Çalışma İzni ve Yabancı Personel Hukuku

Yabancının pasaportu, Türkiye’deki kalış statüsü, eğitim ve meslek geçmişi ile teklif edilen pozisyon birlikte değerlendirilir. Mesleğin yabancılara açık olup olmadığı ve görevin izin şerhine nasıl yazılacağı belirlenir.

İş sözleşmesi imzalanmadan veya işe başlama tarihi kesinleştirilmeden önce başvuru yolu, işveren kriterleri, ücret alt sınırı, sektör koşulları ve süre riskleri incelenir. İnsan kaynakları planı hukukî takvimle uyumlu hâle getirilir.

Türk vatandaşı çalışan sayısı, ödenmiş sermaye, net satış, ihracat, işyeri faaliyeti ve yabancıya ödenecek ücret güncel kriterlerle karşılaştırılır. Genel kural ile sektör, statü ve yatırım istisnaları birbirinden ayrılır.

Görev unvanı ve fiilî iş, Bakanlığın güncel meslek listesi ile dayanak özel kanunlar üzerinden kontrol edilir. Yasak bulunan meslekte yalnız farklı unvan kullanılarak izin yolu oluşturulmaz.

2527 sayılı Kanun, Mavi Kart ve meslek kanunlarındaki uygulanabilir özel hükümler ayrıca incelenir. İzin muafiyeti veya kriter istisnası, meslek icra şartlarını kendiliğinden kaldırmaz.

Sağlık, eğitim, mühendislik, mimarlık ve diğer düzenlenmiş mesleklerde diploma, denklik, yetki, geçici üyelik veya ön izin gereği belirlenir. Çalışma izni ile meslek icra yetkisinin farklı hukukî işlemler olduğu başvuru planında gösterilir.

Yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliği başvurusu ile Türkiye’deki işveren başvurusu eş zamanlı takvimde yürütülür. Referans numarası, pasaport süresi, iş sözleşmesi, giriş ve işe başlama aşamaları izlenir.

Yurt dışı başvurusunda verilen on altı haneli referans numarasının doğru işveren ve yabancıyla eşleştirilmesi sağlanır. Elektronik başvurunun süresinde tamamlanması, yetkili hesap ve e-imza işlemleri koordine edilir.

Belirli işveren, işyeri, il ve görev için ilk çalışma izni dosyası hazırlanır. Sözleşme süresi, pasaport geçerliliği ve Kanundaki en çok bir yıllık ilk izin sınırı dikkate alınır.

Yurt dışı başvurusunun olumlu sonuçlanmasından sonra harç, vize, ülkeye giriş, adres ve işe başlama takvimi koordine edilir. Yabancının izin başlangıcından itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmemesinin izin iptaline yol açabileceği gözetilir.

İlgili ayrıntılı sayfa: Türkiye’ye Giriş Yasakları, Tahdit Kodları ve Vize Uyuşmazlıkları

Değişikliğin yeni izin mi, ilk başvuru usulü mü yoksa bildirim mi gerektirdiği belirlenir. Grup şirketi, şube, aynı işkolundaki işyeri ve uzaktan çalışma düzeni izin belgesindeki bilgilerle birlikte incelenir.

Uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanunî çalışma izni koşulu; kesintiler, kayıtlar ve yasal süre hesabıyla araştırılır. Başvurunun uygunluk değerlendirmesine tabi olduğu ve koşulların mutlak hak doğurmadığı açıklanır.

Yabancının kendi ad ve hesabına yürüteceği faaliyet; eğitim, mesleki deneyim, yatırım, teknoloji, ekonomi ve istihdam etkisi üzerinden incelenir. Şirket kuruluşu, ruhsat ve vergi işlemlerinin çalışma hakkından farklı olduğu gözetilir.

Yabancının nitelikli işgücü, yatırımcı, bilim insanı, araştırmacı, sanatçı veya sporcu kategorilerinden hangisi bakımından değerlendirilebileceği belirlenir. İlk üç yıllık geçiş süresi, izleme yükümlülükleri ve geçiş kaydının kaldırılması süreci planlanır.

Bilimsel, kültürel, sanatsal, sportif, teknik, eğitim, staj, yönetim, sınır ötesi hizmet veya Yönetmelikte sayılan başka bir geçici faaliyet için muafiyet kategorisi incelenir. Faaliyet süresi muafiyet sınırını aşıyorsa çalışma izni yoluna geçilir.

