Genel Kredi Sözleşmesinde Hesap Kat İhtarı ve Kefilin Temerrüdü: İtiraz Süreleri, Faiz Hesabı ve İpotekli Takip

Bankanın hesap kat ihtarına itiraz edilmezse borç kesinleşir mi? İtiraz için bir ay mı, sekiz gün mü vardır? İhtarnameye itiraz ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takibi durdurur mu? Asıl borçlunun temerrüdü, müteselsil kefilin de aynı tarihte temerrüde düşmesine yeterli midir? Yeniden yapılandırma, rehnin kaldırılması veya on yıllık sürenin dolması kefalet sorumluluğunu nasıl etkiler?

İncelemenin kapsamı: Ticari kredi, tüketici kredisi ve tarafların sıfatı

Genel kredi sözleşmesinin çerçeve niteliği

Genel kredi sözleşmesi, bankanın müşterisine belirli sınırlar içinde nakdi ve gayrinakdi kredi kullandırmasına ilişkin temel şartları düzenler. Sözleşmede kredi limiti yazılı olması, limitin tamamının kullandırıldığını veya bankanın aynı tutarda doğmuş alacağı bulunduğunu kanıtlamaz. Birden fazla kredi ürünü, farklı kullandırım tarihleri, taksitler, faiz oranları, tahsilatlar ve gayrinakdi riskler ayrı kayıtlarla belirlenmelidir.

Banka alacağının denetiminde sözleşmedeki limit, fiilen kullandırılan anapara, kalan anapara, işlemiş faiz ve devam eden gayrinakdi risk aynı kalem olarak gösterilemez. Hesap kat ihtarnamesinin toplam tutarı, dayanağı olan hesap hareketleri ve ödeme belgeleri incelenmeden kendi başına bütün alacağı ispatlayan tartışmasız bir kabul belgesine dönüşmez. İİK m.68/b'nin özel ispat hükümleri ayrıca saklıdır.

Tüketici kredileri bakımından özel muacceliyet güvencesi

Bu yazının ana konusu ticari genel kredi sözleşmesidir. Belirli süreli tüketici kredilerinde ise 6502 sayılı Kanun m.28 uyarınca borcun tamamının istenebilmesi; kredi verenin bütün edimlerini yerine getirmiş olması, tüketicinin birbirini izleyen en az iki taksitte temerrüde düşmesi, erken muacceliyet hakkının saklı tutulması ve en az otuz gün süreli muacceliyet uyarısı gibi özel şartlara bağlıdır. Ticari krediler için öngörülen sözleşmesel hesap kat rejimi, tüketici kredisine bu özel korumalar göz ardı edilerek uygulanamaz.

Kimin hangi sıfatla sorumlu olduğu belirlenmelidir

Asıl kredi müşterisi, müteselsil kefil, birlikte borçlanan kişi ve yalnız taşınmazı üzerinde ipotek tesis eden üçüncü kişi aynı konumda değildir. Her biri açısından borcun kaynağı, temerrüt, tebligat ve takip yolu ayrıca incelenir. Sözleşmedeki “müşterek borçlu ve müteselsil kefil” ifadesi, gerçek hukuki ilişkinin kefalet mi yoksa bağımsız borç üstlenimi mi olduğunu inceleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Hesap kat işleminin hukuki niteliği: Bankanın tek taraflı kaydı yeterli değildir

Erken muacceliyet yetkisi hangi şartlarda doğar?

Hesap kat, bankanın kanundan veya sözleşmeden kaynaklanan yetkiyle kredi hesabını tasfiyeye yönelmesi ve koşulları oluşmuşsa borcun tamamını talep etmesidir. Ödenmeyen taksit, teminat yetersizliği veya sözleşmesel yükümlülük ihlali erken muacceliyet sebebi olabilir. Ancak bankanın bilgisayar sisteminde hesabı kapatması, sözleşmede bulunmayan bir erken muacceliyet yetkisi yaratmaz.

Hesap katın geçerliliği bakımından hangi sözleşme maddesine dayanıldığı, ihlalin ne zaman gerçekleştiği, bankanın varsa ihlal giderme süresine uyup uymadığı, borcun hangi tarih itibarıyla talep edilebilir hale geldiği ve bildirimin hangi muhataba yöneltildiği araştırılır.

Hesap kat tarihi, muacceliyet ve temerrüt tarihi farklıdır

TBK m.117 uyarınca muaccel borcun borçlusu kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ifa gününün belirlenmesi ve diğer kanuni istisnalar saklıdır. Hesabın kat edildiği tarih, sözleşmesel veya kanuni şartlara göre alacağın muacceliyet tarihiyle örtüşebilir; fakat asıl borçlu ile kefilin temerrüt tarihi zorunlu olarak aynı değildir.

Önceden muaccel ve ödenmemiş taksitlerden doğan temerrüt de ayrıca korunabilir. Bankanın hesap kat ihtarında yeni bir ödeme süresi vermesi, daha önce usulüne uygun gerçekleşmiş bütün taksit temerrütlerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ihtarın içeriği ve alacağın türü incelenmelidir.

Takip dosyasında gereken zaman çizelgesi

Hesap kat ihtarına itiraz: Birden fazla hukuki rejim bulunmaktadır

İtiraz neden alacağın ispatını etkiler?

Hesap kat ihtarı, bankanın ileri sürdüğü alacak ve muacceliyet iddiasını muhataba bildiren bir belgedir. Özellikle İİK m.68/b ve m.150/ı kapsamına giren işlemlerde süresinde itiraz edilip edilmemesi, ihtarnamedeki borç miktarının takip hukuku bakımından ispatı ve alacak kalemlerine karşı çıkılabilmesi üzerinde belirleyici olabilir. Ancak itiraz edilmemesi kendi başına geçersiz sözleşmeyi geçerli hale getiren veya hiç doğmamış borcu doğuran bir işlem değildir.

İlk yapılacak iş; gelen belgenin dönemsel hesap özeti, hesabın kesilmesine ilişkin ihtar, ödeme istemi, gayrinakdi kredi tazmin talebi veya bunların birkaçını birlikte içeren bir belge olup olmadığını belirlemektir.

İİK m.68/b: Dönemsel hesap özetine bir ay içinde itiraz

İİK m.68/b, borçlu cari hesap ve belirli kredi türlerindeki hesap özetlerinin dönemsel olarak noter aracılığıyla gönderilmesini düzenler. Kanunda aranan şekilde gönderilmiş hesap özetini alan ve bir ay içinde itiraz etmeyen borçlu bakımından, hesap özetinin gerçeğe aykırılığının ancak borcun ödenmesinden sonra dava konusu yapılabilmesi ve belirli belgelerin İİK m.68/1 anlamında belge niteliği kazanması gibi özel sonuçlar doğabilir.

Önemli nokta şudur: Bu bir aylık süreyi her türlü banka ihtarnamesi için genel bir itiraz süresi saymak yanlıştır. Gönderim süresi, tebliğ şartları ve hangi hesap döneminin konu edildiği ayrıca denetlenmelidir.

Son hesap kat ihtarına itiraz, önceki dönemleri kendiliğinden açmaz

İİK m.68/b'nin son fıkrasındaki sistematik uyarınca, önceden gönderilmiş ve kanundaki koşullarla itiraz edilmeksizin kesinleşmiş hesap özetlerinin sonuçları, daha sonra hesap kat ihtarına itiraz edilmiş olmasıyla kendiliğinden ortadan kalkmaz. Buna karşılık daha sonraki ödemeler, mahsuplar, yeni faiz dönemleri ve kesinleşme kapsamı dışında kalan kalemler kendi hukuki dayanaklarıyla denetlenmelidir.

Bir kredi dosyasında özellikle şu ayrım yapılmalıdır: Hangi dönemsel hesap özeti hangi tarihte gönderildi; hangisine itiraz edildi; son hesap kat ihtarı önceki dönemlerden farklı hangi yeni alacakları içeriyor?

İİK m.150/ı: Sekiz günlük noter itirazı

İpoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takibe ilişkin İİK m.150/ı, banka tarafından kanunda belirtilen usulle gönderilen hesap özeti, ödeme ihtarı veya gayrinakdi kredi tazmin talebine karşı tebliğden veya tebliğ edilmiş sayılma tarihinden itibaren sekiz gün içinde noter aracılığıyla itiraz edildiğinin ispatlanmasına özel sonuç bağlar.

