Şua İzni Kaç Gündür? Kontrollü Alandaki Fiilî Çalışma Süresine Göre Sağlık İzni Nasıl Hesaplanır?

Şua izninin güncel hukukî dayanağı nedir?

Uygulamada “şua izni”, “radyasyon izni” veya “ışın izni” denilen hakkın güncel mevzuattaki adı sağlık iznidir. Temel kaynaklar şunlardır:

• 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun,
• Kamu personeli bakımından 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 103. maddesi,
• 13 Nisan 2023 tarihli ve 32162 sayılı Resmî Gazete’de 7077 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik,
• Yönetmeliğin 8. maddesi ve EK-2 Sağlık İzni Tablosu.

Yönetmeliğin 8. maddesine göre sağlık izni yalnızca iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları ve radyonüklitlerin kullanıldığı kontrollü alanlarda çalışanlara, yıllık izinlerine ilave olarak verilir. İzin süresi, bir takvim yılı içerisinde kontrollü alanlarda fiilen çalışılan süreye göre EK-2’den belirlenir. Mobil röntgen veya skopi gibi hareketli cihazları kullanan radyasyon çalışanları için de aynı hesap yöntemi uygulanır.

Türkiye’nin taraf olduğu ILO’nun 115 sayılı Radyasyondan Korunma Sözleşmesi, iyonlaştırıcı radyasyona meslekî maruziyette koruma çerçevesinin uluslararası katmanıdır. Ancak Sözleşme, Türk hukukundaki EK-2’ye alternatif bir “kaç gün izin” tablosu kurmaz. Gün sayısı iç hukuk kurallarından; radyasyondan korunmanın genel yönü ise ulusal mevzuat, NDK düzenlemeleri ve bağlayıcı uluslararası yükümlülükler birlikte değerlendirilerek belirlenir.

657 sayılı Kanun’un 103. maddesinde radyoaktif ışınlarla çalışan personele her yıl yıllık izinlerine ilave bir aylık sağlık izni verileceği yazılıdır. Kamu görevlileri bakımından bu kanun hükmüyle Yönetmelikteki saat tablosunun ilişkisi, normlar hiyerarşisi yönünden tartışılmıştır. Danıştay 12. Daire, 2023 tarihli Yönetmeliğin sağlık iznine ilişkin bazı hükümlerine karşı açılan davalarda 2025 yılında ret kararları vermiştir. Buna rağmen kamu görevlisinin statüsü, ilgili idarî işlem, kararın kanun yolu durumu ve olay tarihi incelenmeden özel sektör işçisiyle aynı dava stratejisi kurulamaz.

2023 Yönetmeliğindeki Sağlık İzni Tablosu

EK-2’de 50 saatlik 30 basamak vardır. Uygulamada kolay okunması için tam tablo aşağıdadır:

Yönetmelik ekinde ilk dilim “0–50 saat” biçiminde gösterilmektedir. Ancak sıfır saat, kontrollü alanda hiç fiilî çalışma yapılmadığı anlamına gelir. Hakkın fiilî çalışmaya bağlanması nedeniyle, hiç çalışmayan kişiye yalnız “0” rakamı tabloda yer alıyor diye bir gün izin verilmesi savunulabilir değildir. Akademik literatürde de bu ifade bir cetvel yazım sorunu olarak ele alınmaktadır. Uygulanabilir formül bu nedenle şöyledir:

İzin günü = tavana yuvarla (kontrollü alandaki fiilî saat / 50)

Sonuç 30 günü aşamaz. Formül yalnız pozitif fiilî çalışma süresi için uygulanmalıdır.

Hızlı hesap örnekleri

Sık yapılan hesap hatası: 248 saati 50’ye bölüp 4,96 gün bularak aşağı yuvarlamak yanlıştır. Saat, içinde bulunduğu tablo aralığına yerleştirilir; 201–250 saat beş gündür.

Şua izni hesabı için beş adımlı hızlı karar testi

Bu testte ilk üç sorudan biri karşılanmıyorsa yalnız meslek unvanı veya hastane bölümünün adıyla otomatik gün hesabı yapılamaz. Beş sorunun tamamı yanıtlandıktan sonra net süre EK-2’ye yerleştirilir.

Saatin küsuratı, dakikalar ve sınır değerler nasıl hesaplanmalıdır?

Yönetmelik EK-2’de aralıkları tam saatlerle “0–50”, “51–100” biçiminde göstermekte; saniye ve dakikaların nasıl yuvarlanacağını ayrıca düzenlememektedir. Buna karşılık öğretide hesap, toplam sürenin 50’ye bölünmesi ve küsuratın bir sonraki tam güne tamamlanması biçiminde açıklanmaktadır. Bu nedenle kurumun 50 saat 1 dakika gibi bir süreyi önce 50 tam saate aşağı yuvarlayıp kalan fiilî çalışmayı görünmez kılması güvenli bir yöntem değildir.

Denetlenebilir uygulama için süre önce dakikaya çevrilmelidir:

Toplam dakika = (tam saat × 60) + kalan dakika
İzin günü = tavana yuvarla (toplam dakika / 3.000)

Hukukî ihtiyat: Dakika hassasiyetli formül, EK-2’nin 50 saatlik kademeli yapısını fiilî çalışma ölçütüyle uygulayan teknik yorumdur. Yönetmelikte dakika yuvarlamasına ilişkin açık hüküm ve 2023 sonrası yerleşik içtihat bulunmadığından, uyuşmazlıkta kurumun hesap politikası, ham loglar ve bilirkişi yöntemi görünür biçimde tartışılmalıdır.

31 Aralık–1 Ocak gece vardiyası hangi yıla yazılır?

Takvim yılı ölçütü nedeniyle yılbaşı gecesine taşan vardiya tek yıla bütünüyle yazılmamalıdır. Örneğin 31 Aralık 22.00–1 Ocak 06.00 arasındaki doğrulanmış kontrollü alan çalışmasının 22.00–24.00 bölümü eski takvim yılına, 00.00–06.00 bölümü yeni takvim yılına kaydedilir. Sistem saat dilimi, sunucu saati ve logların Türkiye saatiyle uyumu ayrıca doğrulanmalıdır.

Takvim yılı hesabı nasıl yapılır?

Güncel düzenleme “bir takvim yılı içerisinde” fiilen çalışılan süreyi esas alır. Hesap dönemi kural olarak 1 Ocak–31 Aralık’tır; işe giriş yıldönümü değildir.

Örneğin 1 Ekim 2025’te işe başlayan kişinin 31 Aralık 2025’e kadar kontrollü alandaki saatleri 2025 hesabını oluşturur. 1 Ocak 2026’dan itibaren sayaç yeni takvim yılı için baştan başlar. Ekim 2025–Eylül 2026 şeklinde tek bir hizmet yılı hesabı yapılmaz.

Sağlık izni çalışmanın yapıldığı yıl içinde mi, sonraki yıl mı kullanılmalıdır?

Güncel sistemin en önemli uygulama sorunu budur. Yönetmelik, izin süresini bir takvim yılı içindeki fiilî çalışma saatine bağlamakta; aynı zamanda sağlık izninin bölünemeyeceğini, yıl geçişlerinde üst üste kullanılamayacağını ve diğer yıla aktarılamayacağını düzenlemektedir. Yılın toplam saati 31 Aralıkta kesinleşecekse iznin aynı yıl içinde tam gün sayısıyla ne zaman kullandırılacağı sorusu ortaya çıkmaktadır.

Bu meselede dört kaynak katmanı ayrılmalıdır:

Danıştay kararlarına ilişkin erişilebilir gerekçe özetlerinde, sağlık izninin hak edildiği zamanda kullandırılmasının koruyucu amaçla uyumlu olduğu ve sonraki yıla aktarılmasının bu amaçla çelişeceği kabul edilmiştir. Buna karşılık öğretide, izin gününün yıllık toplam saate göre belirlenmesi nedeniyle çalışmanın yapıldığı takvim yılını takip eden yılda kullandırılması gerektiğini savunan görüş de bulunmaktadır.

Bu nedenle 2026 itibarıyla iki cümleden biri seçilip tartışmasız kural gibi yazılmamalıdır:

• Danıştay yaklaşımı: İzin zaman kaybedilmeksizin hak edildiği dönemde kullandırılmalı; yıllık izin gibi sonraki yıla ertelenmemelidir.
• Öğreti yaklaşımı: Yıllık toplam 31 Aralıkta kesinleştiğinden, o yılın çalışmasına karşılık gelen izin izleyen takvim yılında tek parça kullanılmalıdır; “diğer yıla aktarılmaz” yasağı daha sonraki yıllara taşımayı engeller.

Uygulamada riski azaltan yöntem; kurumun yıl boyunca kümülatif saati izlemesi, hangi görüşe göre plan yaptığını personele önceden yazılı bildirmesi ve izni fiilen kullanılamaz hâle getirecek gecikmeden kaçınmasıdır. Somut başvuruda Danıştay kararının temyiz sonucu, personel statüsü ve kurumun tesis ettiği işlem ayrıca araştırılmalıdır.

Güneş & Güneş Hukuk Bürosunun değerlendirmesi: Güncel düzenlemenin lafzı, iznin başka yıla devredilmesini yasaklamaktadır; bu nedenle rutin çözüm, geçmiş yıl iznini sonraki yıla yığmak değildir. İşveren, fiilî saatleri yıl boyunca kümülatif olarak izlemeli; çalışanın ulaştığı basamağı düzenli bildirmeli ve hizmet planını izin aynı takvim yılı içinde kesintisiz kullandırılabilecek biçimde kurmalıdır. Yıl sonuna kadar çalıştırıp son gün itibarıyla oluşan tam izin süresini artık kullandırılamaz hâle getirmek, işverenin kendi planlama eksikliğinden yararlanması sonucunu doğurur. Bununla birlikte Yönetmeliğin kümülatif izin planlama usulünü açıkça düzenlememesi ve konuya ilişkin yerleşik Yargıtay uygulamasının bulunmaması nedeniyle somut dosyada statü, idarî işlem ve yargı yolu ayrıca incelenmelidir.

