir. Senedin aslını değiştirmeden muhafaza edin.