Bu süre, İİK m.68/b'deki bir aylık sürenin yerine geçmez; farklı işlem ve amaçları düzenler. İpotekli ilamlı takip ihtimali bulunan bir dosyada yalnız bir aylık sürenin bulunduğu düşüncesi ciddi hak kaybı yaratabilir. Yasal özel noter şartı nedeniyle sıradan e-posta, WhatsApp veya yalnız bankaya verilen şube dilekçesinin sekiz günlük itirazın yerine geçeceği varsayılmamalıdır.

Süresinde itiraz hangi sonucu doğurur?

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 29.09.2025 tarihli, E.2025/4332, K.2025/5694 sayılı kararında, sekiz günlük sürede itiraz edilmiş hesap kat ihtarlarındaki alacak ve faiz miktarının kesinleşmediği belirtilmiştir. Karar, bankanın diğer belgelerle alacağını ispat etmesi gerektiğini ve bilirkişi hesabının denetlenebilir olmasını öne çıkarmaktadır.

Süresinde itiraz, bütün kredi borcunun sona erdiği veya bankanın artık takip başlatamayacağı anlamına gelmez. Hedeflenen sonuç, bu özel usulde ihtarnamedeki miktarın itiraz edilmeksizin kesinleşmesi iddiasına karşı hukuki imkânın korunmasıdır.

Faiz matrahı ve talep dönemi bakımından ayrı denetim

Aynı 29.09.2025 tarihli kararda, faizin gerçek anapara yerine toplam alacak üzerinden yürütülmesi ve takipte istenen faiz döneminin aşılması bozma gerekçesi yapılmıştır. Bu nedenle itiraz, sadece tutarın yüksek olduğunu söylemekle sınırlı kalmamalı; anapara, faiz türü, faiz başlangıcı, oran, gün sayısı ve toplam alacak ayrı gösterilmelidir.

Bankanın diğer belgelerle ispat hakkı devam eder

İİK m.150/ı koşulları çerçevesinde süresinde itirazın ispatlanması halinde bankanın kredi sözleşmesi, kullandırım belgeleri, hesap hareketleri, ödeme ve faiz kayıtlarıyla alacağını ispatlaması değerlendirilir. İtiraz, bankanın her alacak iddiasını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

İtiraz ipotekli takibi kendiliğinden durdurmaz

İhtarnameye itiraz etmek, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takibin başlatılmasını her durumda engellemez. Süresinde noter itirazında bulunmuş kredi müşterisinin, icra emrinin tebliğ edilmesinden sonra ilgili kanuni şikâyet yolunu ayrıca kullanması gerekebilir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 12.10.2022 tarihli, E.2022/2265, K.2022/10194 sayılı kararı, noter itirazı yapılmasına rağmen icra emrinin tebliğinden sonra yedi günlük şikâyet süresinin kaçırılması nedeniyle başvurunun süre yönünden reddedildiği bir örnektir.

İcra emrine karşı şikâyet ve usulsüz tebligatta süre ayrımı

Alacak ve faiz miktarının esasına ilişkin şikâyetin süre rejimi ile İİK m.150/ı bakımından takip şartı olan geçerli bildirimin bulunmaması iddiası birbirinden ayrılır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 22.04.2026 tarihli, E.2025/9381, K.2026/2739 sayılı kararında, usulsüz hesap kat ihtarı tebligatına ilişkin takip şartı itirazını süresiz şikâyet kapsamında incelemiş ve yalnız icra emrinin değil, takibin iptali gerektiği görüşünü benimsemiştir.

Bu yaklaşım, bütün faiz veya borç miktarı itirazlarının süresiz olduğu anlamına gelmez. Şikâyetin gerçek konusu ve kanuni dayanağı, başvuru süresini ve talep edilebilecek sonucu belirler.

Hesap kat ihtarına ne şekilde itiraz edilmeli?

İtirazın içeriği somut dosyaya göre değişmekle birlikte, banka hesabının ve alacağın denetlenebilmesi için aşağıdaki itirazlar uygun olduğu ölçüde somutlaştırılabilir:

1. Erken muacceliyet şartlarının oluşmadığı veya hesap kat yetkisinin bulunmadığı.
2. Kullandırılmamış kredi tutarının alacağa eklenmesi, mükerrer kredi kaydı veya hatalı anapara.
3. Yapılan ödemelerin ve mahsupların eksik hesaplanması.
4. Akdi ve temerrüt faizlerinin yanlış dönemden veya yanlış anaparadan yürütülmesi.
5. Fiilen uygulanan faiz yerine yalnız ilan/bildirim oranının esas alınması.
6. Bileşik faiz, komisyon, BSMV ve masraf kalemlerinin hukuki dayanağının bulunmaması.
7. Kefalet limiti, şekil şartları, kefile özgü tebligat ve zamansal sorumluluk sorunları.
8. İpotek limiti, üçüncü kişinin sıfatı ve takip şartının gerçekleşmemesi.

Somut gerekçe olmadan bütün olası itirazları sıralamak yerine, dosya kayıtlarıyla desteklenen belirleyici itirazlar kurulmalıdır. Noter çıkış tarihi, tebliğ ve iade şerhleri, gönderilen cevap ve icra emrinin tebliğ tarihi birlikte saklanmalıdır. Bankanın cevapsız kalması, itirazın bütün gerekçelerini kabul ettiği anlamına gelmez.

Kefile hesap özeti ve hesap kat ihtarının etkisi

Kefile bildirim yapılmasıyla asıl borçluya bildirim aynı değildir

Genel kredi sözleşmesinde asıl borçlu ile kefilin aynı belgeyi imzalaması, asıl borçluya yapılan ihtarın kefile tebliğ edildiği sonucunu doğurmaz. TBK m.590/3 uyarınca asıl borcun muacceliyeti önceden süre içeren bir bildirime bağlıysa, kefalet borcu açısından bu süre kefile yapılan bildirimle işlemeye başlar.

TTK m.7: Müteselsil kefile ihbar yapılmadan temerrüt faizi

TTK m.7 ticari borçlara kefalette teselsül karinesini düzenler; buna karşılık kefile taahhüdün veya ödemenin yerine getirilmediği bildirilmeden temerrüt faizi yürütülemeyeceğini açıkça belirtir. Bu nedenle asıl borçlunun temerrüt tarihi kefilin kendi temerrüdüne mekanik biçimde uygulanamaz.

Kefile bildirim yapılmamış olması geçerli kefalet borcunun her durumda ortadan kalktığı anlamına gelmez. Asıl borçtan sorumluluk ile kefilin kendi temerrüdü farklıdır. Ödeme emrinin tebliği, somut olaya göre kefil bakımından sonraki temerrüt tarihinin belirlenmesinde rol oynayabilir.

HGK'nin 2021 tarihli kararı: Kefile gönderilen ve itiraz edilmeyen hesap özeti

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 05.10.2021 tarihli, E.2017/355, K.2021/1146 sayılı kararı, kefile de hesap özeti gönderilmiş ve kefil itiraz etmemişse ilgili hesap özetinin İİK m.68/b kapsamında belge niteliği kazanabileceğini değerlendirmiştir. Dolayısıyla “İİK m.68/b kefile hiçbir durumda uygulanmaz” şeklinde mutlak bir önerme isabetli değildir.

Kararın diğer yönü de önemlidir: Kefile hesap özeti tebliğ edilmemişse kefilin, TBK m.591 kapsamındaki savunma hakları ve dayanak belgelerdeki imzalara veya alacağın kapsamına yönelik iddiaları ayrıca değerlendirilir. Somut kefalet ilişkisi ve uygulanacak hukuk dönemi belirleyicidir.

Kefilin adresine çıkarılan ihtar iade edilmişse

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 03.06.2025 tarihli, E.2024/5553, K.2025/3957 sayılı kararında, kefilin kendi kefalet taahhüdündeki adres değişikliği ve bildirim düzenlemesi belirleyici olmuştur. Daire, bu özel sözleşmesel hükmün dikkate alınmaması nedeniyle Bölge Adliye Mahkemesi kararını bozmuştur. Karar, her iade dönen ihtarın geçerli olduğunu değil, kefile özgü açık adres hükmünün ve bildirim yükümlülüğünün somut olayda araştırılması gerektiğini göstermektedir.