Kümülatif hak ediş ve planlama modeli

Bu örnek, izin planının yalnız yıl sonunda kurulmasının neden işlevsiz olabileceğini gösterir. İşverenin çalışma programını, sağlık izninin bölünmezliği ve yıllık saat öngörüsüyle birlikte değerlendirmesi gerekir. Ancak bu tablo, Yönetmelikte ayrıca yazılı bir “izin avansı” kuralı değildir; kurumsal planlama ve uyuşmazlığı önleme modelidir.

İzin günleri iş günü mü, takvim günü mü sayılır?

Güncel Yönetmelik EK-2’de “1 gün–30 gün” ifadesini kullanmakta, bu günlerin iş günü mü yoksa takvim günü mü olduğunu ayrıca tanımlamamaktadır. Aynı maddede iznin bölünemeyeceği yazılıdır. Eski Nizamname ise “dört hafta muntazaman devamlı tatil” dilini kullandığından eski dönemde 28 kesintisiz takvim günü yaklaşımı güçlüdür; bu eski ifade güncel EK-2’ye hiçbir açıklama yapılmadan taşınmamalıdır.

Güncel dönem için izin onayında başlangıç ve bitiş tarihi, hafta tatili ve ulusal bayram günlerinin sayım yöntemi, vardiyalı çalışan bakımından işe dönüş tarihi açıkça yazılmalıdır. “30 gün” ibaresini otomatik olarak “30 çalışma günü” saymak da, personelin kesintisiz dinlenmesini bozacak şekilde yalnız vardiya günlerini dağınık işaretlemek de mevzuatın bölünmezlik amacıyla sorun yaratabilir. 2023 sonrası yerleşik içtihat oluşuncaya kadar kurum uygulaması ve toplu/iş sözleşmesi hükümleri ayrıca incelenmelidir.

Hak kazanma anı, gün sayısının artması ve kesin hesabın yapılması aynı şey değildir

Güncel sistemde üç aşama birbirine karıştırılmamalıdır:

• Koruma kapsamına giriş: Çalışanın iyonlaştırıcı radyasyon kullanılan kontrollü alanda fiilen çalışmaya başlamasıdır.
• Basamak artışı: Kümülatif sürenin her yeni 50 saatlik aralığa girmesiyle izin gününün artmasıdır. Örneğin 50 saat bir gün, 51 saat iki gündür.
• Belirli tarih itibarıyla hesap: İşten ayrılma, birim değişikliği, izin planlaması veya yıl sonu gibi bir kesme tarihinde doğrulanmış toplam saatin tabloya yerleştirilmesidir.

Bu ayrım, “tam yıl dolmadan hak yoktur” yaklaşımının güncel sistemde neden tartışmalı olduğunu gösterir. Yönetmelikte bir yıllık kıdem şartı bulunmadığı gibi tablo, çok kısa süreli pozitif fiilî çalışmayı dahi birinci basamağa yerleştirmektedir.

657 sayılı Kanun'daki bir aylık izin ile Yönetmelikteki 1–30 günlük tablo nasıl bağdaştırılmalıdır?

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 103. maddesi, hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele her yıl yıllık izinlerine ilave bir aylık sağlık izni verilmesini öngörür. Yönetmelik ise bütün kapsamdaki personel için fiilî saate bağlı 1–30 günlük tablo kurmuştur. Kanun ile Yönetmelik arasındaki bu görünür gerilim özellikle kamu görevlileri bakımından ayrı inceleme gerektirir.

Normlar hiyerarşisi bakımından temel sorular

• Kanundaki “bir ay” doğrudan sabit hak mı, yoksa düzenleyici işlemle somutlaştırılabilecek azami süre midir?
• Yönetmelik, Kanunda öngörülen sürenin altında izin belirleyebilir mi?
• 3153 sayılı Kanun'un çalışan sağlığını koruma amacı yorumu nasıl etkiler?
• Danıştayın 2025 tarihli ret kararlarının çoğunluk ve varsa karşıoy gerekçesi nedir?
• Kararlar kesinleşmiş midir; temyiz incelemesi var mıdır?
• Kamu görevlisinin talebi izin işleminin iptali mi, parasal hak mı, yoksa ikisi birlikte midir?

Anayasa Mahkemesinin 2010 tarihli kararı neden önemlidir?

Anayasa Mahkemesinin E.2010/29, K.2010/90, 16.07.2010 tarihli norm denetimi kararı, kamu görevlileri bakımından birbiriyle karıştırılmaması gereken üç ayrı koruma katmanını göstermiştir:

1. Devlet memuru statüsünden doğan yıllık izin,
2. 657 sayılı Kanun m.103 kapsamında radyasyonla teşhis veya tedavi yapılan bölümde çalışmaya bağlı bir aylık sağlık izni,
3. 3153 sayılı Kanun ek m.1 kapsamında doz sınırının aşılmasına bağlı olarak ayrıca kullandırılacak izin.

Mahkeme, doz aşımında verilecek üçüncü izin türünün süresi ve önlemlerinin teknik niteliği nedeniyle yönetmelikle belirlenmesini Anayasa’ya aykırı görmemiştir. Bu karar, olağan sağlık izni ile doz aşımı izninin aynı hak olmadığını açıklar. Ancak 2023 tarihli EK-2 tablosunun kendisi o tarihte mevcut olmadığı için, karar güncel tablonun bütün ayrıntılarını doğrudan onaylayan bir hüküm olarak sunulmamalıdır.

Danıştayın 2025 tarihli güncel denetimi hangi noktaları değiştirdi?

Erişilebilir gerekçeli metinler içinde özellikle Danıştay 12. Dairenin E.2023/3008, K.2025/2739, 27.05.2025 tarihli kararı önemlidir. Daire; EK-2 tablosuna, fiilî saat ölçütüne, Yönetmelik m.8/5’teki dışlamalara ve “yıl geçişlerinde üst üste kullanılamaz ve diğer yıla aktarılamaz” ibaresine yönelik iptal istemlerini reddetmiştir. Devir yasağı bakımından ret oybirliğiyle; m.8/1’in ikinci cümlesi, m.8/5 ve EK-2 bakımından ret oyçokluğuyla verilmiştir. Kararda tebliğden itibaren 30 gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolunun açık olduğu belirtilmiştir.

Bu ayrıntı iki nedenle önemlidir: Birincisi, “Danıştay güncel sistemi hiç incelemedi” denilemez. İkincisi, oyçokluğu ve açık temyiz yolu nedeniyle kararın kanun yolu sonucu teyit edilmeden uyuşmazlığın bütün yönlerinin kesin ve değişmez biçimde çözüldüğü de söylenemez.

Danıştay 12. Dairenin erişilebilen 2025 tarihli karar bilgileri, Yönetmeliğin sağlık iznine ilişkin düzenlemelerine yönelik iptal istemlerinin önemli kısmının reddedildiğini göstermektedir. Bununla birlikte kararların tam metni ve kanun yolu durumu resmî karar sistemi veya dosya üzerinden kontrol edilmeden, “657 m.103 tartışması kesin olarak sona ermiştir” sonucuna varılmamalıdır.

Personel statüsü sonucu değiştirir

Özel sektör işçisi, sırf sağlık kuruluşunda çalıştığı için 657 sayılı Kanunun kamu personeline özgü hükmüne doğrudan dayanamaz. Buna karşılık Yönetmeliğin kapsamı kamu ve özel sağlık kuruluşlarını içermektedir. Statü belirlenmeden tek bir başvuru ve hesap yöntemi önerilmesi hak kaybı yaratabilir.

Aynı yıl birden fazla sağlık kuruluşunda çalışma

Yönetmelik, çalışanın aynı takvim yılında birden fazla işverene veya sağlık tesisine bağlı çalışması hâlinde toplamın nasıl koordine edileceğini ayrıntılı düzenlememektedir. Koruyucu amaca ve “bir takvim yılı içindeki fiilî süre” ölçütüne göre, kontrollü alandaki bütün doğrulanmış çalışmaların kişi bazında birlikte değerlendirilmesi güçlü bir yorumdur. Ancak önceki işverenin kayıtlarına erişim, izin kullandırma yükümlüsünün belirlenmesi ve mükerrer izin önlenmesi uygulamada sorun yaratabilir.

Bu durumda çalışanın önceki kurumdan kontrollü alan çizelgesi, görevlendirme kayıtları, dozimetre raporları ve kullandırılan sağlık iznini gösteren belgeyi alması; yeni kurumun da mükerrerlik ve eksik hesap yönünden yazılı değerlendirme yapması gerekir. Bu konuda yerleşik bir Yargıtay içtihadı bulunduğu ileri sürülmemelidir.

İşyeri devri, alt işveren değişikliği ve kurumun unvan değiştirmesi

Takvim yılı içinde hastanenin ticaret unvanının değişmesi, şirket birleşmesi, işyerinin devri veya alt işverenin değişmesi gerçek kontrollü alan çalışmasını kendiliğinden sıfırlamaz. Ancak sorumluluğun kapsamı her hukukî işlem bakımından ayrı belirlenir:

• İşyeri devrinde 4857 sayılı Kanun m.6 ve devir tarihindeki borç yapısı,
• Asıl–alt işveren ilişkisinde 4857 sayılı Kanun m.2/6–7 ve işin gerçekten alt işverene verilip verilmediği,
• Muvazaalı alt işverenlikte başlangıçtan itibaren asıl işveren işçisi sayılma ihtimali,
• Şirket birleşmesi ve tür değişikliğinde Türk Ticaret Kanunu hükümleri,
• Kamu kurumları arasındaki geçişte personel statüsü ve idarî işlemler

incelenmelidir.

Asıl işveren hastane ile alt işverenin her olayda otomatik olarak müteselsilen sorumlu olduğu yönünde soyut sonuç kurulamaz. Müteselsil sorumluluk için kanundaki asıl–alt işveren ilişkisinin bulunması, alacağın o işyerindeki çalışma nedeniyle doğması ve somut dönemin belirlenmesi gerekir.

“Fiilî çalışma süresi” ne anlama gelir?

Fiilî çalışma, personelin bordroda radyoloji biriminde görünmesi veya mesai çizelgesinde işyerinde bulunmasından daha dar bir kavramdır. Belirleyici olan, iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı veya radyonüklitle bağlantılı görevin kontrollü alanda gerçekten yerine getirildiği süredir.