Yurt içi veya yurt dışı muafiyet başvuru yolu, faaliyet başlangıcı, pasaport süresi ve kategoriye özgü belgeler kontrol edilir. Belge üzerindeki faaliyet ve süre dışına çıkılmaması için işveren ile yabancıya uygulanabilir takvim verilir.

17 Eylül 2026’dan itibaren yeni başvurular calismaizni.csgb.gov.tr üzerinden yapılır. Bu tarihten önceki başvuruların takibi eski e-Muafiyet sisteminden sürdürülebilir; başvuru tarihi ile kullanılan portal eşleştirilir.

İzin türünün ikamet izni yerine geçip geçmediği, mevcut ikametin sona ermesi, adres kaydı, aile üyeleri ve Göç İdaresi işlemleriyle birlikte değerlendirilir. Koruma statülerine verilen izinlerdeki özel ayrım gözetilir.

Özellik arz eden doğrudan yabancı yatırım ve kilit personel hükümlerinin uygulanabilirliği araştırılır. Her yıl değişebilen yatırım eşikleri resmî kaynaktan doğrulanır; şirket, görev ve personel niteliği özel yönetmelik çerçevesinde sunulur.

Yabancı grup şirketinden Türkiye’deki şirkete geçiş, geçici proje, yönetim görevi veya teknik görevlendirme; çalışma izni, muafiyet, vergi, sosyal güvenlik ve sözleşme boyutlarıyla ayrıştırılır. Yabancı işverenle ilişkinin devamı tek başına muafiyet oluşturmaz.

Serbest bölge faaliyet ruhsatı, bölge müdürlüğü, Ticaret Bakanlığı usulü ve personelin görevi üzerinden yetkili kurum ve başvuru yolu belirlenir. Genel e-İzin süreciyle serbest bölgeye özgü işlemler birbirine karıştırılmaz.

Ön lisans ve lisans öğrencilerinin ilk yılı tamamlama ve kısmi süreli çalışma koşulları; lisansüstü öğrencilerin durumu; öğrenim ili, burs ve işin niteliği incelenir. Öğrenci ikamet izninin tek başına çalışma hakkı sağlamadığı açıklanır.

Geçici koruma kimliği, kayıt ili, kimlik düzenleme tarihinden sonra aranan süre, istihdam kotası, ücret, işyeri ve sektör şartları değerlendirilir. Çalışma izninin bu statüde ikamet izni yerine geçmediği gözetilir.

Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma ve başvuru sahibi statülerinin çalışma hakkı birbirinden ayrılır. Kimlik belgesinin çalışma izni yerine geçtiği hâller ile başvurudan altı ay sonra izin talep edilebilen hâller ayrı dosyalanır.

2527 sayılı Kanun, KKTC vatandaşlığı, insani ikamet, vatansızlık, Türk vatandaşı aile bağı ve uzun süreli yasal kalış gibi özel durumların kriterlere etkisi incelenir. 5901 sayılı Kanunun 28’inci maddesi kapsamında Mavi Kart almaya hak kazananların, meslek icrasına ilişkin yükümlülükler ve özel kanunlar saklı kalmak üzere Bakanlıktan çalışma izni almaları gerekmez.

Faaliyetin sözleşmesi, süresi, karşılığı, organizatörü ve kamu kurumu bağlantısı incelenerek çalışma izni, muafiyet veya Turkuaz Kart yolları ayrılır. Kısa süreli etkinlik veya ziyaret vizesi otomatik çalışma hakkı sayılmaz.

Yazılım geliştirme, veri tabanı, mobil yazılım, sistem-ağ güvenliği ve kurumsal mimari gibi Bakanlıkça özel düzenlenen görevler değerlendirilir. İşverenin sektör kodu, görev açıklaması ve kriter istisnasının kişi sayısı sınırı doğrulanır.

Sağlık Bakanlığı ön izni, diploma ve mesleki yeterlilik, özel sağlık kuruluşu kaydı ile çalışma izni sıralaması planlanır. Türk vatandaşlarına ayrılan sağlık meslekleri ve kurum sorumlulukları ayrıca kontrol edilir.

Özel öğretim kurumları, milletlerarası okullar, yükseköğretim kurumları ve akademik görevler için Millî Eğitim Bakanlığı veya Yükseköğretim Kurulu ön izni incelenir. Ders, görev, kurum ve sözleşme bilgilerinin birbiriyle tutarlı olması sağlanır.