Kefaletin geçerliliği ve kapsamı ilk denetim aşamasıdır

TBK m.583–584: Şekil ve eş rızası

TBK m.583, kefaletin yazılı şekilde kurulmasını; azami sorumluluk miktarı, kefalet tarihi ve müteselsil kefalet iradesinin kanunun aradığı şekilde, ilgili unsurlar bakımından kefilin kendi el yazısıyla gösterilmesini öngörür. Kefilin sorumluluğunu artıran sonraki değişiklikler de şekil denetimine tabidir.

TBK m.584 uyarınca eş rızası değerlendirilmelidir; ancak kanundaki şirket ortağı, yönetici ve ticari işletme sahibi gibi istisnaların varlığı, her ticari kredi kefaletinde eş rızasının zorunlu olduğu yönünde genellemeyi engeller. TBK m.603 uyarınca bazı gerçek kişi kişisel güvencelerinde başka adlandırmalar kullanılması, şekil ve eş rızası güvencelerini otomatik olarak bertaraf etmez.

TBK m.586: Müteselsil kefile başvuru koşulları

Müteselsil kefalet, alacaklının her durumda hiçbir şart olmaksızın doğrudan kefile başvurabileceği anlamına gelmez. TBK m.586'da asıl borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması veya açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde bulunması gibi koşullar düzenlenmiştir. Taşınmaz rehni ile teslime bağlı taşınır rehni ve alacak rehni bakımından ayrı hükümler vardır. İİK m.45'in rehinli alacaklarda takip yoluna ilişkin düzenlemesi de göz önünde tutulmalıdır.

TBK m.589 ve m.591: Azami sorumluluk ve def'iler

Kefalet, kanunda belirtilen çerçevede asıl borcu ve belirli fer'i sonuçları güvence altına alır. Kefilin azami sorumluluk miktarı yalnızca kredi anaparası olarak ele alınıp diğer kalemler sınırsız eklenemez. Ayrıca kefilin kendi temerrüdünden kaynaklanan fer'i taleplerin hukuki dayanağı ayrı gösterilmelidir.

TBK m.591, kefilin asıl borçluya ait def'ileri belirli koşullarla alacaklıya karşı ileri sürebilmesine ilişkin koruma sağlar. Asıl borçlunun bazı savunmalarından vazgeçmesi her durumda kefilin aynı savunmadan yararlanmasını ortadan kaldırmaz.

Kefaletin sona ermesi, dönme ve alacaklıyı harekete geçirme hakları

TBK m.598: Gerçek kişi kefaletinin on yıllık süresi

Eski kanun döneminde kurulmuş kefaletler bakımından on yıllık sürenin doğrudan bugünden geriye doğru sayılmasının neden yeterli olmadığı, aşağıdaki 1 Temmuz 2012 öncesi kefaletler bölümünde 6101 sayılı Kanun m.5 ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 30.06.2025 tarihli kararıyla ayrıca açıklanmaktadır.

TBK m.598/3 uyarınca gerçek kişi tarafından verilen kefalet, sözleşmenin kurulmasından itibaren on yılın geçmesiyle kanuni şartlar çerçevesinde kendiliğinden ortadan kalkar. Sürenin uzatılması veya yeni kefalet verilmesi, maddenin öngördüğü şekil ve zaman şartlarına bağlıdır. On yıldan daha uzun kefalet yazılmış olması tek başına sınırı ortadan kaldırmaz.

Bu süre alacak zamanaşımıyla aynı kavram değildir. Kefilin gerçek kişi mi tüzel kişi mi olduğu, sözleşmenin kurulduğu tarih, kanuna uygun uzatma ve varsa daha önce başlatılmış işlemlerin etkisi ayrıca incelenmelidir. Özellikle 01.07.2012 öncesi kefaletlerde yürürlük ve geçiş hukuku değerlendirmesi yapılmadan salt on yıllık takvim hesabıyla sonuç ilan edilmemelidir.

TBK m.599: Gelecekte doğacak borca kefaletten dönme

Gelecekte doğacak borca kefalette, asıl borç henüz doğmadan önce borçlunun mali durumunun kanunda belirtilen biçimde kötüleşmesi veya başlangıçta varsayılandan çok daha kötü olduğunun anlaşılması halinde kefil, yazılı bildirimle kefalet sözleşmesinden dönebilir. Ancak kanundaki koşullar gerçekleşmeli, borç henüz doğmamış olmalı ve kefilin alacaklının güveni nedeniyle doğan zararı giderme yükümlülüğü değerlendirilmelidir.

Bu imkân doğmuş bütün kredi borçlarını tek taraflı bir beyanla ortadan kaldıran genel bir kurtuluş yolu değildir.

TBK m.601: Süresiz kefalette alacaklıyı takibe zorlama

Süresiz kefalette kefil, asıl borç muaccel olunca, adi kefalette her zaman ve müteselsil kefalette kanunun öngördüğü hallerde, alacaklıdan bir ay içinde asıl borçluya karşı dava veya takip haklarını kullanmasını, varsa rehnin paraya çevrilmesine başvurmasını ve takibe ara vermeden devam etmesini isteyebilir. Borcun alacaklının bildirimine bağlı olarak muaccel olması durumunda maddenin ayrıca düzenlediği bir yıllık başlangıç koşulu incelenir.

Alacaklı kanundaki usule uygun istemi yerine getirmezse kefilin borçtan kurtulması gündeme gelir. Kefilin isteminin varlığı, tarihi, alacaklıya ulaşması ve madde koşulları ayrıca ispatlanmalıdır; yalnızca bankanın uzun süre takip yapmamış olması her olayda otomatik sona erme sonucunu doğurmaz.

TBK m.600 ve asıl borcun sona ermesi

Süreli kefalette kanuni sürenin sonunda sona erme (TBK m.600), gerçek kişi kefaletinin on yıllık azami süresinden ayrı değerlendirilmelidir. Asıl borç tamamen sona ermişse TBK m.598/1 gereği kefaletin fer'i niteliği de dikkate alınır.

Bankanın rehin ve teminatları azaltması: TBK m.592

Teminatların kefilin zararına azaltılması

TBK m.592 uyarınca alacaklı, kefalet sırasında mevcut olan veya daha sonra asıl borçludan alacağı güvence altına almak için elde ettiği rehin haklarını, güvenceleri yahut rüçhan haklarını kefilin zararına azaltırsa, zararın daha az olduğu alacaklı tarafından ispat edilmedikçe kefilin sorumluluğunun buna uygun ölçüde azalması gündeme gelebilir. Kefilin fazladan ödemeyi geri isteme hakkı da saklıdır.

Bu nedenle bankanın ipoteği fek etmesi, rehni serbest bırakması, güvenceyi yitirmesi veya alacağı güvence altına alan belgeleri teslim etmemesi, kefilin sorumluluğuna etkisi bakımından incelenmelidir. Her teminat değişikliği otomatik borçtan kurtuluş anlamına gelmez; zarar, teminatın hukuki niteliği ve güvence değeri somutlaştırılmalıdır.

İspat için gerekli belgeler

İpotek akit tablosu, tapu ve rehin kayıtları, fek ve terkin belgeleri, teminat değerleme raporları, serbest bırakma yazıları, tahsilat/mahsup kayıtları ve kefilin rücu imkânını etkileyen sözleşmeler birlikte değerlendirilmelidir. Kefilin, bankanın hangi teminatı ne zaman ve nasıl azalttığını göstermesi; bankanın ise kanunun öngördüğü şekilde zararın daha az olduğunu ispat etmesi önem taşır.

Yeniden yapılandırma ve borcun yenilenmesi: Kefalet her protokolde sona ermez

Taksitlendirme ile TBK m.133 anlamında yenileme farklıdır

Bir kredi borcunun yapılandırılması; vadenin değiştirilmesi, yeni ödeme planı yapılması, borcun yeni hesaba aktarılması veya belirli faiz koşullarının güncellenmesi şeklinde gerçekleşebilir. Ancak borcun yeniden yapılandırılması, tek başına eski borcun yenilendiği anlamına gelmez. TBK m.133 anlamındaki yenileme için tarafların eski borcun yerine yeni bir borcu geçirme iradesi ve işlem bütünlüğü incelenmelidir.