Şu unsurlar birlikte incelenmelidir:

• Alanın Nükleer Düzenleme Kurumu mevzuatı ve tesis belgelerinde kontrollü alan olarak sınıflandırılması,
• Kullanılan cihazın veya kaynağın iyonlaştırıcı radyasyon üretmesi,
• Çalışanın görev tanımı değil, yaptığı gerçek işlemler,
• Kontrollü alana giriş–çıkış ve vardiya kayıtları,
• Cihaz konsolu, çekim, tedavi ve hasta işlem kayıtları,
• PACS, RIS, HBYS, Medula ve hastane otomasyon logları,
• Kişisel dozimetre zimmet ve ölçüm sonuçları,
• Geçici görevlendirme ve icap çizelgeleri,
• İş sağlığı ve güvenliği, radyasyondan korunma ve kalite kayıtları.

Kontrollü alan nasıl tespit edilir?

Bir bölümün günlük dilde “radyasyon alanı” diye anılması veya işveren kayıtlarında farklı adla gösterilmesi tek başına belirleyici değildir. Alanın teknik sınıflandırması, beklenen maruziyet ve uygulanması gereken özel radyasyondan korunma önlemlerine göre yapılır. Nükleer Düzenleme Kurumunun alan sınıflandırma kılavuzları; giriş–çıkış kontrolü, kişisel dozimetri, alan ölçümleri ve kayıt tutulması üzerinde durmaktadır.

Uyuşmazlıkta en az şu belgeler incelenmelidir:

• NDK yetkilendirme, lisans ve faaliyet belgeleri,
• Tesisin radyasyon alanı yerleşim planı,
• Kontrollü ve gözetimli alan sınıflandırma kayıtları,
• Radyasyondan korunma programı ve talimatları,
• Alan doz hızı ölçüm raporları,
• Radyasyondan korunma sorumlusunun ve komitenin kayıtları,
• Cihazın türü, seri numarası, kullanım alanı ve bakım/kalibrasyon belgeleri,
• Kişisel dozimetre zimmetleri ve ölçüm dönemleri,
• Mobil uygulamada geçici kontrollü alanın nasıl sınırlandırıldığına ilişkin kayıtlar.

İşverenin alanı hatalı veya eksik sınıflandırmış olması gerçek teknik koşulları ortadan kaldırmaz. Gerektiğinde sağlık hukuku, iş güvenliği ve radyasyon fiziği yönünden uzman bilirkişilerle keşif ve belge incelemesi yapılmalıdır.

Dozimetre sonucu ile fiilî saat aynı şey değildir. Dozimetre maruziyet bakımından önemli teknik delildir; izin günü ise kural olarak ölçülen mSv miktarından değil kontrollü alandaki fiilî saatten hesaplanır. Doz sınırının aşılması ayrıca iznin derhâl kullandırılmasını gerektiren olağanüstü durumdur.

Cihazın ışınlama süresi, işlem süresi, vardiya ve kontrollü alan süresi aynı değildir

Yalnız cihazın ışın verdiği birkaç saniyeyi esas almak, kontrollü alandaki gerçek görevi eksik gösterebilir. Buna karşılık sekiz saatlik vardiyanın tamamını, personel bu sürenin bir bölümünde rapor, hasta kabulü veya idarî görev yapmışken kontrollü alan süresi saymak da hatalıdır. Doğru hesap, alan ve cihaz tekniğiyle iş akışını dijital kayıtlarda birleştirir.

Fiilî saat için denetlenebilir teknik hesap protokolü

Temel formül

Kontrollü alandaki toplam fiilî süre = doğrulanmış normal kontrollü alan çalışması + doğrulanmış nöbet ve fazla çalışma + mobil cihazla doğrulanmış çalışma + geçici görevlendirmede doğrulanmış kontrollü alan çalışması − mükerrer kayıtlar − kontrollü alan dışında geçen süreler − fiilî çalışma bulunmayan izin ve rapor dönemleri.

Kayıtların eşleştirilme sırası

1. Takvim yılı ve mevzuat alt dönemi belirlenir.
2. Tesisin kontrollü alanları ve mobil cihazları teknik belgelerden çıkarılır.
3. Personelin vardiya ve görevlendirme çizelgesi oluşturulur.
4. PACS, RIS, HBYS, Medula ve cihaz loglarından kullanıcı, zaman damgası ve işlem türü alınır.
5. Alan giriş–çıkış ve dozimetre kayıtlarıyla çapraz kontrol yapılır.
6. Yıllık izin, rapor ve kontrollü alan dışı görevlendirmeler ayrıştırılır.
7. Aynı işlemi gösteren mükerrer sistem kayıtları tek çalışma olarak değerlendirilir.
8. Belirsiz süreler gerekçesiyle ayrı sütunda tutulur; doğrulanmadan otomatik toplama eklenmez veya çıkarılmaz.
9. Yıllık toplam EK-2 basamağına yerleştirilir.
10. Kullanılmış sağlık izni ve işten ayrılma tarihi ayrıca değerlendirilir.

Dijital kayıtların güvenilirliği nasıl sınanır?

Her dijital kayıt aynı ispat gücüne sahip değildir. Kullanıcı hesabının ortak kullanılıp kullanılmadığı, sistem saatinin doğru olup olmadığı, logların sonradan değiştirilebilirliği, cihaz ile hastane sistemi arasındaki entegrasyon ve kayıt saklama süresi incelenmelidir. Sağlıklı bir inceleme şu alanları göstermelidir:

• Kaydın üretildiği sistem ve sunucu,
• Kullanıcı/personel kimliği,
• İşlem ve cihaz kimliği,
• Başlangıç–bitiş zaman damgası ve zaman dilimi,
• Kayıt dışa aktarma tarihi,
• Mükerrerlik kontrol yöntemi,
• Eksik veya silinmiş veri aralıkları,
• Kaydı teslim eden kurum ve yetkili,
• Kayıt bütünlüğünü doğrulayan teknik yöntem.

Ekran görüntüsü yararlı bir başlangıç delili olabilir; ancak mümkün olduğunda ham log, kurumsal yazı cevabı ve denetlenebilir dışa aktarım alınmalıdır.

Hazırlık, raporlama ve oda dışındaki görevler sayılır mı?

Kontrollü alan dışında yapılan hasta kabulü, rapor yazımı, genel toplantı, idari görev veya cihaz kullanılmadan geçirilen bekleme süresi otomatik olarak kontrollü alan fiilî çalışması sayılamaz. Buna karşılık işlemin teknik niteliği gereği kontrollü alan içinde yürütülen hazırlık, kaynakla çalışma, kalite kontrol veya zorunlu işlem süresi gerçek kayıtlarla kanıtlanabiliyorsa hesaba katılabilir.

Kurumun yalnız vardiya başlangıç ve bitişini kullanarak bütün vardiyayı kontrollü alan süresi sayması da, hiçbir ayrıştırma yapmadan yalnız cihazın ışın verdiği saniyeleri esas alması da somut iş akışını yansıtmayabilir. Teknik bilirkişi incelemesi; alan planı, cihaz türü, görev akışı ve dijital logları birlikte değerlendirmelidir.

Fazla çalışma sağlık izni hesabına katılır mı?

Yönetmelik, “fazla çalışma saatleri hesaba katılmaz” biçiminde açık bir yasak içermemektedir. Ölçüt kontrollü alanda fiilen çalışılan süre olduğuna göre, hukuka aykırı olarak yaptırılmış olsa bile gerçekten yerine getirildiği ispatlanan kontrollü alan çalışmasının yalnız normal programı aştığı gerekçesiyle görünmez sayılması hakkın koruyucu amacıyla bağdaşmaz.

Bununla birlikte üç mesele ayrılmalıdır:

1. Sağlık izni hesabı: Gerçek kontrollü alan saati EK-2 basamağını belirler.
2. Fazla çalışma ücreti: Çalışma süresi sınırlarının aşılması ayrıca ücret ve iş sağlığı güvenliği sonuçları doğurabilir.
3. Üst sınır: Toplam fiilî saat 1.500’ü geçse de EK-2’de sağlık izni en çok 30 gündür. Aşan saatler sağlık iznini 31 güne çıkarmaz; fakat fazla çalışma, doz sınırı ve işveren sorumluluğu yönünden ayrıca incelenir.

Kayıt dışı fazla çalışma iddiasında nöbet çizelgesi tek başına yeterli olmayabilir. Cihaz logu, hasta işlemi, giriş–çıkış, PACS/RIS kullanıcı kaydı ve tanık anlatımları çapraz kontrol edilmelidir.

Mobil röntgen ve skopi ile çalışma nasıl hesaplanır?

Yönetmeliğin 8. maddesi, mobil röntgen veya skopi gibi hareketli cihazları kullanan radyasyon çalışanlarını açıkça kapsar. Sabit bir radyoloji odasında çalışılmaması hakkı ortadan kaldırmaz.

Mobil cihaz dosyasında şu sorular cevaplanmalıdır:

• Cihaz iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı mıdır?
• İşlemin yapıldığı geçici alan, uygulama sırasında kontrollü alan tedbirleriyle sınırlandırılmış mıdır?
• Cihazı kim çalıştırmıştır; cihaz çevresinde görev alan personelin gerçek görevi nedir?
• Her işlemin başlangıç–bitiş zamanı ve çalışan kullanıcı kaydı tutulmuş mudur?
• Ameliyathane, yoğun bakım veya yatak başındaki tekrarlar hangi personelle eşleştirilmiştir?
• Dozimetre ve cihaz logları birbirini doğrulamakta mıdır?

Mobil çalışma, bütün nöbetin otomatik olarak kontrollü alan saati sayılması anlamına gelmez. Ancak hastane sabit oda giriş kaydı bulunmadığını ileri sürerek gerçek mobil işlemleri yok sayamaz. Cihazın kullanım logu, ameliyat notu, hasta protokolü, sarf ve görüntü arşivi kayıtları fiilî süreyi gösterebilir.

Mobil uygulamalar için örnek olay matrisi

Bu örnekler kesin meslek listesi değildir. Her olayın alan sınırlandırması, cihaz türü, görev akışı ve kayıtları ayrıca değerlendirilir.

Geçici görevlendirme süreleri hesaba katılır mı?

Çalışanın aynı kurumun başka bir biriminde veya başka bir sağlık tesisinde geçici görevlendirilmesi tek başına süreyi ne artırır ne de azaltır. Görevlendirme sırasında kontrollü alanda iyonlaştırıcı radyasyonla fiilen çalışılmışsa bu saatlerin ilgili takvim yılı toplamına katılması gerekir. Kontrollü alan dışında görevlendirme yapılmışsa o süre hesaba girmez.