Turizm işletmesi belgesi, seyahat acentası, sağlık turizmi yetkisi, işyeri türü, Türk vatandaşı istihdamı, fiziki kapasite ve yabancının görevi birlikte değerlendirilir. Masaj ve spa hizmetleri gibi sıkı koşula bağlı görevler için işyeri belgesi ve kapsam kontrol edilir.

11 Mart 2026’da eklenen koşullu istihdam istisnası ile işletme belgesi, meslek ve kapasiteye bağlı diğer hükümler ayrı incelenir. Bütün turizm işyerlerinin beş Türk vatandaşı kriterinden tamamen muaf olduğu varsayılmaz.

Çocuk, yaşlı veya engelli bakımı ile hasta refakati temelinde başvuru sahibinin ve hizmet ihtiyacının koşulları incelenir. İşveren gerçek kişi kaydı, ücret, konut adresi ve SGK yükümlülükleri başvuru öncesinde planlanır.

Hayvan varlığı, işletme kaydı, görev, yabancı sayısı ve Tarım ve Orman Bakanlığı görüşü gereği incelenir. Geçici veya uluslararası koruma kapsamındakilerin mevsimlik tarım ve hayvancılık muafiyetleri ayrı sistem ve il kurallarıyla ele alınır.

Kümes hayvancılığı için 3 Ağustos 2026’da eklenen ölçütler, genel hayvancılık ve mevsimlik çalışma hükümlerinden ayrılır. Küçük işyerlerindeki yurt içi başvuru istisnasının çalışan sayısı sınırı ayrıca kontrol edilir.

İşe giriş, prime esas kazanç, izin başlangıcı ve işveren kayıtları birbirine uyumlu yürütülür. Türkiye’nin taraf olduğu sosyal güvenlik sözleşmesinin geçici görevlendirme veya sigortalılık üzerindeki etkisi, ilgili ülke ve belge bazında araştırılır.

Çalışmanın başlaması, sona ermesi veya iznin iptalini gerektiren durumlar için Bakanlığa yapılacak on beş günlük bildirim takvimi oluşturulur. Süresiz veya bağımsız izin sahibinin kendi bildirim yükümlülüğü ayrıca gösterilir.

İş müfettişi ve sosyal güvenlik denetimlerinde iş sözleşmesi, izin kartı, görev, işyeri, ücret ve SGK kayıtlarının tutarlılığı incelenir. Tespit tutanağı ve savunma süresi için kurum içi acil bildirim akışı kurulur.

İzinsiz yabancı çalıştıran işveren, izinsiz bağımlı veya bağımsız çalışan yabancı ve süresinde bildirim yapmayan kişiler bakımından yıllık yeniden değerleme sonucu değişen yaptırımlar incelenir. Sınır dışı sürecindeki konaklama, dönüş ve sağlık giderlerinin işverenden tahsiline ilişkin özel düzenlemeler ayrıca değerlendirilir.

23 Temmuz 2025’te yayımlanan masraf tahsili Yönetmeliği 23 Ocak 2026’da yürürlüğe girmiştir. Kapsamdaki giderlerin yazılı tebliği, bir aylık ödeme süresi ve kamu alacağı olarak takibi para cezasından ayrı değerlendirilir.

Ret veya iptal kararının dayanağı; eksik kayıt, kriter, meslek, statü, kamu düzeni, sahte veya yanıltıcı belge iddiası ve izin şerhi yönlerinden incelenir. Tebliğden itibaren otuz günlük Bakanlık itirazı ile idarî yargı yolu ve süreleri dosya kronolojisine göre planlanır.

Şirket birleşmesi, yatırım, hizmet alımı veya iç denetim sırasında yabancı personelin izin, sözleşme, SGK, ücret ve bildirim kayıtları incelenir. Çok sayıda yabancı çalışanı olan işverenler için işe alımdan işten ayrılışa kadar görev ve süre matrisi hazırlanır.

İmalat ve geri dönüşüm sektörlerinde 3 Ağustos 2026’da eklenen istihdam hükümleri, işyeri ve şube kayıtlarına uygulanır. 31 Aralık 2027’ye kadar öngörülen ek yabancı istihdamı istisnası süre takvimine işlenir.