Yargıtay HGK, 24.06.2026, E.2025/296, K.2026/402

Bu kararda kefilin imzalamadığı 2016 tarihli yeniden yapılandırma protokolünün, 2011 tarihli genel kredi sözleşmesindeki kefaleti sona erdirip erdirmediği tartışılmıştır. Bölge Adliye Mahkemesi eski kredi hesabının kapanmasından hareketle kefilin sorumluluğunun sona erdiğini kabul etmişken HGK çoğunluğu, protokolün önceki sözleşmeyi değiştirmediği ve yenilemediğine ilişkin açık hüküm ile banka kayıtlarını birlikte değerlendirerek TBK m.133 anlamında yenileme gerçekleşmediği sonucuna varmış ve direnme kararını bozmuştur.

Kararın somut sınırı önemlidir: Her yeniden yapılandırma kefaleti aynen sürdürmez; her yeni ödeme planı da kefaleti sona erdirmez. Kefilin katılımı, eski borcun gerçekten tasfiyesi, yeni kredi kullandırımı, teminatların kapsamı ve sözleşmedeki yenileme iradesi incelenmelidir. Bu kararda çoğunluğun görüşüne karşı farklı yaklaşım da bulunmaktadır.

Yeniden yapılandırmanın itiraz ve temerrüt tarihine etkisi

Protokol yeni vade veya ek ödeme süresi veriyorsa, eski ve yeni muacceliyet/temerrüt aşamaları karıştırılmamalıdır. Protokolün temerrüt, faiz oranı, borçtan ibra ve teminat hükümlerine etkisi ayrı analiz edilmelidir. Hesap kat ihtarının eski borç için geçerli olması, yapılandırma sonrasında yapılan tüm faiz taleplerinin otomatik doğru olduğu sonucunu doğurmaz.

Faiz hesabı: Hukuken farklı dönemler ayrı hesaplanmalıdır

Akdi faiz ile temerrüt faizinin başlangıcı

Akdi faiz kredi kullanımından doğan sözleşmesel faizdir. Temerrüt faizi, ilgili borçlu bakımından temerrüt şartları gerçekleştiğinde söz konusu olur. Hesap kat tarihiyle asıl borçlunun temerrüdü arasındaki dönem ve kefilin kendi temerrüdüne kadar geçen zaman, kanuni ve sözleşmesel hükümler temelinde ayrı hesaplanmalıdır.

Faiz, aynı anapara ve dönem için akdi faiz ile temerrüt faizi yığılması yapılarak mükerrer istenmemelidir. Daha önce ödenmemiş taksitler bakımından oluşmuş temerrüt ayrıca dikkate alınır.

2026 değişikliği: 3095 sayılı Kanun m.1

7589 sayılı Kanun'un 10. maddesiyle, 3095 sayılı Kanun m.1 2026 yılında değiştirilmiştir. 31.07.2026 itibarıyla sözleşmeyle miktarı belirlenmemiş kanuni faiz, TCMB'nin önceki yılın 31 Aralık günündeki kısa vadeli kredi işlemlerine uyguladığı reeskont oranının yüzde seksenine bağlanmıştır. 30 Haziran oranı önceki yıl sonuna göre en az beş puan farklıysa ikinci yarıda yeni oranın yüzde sekseni esas alınır.

Bu düzenleme geçerli sözleşmesel akdi ve temerrüt faizlerini kendiliğinden kaldırmaz. 3095 sayılı Kanun m.2'deki ticari avans faizi, m.4/a'daki yabancı para borçları ve faiz rejiminin zaman bakımından uygulanışı ayrıca incelenir.

TTK m.8: Bileşik faizin sınırı

TTK m.8/1 ticari işlerde faiz oranı serbestisini düzenlerken m.8/2, faizin anaparaya eklenip yeniden faiz yürütülmesini ancak kanunda belirtilen sınırlı koşullarla kabul eder. En az üç aylık dönem, cari hesap veya her iki taraf için ticari iş niteliğinde ödünç sözleşmesi ve taraf sıfatı gibi şartlar göz ardı edilemez. 3095 sayılı Kanun m.3 hükümleriyle bağlantı değerlendirilir.

İşlemiş faizin anaparaya eklenmesi, sadece bankanın hesap sisteminde bu şekilde kayıt bulunmasıyla otomatik hukuka uygun hale gelmez.

TCMB'ye bildirilen oran ile fiilen uygulanan oran

Sözleşmede temerrüt faizi bankanın aynı tür kredilere fiilen uyguladığı faiz oranına bağlanmışsa, sadece TCMB'ye bildirilen en yüksek oranı göstermek her durumda yeterli değildir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 30.03.2026 tarihli, E.2025/5089, K.2026/1811 sayılı kararında, fiili oran ile bildirilen oran ayrımının tartışıldığı Bölge Adliye Mahkemesi kararı onanmıştır. Onama, alt derece mahkemesinin bütün gerekçelerinin bağımsız ve genel Yargıtay ilkesi olarak ileri sürülebileceği anlamına gelmez.

Banka fiilen uygulanan oranların dayanağı, kredi türü, para birimi, uygulama dönemi, faiz değişikliği ve ilgili hesap ekstrelerini bilirkişi denetimine elverişli sunmalıdır.

Kısmi ödeme, mahsup ve giderler

TBK m.100 ve devamındaki ödeme ve mahsup hükümleri ile geçerli sözleşme düzenlemeleri uyarınca her kısmi ödemenin tarihi ve hangi kaleme mahsup edildiği gösterilmelidir. Temerrüt faizinin anapara yerine yanlış şekilde toplam borç üzerinden hesaplanması veya mahsup edilmiş tutarların matrahta tutulması alacağı artırabilir.

Anapara, akdi faiz, temerrüt faizi, BSMV, komisyon ve giderler ayrı gösterilmeli; her birinin mevzuat ve sözleşmesel dayanağı bulunmalıdır. BSMV bakımından genel oran ezberine değil, ilgili işlemin vergi hukuku niteliğine, tarihe ve istisnalara bakılır.

Kefalet limiti, fer'i alacak ve yabancı para borcu

TBK m.589'un azami sorumluluk ilkesi, kredinin anaparası yanında kefaletin kapsamına giren belirli faiz ve giderleri de etkiler. Kefalet limiti sadece anapara sınırı olarak kabul edilip fer'i alacaklar sınırsız biçimde eklenemez. Diğer yandan kefilin bizzat kendi temerrüdünden doğan sonuçların niteliği ve limit ilişkisi ayrıca hukuki inceleme gerektirir.

Türk lirası ile yabancı para kredisi farklı faiz rejimlerine tabi olabilir. Dönüşüm kuru, yabancı para üzerinden takip, 3095 sayılı Kanun m.4/a ve sözleşmenin özgül kayıtları belirlenmeden TL kredi örneğindeki faiz hesabı döviz kredisine aynen uygulanmamalıdır.

İpotekli takip ve üçüncü kişi malik: Şahsi borç ayrımı

İİK m.150/ı kapsamındaki takip şartı

Banka, kanunda öngörülen kredi ve ipotek koşullarında, ipotek akit tablosu kayıtsız şartsız para borcu ikrarı içermese dahi belirli belgeleri ibraz ederek ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takip başlatabilir. Ancak geçerli hesap özeti/ödeme ihtarı gönderimine ilişkin takip şartları sağlanmış olmalıdır. 22.04.2026 tarihli Yargıtay 12. Hukuk Dairesi kararı, usulsüz tebligatta takibin iptali sonucunu özellikle vurgulamıştır.

Üçüncü kişi ipotek maliki ve TMK m.887

Başkasının kredi borcu için taşınmazına ipotek veren kişi, yalnız ipotek tesis etmekle şahsen kredi borçlusu veya kefil olmaz. TMK m.887, şahsen sorumlu olmayan üçüncü kişi malike yöneltilmesi gereken ödeme istemini ayrı düzenler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25.10.2023 tarihli, E.2022/75, K.2023/1011 sayılı kararı, ipotek üzerindeki ayni talebin muacceliyeti ile kişisel borç yükümlülüğünün ayrılmasını ortaya koymuştur.