Kayıt sorumluluğu uygulamada iki kurum arasında dağılabilir. Gönderen kurumun özlük ve bordro kayıtları ile kabul eden kurumun vardiya, cihaz ve otomasyon kayıtları birlikte istenmelidir. Görevlendirme onayı yalnız görevin süresini gösterir; o sürenin tamamında kontrollü alanda fiilen çalışıldığını tek başına kanıtlamaz.

Rapor, yıllık izin ve diğer izinler fiilî saat hesabını nasıl etkiler?

Yönetmeliğin 8. maddesinin beşinci fıkrası, doğum, ölüm, evlilik ve yıllık izinle geçirilen sürelerin çalışma süresine dâhil edilmeyeceğini açıkça düzenler. Bu sürelerde kontrollü alanda fiilî çalışma yapılmadığı kabul edildiğinden saat toplamına eklenmez.

Maddede rapor ve ücretsiz izin açıkça sayılmadığı için “kanunda ayrıca yasaklanmıştır” denilmemelidir. Doğru gerekçe, bu dönemlerde kural olarak kontrollü alanda fiilî çalışma bulunmamasıdır. Buna karşılık kişi raporlu veya izinli gösterildiği günlerde gerçekte çalıştırılmışsa, hukuk dışı bu uygulama dijital kayıtlarla ortaya konulabilir; kâğıt üzerindeki izin kaydı tek başına maddî gerçeği değiştirmez.

Üçlü hukukî sınıflandırma: Yıllık, doğum, ölüm ve evlilik izinleri Yönetmelikte açıkça dışlanmıştır. Rapor, ücretsiz izin ve benzeri dönemler fiilî çalışma bulunmaması nedeniyle dışlanır. Kontrollü alandaki uygulamalı eğitim, idarî izin günündeki gerçek çalışma ve süt izni gibi bölünebilir süreler ise somut saat kayıtlarına göre değerlendirilir.

“Devredilemez” demek kullanılmayan hak tamamen yanar demek midir?

İki sonuç birbirinden ayrılmalıdır:

• Yönetmelik gereği geçmiş yılın sağlık izni, yeni yılın izniyle birleştirilerek fiilen kullandırılamaz.
• İşverenin süresinde kullandırmaması nedeniyle işçi veya kamu görevlisinin hangi hukukî talepte bulunabileceği statüye, olay tarihine ve görevli yargıya göre ayrıca belirlenir.

Eski dönem Yargıtay kararlarında işçi bakımından kullandırılmayan şua izninin iş sözleşmesinin sona ermesiyle ücret alacağına dönüşebildiği kabul edilmiştir. Ancak 2023 tarihli saat esaslı sistemin devredilmezlik kuralını ve fesih sonrası parasal sonucu doğrudan, bütün yönleriyle yorumlayan yerleşik bir Yargıtay içtihadı henüz oluşmamıştır. Bu sebeple “kesin olarak yanar” veya “kesin olarak her durumda ücrete dönüşür” şeklindeki kategorik ifadelerden kaçınılmalıdır.

30 günlük üst sınır nasıl uygulanır?

EK-2’nin son basamağı 1451–1500 saat karşılığında 30 gündür. Yönetmelik daha yüksek saat için 31 veya daha fazla gün öngörmez. Bu nedenle 1.500 saati aşan fiilî çalışmada sağlık izni hesabı 30 günde durur.

Bu üst sınır, işverene sınırsız çalışma yaptırma yetkisi vermez. Haftalık çalışma sınırı, fazla çalışma yasağı veya koşulları, radyasyonla çalışanların özel çalışma esasları, kişisel doz limitleri ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki koruma yükümlülükleri ayrıca uygulanır. Doz sınırı aşılmışsa yalnız “30 gün üst sınır doldu” denilerek çalışmaya devam ettirilemez; Yönetmelik iznin hemen kullandırılmasını emreder ve gerekli iş sağlığı güvenliği önlemleri ayrıca alınır.

1.500 saat eşiği 35 saat × 52 hafta formülü müdür?

Hayır. EK-2’nin 1.500 saatlik tavanı bağlayıcı cetvel hükmüdür; bordro veya bilirkişi hesabında farklı bir aritmetik formülle yeniden üretilmemelidir. Haftalık azami sürenin 35 saat olması, her haftanın tamamının kontrollü alanda fiilî çalışma sayılacağı anlamına gelmez. Ayrıca matematiksel olarak 35 × 52 = 1.820 saattir. Bazı dava veya uygulama metinlerinde görülebilen farklı toplamlar, resmî EK-2’nin yerine geçen bağımsız bir hesap kuralı değildir ve aktarım/yazım hatası ihtimaline karşı asıl belgeyle doğrulanmalıdır.

Doğru yöntem, teorik yıllık çalışma süresinden izin günleri düşmek değil; kişinin gerçekten kontrollü alanda geçirdiği doğrulanmış süreyi toplamaktır. Haftalık 35 saat sınırı bir çalışma süresi koruması, EK-2 ise sağlık izni gününü belirleyen ayrı ölçektir.

Sağlık izni doz sınırı ve iş sağlığı güvenliği önlemlerinin yerine geçmez

Sağlık izni, radyasyon riskini “yok eden” veya vücuttaki etkileri bilimsel olarak “temizleyen” bir tedavi gibi anlatılmamalıdır. Hukukî işlevi, çalışanı belirli süreyle kontrollü alandan uzaklaştıran ek dinlenme ve maruziyet azaltma önlemidir. İşveren ayrıca:

• Radyasyondan korunmada gerekçelendirme, optimizasyon ve mümkün olan en düşük makul maruziyet yaklaşımını,
• Alan ve kişisel doz izlemeyi,
• Uygun kişisel koruyucu donanımı,
• Sağlık gözetimini,
• Eğitim, cihaz bakım ve kalite kontrolünü,
• Doz sınırı aşımında kaynağın ve çalışma koşullarının araştırılmasını

yerine getirmelidir.

6331 sayılı Kanun m.13 kapsamındaki çalışmaktan kaçınma hakkı, otomatik ve tek taraflı “şua iznine çıkma” yetkisiyle aynı değildir. Ciddi ve yakın tehlike koşulları, kurul/işveren başvurusu ve acil durum istisnası ayrı değerlendirilir.

Gebe ve emziren çalışanlar

Gebe veya emziren çalışanın durumu yalnız yıllık sağlık izni tablosuyla yönetilemez. Özel radyasyondan korunma kuralları, risk değerlendirmesi, doz kısıtları, bildirim, görev ve çalışma yeri uyarlaması birlikte uygulanmalıdır. Doğum izninin EK-2 hesabından dışlanması, işverenin gebelik ve emzirme dönemine özgü koruma yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

Kısmi yıl çalışanların şua izni nasıl hesaplanır?

Güncel Yönetmelikte bir yıllık kıdem şartı veya “tam yıl çalışmayan izin alamaz” kuralı yoktur. İşe yıl içinde giren, yıl içinde birime atanan ya da kontrollü alanda yalnız belirli aylarda çalışan kişinin o takvim yılındaki gerçek saatleri tabloya yerleştirilir.

Örnek 1 — Yıl içinde işe giriş

Çalışan 1 Eylül’de işe başlamış ve 31 Aralık’a kadar kontrollü alanda 318 saat fiilen çalışmıştır. 301–350 saat aralığına göre yedi gün sağlık izni hesaplanır. Dört ay çalıştığı için ayrıca “30 gün × 4/12” biçiminde oran yapılmaz; Yönetmelik zaten saat esaslı orantıyı kurmuştur.

Örnek 2 — Yıl içinde kontrollü alandan çıkış

Çalışan Ocak–Mayıs arasında kontrollü alanda 465 saat çalışmış, Haziran’dan itibaren yalnız MR biriminde görevlendirilmiştir. MR iyonlaştırıcı radyasyon üretmediği için yalnız MR’da geçen dönem otomatik olarak eklenmez. 451–500 saat dilimine göre on gün izin gündeme gelir.

Örnek 3 — Birden fazla kesintili dönem

Çalışan Ocak–Martta 210 saat, Temmuz–Eylülde 175 saat kontrollü alanda çalışmıştır. Aynı takvim yılındaki doğrulanmış süreler toplanır: 385 saat. 351–400 saat aralığına göre sekiz gün sağlık izni hesaplanır.

İşten ayrılma hâlinde tamamlanmamış yıl nasıl değerlendirilir?

İş sözleşmesi takvim yılı bitmeden sona ererse, ayrılış tarihine kadar kontrollü alanda fiilen çalışılan saatler tespit edilebilir ve EK-2’ye yerleştirilebilir. Yönetmelikte “31 Aralık gelmeden hiçbir hak doğmaz” şeklinde bir hüküm yoktur. Bununla birlikte sağlık izninin aynen kullandırılması ile fesihte parasal talep birbirinden farklıdır.

İşçi ayrılmadan önce izin kullandırılabilecek durumdaysa işveren koruyucu hakkı para ödeyerek bertaraf etmemelidir. Sözleşme sona ermişse artık dinlenme izninin aynen kullanılması mümkün olmaz. Eski rejime ilişkin Yargıtay yaklaşımı, kullandırılmayan iznin fesihte ücret alacağına dönüşmesi yönündedir. Yeni saat sisteminde tamamlanmamış yılın parasal sonucu hakkında doğrudan ve yerleşik içtihat sınırlı olduğundan şu unsurlar birlikte değerlendirilmelidir:

• Fesih tarihine kadar doğmuş tablo basamağı,
• İznin işveren tarafından kullandırılıp kullandırılmadığı,
• Sözleşmenin ve çalışmanın statüsü,
• Uygulanacak mevzuat dönemi,
• İşçinin son gerçek ücreti ve düzenli ücret unsurları,
• Zamanaşımı ve zorunlu arabuluculuk,
• Aynı döneme ilişkin izin veya ödeme belgeleri.