İİK m.150/ı'da kredi müşterisine ilişkin itiraz rejimi ile üçüncü kişinin malike özgü hakları aynı değildir. Hem ipotek maliki hem kefil olan kişinin iki ayrı sıfatına dayanan hak ve yükümlülükleri birlikte incelenmelidir.

Gayrinakdi krediler: Depo talebi ile nakdi rücu alacağı farklıdır

Teminat mektubu veya çek yaprağı riski devam ediyor diye banka bu tutarı otomatik olarak nakden ödemiş sayılmaz. Bankanın henüz tazmin etmediği teminat mektubuna ilişkin depo talebi, tazminden sonra doğabilecek nakdi rücu alacağından ayrılmalıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25.10.2022 tarihli, E.2020/697, K.2022/1386 sayılı kararında, genel kredi sözleşmesindeki nakdi ve gayrinakdi borçlara kefalet ifadesine rağmen, somut kefalet belgesinde ayrı ve yeterli depo yükümlülüğü bulunmadığı için kefiller yönünden depo talebinin reddi yönündeki karar onanmıştır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 18.02.2026 tarihli, E.2025/61, K.2026/92 sayılı kararında ise 2008 tarihli genel kredi sözleşmesine bağlı şirket kredi kartı ürününün kefalet kapsamına girip girmediği değerlendirilmiş; sözleşmeler arasındaki bağlantı nedeniyle çoğunlukça kapsam içinde görülmüştür. Sözleşmenin eski kanun döneminde kurulmuş olması ve kredi ürününün özelliği, bu sonucun güncel bütün kefaletlere koşulsuz genellenmesini engeller.

Örnek hesaplama: Farklı temerrüt tarihi faiz farkı yaratır

Aşağıdaki temsili senaryo, yalnız hesap yöntemini açıklamak içindir; kredi sözleşmesindeki gerçek oranların veya kanuni bir hesap sonucunun yerine geçmez. Vade ve ihtarların geçerli olduğu, kefalet limitinin yeterli bulunduğu, kısmi ödeme ve faiz kapitalizasyonu olmadığı, gün hesabının fiili gün/365 olarak sözleşmeyle benimsendiği, BSMV ve diğer giderlerin dışarıda bırakıldığı varsayılmıştır.

Asıl borçlu bakımından

2–9 Ekim arasındaki 8 gün akdi faiz: 3.200.000 × 0,24 × 8 / 365 = 16.832,88 TL.

10–31 Ekim arasındaki 22 gün temerrüt faizi: 3.200.000 × 0,36 × 22 / 365 = 69.435,62 TL.

Toplam: 86.268,50 TL.

Kefil bakımından

2–14 Ekim arasındaki 13 gün akdi faiz: 3.200.000 × 0,24 × 13 / 365 = 27.353,42 TL.

15–31 Ekim arasındaki 17 gün temerrüt faizi: 3.200.000 × 0,36 × 17 / 365 = 53.654,79 TL.

Toplam: 81.008,21 TL.

Hukuki sonuç ve mükerrer tahsil yasağı

Örnekte beş günlük temerrüt başlangıcı farkı, dönem faizi bakımından 5.260,29 TL farklı sonuç yaratmaktadır. Ancak bu, bankanın aynı alacağı hem asıl borçlu hem kefilden iki defa tahsil edebileceği anlamına gelmez. Tahsilde tekerrür önlenmeli, bir borçlu tarafından yapılan ifa diğerinin sorumluluğuna doğru yansıtılmalıdır. Temsili akdi faizin hangi dönemde uygulanabilir olduğu somut sözleşmeye göre ayrıca incelenir.

Banka vekili ve borçlu/kefil vekili için ayrı dosya denetimi

Banka vekili: Alacağı ispatlanabilir şekilde yapılandırmak

Banka vekili, kredi türlerini ve hesap dönemlerini ayrı envantere almalı; hesap kat yetkisini, kullandırılan krediyi, tebligatın doğru muhataba yapılmasını, kefaletin geçerliliğini ve sona erme risklerini önceden kontrol etmelidir. İİK m.68/b'deki hesap özeti gönderimi ile m.150/ı'daki noter ve takip şartları doğrulanmadan takip planlanmamalıdır.

Yeniden yapılandırma yapılıyorsa protokolün eski borca, teminatlara, kefaletin kapsamına, faiz ve ödeme tarihlerine etkisi açık yazılmalıdır. Rehinlerin serbest bırakılması kararı alınırken TBK m.592'deki kefil hakları da değerlendirilmelidir.

Borçlu ve kefil vekili: Süre, borç ve teminat savunmalarını ayırmak

Borçlu veya kefil vekili, hesap özetleriyle hesap kat ihtarını ayrı incelemeli; ilgili bir ay/sekiz gün/yedi gün rejimlerini belgelere göre belirlemeli; ihtara cevap ile takip sonrası şikâyeti birbirinin yerine kullanmamalıdır.

Kefalet bakımından TBK m.583–584 şekil ve rıza, m.586 başvuru, m.589 limit, m.590 muacceliyet, m.591 def'iler, m.592 güvencenin korunması, m.598 sona erme, m.599 dönme ve m.601 takibe zorlama hakları uygun olduğu ölçüde incelenmelidir. Birbiriyle bağdaşmayan veya olayla ilgisiz savunmalar mekanik biçimde sıralanmamalıdır.

Bilirkişi incelemesinde aranan hesap zinciri

Bilirkişi raporunun yalnız “toplam borç” sonucuna ulaşması yeterli değildir; her rakamın sözleşme, banka kaydı ve faiz dönemi ile yeniden üretilebilir olması gerekir.

İhtara itiraz edilmemişse menfi tespit ve istirdat davası açılabilir mi? — İİK m.72

Hesap kat ihtarına veya icra takibine kanuni sürede itiraz edilmemesi, borçlu olmadığı halde hakkında takip yürütülen kişinin bütün yargısal başvuru imkânlarının otomatik olarak sona erdiği anlamına gelmez. Bununla birlikte İİK m.68/b kapsamındaki özel kesinleşme ve ispat sonuçları, yalnız yeni bir dava açıldığı için kendiliğinden ortadan kalkmaz. Bu nedenle ilk olarak hangi belgenin hangi dönem yönünden kesinleşmiş sayıldığı, uyuşmazlığın gerçekten borcun varlığına mı yoksa tahsil edilen paranın iadesine mi ilişkin olduğu belirlenmelidir.

Menfi tespit davası hangi sorunu çözer?

İİK m.72 uyarınca borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığının tespitini mahkemeden isteyebilir. Genel kredi sözleşmesinden doğan bir uyuşmazlıkta bu dava, alacağın hiç doğmadığı, ödendiği, kefalet sorumluluğunun bulunmadığı veya sona erdiği gibi hukuki nedenlere dayanabilir. Ancak salt hesap kat ihtarını kabul etmediğini belirtmekle dava koşulları gerçekleşmiş sayılmaz; hukuki yarar, ihtilaflı borcun niteliği ve önceki kesinleşme etkileri ayrıca incelenmelidir.

Menfi tespit davası, ödeme emrine itirazın veya İİK m.150/ı kapsamındaki noter itirazının birebir alternatifi değildir. İlgili özel başvuru süresi devam ediyorsa, yalnız menfi tespit davası açılmış olması o sürenin korunmasını sağlamaz. İİK m.68/b'ye göre daha önce itiraz edilmeyen hesap özetinin gerçeğe aykırılığının yalnız ödeme sonrasında dava konusu yapılabilmesine ilişkin özel sınırlama da ayrıca değerlendirilmelidir.

İcra takibinden önce ve sonra ihtiyati tedbir neden farklıdır?

İİK m.72, menfi tespit davasının açıldığı zamana göre farklı ihtiyati tedbir olanakları düzenlemiştir. Her iki durumda da alacağın yüzde on beşinden aşağı olmayan teminat şartı önemlidir; somut hukuki durum ve mahkeme değerlendirmesi ayrıca belirleyicidir.

Takip başlamadan açılan menfi tespit davası

Takipten önce açılan menfi tespit davasında, kanunun öngördüğü teminat karşılığında, talep üzerine icra takibinin durdurulmasına yönelik ihtiyati tedbir kararı verilebilir. Ancak dava açılması tek başına böyle bir tedbir doğurmaz. Mahkeme kararı olmaksızın bankanın takip hakkının kendiliğinden askıya alındığı söylenemez.

Takip başladıktan sonra açılan menfi tespit davası

Takip başladıktan sonra açılan davada ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez. Bununla birlikte borçlu, gecikmeden doğabilecek zararları karşılamak ve kanuni teminat şartlarını yerine getirmek suretiyle icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde tedbir talep edebilir.

Bu ayrım uygulamada kritik önemdedir: Takipten sonra açılan davayla bütün haciz ve satış işlemlerinin otomatik durduğu beklentisi, ciddi hak kaybı doğurabilir. Ayrıca tedbirin verildiği kapsam ile icra dosyasında hangi işlemlerin devam edebileceği somut karardan okunmalıdır.

Borç ödenmişse istirdat davasının işlevi ve süresi

İİK m.72 kapsamında borçlu, takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olduğu için borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek zorunda kalmışsa, kanundaki koşullarla ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir. Bu süre ve ilgili istirdat rejimi, diğer bütün haksız tahsil veya sebepsiz zenginleşme talepleri için tek ve değişmez dava süresi gibi genellenmemelidir.

Menfi tespit davası görülürken borcun ödenmesi durumunda davanın istirdat davası olarak devam edebilmesine ilişkin kanuni düzenleme ayrıca uygulanabilir. Bankaya doğrudan gönüllü ödeme yapılması, icra tehdidi altında ödeme yapılması ve icra dosyasında tahsilatın tamamlanması gibi durumların hukuki nitelikleri ayrıştırılmalıdır.

İtiraz edilmeyen hesap özeti ile menfi tespit davası arasındaki sınır

Özel kesinleşme etkisi bulunan bir dönemsel hesap özeti, hiçbir yargısal denetime konu olamayacağı gibi kategorik bir iddiaya dayanak yapılmamalıdır. Buna karşılık İİK m.68/b'nin açıkça getirdiği kanuni sınırlama da göz ardı edilmemelidir. Uyuşmazlığa konu dönem, tebligatın geçerliliği, kesinleşme şartları, sonradan yapılan ödeme ve yeni faiz kalemleri belirlenmeden dava yoluyla kesinleşmenin kolayca aşılabileceği söylenemez.

Uygulama sonucu: Hesap kat ihtarına süresinde itiraz, icra dosyasına itiraz, icra mahkemesine şikâyet ve menfi tespit/istirdat davası farklı araçlardır. Hangi aracın kullanılacağı işlemin zamanı, hukuki yarar, belge ve ispat koşulları üzerinden belirlenmelidir.

Ticari kredi uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk — TTK m.5/A

Hangi ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmalıdır?

TTK m.5/A uyarınca, TTK m.4 veya diğer kanunlar kapsamında ticari dava niteliğinde olup konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması kural olarak dava şartıdır. Menfi tespit ve istirdatın hükme açıkça eklenmesi 7445 sayılı Kanun'la yapılmış, ilgili değişiklik 1 Eylül 2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Davanın açıldığı tarih ve geçiş hukuku göz önünde bulundurulmalıdır.

Dolayısıyla ticari genel kredi sözleşmesine dayalı borç, kefalet veya tahsil uyuşmazlığında, açılacak davanın gerçekten ticari dava niteliğinde olup olmadığı ve talebin bu madde kapsamına girip girmediği öncelikle tespit edilmelidir. Taraflardan birinin gerçek kişi kefil olması, tek başına bütün uyuşmazlıkların aynı görev ve dava şartı rejiminde olacağına dair kesin bir sonuca yetmez.

Arabuluculuk, noter itirazını veya icra mahkemesi şikâyetini ikame etmez

Arabuluculuk başvurusunda bulunulması, İİK m.150/ı kapsamındaki sekiz günlük noter itirazı, İİK m.68/b'deki hesap özeti itirazı veya icra emrine karşı özel şikâyet süreleri için kendiliğinden tamamlanmış bir işlem sayılmaz. Ticari dava öncesi arabuluculuk ile icra takip hukukuna özgü itiraz ve şikâyet mekanizmaları birbirinden ayrılmalıdır.

Özellikle takip başladıktan sonra, yalnız arabuluculuk görüşmelerini beklemek suretiyle noter itirazı veya icra mahkemesine başvuru süresinin geçirilmesi, kanuni hakların kullanılmasını engelleyebilir. İlgili süreye tabi işlem ayrı ve zamanında yapılmalıdır.

Arabuluculuk son tutanağı ile dava talebi arasındaki ilişki

Arabuluculuk sürecinde uyuşmazlığın tarafları, talebin kapsamı ve sonuç tutanağındaki uyuşmazlık konusu, sonraki davada önem taşıyabilir. İtirazın iptali, menfi tespit veya istirdat taleplerinin birbirinden farklı hukuki amaçları bulunduğundan, arabuluculuğa başvurulan uyuşmazlık ile dava talebi arasında uygunluk kurulmalıdır. Arabuluculuk sürecinin yürütülmesi, tek başına bankanın talep ettiği alacağın kabulü veya kefalet limitinin artırılması anlamına gelmez.

Hesap kat ihtarı zamanaşımını keser mi? — TBK m.146, 149 ve 154–157

Zamanaşımının başlangıcı, alacağın muacceliyetine bağlıdır

TBK m.146 uyarınca, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça alacaklar on yıllık genel zamanaşımına tabidir. Ancak kredi ilişkisinin türüne, alacağın kaynağına ve özel kanunlara göre farklı süreler uygulanabileceği unutulmamalıdır. İhtar tarihi, muacceliyet tarihi, temerrüt tarihi ve zamanaşımı başlangıcı otomatik olarak aynı gün değildir.

TBK m.149 gereğince zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar. Alacağın muacceliyeti bir bildirime bağlıysa bildirimin yapılabileceği gün başlangıç bakımından önem taşıyabilir. Bu nedenle bankanın yıllarca bekledikten sonra hesabı kat etmesi, her durumda zamanaşımı başlangıcını iradesiyle süresiz ertelemesine izin vermez.

Kredinin sözleşmesel yapısı, erken muacceliyet yetkisinin hangi tarihte kullanılabilir hale geldiği, varsa taksitlerin bağımsız vadeleri ve özel faiz alacaklarının süresi ayrı değerlendirilmelidir.

Bankanın tek taraflı hesap kat ihtarı zamanaşımını kendiliğinden kesmez

TBK m.154'te zamanaşımını kesen nedenler sayılmıştır. Alacaklının dava veya def'i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibi yapması, iflas masasına başvurması ve borçlunun borcu ikrar etmesi bunlar arasındadır.

Buna karşılık bankanın yalnızca hesap kat ihtarnamesi göndermesi, tek başına TBK m.154'te sayılan zamanaşımını kesme sebeplerinden biri değildir. İhtara cevaben borçlunun borcu kabul etmesi, kısmi ödeme yapması veya kanunda belirtilen başka bir ikrar davranışında bulunması durumunda ise bu ayrı olayın kesme etkisi ayrıca değerlendirilebilir.

Bu nedenle dosyada iki kronoloji kurulmalıdır: (i) muacceliyet ve temerrüt tarihleri; (ii) zamanaşımının başlangıcı ve varsa kesilme sebeplerinin tarihleri.

Zamanaşımının asıl borçlu ve kefile etkisi aynı yönde değildir

TBK m.155 uyarınca zamanaşımı asıl borçluya karşı kesildiğinde kefile karşı da kesilir; buna karşılık zamanaşımının kefile karşı kesilmesi asıl borçluya karşı kesilme sonucu doğurmaz. Asıl borçlu, kefil ve diğer müteselsil borçlular bakımından kanunun ayırdığı ilişki türleri somut olayda dikkate alınmalıdır.

TBK m.156 ve 157, kesilme sonrasında yeni sürenin başlamasını ve devam eden dava ile takipteki işlemlerin etkisini düzenlemektedir. Dolayısıyla yalnız ilk icra takibinin tarihine değil, takibi sürdüren ve zamanaşımına etkisi olabilecek sonraki usul işlemlerine de bakılmalıdır.