Güneş & Güneş Hukuk Bürosunun hukukî değerlendirmesine göre, saat tablosundaki basamağa ayrılış tarihinden önce ulaşılmış olması hâlinde sırf takvim yılı tamamlanmadığı gerekçesiyle bütün korumanın yok sayılması, düzenlemenin fiilî çalışma ve çalışan sağlığını koruma amacıyla bağdaşmaz. Ancak bu görüş, somut uyuşmazlığın mahkemesini bağlayan müstakar bir 2023 sonrası Yargıtay içtihadı gibi sunulmamalıdır.

Eski ve yeni dönemler neden ayrı hesaplanmalıdır?

Şua izni uyuşmazlığında en ağır hatalardan biri, on yıllık çalışma süresinin tamamına tek mevzuat uygulamaktır. Hukuk kuralı kural olarak yürürlüğe girmesinden sonraki olaylara uygulanır.

25 Haziran 2021’e kadar: sabit dört haftalık sistem

1939 tarihli Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamnamenin 24. maddesi, röntgen ve radyomla daimî olarak günde beş saat çalışan personele yılda kesintisiz dört hafta sağlık izni verilmesini düzenliyordu. Dört hafta 28 gündür; “bir ay” ile her takvim ayında değişen 30 veya 31 gün birbirine karıştırılmamalıdır.

Nizamname, 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlükten kaldırıldı. Eski dönem Yargıtay kararları, kendi olay tarihlerinde hâlâ önem taşır; fakat güncel 50 saatlik tabloyu yorumlayan kararlar değildir.

25 Haziran 2021–25 Nisan 2022 arasındaki boşluk ve geçiş sorunu

Nizamnamenin kaldırılması ile ilk yeni Yönetmeliğin 26 Nisan 2022’de yürürlüğe girmesi arasında özel bir zaman bakımından uygulama sorunu doğmuştur. 3153 ve kamu personeli bakımından 657 sayılı Kanun hükümleri yürürlükte kalmış; alt düzenleme değişmiştir. Bu aralık için otomatik şekilde ne eski Nizamnamenin yürürlükte olduğu ne de henüz yürürlüğe girmemiş EK-2’nin geriye yürüdüğü kabul edilmelidir. Statü, kazanılmış hak, kanun hükmü ve idarî uygulama somut dosyada ayrıca incelenir.

26 Nisan 2022–12 Nisan 2023: ilk EK-2 sistemi

5530 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konulan 2022 Yönetmeliği, denetimli alandaki fiilî çalışma ve EK-2 esasını getirmiştir. Sağlık Bakanlığının 12 Mayıs 2022 tarihli E-95966346-449-512 sayılı uygulama yazısı 2022 geçişinin nasıl yürütüleceğine ilişkin idarî yaklaşımı göstermektedir. Bu yazı kanun veya mahkeme kararı değildir; somut olayda hukukî ağırlığı buna göre değerlendirilmelidir.

Sağlık Bakanlığı yazısında, 2021 yılı sağlık iznini kullanan personelin 01.01.2022–25.04.2022 dönemindeki çalışmasının ilk Yönetmeliğin EK-2 tablosuna göre hesaplanarak 2022 yılı içinde; 26.04.2022–31.12.2022 dönemindeki çalışmasının ise tabloya göre hesaplanarak 2023 yılı içinde kullandırılması yönünde geçiş yaklaşımı benimsenmiştir. Bu yöntem 2022 geçişine özgü idarî uygulamadır; 2023 Yönetmeliğinin devir yasağını her yıl aşan genel bir kural gibi kullanılamaz.

Kamu Denetçiliği Kurumu, 2024 yılında Bakanlığın geçiş yazısına rağmen 2022 döneminden doğan sağlık iznini idareden kaynaklanan nedenle kullanamayan personel hakkındaki başvuruda mağduriyetin giderilmesi yönünde tavsiyede bulunmuştur. KDK kararı mahkeme kararı değildir ve bağlayıcı yargı içtihadı oluşturmaz; ancak geçiş dönemindeki resmî uygulamayı, iyi yönetim ve hakkaniyet değerlendirmesini gösterir.

13 Nisan 2023 sonrası: güncel kontrollü alan sistemi

7077 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yayımlanan 2023 Yönetmeliği, 2022 Yönetmeliğini yürürlükten kaldırmış; “denetimli alan” yerine “kontrollü alan” terminolojisiyle saat esaslı EK-2 sistemini sürdürmüştür. Güncel dönem hesabında Yönetmeliğin 8. maddesi ve EK-2 uygulanır.

Danıştayın 2025 tarihli kararları güncel sistem hakkında ne göstermektedir?

2023 Yönetmeliğinin sağlık iznine ilişkin hükümleri düzenleyici işlem davalarına konu olmuştur. Erişilebilir gerekçeli metne göre Danıştay 12. Daire, E.2023/3008, K.2025/2739, 27.05.2025 tarihli kararında Yönetmelik m.8/1’in ikinci cümlesi, m.8/4’teki devir yasağı, m.8/5 ve EK-2’ye yönelik iptal istemlerini reddetmiştir. Aynı düzenlemeler hakkında E.2023/3019, K.2025/2741 ve E.2023/3210, K.2025/2743 künyeli bağlantılı karar bilgileri de bulunmaktadır; fakat her kararın tarafı, talep kapsamı, tam gerekçesi ve kanun yolu durumu kendi dosyasından doğrulanmalıdır.

Kararların makaleye etkisi şu sınırlar içinde anlaşılmalıdır:

E.2023/3008 sayılı dosyada devir yasağına yönelik ret oybirliğiyle; fiilî saat ölçütü, m.8/5 ve EK-2’ye yönelik ret oyçokluğuyla verilmiştir. Kararın sonunda tebliğ tarihini izleyen 30 gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu gösterilmiştir. Bu sebeple yalnız karar numarasını görmekle yetinilmemeli, yayımdan veya başvurudan önce temyiz ve kesinleşme durumu araştırılmalıdır.

Kararların tam metni, varsa karşıoyları, tebliğ ve kanun yolu durumu yayın veya somut başvuru tarihinde Danıştay karar sistemi ve dosya üzerinden yeniden kontrol edilmelidir. Erişilemeyen karar cümlesi tırnak içinde aktarılmamalıdır.

Çok yıllı örnek

Bir çalışan 2019–2026 arasında kesintisiz görev yapmışsa hesap şu şekilde kurulmalıdır:

2022 ve 2023 yılları, mevzuatın yıl içinde değiştiği tarihler nedeniyle ayrıca alt dönemlere ayrılmalıdır. Sonuçlar, aynı yıl içinde mükerrer hak yaratmadan ve geçiş uygulaması dikkate alınarak birleştirilmelidir.

Sayısal çok yıllı örnek

Aşağıdaki varsayım yalnız hesap yöntemini göstermek içindir: Çalışan eski dönemde Nizamname kapsamındaki şartları taşımış; 2022 sonrasında denetimli/kontrollü alandaki saatleri kurum kayıtlarıyla doğrulanmıştır.

2023'te iki farklı Yönetmelik alt dönemi bulunduğundan, beş ve 18 günün hiçbir inceleme yapılmadan 23 gün şeklinde toplanması veya tüm 2023 yılı saatlerinin tek düzenlemeye yerleştirilmesi doğru olmayabilir. Geçiş hükmü, kullandırılmış izin ve mükerrerlik birlikte değerlendirilmelidir.

Hesap için hangi belgeler gerekir?

Sağlıklı hesap yalnız bordro veya personel çizelgesiyle yapılamaz. En az şu veri grupları karşılaştırılmalıdır:

Çalışma ve görevlendirme kayıtları

• İş sözleşmesi, atama ve görev tanımları,
• Vardiya, nöbet, icap ve puantaj çizelgeleri,
• Geçici görevlendirme onayları,
• Kontrollü alan giriş–çıkış kayıtları,
• Kartlı geçiş ve kamera kayıtları — saklama süresi ve kişisel veri kuralları gözetilerek.

Teknik ve hastane dijital kayıtları

• PACS görüntü ve kullanıcı logları,
• RIS işlem kayıtları,
• HBYS ve Medula hareketleri,
• Cihaz konsolu ve ışınlama logları,
• Nükleer tıp uygulama ve kaynak kayıtları,
• Ameliyat, skopi ve mobil cihaz protokolleri,
• Kişisel dozimetre raporları ve zimmet kayıtları.

İzin ve ücret kayıtları

• Yıllık izin, mazeret, doğum ve sağlık raporu belgeleri,
• Şua/sağlık izni talep ve onayları,
• Ücret bordroları ve banka kayıtları,
• İşten ayrılış belgeleri,
• İbraname ve ödeme açıklamaları.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin E.2021/12186, K.2022/528, 18.01.2022 tarihli kararında, izinli gösterilen tarihlerde hastane otomasyon kayıtlarının fiilî çalışmayı ortaya koyması hâlinde izin belgelerinin maddî doğruluğunun araştırılması gerektiği yaklaşımı önem taşır. Bu karar eski çalışma dönemine ilişkindir; fakat kâğıt izin kaydı ile dijital fiilî çalışmanın karşılaştırılması bakımından güncel dosyalara da güçlü bir ispat yöntemi sunar.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin daha yeni E.2024/8203, K.2024/11882, 17.09.2024 tarihli kararında da, radyoloji uzmanı hekimin şua izni kullandığı ileri sürülen tarihlerde hastane otomasyon kayıtlarına göre fiilen çalıştığının tespit edilmesine dayanan kabul onanmıştır. Kararın çalışma dönemi 2012–2021 ve uygulanan maddî hukuk eski Nizamname rejimidir. Bu nedenle karar, 2023 EK-2’sindeki gün sayısını doğrudan belirlemez; fakat otomasyon kayıtlarının izin belgesinin maddî doğruluğunu sınamada kullanılabileceğini güncel olarak teyit eder.

Kararların zaman bakımından uygulanabilirlik matrisi

Bu matrisin amacı “eski karar artık değersizdir” demek değildir. Eski kararın ispat, hakkın amacı veya muacceliyet ilkesi güncel uyuşmazlığa yardımcı olabilir; ancak eski dört haftalık gün hesabı yeni saat sistemine doğrudan kopyalanamaz.

İşveren sağlık izni hesabını nasıl kayıt altına almalıdır?