Kritik ayrım: Alacağın genel zamanaşımının kesilmesi ile TBK m.598'de düzenlenen gerçek kişi kefaletinin on yıllık kanuni sona erme süresi aynı kurum değildir. Zamanaşımını kesen bir işlem, kefaletin kendine özgü sona erme rejimini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Özel banka alacağı ile TMSF alacağı birbirine karıştırılmamalıdır

5411 sayılı Bankacılık Kanunu m.141, Kanun'dan kaynaklanan Fon alacakları yönünden yirmi yıllık özel zamanaşımı düzenlemektedir. Banka alacaklarının sırf banka tarafından ileri sürülmesi veya daha sonra bir alacak devrine konu olması nedeniyle bu özel sürenin her ticari kredi için otomatik uygulanacağı kabul edilemez. Alacaklı sıfatı, alacağın hukuki kaynağı ve Kanun'un özel kapsamı belirlenmelidir.

1 Temmuz 2012 öncesi kefaletlerde on yıllık sona erme süresi nasıl uygulanır?

TBK m.598'deki on yıllık süre zamanaşımı değil, kefalete özgü sona erme süresidir

TBK m.598/3 uyarınca gerçek kişi tarafından verilmiş her türlü kefalet, kanundaki uzatma ve yenileme imkânları saklı kalmak üzere, sözleşmenin kurulmasından itibaren on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Bu sonucun asıl kredi alacağının genel zamanaşımıyla ve kefilin kendi temerrüt tarihiyle özdeşleştirilmemesi gerekir.

Kefaletin kurulma tarihi, kefilin gerçek veya tüzel kişi olması, kefaletin geçerliliği, uzatma iradesinin gerekli şekle uygunluğu ve yeni bir kefaletin kurulup kurulmadığı somut belgeyle belirlenmelidir.

Geçiş hukuku: 6101 sayılı Kanun m.5 neden önemlidir?

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bundan önce kurulmuş kefaletlerde TBK m.598'in on yıllık düzenlemesinin değerlendirilmesi, yalnız sözleşme üzerine bugünün tarihini yazarak mekanik biçimde yapılamaz.

6101 sayılı Kanun m.5/1, yürürlük öncesinde başlamış hak düşürücü süreler ve zamanaşımı süreleri için geçiş kuralları getirir. Maddenin ikinci fıkrası ise yeni Kanun'la ilk defa öngörülen bir hak düşürücü veya özel zamanaşımı süresi, başlangıç tarihi itibarıyla dolmuşsa, kanundaki koşullarla yürürlükten itibaren bir yıllık ek süre tanır.

Bu nedenle 2012 öncesi kefalette sorumluluğun sona erip ermediği incelenirken kuruluş tarihi, 6101 sayılı Kanun'un geçiş hükümleri ve somut uyuşmazlığa uygulanacak içtihat birlikte değerlendirilmelidir. Her eski sözleşmede on yıllık sürenin otomatik olarak 1 Temmuz 2012'de yeniden başladığı ya da otomatik olarak uygulanamayacağı söylenemez.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 30.06.2025, E.2024/6853, K.2025/4666

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin bu kararına konu uyuşmazlıkta genel kredi ilişkisi 1998 yılında hesap kat işlemine konu edilmiş; daha sonra alacak devredilmiş ve kefiller hakkında 2018 yılında takip başlatılmıştır. Davalılar kefalet borcunun sona erdiğini ve zamanaşımını ileri sürmüşlerdir.

İlk derece mahkemesi, TBK m.598/3'teki gerçek kişi kefaletinin on yıllık sona erme rejimini ve 6101 sayılı Kanun m.5/2'nin geçiş hükümlerini değerlendirerek, somut koşullarda kefalet sorumluluğunun sona erdiğini kabul etmiş ve davayı reddetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesinin ret sonucunu koruyan kararı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesince 30.06.2025 tarihinde onanmıştır.

Kararın uygulama önemi: Yirmi yılı aşan eski kredi ilişkilerinde banka alacağının varlığı, sözleşmenin eski tarihli olması, alacağın temliki ve kefaletin sona erme süresi ayrı ayrı araştırılmalıdır. Dairenin onama kararı, her eski kefaletin otomatik olarak geçersiz olduğu veya 5411 sayılı Kanun m.141'in bütün banka alacaklarına uygulanacağı şeklinde genişletilmemelidir.

Zamanaşımı, on yıllık kefalet süresi ve temerrüt arasındaki üçlü ayrım

Bu üç ayrı inceleme sonucunda bir dosyada asıl alacağın mevcut bulunması, kefaletin sona ermiş olması ve kefilin geçmiş dönemde temerrüde düşmemiş bulunması gibi farklı hukuki sonuçlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle banka ve kefil vekilleri alacak–kefalet–temerrüt incelemesini aynı tarih çizelgesinde, fakat ayrı hukuki başlıklar altında yürütmelidir.

İçtihatların karşılaştırmalı uygulama değeri

Sonuç: İhtara itiraz, temerrüt ve kefaletin sona ermesi aynı dosyada ayrı ayrı değerlendirilmelidir

Genel kredi sözleşmesindeki hesap kat ihtarı yalnızca bankanın alacak talebini ileten bir yazışma değildir; bazı hallerde alacağın muacceliyeti, temerrüt tarihi, ispat kuvveti ve ipotekli takip şartları bakımından ciddi sonuçlar doğurur. Hesap kat ihtarına karşı başvuru süresi belgeye ve izlenecek takip yoluna göre belirlenmelidir: İİK m.68/b'deki bir aylık hesap özeti rejimi ile m.150/ı'daki sekiz günlük noter itirazı ve icra emrine karşı yargısal şikâyet farklıdır.

Müteselsil kefil bakımından şekil ve azami sorumluluk, TTK m.7 uyarınca bildirim, TBK m.590 gereğince ayrı muacceliyet, TBK m.598'deki on yıllık süre, m.592 uyarınca teminatların korunması, m.599'daki dönme ve m.601'deki alacaklıyı takibe zorlama olanakları ayrı hukuki sonuçlar doğurur. 2026 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararı, kredi borcunun yeniden yapılandırılmasının da her olayda kefaleti sona erdirmediğini ortaya koymaktadır.

Hesap kat ihtarına süresinde itiraz edilmemesinden sonra başvurulabilecek menfi tespit ve istirdat davaları, ilgili özel kesinleşme etkileri ve İİK m.72'nin takip öncesi/sonrası tedbir ayrımıyla birlikte değerlendirilmelidir. Ticari dava niteliğindeki alacak ve borçsuzluk uyuşmazlıklarında TTK m.5/A kapsamındaki arabuluculuk dava şartı ayrıca denetlenmelidir. Zamanaşımında bankanın tek taraflı ihtarı ile TBK m.154'te sayılan kesilme sebepleri, gerçek kişi kefaletinin on yıllık sona erme süresinden ayrılmalıdır.

Banka alacağının hukuken sağlıklı tahsili ve etkili savunma için kimin, hangi borç kaleminden, hangi hukuki sıfatla, hangi tarihten itibaren ve hangi tutara kadar sorumlu olduğunun somut belgelerle belirlenmesi gerekir. Bu denetim, yalnızca toplam borca değil, hesap özetlerine, ihtara, tebligata, faiz matrahına, kefaletin süresine ve teminatların akıbetine birlikte bakılarak yapılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hesap kat ihtarına itiraz süresi bir ay mı, sekiz gün mü?

Belgeye ve takip rejimine bağlıdır. İİK m.68/b'deki dönemsel hesap özetlerinde bir aylık itiraz; m.150/ı kapsamında belirli ipotekli ilamlı takip işlemlerinde sekiz günlük noter aracılığıyla itiraz söz konusudur. Aynı dosyada iki hükmün ayrı işlemler bakımından uygulanması mümkündür.

Hesap kat ihtarına itiraz etmezsem borcu kabul etmiş sayılır mıyım?

İlgili kanuni şartlar oluşmuşsa hesap özetinin veya ihtardaki alacak miktarının takip hukuku bakımından özel ispat ve kesinleşme etkileri doğabilir. Bu, hiç doğmamış borcun yaratılması veya bütün sonradan işleyen faizin denetim dışı kalması anlamına gelmez.

Noter aracılığıyla itiraz ipotekli takibi durdurur mu?

Hayır, her durumda durdurmaz. Süresinde itiraz alacağın özel usulde kesinleşmesini önleyebilir; icra emri tebliğ edildiğinde gerekli yargısal şikâyet ve diğer başvurular ayrıca yapılmalıdır.

İcra emrine karşı yedi günlük süreyi kaçırırsam ne olur?

Alacak ve faiz miktarına ilişkin süreli şikâyetler bakımından hak kaybı oluşabilir. Buna karşılık İİK m.150/ı'da geçerli hesap kat ihtarı tebligatının bulunmaması gibi takip şartı sorunlarında 2026 tarihli Yargıtay içtihadındaki süresiz şikâyet yaklaşımı ayrı değerlendirilmelidir.

Kefile hiç ihtar gönderilmemişse kefil borçtan tamamen kurtulur mu?

Hayır, her durumda değil. Ancak kefile özgü temerrüt ve TTK m.7'deki ihbar koşulları tamamlanmadan takip öncesi temerrüt faizi talebi sorunlu olabilir. Kefaletin geçerliliği ve asıl borçtan sorumluluk farklıdır.

Gerçek kişi kefaleti on yıl dolunca sona erer mi?

TBK m.598 kanuni koşullarla on yıllık sona ermeyi düzenler. Ancak kefaletin kurulma tarihi, uygun uzatma/yeni kefalet, sözleşmenin türü ve özellikle 2012 öncesi ilişkilerin geçiş hukuku incelenmelidir.

Banka ipoteği kaldırırsa kefilin borcu azalır mı?

TBK m.592 uyarınca kefilin zararına teminat azaltılması durumunda, kanundaki ispat ve kapsam koşullarıyla kefilin sorumluluğunun azalması gündeme gelebilir. Her ipotek fekki otomatik olarak bütün kefalet borcunu ortadan kaldırmaz.

Kredi yeniden yapılandırılırsa eski kefalet sona erer mi?

Otomatik olarak sona ermez. TBK m.133 anlamında borcun yenilenip yenilenmediği, protokolün dili, kefilin katılımı ve eski hesabın gerçekten tasfiye edilip edilmediği incelenir. HGK'nin 24.06.2026 tarihli kararı bu ayrımı açıklamaktadır.

Kefil gelecekteki kredi kullandırımlarından vazgeçebilir mi?

TBK m.599, borç henüz doğmadan önce borçlunun mali durumuna ilişkin kanuni koşullar gerçekleşmişse yazılı bildirimle dönme imkânı tanır. Doğmuş borçların tamamını tek taraflı sona erdiren bir hak değildir.

Banka uzun süre takip yapmazsa kefil alacaklıyı takibe zorlayabilir mi?

TBK m.601, süresiz kefalette kanunda öngörülen koşullarda, alacaklıdan bir ay içinde takip veya dava haklarını kullanmasını isteme imkânı tanır. İstemin hukuki şartları gerçekleşmeli ve alacaklıya ulaştığı ispatlanmalıdır.

Bankanın bildirdiği en yüksek faiz oranı tek başına yeterli midir?

Sözleşmede fiilen uygulanan faiz oranına dayalı formül varsa yalnız TCMB bildirimi yeterli olmayabilir. Bankanın hangi krediye hangi tarihte hangi oranı uyguladığı kayıtlarla incelenmelidir.

İpotek veren üçüncü kişi kefil sayılır mı?

Yalnız taşınmazı üzerinde ipotek kurması nedeniyle şahsi borçlu veya kefil olmaz. TMK m.887 kapsamındaki özel bildirim ve varsa ayrı kefalet ilişkisi incelenmelidir.

Hesap kat ihtarına itiraz süresini kaçırırsam menfi tespit davası açabilir miyim?

Koşulları varsa İİK m.72 kapsamında menfi tespit davası gündeme gelebilir. Ancak İİK m.68/b'nin özel kesinleşme ve ispat sonuçları otomatik kalkmaz; hukuki yarar, uyuşmazlık konusu dönem ve doğru dava yolu incelenmelidir.

Menfi tespit davası icra takibini durdurur mu?

Dava açılması tek başına takibi durdurmaz. Takipten önce açılan davada kanuni teminat koşullarıyla takibin durdurulmasına yönelik tedbir istenebilir; takipten sonra açılan davada ise aynı şekilde durdurma değil, koşulları varsa icra veznesindeki paranın ödenmemesi tedbiri gündeme gelir.

İcra dosyasına borçlu olmadığım parayı ödediysem ne kadar sürede geri isteyebilirim?

İİK m.72'nin istirdat rejiminde, itiraz etmemesi veya itirazının kaldırılması nedeniyle borçlu olmadığı parayı tamamen ödemek zorunda kalan kişi, kanuni şartlarla ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde dava açabilir. Ödemenin hukuki niteliği ve başka dava sebepleri ayrı değerlendirilmelidir.

Ticari krediye ilişkin menfi tespit davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?

TTK m.5/A kapsamına giren ve konusu bir miktar para olan ticari menfi tespit, istirdat ve itirazın iptali davalarında dava şartı arabuluculuk öngörülmektedir. Bu süreç, noter ihtarına itirazın veya icra mahkemesi şikâyetinin yerine geçmez.

Bankanın hesap kat ihtarı göndermesi zamanaşımını keser mi?

Tek başına kesmez. TBK m.154 uyarınca dava veya icra takibi ve borçlunun borcu ikrarı gibi kanunda sayılan sebepler değerlendirilir. Bankanın tek taraflı ihtarı ile alacaklının icra takibine başlaması farklı olaylardır.

Eski tarihli kefaletin on yıllık süresi 2012 yılında yeniden mi başlar?

Her durumda değil. TBK m.598 ile 6101 sayılı Kanun m.5'in geçiş kuralları ve somut kefaletin tarihi birlikte değerlendirilmelidir. Yargıtay 11. HD'nin 30.06.2025 tarihli kararı bu ayrım bakımından önemlidir.

Kaynakça

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; özellikle m.100–102, 117, 133, 146, 149, 154–157, 581–603. mevzuat.adalet.gov.tr
2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu; özellikle m.4, 5/A, 7–10, 18/3. mevzuat.gov.tr
3. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu; özellikle m.16, 45, 62, 67, 68, 68/b, 72, 149/a ve 150/ı. mevzuat.gov.tr
4. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu; özellikle m.884 ve 887. mevzuat.gov.tr
5. 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun (7589 sayılı Kanun'un 10. maddesiyle değişik m.1). mevzuat.adalet.gov.tr
6. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, m.28. mevzuat.gov.tr
7. 6101 sayılı Türk Borçlar Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun, özellikle m.5. mevzuat.wiki
8. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, özellikle m.141 (Fon alacakları için özel rejim). mevzuat.gov.tr
9. 7445 sayılı Kanun, m.31; TTK m.5/A değişikliği ve 01.09.2023 yürürlüğü. mevzuat.gov.tr
10. Yargıtay HGK, 05.10.2021, E.2017/355, K.2021/1146. app.dejure.ai
11. Yargıtay HGK, 25.10.2022, E.2020/697, K.2022/1386. app.dejure.ai
12. Yargıtay 12. HD, 12.10.2022, E.2022/2265, K.2022/10194. app.dejure.ai
13. Yargıtay HGK, 25.10.2023, E.2022/75, K.2023/1011. app.dejure.ai
14. Yargıtay 11. HD, 03.06.2025, E.2024/5553, K.2025/3957. app.dejure.ai
15. Yargıtay 12. HD, 29.09.2025, E.2025/4332, K.2025/5694. app.dejure.ai
16. Yargıtay HGK, 18.02.2026, E.2025/61, K.2026/92. app.dejure.ai
17. Yargıtay 11. HD, 30.03.2026, E.2025/5089, K.2026/1811. app.dejure.ai
18. Yargıtay 12. HD, 22.04.2026, E.2025/9381, K.2026/2739. app.dejure.ai
19. Yargıtay HGK, 24.06.2026, E.2025/296, K.2026/402. app.dejure.ai
20. Yargıtay 11. HD, 30.06.2025, E.2024/6853, K.2025/4666. app.dejure.ai