İşverenin yalnız yıl sonunda toplam gün bildirmesi yeterli bir denetim sistemi değildir. Her çalışan için izlenebilir kayıt oluşturulmalıdır:

1. Kontrollü alanlar ve mobil cihaz faaliyetleri tanımlanmalı.
2. Çalışanın kontrollü alandaki gerçek başlangıç–bitiş süreleri tutulmalı.
3. İzin, rapor, eğitim ve kontrollü alan dışı görevler ayrıştırılmalı.
4. Geçici görev yapılan tesisten onaylı saat dökümü alınmalı.
5. Cihaz ve otomasyon logları personel kaydıyla eşleştirilmeli.
6. Aylık kümülatif saat ve ulaşılan EK-2 basamağı çalışana bildirilmeli.
7. Dozimetre sonuçları ayrıca izlenmeli; doz aşımında derhâl işlem yapılmalı.
8. Sağlık izni kesintisiz planlanmalı ve fiilen kullandırıldığı doğrulanmalı.
9. Kayıt düzeltme talepleri gerekçeli ve yazılı cevaplanmalı.
10. Kişisel sağlık ve doz verileri KVKK ile iş sağlığı güvenliği saklama kurallarına uygun korunmalı.

Çalışan yanlış hesap yapıldığını düşünüyorsa ne yapmalıdır?

Önce uyuşmazlığı sayısallaştırın. “Eksik izin verildi” demek yerine hangi tarihlerde, hangi kontrollü alanda, kaç saat çalışıldığını ve işveren hesabında hangi saatlerin dışarıda bırakıldığını gösterin.

Uygulanabilir yol haritası

1. Her takvim yılı ve mevzuat alt dönemi için ayrı çizelge hazırlayın.
2. Kontrollü alanı ve iyonlaştırıcı cihazı belgeleyin.
3. Vardiya kaydını cihaz ve otomasyon loglarıyla eşleştirin.
4. Rapor ve izin sürelerini düşerken izinli görünen günlerde fiilî işlem olup olmadığını kontrol edin.
5. Geçici görev ve mobil işlemleri ayrı sütunda gösterin.
6. Toplam saati doğru EK-2 basamağına yerleştirin.
7. İşverene veya kamu idaresine yazılı başvuruyla hesap ve dayanak kayıtlarını sorun.
8. İşçi alacağı söz konusuysa dava öncesi zorunlu arabuluculuğu; kamu görevlisiyse idarî başvuru ve dava sürelerini ayrıca değerlendirin.
9. Dijital kayıtların silinme riski varsa HMK m.400 ve devamı kapsamında delil tespiti ile HMK m.219 belge ibrazı imkânlarını hukukçu ile inceleyin.

İşçilerde parasal alacak talepleri için 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca dava öncesi arabuluculuk kural olarak zorunludur. Kamu görevlilerinde ise işlem veya ret cevabına karşı idarî yargı süreleri farklıdır ve kısa olabilir. Statü tespit edilmeden yanlış yargı koluna başvuru yapılmamalıdır.

Deliller kaybolmadan hangi hukukî koruma yolları kullanılabilir?

Hastane otomasyon ve cihaz kayıtları sistem politikaları gereği silinebilir, arşive taşınabilir veya üzerine yeni veri yazılabilir. Bu nedenle yalnız dava açmayı beklemek risklidir.

HMK m.400 ve devamı uyarınca delil tespiti

Dijital kayıtların daha sonra incelenmesinin imkânsız veya önemli ölçüde güçleşme ihtimali varsa, hukukî yarar açıklanarak dava öncesinde veya dava sırasında delil tespiti istenebilir. Görevli mahkeme, asıl uyuşmazlığın niteliği ve başvuru zamanına göre belirlenmelidir; her olayda sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğu şeklinde genelleme yapılmamalıdır.

HMK m.219–220 kapsamında belge ibrazı

Mahkeme, uyuşmazlığın çözümü için gerekli ve karşı tarafın elindeki kayıtların ibrazını isteyebilir. İşveren haklı bir neden olmaksızın emredilen belgeyi ibraz etmezse HMK m.220 uyarınca mahkeme, somut koşullara göre diğer tarafın belgenin içeriğine ilişkin açıklamasını kabul edebilir. Bu sonuç otomatik bir ispat kuralı değildir; hâkimin gerekçeli değerlendirmesini gerektirir.

Talep, “bütün hastane kayıtları” gibi ölçüsüz kurulmak yerine sistem, tarih aralığı, kullanıcı, cihaz ve işlem türüyle somutlaştırılmalıdır.

Dava öncesinde hazırlanması gereken belge kontrol listesi

• [ ] Kimlik ile memur, kamu işçisi veya özel sektör işçisi statüsünü gösteren belgeler
• [ ] İş sözleşmesi, atama/görevlendirme yazıları, ek protokoller ve görev tanımları
• [ ] SGK hizmet dökümü, ücret bordroları ve banka hesap hareketleri
• [ ] Kişisel dozimetre takip raporları ve zimmet kayıtları
• [ ] NDK yetkilendirme/lisans belgeleri ve cihaz dökümleri
• [ ] Kontrollü alan sınıflandırması, alan planı ve radyasyon güvenliği kayıtları
• [ ] Vardiya, nöbet, icap, turnike ve kartlı geçiş verileri
• [ ] PACS/RIS görüntüleme, HBYS hasta işlem, Medula ve cihaz logları
• [ ] Mobil röntgen, skopi, ameliyat ve geçici görevlendirme kayıtları
• [ ] Yıllık izin, rapor, doğum, ölüm, evlilik ve ücretsiz izin dökümleri
• [ ] Şua izni talep dilekçeleri ile işveren veya idare cevapları
• [ ] İşten ayrılış bildirimi, fesih belgesi, noter ihtarı ve varsa arabuluculuk son tutanağı
• [ ] İbraname, banka ödemesi ve bordro açıklamalarını gösteren belgeler

Kişisel sağlık verileri ile hasta kayıtlarının elde edilmesi ve kullanılması KVKK, hasta mahremiyeti ve usul kuralları çerçevesinde yürütülmelidir. Çalışanın kendi alacağını ispat amacı, üçüncü kişilerin gereksiz sağlık verilerini toplama yetkisi vermez; kayıtlar mümkün olduğunca kişiselleştirilmiş kullanıcı ve zaman verisiyle, hasta kimliği maskelenerek istenmelidir.

Belirsiz alacak davası ile kısmi dava aynı değildir

Bu makalenin ana konusu izin gününün hesabıdır; dava türünün ayrıntıları ayrı şua izni alacağı rehberinde incelenmelidir. Bununla birlikte yanlış dava türü seçimi hak kaybı doğurabileceğinden temel ayrım şöyledir:

Çalışan kontrollü alandaki saatleri, hastane otomasyon kayıtlarını, kullandırılan izinleri veya gerçek ücret unsurlarını kendisinden beklenemeyecek ölçüde belirleyemiyor ve belgeler işverenin elinde bulunuyorsa HMK m.107 kapsamında belirsiz alacak davası için hukukî yarar doğabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun E.2015/22-3406, K.2018/1145, 30.05.2018 tarihli kararı, alacağın belirlenebilirliği değerlendirilirken işverendeki kayıtların ve gerçek ücret uyuşmazlığının somut önemini göstermektedir.

Ancak belirsiz alacak davası otomatik dava türü değildir. Alacağın bütün unsurları objektif olarak belirlenebiliyorsa tam eda veya usul stratejisine göre kısmi dava değerlendirilir. Kısmi dava ile belirsiz alacağın talep artırım, zamanaşımı ve faiz sonuçları aynı değildir.

Hesap yanlışlığında bilirkişi raporu nasıl denetlenmelidir?

• Her takvim yılına doğru mevzuat uygulanmış mı?
• 25.06.2021, 26.04.2022 ve 13.04.2023 geçişleri ayrılmış mı?
• Takvim yılı yerine işe giriş yıldönümü esas alınmış mı?
• Kontrollü alan teknik belgelerle tespit edilmiş mi?
• Vardiyanın tamamı yanlışlıkla kontrollü alan süresi sayılmış mı?
• Yalnız ışınlama saniyeleri esas alınarak gerçek görev süresi eksiltilmiş mi?
• Mobil cihaz ve geçici görev kayıtları değerlendirilmiş mi?
• Kontrollü alandaki doğrulanmış fazla çalışma dışlanmış mı?
• İzin ve raporlar birden fazla kez düşülmüş mü?
• Dijital loglar doğru kullanıcı ve zaman damgasıyla eşleştirilmiş mi?
• İzinli gösterilen günlerde fiilî işlem olup olmadığı araştırılmış mı?
• Saat basamağı aşağı yuvarlanmış mı?
• 30 günlük üst sınır doğru uygulanmış mı?
• 2021 öncesi içtihat yeni sisteme gerekçesiz taşınmış mı?
• Belirsiz veya eksik kayıtlar raporda açıkça gösterilmiş mi?

Bu soruları cevaplandırmayan rapor, yalnız toplam gün yazdığı için denetlenebilir hâle gelmez.

İşveren savunmaları hangi kayıtlarla sınanmalıdır?

TBK m.420 yönünden kısa ibraname uyarısı

İşçi alacağına ilişkin ibra belgesinin geçerli olabilmesi için yazılı olması, sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmesi, ibra konusu alacağın tür ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin noksansız biçimde banka aracılığıyla yapılması gerekir. Bu şartları taşımayan ibra sözleşmesi kesin hükümsüzdür. Eksik ödeme içeren belge, şartları varsa yalnız ödenen miktar bakımından makbuz etkisi doğurabilir. İzinli gösterilen tarihlerde fiilî çalışma bulunması ayrıca incelenir.

Sağlık kuruluşları için uyum ve denetim kontrol listesi

• [ ] Kontrollü ve gözetimli alan sınıflandırmaları güncel NDK düzenlemelerine uygun mu?
• [ ] Personelin kontrollü alana giriş–çıkışı kişiye özgü kayıt altına alınıyor mu?
• [ ] PACS/RIS/HBYS ve cihaz kullanıcı hesapları ortak kullanılmayacak şekilde tanımlı mı?
• [ ] Kişisel dozimetreler eksiksiz dağıtılıyor ve sonuçlar arşivleniyor mu?
• [ ] Normal çalışma, nöbet, mobil cihaz ve geçici görev saatleri ayrı izleniyor mu?
• [ ] İzin ve rapor dönemleri mükerrerlik yaratmadan ayrıştırılıyor mu?
• [ ] Her personel için aylık kümülatif EK-2 hesabı yapılıyor mu?
• [ ] Sağlık izni aynı yıl içinde, kesintisiz ve hizmet planıyla uyumlu biçimde planlanıyor mu?
• [ ] İzinli personelin aynı tarihte sistem onayı veya cihaz işlemi yapması önleniyor mu?
• [ ] Doz sınırı aşımında derhâl izin ve iş sağlığı güvenliği tedbirleri uygulanıyor mu?
• [ ] Gebe ve emziren çalışanlar için ayrı risk değerlendirmesi ve görev uyarlaması yapılıyor mu?
• [ ] Çalışana hesap dökümü ve itiraz kanalı yazılı olarak bildiriliyor mu?
• [ ] Dijital kayıtların saklama, erişim ve KVKK politikası tanımlı mı?

Güneş & Güneş Hukuk Bürosu hesap uyuşmazlığında nasıl çalışır?

Güneş & Güneş Hukuk Bürosunun 2023 sonrası saat esaslı sisteme ilişkin hukukî değerlendirmesi

Güncel düzenlemenin lafzı, koruyucu amacı, Danıştay denetimi, eski Yargıtay yaklaşımı ve henüz içtihatla çözümlenmemiş alanlar birlikte değerlendirildiğinde büronun hukukî yaklaşımı şöyledir:

• Saat basamağı kademeli hak doğurur: Yönetmelikte bir yıllık kıdem şartı yoktur. Pozitif fiilî çalışma ve ulaşılan 50 saatlik basamak, takvim yılı sonundan önce de ölçülebilir hukukî durum yaratır.
• Tamamlanmamış yıl otomatik olarak yok sayılamaz: İşten ayrılmadan önce ulaşılan basamağın sırf 31 Aralık gelmediği gerekçesiyle tamamen silinmesi, fiilî saat sistemi ve çalışan sağlığını koruma amacıyla bağdaşmaz. Parasal sonuç ayrıca dava hukukuna göre incelenir.
• Gerçek fazla çalışma görünmez kılınamaz: Kontrollü alanda ispatlanan fiilî çalışma, işverenin çalışma sınırlarını ihlal etmiş olması nedeniyle saat toplamından çıkarılamaz. Fazla çalışma ücreti ve İSG sorumluluğu ayrı değerlendirilir.
• Devir yasağı sorumluluktan bağışıklık sağlamaz: Geçmiş yıl izninin yeni yıla aynen taşınamaması, işveren veya idarenin zamanında hesaplama ve kullandırma yükümlülüğünün ihlalinden doğabilecek bütün hukukî sonuçları kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Bu görüşler, 2023 sonrası bütün meseleler bakımından yerleşik Yargıtay içtihadı bulunduğu iddiası değildir. Somut dosyada karşı görüş, personel statüsü, idarî işlemler, çalışma dönemi ve güncel kanun yolu kararları birlikte değerlendirilir.

Güneş & Güneş Hukuk Bürosu, 1999’dan bu yana iş ve sağlık hukuku bağlantılı uyuşmazlıklarda çalışma yürütmektedir. Şua izni hesabında dosyanın koşullarına göre şu işlemler planlanabilir:

• Çalışma dönemini 2021, 2022 ve 2023 mevzuat geçişlerine göre ayırma,
• Kontrollü alan ve cihaz niteliği hakkında teknik belge analizi,
• PACS, RIS, HBYS, Medula, dozimetre ve cihaz loglarının korunması ve celbi,
• Mobil cihaz ve geçici görevlendirme saatlerinin tespiti,
• İzin belgeleri ile aynı tarihlerdeki fiilî işlemlerin karşılaştırılması,
• Her takvim yılı için denetlenebilir EK-2 hesap cetveli hazırlanması,
• İşçi bakımından zorunlu arabuluculuk ve iş mahkemesi sürecinin yürütülmesi,
• Kamu görevlisi bakımından idarî başvuru, görevli yargı ve süre analizi,
• Bilirkişi raporundaki dönem, saat, ücret ve mahsup hatalarına itiraz,
• İşverenler için kayıt ve izin planlama sisteminin mevzuata uyum denetimi.

Her dosyanın çalışma dönemi, statüsü, delilleri ve izin kayıtları farklıdır. Sonuç garantisi verilmez; uygulanabilir talep, risk ve süreler somut belgelere göre belirlenir.

Sağlık izni hakkında yanlış bilinenler ve hukukî gerçekler

Güncel tarih taşıyan bazı internet içeriklerinde dahi sabit 28 günlük eski sistem, özel sektör işçisi için düzenlemede bulunmayan bir yıllık kıdem şartı veya bütün personel için tek tip dava yolu anlatılabilmektedir. Bu nedenle yayın tarihi tek başına hukukî güncellik göstergesi değildir.

Sık sorulan sorular

Şua izni her yıl otomatik 30 gün müdür?

Hayır. 13 Nisan 2023 sonrası güncel sistemde izin, kontrollü alandaki fiilî saate göre 1–30 gün arasındadır. 30 gün için EK-2’nin 1451–1500 saat basamağına ulaşılması gerekir. Kamu görevlilerinde 657 sayılı Kanun m.103 ile Yönetmelik ilişkisi ayrıca değerlendirilir.

50 saatten az çalışan izin alır mı?

Kontrollü alanda pozitif bir fiilî çalışma varsa 1–50 saat aralığı bir gün izne karşılık gelir. Sıfır saat çalışan bakımından yalnız tablodaki “0–50” yazımına dayanılarak hak doğduğu kabul edilmemelidir.

50 saat tam olarak kaç gündür?

Bir gündür. İki günlük basamak 51. saatte başlar.

50 saat 1 dakika çalışma bir gün mü, iki gün mü sayılır?

Yönetmelik dakika yuvarlamasını açıkça düzenlemez. Fiilî süreyi aşağı yuvarlamayan dakika hassasiyetli yöntemde 50 saat 1 dakika, başlamış ikinci 50 saatlik dilim nedeniyle iki gün sonucunu verir. Kurumun farklı yöntemi ham kayıt ve hukukî gerekçeyle denetlenmelidir; bu konuda 2023 sonrası yerleşik içtihat bulunduğu ileri sürülmemelidir.

1.500 saati aşan çalışma 31 gün izin verir mi?

Hayır. EK-2 üst sınırı 30 gündür. Fazla saatler çalışma süresi, ücret, doz ve iş sağlığı güvenliği bakımından ayrıca incelenir.

Fazla mesai saatleri şua izninden sayılır mı?

Kontrollü alanda gerçekten yapılmış ve kanıtlanmışsa fiilî çalışma ölçütü gereği hesapta değerlendirilmesi gerekir. Fazla çalışmanın hukuka uygunluğu ve ücreti ayrı meseledir. Bu konuda 2023 sistemini doğrudan yorumlayan yerleşik Yargıtay içtihadı henüz sınırlıdır.

Raporlu günler hesaba katılır mı?

Yönetmelik hastalık raporunu beşinci fıkrada ayrıca saymaz. Ancak rapor döneminde kural olarak kontrollü alanda fiilî çalışma olmadığından bu süre saate eklenmez. Raporlu gösterildiği hâlde fiilen çalıştırılan günler kayıtlarla ayrıca araştırılır.

Yıllık izinde geçen süreler hesaba katılır mı?

Hayır. Yıllık izin sürelerinin hesaba katılmayacağı Yönetmelikte açıkça düzenlenmiştir.

Ücretsiz izin hesaba katılır mı?

Kontrollü alanda fiilî çalışma bulunmadığından kural olarak katılmaz. Bu sonuç, ücretsiz iznin maddede açıkça sayılmasından değil fiilî çalışma ölçütünden doğar.

Mobil röntgen kullanan personel sağlık izni alabilir mi?

Evet. Yönetmelik mobil röntgen ve skopi gibi hareketli cihazları kullanan radyasyon çalışanlarını açıkça kapsar. Gerçek işlem süresi ve görev kayıtlarla belirlenmelidir.

Geçici görevlendirmede geçen süre kaybolur mu?

Hayır. Geçici görev sırasında kontrollü alanda fiilen çalışılan doğrulanmış saatlerin yıllık toplama katılması gerekir. Yalnız görevlendirme yazısı, bütün sürenin kontrollü alanda geçtiğini tek başına kanıtlamaz.

Şua izni ertesi yıla devreder mi?

Yönetmeliğe göre devretmez; yıl geçişinde üst üste kullanılamaz. Fakat işverenin süresinde kullandırmamasının doğurduğu parasal veya idarî sorumluluk ayrı hukukî meseledir.

Yıl ortasında işten ayrılan hiç izin alamaz mı?

Bu şekilde genel bir kural yoktur. Ayrılışa kadar fiilen çalışılan saat EK-2’ye yerleştirilebilir. İznin aynen kullandırılması ve fesih sonrası ücret talebi statü, dönem ve mevcut içtihatla ayrıca değerlendirilir.

MR çalışanı şua iznine hak kazanır mı?

MR cihazı iyonlaştırıcı radyasyon üretmez. Yalnız MR’da çalışma kural olarak bu Yönetmelik kapsamında sağlık izni doğurmaz. Kişi ayrıca iyonlaştırıcı kaynak kullanılan kontrollü alanda çalışıyorsa o görev ayrı değerlendirilir.

İzin formunu imzaladığım gün PACS veya HBYS kaydım varsa ne olur?

İmzalı izin belgesi tek başına maddî gerçeği kesinleştirmez. Aynı tarihte çalışanın kullanıcı hesabıyla hasta işlemi, görüntü onayı veya cihaz kullanımı bulunuyorsa kaydın gerçekliği ve hesabın kişiye özgü olup olmadığı araştırılır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin E.2021/12186, K.2022/528 sayılı kararı bu karşılaştırmanın önemini göstermektedir.

Sağlık izni hangi yıl kullanılmalıdır?

2023 Yönetmeliği iznin başka yıla aktarılmasını ve yıl geçişinde üst üste kullanılmasını yasaklar. Güncel kurumsal uygulama aynı takvim yılı içinde kümülatif saat takibi ve kesintisiz izin planlaması üzerine kurulmalıdır. 2022 Bakanlık yazısındaki sonraki yıl kullanımı geçiş dönemine özgüdür. Doktrindeki farklı görüşler ve Danıştayın 2025 kararları yukarıdaki özel bölümde açıklanmıştır.

Sağlık iznindeki “gün” iş günü mü, takvim günü mü?

Güncel Yönetmelik günün sayım biçimini açıkça tanımlamaz; yalnız iznin bölünemeyeceğini belirtir. Bu nedenle izin yazısında başlangıç, bitiş, işe dönüş ile hafta tatili ve resmî tatil sayımı açıkça gösterilmelidir. Eski Nizamnamedeki kesintisiz dört hafta kuralı yeni EK-2 dönemine gerekçesiz taşınmamalıdır.

Çalışırken kullanmadığım sağlık izninin ücretini isteyebilir miyim?

İş ilişkisi devam ederken koruyucu izin kural olarak parayla ikame edilmemelidir. Fesih sonrasındaki parasal talep, eski Yargıtay içtihadı, 2023 sonrası sistem, çalışma dönemi, zamanaşımı ve ücret unsurlarıyla birlikte ayrı incelenir. Bu konu, “Şua İzni Alacağı Nasıl Hesaplanır ve Talep Edilir?” başlıklı küme makalede ayrıntılandırılmalıdır.

İstifa eden işçi bakımından kullanılmayan izin ne olur?

Eski sistemdeki Yargıtay yaklaşımında kullanılmayan şua izni alacağının doğumu kural olarak feshin türüne bağlanmamıştır. Ancak 2023 sonrası saat ve devir sisteminin bütün sonuçlarını doğrudan yorumlayan yerleşik içtihat sınırlıdır. Bu nedenle istifa tarihi, ulaşılan saat basamağı, kullandırılan izin ve uygulanacak dönem birlikte değerlendirilmelidir.

Zamanaşımı ve faiz bu hesap makalesinde neden ayrıntılı değil?

Çünkü gün sayısının belirlenmesi ile fesihte doğabilecek parasal alacağın zamanaşımı ve faizi ayrı arama niyetleridir. Güncel Yargıtay yaklaşımı parasal şua izni talebinin muacceliyetini fesihle ilişkilendirmektedir; uygulanacak zamanaşımı süresinde 25.10.2017 tarihli değişiklik ve geçiş hükümleri, arabuluculukta sürenin durması; faiz bakımından talep ve temerrüt ayrıca incelenmelidir. Ayrıntı ikinci makaleye bırakılmalıdır.

Güncel işçilik alacağı rejiminde beş yıllık zamanaşımı esastır. Bununla birlikte 25.10.2017 öncesinde işlemeye başlayan süreler için 4857 sayılı Kanun Geçici m.8 uygulanır ve eski sürenin kalan kısmı daha kısa ise o süre korunabilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin E.2020/5953, K.2021/3837 sayılı kararı başlangıcın fesih tarihi olarak kabulü bakımından önemlidir. 7036 sayılı Kanun m.3/17 uyarınca arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur. Faiz türü bakımından Yargıtay uygulamasında yasal faiz kabul edilmekte; başlangıç tarihi talep, temerrüt ve dava/arabuluculuk kapsamına göre belirlenmektedir.

İbraname imzalayan işçinin başvuru hakkı tamamen sona erer mi?

Hayır. Belge TBK m.420'nin bütün koşulları, banka ödemesi, açık alacak türü ve miktarı ile düzenleme tarihi yönünden denetlenir. Fesihten sonra en az bir ay geçmeden düzenlenen veya ödemenin eksiksiz biçimde banka aracılığıyla yapılmadığı ibra sözleşmesi geçerli ibra sonucu doğurmaz. Kısmi ödeme varsa belgenin makbuz etkisi ayrıca değerlendirilir.

Sonuç

Şua izninin süresi, “radyoloji bölümünde çalışıyor” veya “bir yıl kıdemi var” gibi tek ölçütle belirlenmez. 13 Nisan 2023 sonrası için doğru soru şudur: Çalışan, ilgili takvim yılında iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı veya radyonüklit kullanılan kontrollü alanda kaç saat fiilen çalışmıştır?

Bu süre EK-2 Sağlık İzni Tablosuna yerleştirilir. Her 50 saatlik basamak bir gün izin doğurur; izin 30 günü aşamaz. Mobil cihaz ve geçici görevdeki gerçek çalışmalar dışlanmamalı; rapor, yıllık izin, ücretsiz izin ve kontrollü alan dışındaki süreler fiilî çalışma olarak eklenmemelidir. Fazla çalışma, sağlık izni hesabının yanında çalışma sınırları ve iş güvenliği yönünden ayrıca incelenmelidir.

Eski dört haftalık sistem ile 2022 ve 2023 sonrası saat esaslı sistem birbirine karıştırılmamalıdır. Çok yıllı dosya mevzuatın değiştiği tarihlerde bölünmeli; her takvim yılı için vardiya kayıtları, cihaz logları, dozimetre verileri ve hastane otomasyon kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.

Nihai hukukî sonuç: Şua izni hesabı yalnız bir bölme işlemi değildir. Doğru mevzuat döneminin, kontrollü alanın, gerçek cihaz ve görevin, fiilî saatlerin ve dışlanacak sürelerin ispatlanmasına dayanan teknik bir hukuk hesabıdır.

Hukukî bilgilendirme ve gizlilik

Bu makale genel hukukî bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın çalışma dönemi, personel statüsü, kurum kayıtları, kontrollü alan sınıflandırması ve güncel içtihat incelenmeden hukukî görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz. Güneş & Güneş Hukuk Bürosuyla paylaşılan bilgi ve belgeler, avukatlık meslek sırrı, gizlilik yükümlülüğü ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat kapsamında değerlendirilir.

Resmî, yargısal ve akademik kaynaklar

Resmî mevzuat ve kurum kaynakları

• Resmî Gazete — 13 Nisan 2023 tarihli ve 32162 sayılı nüsha: 7077 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, güncel Yönetmelik ve EK-2.
• Resmî Gazete — 26 Nisan 2022 tarihli ve 31821 sayılı nüsha: 5530 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe giren önceki Yönetmelik.
• Resmî Gazete — 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı nüsha: 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ve eski Nizamnamenin yürürlükten kaldırılması.
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 3153 sayılı Kanun.
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu.
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu.
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 4857 sayılı İş Kanunu.
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
• Sağlık Bakanlığı Tetkik ve Teşhis Hizmetleri Daire Başkanlığı — Yönetmelik duyurusu.
• Nükleer Düzenleme Kurumu — Radyasyon alanlarının sınıflandırılmasına ilişkin kılavuz: Alan sınıflandırması, giriş–çıkış ve dozimetri kayıtları.
• Nükleer Düzenleme Kurumu — Sıkça Sorulan Sorular: Yetkilendirme ve dozimetri uygulamasına ilişkin resmî açıklamalar.
• Danıştay Başkanlığı — Emsal Karar Arama: 2025 tarihli kararların tam metin ve kanun yolu kontrolü için resmî arama kanalı.
• Anayasa Mahkemesi — E.2010/29, K.2010/90: 3153 sayılı Kanun ek m.1, olağan sağlık izni ve doz aşımında verilecek izin ayrımı.
• ILO NORMLEX — Türkiye’nin onayladığı sözleşmeler: 115 sayılı Radyasyondan Korunma Sözleşmesinin Türkiye bakımından yürürlük bilgisi.
• Yargıtay Başkanlığı — Karar Arama: Yargıtay kararlarının resmî künye ve metin kontrolü.

Yargı kararları

• Danıştay 12. Daire, E.2023/3008, K.2025/2739, 27.05.2025: Yönetmelik m.8/1, m.8/4, m.8/5 ve EK-2 hakkında düzenleyici işlem denetimi; devir yasağı yönünden oybirliği, diğer belirtilen hükümler yönünden oyçokluğuyla ret. Kararda 30 günlük temyiz yolu gösterilmiştir; güncel kanun yolu/kesinleşme durumu somut başvuru tarihinde resmî sistem ve dosya üzerinden yeniden kontrol edilmelidir.
• Danıştay 12. Daire, E.2023/3019, K.2025/2741: Bağlantılı düzenleyici işlem denetimi. Tam metin, taraf, talep ve kanun yolu durumu resmî dosyadan doğrulanmalıdır.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2021/12186, K.2022/528, 18.01.2022: İzin kayıtları, hastane otomasyon verileri ve fiilî çalışma ile ücret hesabı. Olay eski mevzuat dönemine ilişkindir.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/8203, K.2024/11882, 17.09.2024: Hastane otomasyon kayıtlarıyla izinli gösterilen tarihlerde fiilî çalışmanın tespiti; 2012–2021 eski mevzuat dönemi.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2020/5049, K.2021/5141, 25.02.2021: Şua izninin koruyucu amacı ve kullandırılmayan izin alacağı; eski mevzuat dönemi.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2020/5953, K.2021/3837, 15.02.2021: Şua izni koşulları ve işçilik alacağı değerlendirmesi; eski mevzuat dönemi.
• Danıştay 12. Daire, E.2023/3210, K.2025/2743: 2023 Yönetmeliğinin sağlık izni hükümleri hakkında bağlantılı düzenleyici işlem denetimi; tam metin ve kanun yolu durumu resmî sistemden yeniden doğrulanmalıdır.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2015/22-3406, K.2018/1145, 30.05.2018: İşverendeki kayıtlar ve gerçek ücret uyuşmazlığı bağlamında belirsiz alacak değerlendirmesi; her dosyaya otomatik uygulanmaz.

Akademik kaynaklar

• Miraç Şamil Pekşen, “İş Hukuku Boyutuyla Şua İzni”, Çalışma ve Toplum, S.87, C.4, 2025, s.1913–1942: Özellikle hak kazanma ve kısa süreli çalışma s.1928–1930; EK-2 hesabı s.1930–1931; kullanım zamanı ve bölünmezlik s.1931–1933; fesihte ücret ve zamanaşımı s.1935–1937. Akademik görüşler bağlayıcı içtihat değildir.
• İrem Yayvak Namlı, “Radyasyonla Çalışan İşçilerin Şua (Sağlık) İzni”, Sicil İş Hukuku Dergisi, S.51, 2024, s.123 ve devamı: Sağlık izninin amacı, koşulları ve yeni düzenleme hakkında akademik değerlendirme.

Kaynak kullanım ve doğrulama haritası

---